Кіріспе
Жоғарғы Канададағы саяси топ (1810-1840 жылдар) – 19 ғасырдағы Канада тарихындағы бір топ.
a group in 19th century Canadian history
Отбасылық келісім – 1810-1840 жылдар аралығында Жоғарғы Канадада (қазіргі Онтарио) саяси, экономикалық және сот билігінің басым бөлігін жүзеге асырған шағын, жабық топ болды. Бұл Төменгі Канададағы Шато тобының Жоғарғы Канададағы баламасы еді. Ол консервативтік көзқарастарымен және демократияға қарсылығымен ерекшеленді. Отбасылық келісім 1812 жылғы соғыстан кейін пайда болды және 1837-1838 жылдардағы көтерілістерден соң ыдырады. Оның жауапты үкімет принципіне қарсылығы оның қысқа ғұмырына себеп болды. Өмірінің соңында бұл келісімді көрнекті виг Лорд Дурхам сынап, билікке деген ұстауын былай қорытындылады:
Отбасылық байланыстармен нығайтылған және барлық лауазым иелері мен оларды алғысы келетіндердің ортақ мүддесімен, бұл топ ешқандай жауапкершілікке бағынбаған, маңызды өзгерістерге ұшырамаған, провинцияның бүкіл үкіметінде халықтан және оның өкілдерінен толығымен тәуелсіз билікке ие болған және үйдегі үкіметке немесе Тақтың отарлық өкіліне әсер етудің жалғыз құралына ие болды.
Этимология
Томас Далтон Кингстондағы билеуші топты "барлығы бір отбасы, біріккен топ" деп сипаттады. "Отбасылық келісім" термині алғаш рет 1828 жылы Маршалл Спринг Бидвеллдің Уильям Уоррен Болдуинге жазған хатында қолданылды. "Отбасы" дегеніміз некелік байланыс емес, жақын туыстық сезім мен бірлік болды. Лорд Дюрхам 1839 жылы: "Шындығында, осылай біріккен адамдардың арасында туыстық байланыс өте шамалы", - деп атап өтті. Бұл фразаны 1833 жылы Йорктегі элитаны сипаттау үшін Уильям Лайон Маккензи танымал етті. Жоғарғы Канада, британдық конституцияның "бейнесі мен көшірмесі" ретінде құрылған, осының бір мысалы ғана. Ұлыбританиядағы конституция сияқты, Жоғарғы Канаданың конституциясы да аралас монархия үлгісінде құрылды. Аралас монархия – демократия, аристократия және монархия элементтерін біріктіретін үкімет түрі. Дегенмен, Жоғарғы Канадада аристократия болған жоқ. Оны құруға жасалған әрекеттер Ұлыбританиядағы тәсілдерге ұқсас болды. Соның нәтижесінде "Отбасылық келісім" пайда болды. Кейн мен Хопкинс "жаңа байлықтың", индустриалды "барондардың" емес, қаржыгерлердің жер сатып алу, аралас некелер мен лауазымдар алу арқылы біртіндеп жаңарып келгенін атап көрсетеді. Ұлыбританияда аристократияның 1832 жылға дейін Халықтар палатасына бақылауы бұзылмады және кейіннен ғана баяу түрде әлсіреді, ал атқарушы билікке деген үстемдігі 1850 жылдан кейін де сақталды. Хопкинс пен Кейн аристократия мен қаржыгерлердің осы одағын "әдепті капитализм" деп атайды: "жақсаруға ұмтылған аристократиялық жер иелерінің және олардың кіші серіктестері ретінде қызмет еткен қаржыгерлердің басшылығымен жүзеге асырылатын капитализм түрі". Осындай үлгі басқа отарлық империяларда, мысалы, Голланд империясында да кездеседі. Осы процеске Жоғарғы Канадада да тап боласыз. Тарихшы Дж. К. Джонсонның 1837 және 1840 жылдар аралығындағы Жоғарғы Канада элитасының ықпалын бағалауы негізгі әлеуметтік, саяси және экономикалық институттардың кеңестеріндегі басшылық лауазымдардың қабаттасуына негізделді. Мысалы, ең беделді тұлғалардың бірі Уильям Аллан "атқарушы кеңес мүшесі, заң шығарушы кеңес мүшесі, Торонто және Хьюрон темір жолының президенті, Британдық-американдық өрттен сақтандыру және өмірді қамтамасыз ету компаниясының губернаторы және Сауда кеңесінің президенті" болды. Джонсонның қорытындысы "Компакттың жетекші мүшелерінің ешқайсысы бизнесмен болған жоқ және Компакттың құндылықтар жүйесі бизнес байлығына тиісті құрмет көрсетпеді" деген кең таралған пікірге қарсы келеді. Оның пайымдауынша, Отбасылық келісімнің әлеуметтік, саяси және экономикалық басшылық лауазымдары олардың саяси шешімдерді вакуумда қабылдаған саяси элита емес, саяси және экономикалық қызметтерін толық ажыратуға болмайтын, біріне-бірі үстемдік ететін элита екенін көрсетеді. Оларды тіпті "кәсіпкерлер" деп те атауға болады, олардың саяси көзқарастары консервативті болғанымен, экономикалық көзқарастары дамуға бағытталған. Мысалы, Велланд каналындағы "Отбасылық келісімнің" рөлі осыны көрсетеді. Жоғарғы Канада элитасы "әдептілікке" ұмтылды, оның ішінде жер иелігін алу, бейбіт судья лауазымында жұмыс істеу, әскери қызмет, "жақсартылған шаруашылықты" жүргізу, грамматикалық мектепте білім алу, Англия шіркеуімен байланыс – бәрі Жоғарғы Канада банкі арқылы байлық жинаумен байланысты болды. "Отбасылық келісім" осы әдептілікке ұмтылыс арқылы дүниеге келді.
Мүшелік
Келісімнің орталығы – елорда Йорк (кейіннен Торонто деп аталды). Оның ең маңызды мүшесі епископ Джон Страхан болды; көптеген басқа мүшелер оның бұрынғы студенттері немесе оған туысқан адамдар еді. Страханның ең белгілі шәкірті – сэр Джон Беверли Робинсон, ол 1829 жылдан бастап 34 жыл бойы Жоғарғы Канаданың бас судьясы қызметін атқарды. Қалған мүшелері көбінесе Біріккен Империяның адалдарының немесе жақында келген жоғары топқа жататын британдық қоныс аударушылардың ұрпақтары еді, мысалы, Гранжді салған Боултон отбасы. Заңгерлердің үштігі – Левиус Шервуд (Заң шығару кеңесінің спикері, Корольдік сот судьясы), судья Джонас Джонс және Бас прокурор Генри Джон Боултон кәсіби және іскерлік байланыстармен, сондай-ақ неке арқылы байланысты болды; Шервуд пен Боултон екеуі де Джонстың қарындастарына үйленген. Олардың кеңейтілген отбасы (егер Робинсондарды және Боултонның бұрынғы кеңсе қызметкері Джеймс Б. Маколейді есептесек) 1833 жылы Маккензи тізімдеген «Отбасылық келісімнің» үштен екі бөлігін құрайды.
Лоялистік идеология
Келісімді біріктіретін факторлар – оның лоялистік дәстүрі, иерархиялық таптық құрылымы және орнатылған Англикан шіркеуіне адалдығы болды. Сэр Джон Робинсон және Джон Стрекан сияқты көшбасшылар оны үлгілі үкімет деп жариялады, әсіресе жақын орналасқан АҚШ-тағы қаушатыр демократиямен салыстырғанда. Отбасылық келісімнің алғашқы мүшелері – Революциялық соғыстан кейін бірден АҚШ-тан қашқан Біріккен Империяның лоялистері еді. 1812 жылғы соғыс британдықтарды 1800 жылдан кейін жер үшін көшіп келген, сонымен аталатын "кейінгі лоялистер" – "американдықтардың" адалдығына күдікке түсірді. Бұл мәселе 1828 жылы "Шет елдік мәселе" деп белгіленген дауға ұласты. Соғыстан кейін отарлық үкімет американдықтардың адалдыққа ант беруіне кедергі келтіріп, оларды жер алуға құқықсыз ету үшін белсенді шаралар жасады. Жерсіз олар дауыс бере де, лауазымға да тағайындала алмады. 1828 жылы Барнабас Бидвелл заң шығарушы жиналыстағы өкілдігінен айырылғанда бұл мәселе провинция бойынша наразылыққа айналды. Йель университетінде білім алған ол Массачусетс штатының батысында заңгер болып жұмыс істеді және Беркшир округінің қазынашысы қызметін атқарды. Штаттық заң шығарушы органда қызмет етті, ал 1807-1810 жылдары штаттың бас прокуроры болды. Беркшир округінің кітаптарындағы тәртіпсіздіктер оның Жоғарғы Канадаға қашуына себеп болды. Ол провинциялық жиналыста орын жеңіп алды, бірақ соттан қашқан адам ретінде мәртебесіне байланысты одан бас тартты. Осы сандық артықшылыққа ие "шет елдіктердің" провинция бойынша ұйымдастырған петициялық науқаны британ үкіметін оларға ретроспективті түрде азаматтық беруге мәжбүр етті. Отбасылық келісімнің пікірінше, олар саяси тұрғыдан күдікті болып қала берді және билікке жоламады.
Қуаттың рычагтары
Жер иелері болмағандықтан, бұл адамдар заңның әлеуметтік жоғары тұрудың негізі болуы керек деп ойлады. 1812 жылғы соғыстың отты сынағында бекітілген, мемлекеттік қызмет идеалдарымен және корольге, шіркеуге, империяға адалдықпен байланысқан олар, Жоғарғы Канада заң қоғамын биліктегі элиталық лауазымдарға жол беруді реттеу құралы ретінде пайдаланды.
Атқарушы және Заң шығарушы кеңестер
Атқарушы кеңес жергілікті кеңесшілерден құралған, олар колониялық тағайындалған вице-губернаторға үкіметтің күнделікті жұмысы бойынша кеңес берді, әсіресе әкімшілікке тағайындаулар жасауға қатысты. Атқарушы кеңестің мүшелері міндетті түрде Заңнамалық жиналыстың мүшелері емес, бірақ көбінесе Заңнамалық кеңестің мүшелері болды. Ең ұзақ қызмет еткен мүшелер: Джеймс Бэби (1792–1833), Джон Страхан (1815–1836), Джордж Маркленд (1822–1836) және Питер Робинсон (1823–1836). Жоғарғы Канаданың Заңнамалық кеңесі – Жоғарғы Канада провинциясын басқарған жоғарғы палата болды. Ол британдық Лордтар палатасының үлгісімен құрылған. Мүшелер тағайындалды, көбінесе өмір бойына. Ең ұзақ қызмет еткен мүшелер: Джеймс Бэби (1792–1833), Квебек Англикандық епископы Джейкоб Маунтин (1794–1825), Джон Страхан (1820–1841), Джордж Маркленд (1822–1836), Питер Робинсон (1823–1836), Томас Талбот (1809–1841), Томас Кларк (1815–1841), Уильям Диксон (1815–1841), Джон Генри Данн (1822–1841), Уильям Аллан (1825–1841).
Сот төрелігі және тоқсандық сессиялар соттары
Губернатор-лейтенант Бейбітшілік судьяларын тағайындайтын. Кез келген екі судья бірге кездесіп, сот жүйесінің ең төменгі деңгейін – Өтініштер сотын құра алатын. Әр ауданда жылына төрт рет Төртінші сессия сот отырысы өткізіліп, онда тұрғын барлық судьялар қатысатын. Төртінші сессия ауданның басқаруын қадағалау және заңдық мәселелерді қарау үшін жиналатын. 1834 жылдан кейін полиция басқармасы немесе қала болып құрылғанға дейін олар, іс жүзінде, муниципалдық билік және сот жүйесін құрады. Магистратураға тағайындалған адамдар көбінесе Ұлыбританияға адал лоялистер немесе Наполеон соғыстарынан кейін жартылай зейнеткерлікке жіберілген "жартылай жалақы" әскери шенеуніктер болатын.
Заңгерлер қоғамы мен кәмелетке толмағандардың адвокаттары қоғамы
Заң қоғамы 1797 жылы провинциядағы заңгерлік кәсіпті реттеу үшін құрылды. Қоғамға қазынашы басшылық етеді. 1841 жылға дейін қоғамның әрбір қазынашысы, Уильям Уоррен Болдуиннен басқа, Отбасылық келісімнің мүшесі болды. Отбасылық келісімнің заңгерлік кәсіпке және одан туындаған сыбайлас жемқорлыққа тигізген ықпалы 1826 жылы болған "Тайптар көтерілісінде" айқын көрінді. Онда Уильям Лайон Маккензидің баспаханасы, Жасөспірімдер адвокаттары қоғамының жас заңгерлері, Торонтоның Бас прокуроры, Бас солиситоры және судьяларының тікелей қатысуымен жойылды. Маккензи "Патрик Свифт, Джонатан Свифттің немере інісі" деген псевдониммен, Жоғарғы Канада банкінің кеңесіне сайланатын Отбасылық келісімнің мүшелерін және әсіресе Бас солиситор Генри Джон Болтонды кемсіту мақсатында сатиралық мақалалар сериясын жариялаған. Маккензидің мақалалары нәтижесін берді, олар бақылауын жойды. Олар жауап ретінде Маккензидің баспасын тонап, шрифтерін көлге лақтырып жіберді. "Жасөспірімдер адвокаттары" – Бас прокурор мен Бас солиситордың шәкірттері еді. Бұл оқиға банк президенті және судья Уильям Алланның көз алдында, ашық күндіз орындалды. Олар ешқашан жауапқа тартылмады, ал Маккензи азаматтық сот процесін бастауға мәжбүр болды. Тарихшы Пол Ромнидің пікірінше, "Тайптар көтерілісінің" үш маңызды салдары бар. Біріншіден, ол элитаның өзін-өзі ақтауының заң үстемдігін қалай елеусіз қалдыратынын көрсетеді, осы заң үстемдігін олардың лоялдық миссиясы деп жариялаған. Екіншіден, ол Маккензидің вандалдарға қарсы азаматтық ісінде алған айтарлықтай зиян Жоғарғы Канададағы қылмыстық әділет жүйесінің тиімділігін көрсетпеді. Соңғысы, Ромни "Тайптар көтерілісінде" бұрынғы жазушылардың қарағанда, оны тек Маккензи мен Отбасылық келісім арасындағы жеке даудың басталуы ретінде емес, "қарсылықтың тұқымын" көреді. Ромни Маккензиге жасалған жеке шабуыл, "ашкөздік" көптеген Жоғарғы канадалықтар ұқсас эндемиялық зұлымдықтарға тап болғандықтан, олардың саяси тағдырын оның тағдырымен байланыстырған наразылықтың ошағы болғанын атап өтеді.
Қасиетті шіркеу
1836 жылы, қызметтен кетуге дайындалып жатқанда, вице-губернатор Джон Колборн Англия шіркеуінің 44 ректориясына әрқайсысына шамамен 10 мың акр жер (барлығы) сыйлады, шіркеуді көбірек өзін-өзі қамтамасыз етуге және үкіметтен аз көмек алуға бағытталды.
Дін қызметкерлерінің резервтері
1819 жылы Clergy Corporation компаниясы құрылып, Діндарлар қорына басшылық ету үшін арналды. Джон Страхан 1815 жылы вице-губернатордың кеңесші органы – Атқарушы кеңеске тағайындалғаннан кейін, 1817 жылы Төменгі Канадада құрылған Діндарлар корпорациясының үлгісінде Англия шіркеуінің діндарлар қорына дербес басқару құқығын беруді қолға алды. Англия шіркеуінің барлық дін қызметкерлері корпоративтік органның мүшелері болғанымен, Страханның бұрынғы шәкірті, бас прокурор Джон Беверли Робинсон 1819 жылы дайындаған заң бас инспектор мен бас геодезисті де басқармаға тағайындады және отырыстар үшін үш адамдық кворум белгіледі; осы екі мемлекеттік қызметкер Страханмен бірге Заң шығару кеңесінде де отырды. Бұл үшеу әдетте Отбасылық топтың құрамында болды.
Жоғарғы Канада колледжі мен Кингс колледжі
Грамматикалық мектептер классикалық білім берді және жоғары білім алуға, сондай-ақ заң саласына немесе дін қызметіне дайындады. Мемлекеттік қолдау көрсетілсе де, оқу ақысының жоғары болуы кіруді шектеді. Осы кезеңде негізгі білім беретін жалпы мектептерге қолдау мен реттеу шамалы болды. Жұмысшы табының білімі шебер-шәкірт қарым-қатынасы арқылы кәсіби білім беруге негізделген. Жоғарғы Канада колледжі Джон Страчан оқытқан Үй округінің грамматикалық мектебінің мұрагері болды, ол 1825 жылы Корольдік грамматикалық мектепке айналды. Жоғарғы Канада колледжі 1829 жылы генерал-губернатор сэр Джон Колборн (кейін Лорд Ситон) жаңадан құрылған Король колледжіне білім беруші мектеп ретінде қызмет ету үшін құрылды. Ол Ұлыбританияның көрнекті мемлекеттік мектептері, әсіресе Итон үлгісінде салынды. Мектеп алғашқы Корольдік грамматикалық мектепте оқытуды бастады және бірнеше жыл бойы екі ұйым іс жүзінде біріктірілді. 1827 жылдың 15 наурызында Король колледжіне (қазіргі Торонто университеті) ресми түрде патшалық жарғы берілді. Жарғыны беруге Джон Страчанның күшті лоббилеуі ықпал етті, ол колледждің бірінші президенті болып тағайындалды. Бастапқы үш қабатты грек стиліндегі ғимарат қазіргі Куинс Парк орналасқан жерде салынды. Жоғарғы Канада колледжі 1831 жылдан кейін бір кезеңде Король колледжімен бірікті. Страчанның басшылығымен Король колледжі Англия шіркеуімен және Отбасылық келісіммен тығыз байланысты діни мекеме болды.
Жоғарғы Канада банкі
Жоғарғы Канада банкінің негізгі демеушілері Джон Страхан мен Уильям Аллан болды. Аллан президент болып сайланғаннан кейін, ол атқарушы және заң шығарушы кеңесші де болды. Ол, Страхан сияқты, Отбасылық келісімді нығайтуда және оның отаршылдық мемлекеттегі ықпалын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды. Генри Джон Болтон, банк ұйымдастыру туралы заң жобасын жасаған және банк адвокаты, банктың «провинциялық әкімшіліктің қолындағы қауіпті құрал» екенін мойындады. Банктің 8000 акциясының 5381-і үкіметке, оның лауазымды тұлғаларына және заң шығарушы кеңесшілерге тиесілі болды. Лейтенант-губернатор банк директорының он бес мүшесінен төртеуін тағайындады, бұл номиналды жеке компания мен мемлекет арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. 1830 жылдары банк директорлары ретінде қырық төрт адам қызмет етті; олардың он бірі атқарушы кеңесшілер, он бесеуі заң шығарушы кеңесшілер, ал он үші Торонтодағы әділет судьялары болды. Көбірек маңыздысы, еңбекші кеңесте отырған барлық 11 адам банк кеңесінде де бір кездерде отырды. Олардың он шақтысы заң шығарушы кеңесте де қызмет етті. Жоғарғы Канада банкі кеңестерінің және атқарушы және заң шығарушы кеңестердің мүшеліктерінің үлестігі шіркеудің, мемлекеттің және «қаржы секторының» экономикалық және саяси қызметін біріктіруге себін тигізді. Бұл мүшеліктердің үлестігі колониядағы биліктің олигархиялық сипатын күшейтті және әкімшіліктің тиімді сайлау арқылы бақылаусыз жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Осы тығыз байланыстарға қарамастан, реформашыл көзқарастағы Джон Генри Данн банкті мемлекеттік істер үшін пайдаланудан бас тартты. Жоғарғы Канада банкі дерлік монополияға ие болды және нәтижесінде провинциядағы сауданың көп бөлігін бақылады.
Жер және ауыл шаруашылығы
Үстіңгі Канаданың бос жатқан жерлеріндегі спекуляцияның рөлі, Отбасылық келісім мүшелері арасында топтық ынтымақтастық пен ортақ мүдделерді нығайтуға ықпал етті. 1820 және 1840 жылдар аралығында Пил округіндегі 26 ең ірі жер иесінің 23-і жерінен айырылған иелер болды, олардың 17-сі провинцияның басқаруына қатысты; осы 17-нің 12-сі Отбасылық келісім құрамына кірді. Үстіңгі Канададағы қоғам мен саясатта жер меншігіне негізделген мүдделер мен байланыстар басымдық құрды, ал идеологиялар мен жеке тұлғаларға екінші деңгейде ғана әсер етті. Отбасылық келісім мүшелері ағылшын аристократиясының "жетілдірілген шаруашылық" әдістерін үлгі етіп алып, өздерінің иеліктерін дамытуға мүдделі болды. "Жетілдірілген шаруашылық" – бұл Ұлыбританияның "жағдайын жақсартатын" жер иелері капиталистік кәсіпорындар ретінде дамытыла бастаған ірі жерлерде енгізген, капиталды көп қажет ететін шаруашылық нысаны. Осы жетілдірілген шаруашылық әдістерін Үстіңгі Канадаға аристократиялық отбасылардан шыққан, жартылай жалақы алатын әскери шенеуніктер әкелді, олар Үстіңгі Канадада сот судьялары болып тағайындалып, ірі иеліктер құрды. "Аралас немесе жетілдірілген шаруашылық – бұл жалпы өмір салтының бір бөлігі болды. Оларға жетілдірілген шаруашылықты жүзеге асыруға және лайықты өмір салтын дамытуға мүмкіндік берумен қатар, олардың қаржылық тәуелсіздігі оларға өздерінің қауымдастығының "жетекшілері" ретінде әрекет ету үшін қажетті бос уақытты сыйлады." Торонто қаласы Отбасылық келісімнің иеліктерімен қоршалған. Осы иеліктердің бірі – Гранж, ол Болтонға тиесілі болды және Отбасылық келісімнің маңызды орталықтарының бірі саналды. Гранжде көптеген кездесулер өткенімен, Джон Росс Робертсон 14 адамнан артық сыйымдылығы жоқ кішкентай асхана, Отбасылық келісім жиналыстары туралы айтылған көптеген әңгімелердің қатты әңгіме болуы мүмкін екенін атап өтті.
Реформалық қозғалыстар
Отбасылық келісім – мемлекеттік лауазымдарға қол жеткізу мүмкіндігімен ерекшеленетін көптеген келісімдердің бірі еді. Болдуин, Рассел және Салливан отбасы сияқты басқа да топтар да ортақ құндылықтарды ұстанып, бірдей мақсаттарға ұмтылған. Отбасылық келісім мен осы лоялистік идеалдарға қарсылықты Уильям Лайон Маккензи басқарған реформалық қозғалыс көрсетті. Ол "The Colonial Advocate" газеті арқылы және петициялар ұйымдастыру арқылы халықты қозғауға және өз мүдделерін қорғауға жетістікке жетті. Оның сөздері мен петициялары нәтижесінде Верхняя Канададағы наразылықтарды жоюға мүмкіндік туды, әйтпесе олар шешілмей қалған болар еді. Маккензидің үкіметтің бақылауына наразылығы 1837 жылғы Үстіңгі Канада көтерілісіне себеп болды. Канаданың біріккен провинциясы құрылғаннан кейін және Жауапты үкімет жүйесі орнатылғаннан кейін олардың үкіметке қатысты ықпалы азайды.
Көтерілістен кейінгі құлдырау
1837 жылғы көтерілістерден кейін Лорд Дюрхам реформалар бойынша ұсыныстар жасау үшін Канадаға жіберілді. Дюрхамның Британдық Солтүстік Америка істері жөніндегі есебінде «Кез келген ағылшын мемлекет қайраткерінің өкілді және жауапкершіліктен тыс үкіметті қалай табысты біріктіре алатынын елестете алғанын түсіну мүмкін емес» делінген. Бірақ реформаторлардың жауапты үкімет құру арманының орнына, британдықтар Канаданың бірігуін жүзеге асырды. Жаңа генерал-губернатор Чарльз Пулетт Томсонның мақсаты генерал-губернатордың билігін күшейту, француз тілді халықтың сандық артықшылығының ықпалын азайту және Отбасылық келісім немесе реформаторларға емес, оған бағынатын «орталық партияны» құру болды. Томсон «жауапты үкіметке» емес, рационалды үкіметке сене білетін виг саясаткері болды. Бірақ ол сонымен қатар Отбасылық келісімнің ықпалын шектеуге мүдделі болды. Отбасылық келісім 1841 жылдан кейін қайта құрыла бастады, өйткені ол Канаданың жаңа провинциясындағы қоғамдық өмірден ығыстырылды. Отбасылық келісімнің консервативті құндылықтарын 1841 жылдан кейін Жоғарғы Канада торилері мұра етті. Қазіргі Канада институты Отбасылық келісімнен өркендеді. Отбасылар мен есімдер өзгергенімен, билік пен бақылаудың негізгі қағидасы Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін өзгеріссіз қалды. Әртүрлі ұлттар мен мәдениеттерден келген иммигранттардың көбеюімен бірге Жоғарғы Канаданың алғашқы жылдарында армандаған қабілеттерге негізделген билік жүйесі пайда болды. Алайда, Джон Портер атап өткендей, Канаданың бизнесі мен саясатында Отбасылық келісімнің бір түрі күтілуі мүмкін. Канада, басқа батыс индустриалды елдер сияқты, маңызды шешімдерді қабылдау және дамуының бағытын анықтау үшін элиталық топтарға көп көңіл бөледі. 19 ғасырдағы либералды азаматтың демократиялық қатысуы туралы түсінік экономикалық немесе саяси контексте шешім қабылдау процестерін зерттеу үшін жеткілікті модель емес. Егер билік пен шешім қабылдау әрқашан элиталық топтарда болса, онда элитаға барлық топтардан ашық түрде қабылдау болуы керек.
Жалпы және келтірілген сілтемелер
Джон Г. Бурино. Британдық билік астындағы Канада, 1790—1900. Торонто, Copp, Clark Company, 1901. Патрик Броуд. Сэр Джон Беверли Робинсон: «Компакттың сүйек-еті», 1984. Г. М. Крейг. Жоғарғы Канада: Қалыптасу кезеңі, 1784–1841 (1963). Дональд Крейтон. Джон А. Макдональд: Жас саясаткер. Торонто: Macmillan & Co. 1952. Дэвид У. Л. Эрл, ред. «Отбасылық келісім»: Аристократия ма, олигархия?, 1967. Дэвид Гаган. «Мүлік және ‘мүдде’; Жоғарғы Канададағы ‘Отбасылық келісім’ арқылы жер спекуляциясының алғашқы дәлелдері, 1820–1840», Ontario History, 1978 жылғы наурыз, 70-том, 1-шығарылым, 63–70 беттер. А. Эварт және Дж. Джарвис, Canadian Historical Review, «Отбасылық келісімнің құрамы», 1926. Роберт С. Ли. «Канада компаниясы және Хьюрон трактаты, 1826—1853: Тұлғалар, кірістер және саясат». Торонто: Natural Heritage Books, 2004. Кэтлин Макфарлейн Лизарз. «Канада компаниясының күндері: Хьюрон трактасын қоныстандыру тарихы және сол кезеңдегі әлеуметтік өмірге қарапайым көзқарас», 1825—1850. Nabu Public Domain Reprints. Дэвид Миллс. «Жоғарғы Канададағы адалдық идеясы, 1784–1850». 1988. Грейм Паттерсон. «Тұрақты канадалық миф: Жауапты үкімет және Отбасылық келісім». 1989. Гилберт Паркер және Клод Г. Брайан. «Ескі Квебек». Лондон: Macmillan & Co. 1903. У. Стюарт Уоллес. «Отбасылық келісім» (Торонто, 1915). У. Стюарт Уоллес, ред., «Канада энциклопедиясы», 2-том, Торонто, Канаданың Университет серіктестері, 1948, 411 бет, 318 бет.
A. Ewart and J. Jarvis, Canadian Historical Review, The Personnel of the Family Compact 1926. Robert C. Lee. The Canada Company and the Huron Tract, 1826—1853: Personalities, Profits and Politics Toronto: Natural Heritage Books, 2004. Kathleen Macfarlane Lizars. In the Days of the Canada Company: The Story of the Settlement of the Huron Tract and a view of the Social Life of the Period, 1825—1850. Nabu Public Domain Reprints. David Mills. Idea of Loyalty in Upper Canada, 1784–1850. 1988. Graeme Patterson. An Enduring Canadian Myth: Responsible Government and the Family Compact. 1989. Gilbert Parker and Claude G. Bryan. Old Quebec. London: Macmillan & Co. 1903. W. Stewart Wallace. The Family Compact (Toronto, 1915). W. Stewart Wallace, ed., The Encyclopedia of Canada, Vol. II, Toronto, University Associates of Canada, 1948, 411 p., p. 318.