Кіріспе
Ағылшын романисі және табиғатты суреттеуші Генри Уильям Уильямсон (1 желтоқсан 1895 – 13 тамыз 1977) – жабайы табиғат, ағылшын қоғамдық тарихы, ауылдық өмір және Бірінші дүниежүзілік соғыс тақырыбында романдар жазған ағылшын жазушысы. Ол 1928 жылы «Тарка – сусар» кітабы үшін әдебиет бойынша Хоторден сыйлығына ие болды. Лондонда дүниеге келген ол, жартылай ауылдық жерде өсіп, табиғатқа деген құмарлығы мен табиғатты суреттеу өнерін дамытты. Бірінші дүниежүзілік соғыста қатысып, Рождестволық бітім және окоп соғысының салдарымен танысқаннан кейін, алдымен бейбітшілдік идеологиясын, содан кейін фашистік көзқарастарды қабылдады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Девонға көшіп, шаруашылықпен айналысып, жазумен шұғылданды; көптеген романдар жазды. Екі рет үйленді. 1977 жылы Элингтегі емдеу орталығында қайтыс болып, Солтүстік Девонда жерленді.
Henry William Williamson (1 December 1895 – 13 August 1977) was an English writer who wrote novels concerned with wildlife, English social history, ruralism and the First World War. He was awarded the Hawthornden Prize for literature in 1928 for his book Tarka the Otter. He was born in London, and brought up in a semi rural area where he developed his love of nature, and nature writing. He fought in the First World War and, having witnessed the Christmas truce and the devastation of trench warfare, he developed first a pacifist ideology, then fascist sympathies. He moved to Devon after the Second World War and took up farming and writing; he wrote many other novels. He married twice. He died in a hospice in Ealing in 1977, and was buried in North Devon.
Алғашқы жылдар
Генри Уильямсон Лондонның оңтүстік-шығысындағы Броклиде банк кызметкері Уильям Леопольд Уильямсонның (1865–1946) және Гертруда Элизаның (1867–1936; туған күні Ливер) отбасында дүниеге келді. Оның отбасы бала кезінде Лейдивеллге көшті, және ол Колф мектебінде гимназиялық білім алды. Сол кездегі жартылай ауылдық аймақ Кент ауылдарына оңай қол жеткізуге мүмкіндік берді, соның нәтижесінде балалық шағында табиғатқа деген терең махаббат дамыды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1914 жылғы 22 қаңтарда Уильямсон британ армиясының аумақтық күштерінің бөлігі – Лондон полкінің 5-ші (Лондон қаласы) батальонындағы ерікті атқыш ретінде қызметке түсті. 1914 жылғы 5 тамызда Императорлық Германияға соғыс жарияланғанда ол жұмылдырылды. 1914 жылғы қарашада ол Лондон атқыштар бригадасының 1-ші батальонымен бірге Францияға барып, Батыс майданның Ипр тұсындағы окоптарға кірді, онда британ және неміс әскерлері арасындағы Рождестволық бітімге куә болды. 1915 жылғы қаңтарда ол траншеялық аяқ және дизентерия салдарынан қысқы окоптардан алынып, Британияға эвакуацияланды. Сауыққаннан кейін, 1915 жылғы 10 сәуірде Бедфордшир полкінің 10-шы (қызметтік) батальонында екінші лейтенант болып тағайындалды. 1915 жылғы мамыр айында ол Ньюмаркеттегі 2/1 Кембриджшир полкіне оқуға жіберілді. 1915 жылғы қазан айында ол Хорнчерчтегі 25-ші Миддлсекс полкіне ауыстырылды. Ол машиналық қарулармен соғысуда мамандануға ерікті түрде келісіп, 1916 жылғы қаңтарда Грантемдегі Белтон Парктегі машиналық қарулар корпусының 208-ші машиналық қарулар ротасына қосылды. 1916 жылғы мамыр айында ол анемиядан Лондондағы ауруханаға түсті және екі айлық медициналық демалысқа жіберілді. Ол қайтадан 208-ші MGC ротасына қосылып, 1917 жылғы ақпанда Батыс майданға аттанды, ал бөлім 62-ші (Батыс Райдингтің 2-ші) дивизиясымен бірге майданға шықты. Уильямсон ротасының көлік офицері қызметін атқарды және 1917 жылғы маусымда оқ-дәріні майданға тасымалдау кезінде газдалды. Ол Ұлыбританияға қайтарылып, келесі бірнеше айды әскери жайлы орталықтарда өткізді. 1917 жылғы қыркүйекте ол Феликсстоудағы 3-Бедфордшир полкінің адъютанты болып гарнизондық міндеттерге тағайындалды. Әскери медициналық комиссия газдану салдарынан белсенді қызметке жарамсыз деп таныды. Феликсстоудағы бір жылдық қызметтен кейін, гарнизондық өмірдің жағдайына наразы болған Уильямсон 1918 жылғы қыркүйекте Корольдік әуе күштеріне ауысуға өтініш беріп, майданға қайта оралуға тырысты, бірақ оның медициналық жіктелуіне байланысты өтініші қабылданбады. Содан кейін ол Үндістан армиясына ауысуға өтініш берді, ол қабылданды, бірақ соғыс аяқталып, бұйрық күшін жойды. Ол содан кейін Англияның оңтүстік-шығыс жағалауындағы әскери лагерьлердегі сарбаздарды демобилизациялаумен айналысып, әкімшілік жұмыстар атқарды және 1919 жылғы 19 қыркүйекте армиядан шығарылды. Уильямсон соғыстың бекершілігіне көңілі толып, оның себептерін ашкөздік пен ықпалшылдық деп есептеді. Ол Германия мен Ұлыбритания ешқашан соғысқа бармауы керек деген шешімге келді. Уильямсонға, сондай-ақ, окоптардағы достық сезімдері және қарапайым британдық және неміс сарбаздары арасындағы туыстық байланыс қатты әсер етті.
Ерте жазу
Ол өзінің соғыс тәжірибесі туралы «Ылғалды Фландрия жазығы» (1929), «Патриоттың жолы» (1930) және жартылай автобиографиялық 15 кітаптан тұратын «Көне күннің жылнамасы» (1951–1969) атты кітап сериясының көптеген кітаптарында айтты. Соғыстан кейін ол Ричард Джеффристің «Жүрегімнің хикаясы» кітабын оқыды, бұл оны кәсіби түрде жазуға шабыстандырды. 1921 жылы ол Девон графтығындағы Джорджхэмге көшіп, бастапқыда Скирр коттеджінде тұрды. 1925 жылы Ида Лоэтиция Хиббертқа үйленді, олардың алты баласы болды. Олардың қызы Маргарет, гитарашы және лютнист Джулиан Бремнің бірінші әйелі болды. 1927 жылы Уильямсон ең танымал кітабы «Тарка сусар» жариялады; ол 1928 жылы Хоторден сыйлығын жеңіп алды және Джорджхэм маңындағы ағаш үйді сатып алуға жеткілікті ақша тапты, онда ол көптеген келесі кітаптарын жазды, көбінесе күніне 15 сағат бойы жалғыз отырып жұмыс істеді. Ағаштан жасалған жазу үйі 2014 жылдың шілдесінде «тарихи маңызы барлығы үшін» «Англия мұрасы» тарапынан ІІ санатқа енгізілді. «Тарка» сонымен қатар Т. Е. Лоуренспен достық қарым-қатынас орнатты, олар Еуропадағы тұрақты бейбітшілік орнату қажеттілігі туралы ұқсас пікірде болды. Лоуренс 1935 жылдың мамыр айында Уильямсоннан телеграмма алғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды, бұл кейбір күдікті теорияларға себеп болды. 1936 жылы ол Норфолк графтығындағы Стиффкиде ферма сатып алды. «Норфолк фермасының хикаясы» (1941) – ол ондағы алғашқы шаруашылық жылдары туралы баяндамасы.
Саясат
1935 жылы Уильямсон Нюрнбергте өткен Ұлттық-социалистік Германия жұмысшы партиясының құрылтайына қатысып, әсіресе Гитлер жастары қозғалысына қатты әсерленді. Ол оларды Лондонның кедей аудандарымен салыстырғанда, өмірге денсаулықты көзқарасқа ие деп санады. Ол "Гитлер негізінен жақсы адам, ол жаңа және жақсы Германия құруды ғана қалайды" деген кең таралған пікірге ие болды. Соғысқа қарсы болғандықтан және соғыстардың себебі еврейлердің "пайдакүнем ақшалық мүдделерінен" туатынына сенгендіктен, ол Освальд Мослидің Британдық фашистер одағына қызығып, 1937 жылы оған қосылды. Мосли Уильямсонның "Ежелгі күннің хроникасы" кітабында Херевард Биркин кейіпінде бейнеленді (мүмкін, Херевард Уэйк пен Фреда Мей Биркинге, немесе Мишель Хьюит Саламанға үйленген Чатти Уэйкке сілтеме болуы мүмкін, ол 1908-1911 жылдары Эксмур аңшылығының иесі болды, толық ақпарат үшін Пирс П. Ридтің Алек Гиннес туралы биографиясын қараңыз). Ұлыбритания соғыс жариялаған күні Уильямсон достарына Германияға ұшып барып, Гитлермен сөйлесіп, оны соғыстан бас тартуға көндіруді ұсынды. Алайда, сол күні Мослимен болған кездесуден кейін ол жоспарынан бас тартты. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Уильямсон саяси көзқарастары үшін қорғаныс ережелерінің 18Б бабы бойынша қысқа мерзімге ұсталды. Уильямсон Мослидің жаңа құрылған Одақ қозғалысына қосылу туралы ұсынысын қабылдамады, тіпті Мослиге саясаттан толығымен бас тартуға бірге келуді ұсынғаннан кейін екеуі арасында келіспеушілік туды. Дегенмен, Уильямсон Мослилердің теориялық журналы "Еуропалық" үшін мақалалар жазды. Соғыс аяқталғаннан кейін де ол нацистік Германияның кейбір аспектілеріне ризашылық білдіруді жалғастырды.
Соғыстан кейінгі өмір және жазу
Соғыстан кейін отбасы ферманы тастап кетті. 1946 жылы Уильямсон Солтүстік Девондағы Джорджэмдегі Окс-Кростке жалғыз өзі тұруға кетті, онда ол жазу үшін шағын үй салды. 1947 жылы Генри мен Лоэтиция ажырасты. Уильямсон жас мұғалім Кристин Даффилдке ғашық болды және олар 1949 жылы үйленді. Ол он бес романнан тұратын «Ежелгі күн сәулесінің хроникасы» атты сериясын жаза бастады. 1950 жылы, осы некеден жалғыз баласы Гарри Уильямсон туған жылы, ол екінші дүниежүзілік соғыста 20 жасында қаза тапқан жас ақын Джеймс Фаррардың өлеңдері мен әңгімелер жинағын редакциялады. 1951 жылдан 1969 жылға дейін Уильямсон жылына шамамен бір роман жазды, сонымен қатар Диана Мосли бас редакторлық қызмет атқаратын «Sunday Express» және «The European» журналдарына үнемі материалдар жазды. Ол сондай-ақ «The Sunday Times» газетіне бірнеше рецензия мен мақала жазды. 1964 жылы ол өзінен жасы ондаған жыл кіші романшы Энн Квинмен қысқа ғана қарым-қатынас жасады (бұрын ол ақын Эдвард Томасқызы, хатшысы Майфанви Томаспен де қарым-қатынаста болған). Бұл мәселелер оның некесіне үлкен күш түсірді және 1968 жылы Кристинмен көп жылдық ажырасып жүргеннен кейін ажырасты. 1974 жылы ол «Тарка – сойыл» фильмінің сценарийін жазуға кірісті, бірақ 400 000 сөзден тұрғандықтан, фильмге қолайлы деп табылған жоқ. Ол білмейтін жағдайда түсірілім жалғасты, ал Питер Устиновтың баяндауымен «Тарка – сойыл» фильмі 1979 жылы экранға шықты.
Өлім
Кіші операцияға арналған жалпы анестезиядан кейін Уильямсонның денсаулығы күрт нашарлады; бір күні ол жүріп, ағаш кесіп жатқан, келесі күні оны тануға болмады және ол өз отбасын ұмытып қалды. Қартайғандықтан туындаған сақинаның салдарынан ол Элингтегі Твайфорд аббаттығындағы хосписке көшті. 1977 жылдың 13 тамызында, Тарканың өлім көрінісі түсіріліп жатқан күні ол сол жерде қайтыс болды. Оның денесі Солтүстік Девонның Джорджхэм қаласындағы Сент-Джордж шіркеуінің зиратына жерленді.
Генри Уильямсон қоғамы
Генри Уильямсон қоғамы 1980 жылы құрылған. Оның бірінші әйелі Лоетиция 1998 жылы қайтыс болғанға дейін қоғамды қолдады, ал оның ұлы Ричард – қазіргі президенті.