Қынаптар: қолданылуы, қауіптері және құрамы

Кіріспе

Әйелдер гигиенасы үшін қолданылатын, етеккір қан ағынын сіңіретін, вагинаға енгізілетін құрал. Реюньон коммунасы. Несеп ұстамауға арналған тампондар.

Тампон – етеккір кезінде вагинаға енгізіліп, қан мен вагиналық секрецияны сіңіруге арналған гигиеналық құрал. Бұл сыртқы төсемнен (прокладкадан) өзгеше, ол вагинальды каналдың ішіне орналастырылады. Дұрыс енгізілгенде тампон вагина арқылы бекітіліп, етеккір қанды сіңіре келе кеңейеді. Алайда, етеккір қанынан басқа, тампон вагинаның табиғи майлауы мен бактерияларын да сіңіреді, бұл қалыпты pH деңгейін өзгертіп, Staphylococcus aureus бактериясынан туындайтын инфекция қаупін арттырады, соның салдарынан токсикалық шок синдромы (ТШС) пайда болуы мүмкін. ТШС – сирек кездесетін, бірақ өмірге қауіпті инфекция, оған дереу медициналық көмек қажет. Сатылатын тампондардың көпшілігі реоннан немесе реон мен мақтаның қоспасынан, сондай-ақ синтетикалық талшықтардан жасалады. Кейбір тампондар органикалық мақтадан жасалған. Тампондар әртүрлі сіңіру қабілетіне ие. Брендтері: Kotex, Playtex, Tampax, O. B., Cora, Lola, Sustain, Honest Company, Seventh Generation, Solimo және Rael Tampons (т.б.). Көптеген елдерде тампондар медициналық құрал ретінде реттеледі. АҚШ-та Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) оларды ІІ класс медициналық құрал деп санайды. Кейде хирургияда гемостаз үшін қолданылады.

Ұлыбританияда

Ұлыбританияда сіңіргіш гигиеналық өнімдер өндірушілер қауымдастығы (AHPMA) компаниялардың өз еркімен орындай алатын тампон өндірісінің қағидаларын жазды. Осы қағидаларға сәйкес, Ұлыбритания өндірушілері (Еуропалық) EDANA қағидаларын (жоғарыда қараңыз) сақтауы керек.

Сынау

Сыну қабілетін тексеру үшін әдетте Syngyna (синтетикалық вагинаның қысқартылған атауы) деп аталатын сынақ құрылғысы қолданылады. Бұл құрылғыда презерватив пайдаланылады, оған тампон салынады, ал сынақ камерасына синтетикалық менструальді сұйықтық құйылады. Токсикалық шок синдромы (ТШС) дағдарысынан кейін феминисттік медицина сарапшылары жаңа сынақ әдісін жасады, онда өнеркәсіптік стандартқа сәйкес көк тұзды судың орнына қан қолданылды.

Ағартылған өнімдер

Women's Environmental Network ұйымының ағаштан жасалған менструалды өнімдерге арналған зерттеу есебінде былай делінген: Менструалды төсемдердің негізгі құрамы – ағаш целлюлозасы, ол қоңыр түсті өнім ретінде басталады. Оны ақтарту үшін әртүрлі "тазарту" процестері қолданылуы мүмкін. Қағаз целлюлозасын ақтарту үшін хлор қолданылған қағаз целлюлоза зауыттарының жанында диоксиннің өлшенетін деңгейлері анықталған. Диоксин – ең тұрақты және улы химиялық заттардың бірі, ол репродуктивті функцияның бұзылуына, иммундық жүйеге зиян келтіруге және қатерлі ісікке әкелуі мүмкін (26). Оның қауіпсіз деңгейі жоқ, ол дене майында және қоршаған ортада жиналады.

Теңіздің ластануы

Ұлыбританияда Теңізді сақтау қоғамы жағажайларда табылған пластикалық тампон салынғыштарының таралуын және тудыратын мәселені зерттеді.

Құрастыру және шаю

Тампондарды кәдеге жіберу, әсіресе унитазға тастау (өндірушілер ескерткендей) су өткізбей қалуға және қалдықтарды басқаруда қиындықтарға себеп болуы мүмкін.

Тампон мен дәрілік заттардың өзара әрекеттесуі

Тампонды қолдану кезінде медициналық кеңес алу қажет болатын жағдайлар көп. Мысалы, Ұлттық денсаулық сақтау институттарының құрамындағы АҚШ Ұлттық медицина кітапханасы және оның MedlinePlus бөлімшесі вагинальді жолмен қабылданатын бірнеше дәрі-дәрмектермен емделу кезінде тампондарды қолдануға қарсы кеңес береді, мысалы вагинальді суппозиторийлер мен кремдер. Тампондар аталған дәрі-дәрмектердің организмге сіңуін төмендетуі мүмкін. Мұндай дәрі-дәрмектердің мысалдары: клиндамицин, терконазол, миконазол, клотримазол, егер олар вагинальді крем немесе вагинальді суппозиторий түрінде қолданылса, сондай-ақ бутоконазол вагинальді кремі.

Инфекциялардың пайда болу қаупі

Американдық қан және сүйек миын трансплантациялау қоғамының (ASBMT) мәліметінше, тампондар жатын мойны мен кіндік қуысы тінінде эрозия тудырып, инфекцияға бейімділікті арттыруы мүмкін. Осы себепті, ASBMT гематопоэзиялық түбірлі жасушаларды трансплантациялаудан өткен пациенттерге ем-терапия кезінде тампондар қолданудан аулақ болуға кеңес береді.

Клиникалық қолдану

Қазіргі уақытта бактериялық вагинозды емдеу үшін қынаптың қалыпты микробиотасын қалпына келтіру және/немесе сақтау мақсатында тампондар қолданылып, тексерілуде. Олардың кейбіреулері халыққа қолжетімді, бірақ жауапкершіліктен бас тарту туралы ескертулермен бірге келеді. Бұл пробиотикалық тампондардың тиімділігі дәлелденбеген. Тіс жұлып алу кезінде қан кетуді азайту үшін де тампондар қолданылған. Қазіргі уақытта тампондар эндометрийлік қатерлі ісікті анықтау мүмкіндігі зерттелуде. Симптомдары жоқ жағдайда эндометрийлік қатерлі ісікті анықтаудың тиімді тексеру әдістері қазірдің өзінде жоқ. Тампондар етеккір қан ғана емес, қынап сұйықтығын да сіңіреді. Тампонға сіңген қынап сұйықтығында қатерлі ДНК және қатерлі ісікке дейінгі материалдар болуы мүмкін, бұл эндометрийлік қатерлі ісікті ертерек анықтауға жағдай жасайды. Эндометрийлік қатерлі ісікті ерте анықтау үшін тампондарды тексеру әдісі ретінде бағалау мақсатында клиникалық сынақтар жүргізілуде.

Қоршаған орта және қалдықтар

Көптеген елдерде пайдаланылған тампондарды дұрыс тастау мәселесі әлі де шешілмеген. Кейбір елдерде менструалды гигиена құралдарына қатысты дұрыс тәжірибелердің жетіспеуі салдарынан көптеген гигиеналық төсемдер немесе басқа да менструалды өнімдер тұрмыстық қатты қалдықтарға немесе қоқыс жәшіктеріне тасталады, бұл әрі қарай қатты қалдықтардың бір бөлігіне айналады. Менструалды қалдықтарды басқаруды жүзеге асырудың негізгі мәселесі – елдердің менструалды қалдықтарды қалай жіктеуі. Бұл қалдықтарды жалпы үй шаруашылық қалдықтары, қауіпті үй шаруашылық қалдықтары (оларды әдеттегі үй шаруашылық қалдықтарынан бөліп тастау қажет), құрамындағы қан мөлшеріне байланысты биомедициналық қалдықтар немесе көптеген коммерциялық гигиеналық төсемдердегі пластик құрамына байланысты пластик қалдықтары деп қарастыруға болады (кейбірінде тампонның немесе төсемдердің сыртқы қабығы ғана). Экологиялық әсері тастау әдісіне байланысты өзгереді (тампонды унитазға жіберуге немесе қоқыс жәшігіне салуға болады – соңғысы ұсынылады). Тампонның құрамы сияқты факторлар да канализация тазарту станцияларына немесе қалдықтарды өңдеуге әсер етеді. Менструация кезінде тампонды пайдаланудың орташа мөлшері бір адамның өмірінде шамамен 11 400 тампонға жетеді (егер олар басқа өнімдерді емес, тек тампонды қолданса). Тампондар мақта, рейон, полиэстер, полиэтилен, полипропилен және талшықтан жасалады. Мақта, рейон және талшықтан жасалған бұйымдардан басқа, бұл материалдар биоразделмелі емес. Органикалық мақтадан жасалған тампондар биоразделмелі, бірақ олардың тиімді уақыт ішінде ыдырауына кепілдік беру үшін компостқа салу қажет. Рейон мақтаға қарағанда биоразделмелі болып табылады. Тампонды пайдаланудың экологиялық таза баламалары – менструалды кесе, қайта пайдаланылатын гигиеналық төсемдер, менструалды губкалар, қайта пайдаланылатын тампондар және қайта пайдаланылатын сіңіретін іш киімдер. Стокгольмдегі Корольдік технология институты тампон мен гигиеналық төсемдердің қоршаған ортаға тигізетін әсерін өмірлік цикл бойынша бағалауды (LCA) жүргізді. Олар өнімдердің қоршаған ортаға тигізетін негізгі әсері шикізатты өңдеуден, әсіресе LDPE (төмен тығыздықты полиэтилен) – немесе төсемдер мен тампон қолдану құралдарының арқасында қолданылатын пластиктен және целлюлоза өндірісінен туындайтынын анықтады. Бұл пластиктерді өндіру көп энергияны қажет етеді және ұзақ уақытқа созылатын қалдықтар тудырады, сондықтан өндірілген қалдықтар өзінен-өзі маңызды болса да, олардың өмірлік циклының негізгі әсері – табиғи отынды пайдалану, ал шығарылатын қалдықтардың мөлшері де өздігінен маңызды. Менструалды материал өнімнің түріне қарай, тіпті мәдени сенімдерге байланысты тасталды. Бұл жердің орналасуы мен тастаудың дұрыс әдістеріне мән берілмей жасалды. Әлемнің кейбір аймақтарында менструалды қалдықтар шұңқырлы латреналарға тасталады, өйткені жеке кеңістіктің шектеулі болуына байланысты оларды өртеу және көму қиын болды. Тарих бойы көптеген мәдениеттерде тампонның қолданылғанына дәлелдер бар. Естер папирусы деп аталатын ең көне медициналық құжатта XV ғасырда египеттік әйелдердің жұмсақ папирустан жасалған тампондарды қолданғаны айтылады. Ежелгі Жапониядағы әйелдер қағаздан тампон жасап, оны бинтпен байлап, күніне 10-12 рет ауыстырып отырды. Гавайи әйелдері жергілікті папоротниктің жұмсақ бөлігін пайдаланған, ал Азия мен Африканың кейбір аймақтарында әйелдер әлі күнге дейін шөптер, шымшық және басқа да өсімдіктерді пайдаланады. Р. Г. Мейн 1860 жылы тампонды былай деп түсіндірді: "Қан кету кезінде жатырды тығыздау үшін қолданылатын мақта, губка немесе жібек матадан жасалған пластырь үшін бұл әдепсіз емес термин". Эрл Хаас алғашқы заманауи тампонды, Tampax-ты, түтікшелі аппликатормен бірге патенттеді. Гертруда Шульте Тендерих (туған аты Восс) өзінің компаниясының сауда белгісі Tampax патенттік құқықтарын сатып алды және 1933 жылы сатушы, өндіруші және өкіл ретінде жұмысқа кірісті. Тендерих өнімді өндіру үшін әйелдерді жалдады, содан кейін екі сатушыны Колорадо мен Вайомингтегі дәріханаларға өнімдерді сату үшін және медбикелерге жаратылыстың пайдасы туралы қоғамдық лекциялар оқу үшін жалдады, сонымен қатар газеттерді жарнамаларға тартуға ықпал етті. 1945 жылы Tampax тампонның қауіпсіздігін дәлелдейтін бірқатар зерттеулер ұсынды. 1965 жылы Рок репродуктивті клиникасының зерттеуінде тампонның "физиологиялық немесе клиникалық жағынан жағымсыз әсері жоқ" деп жазылған. 1992 жылы Конгресс тампондардағы диоксин, белгілі канцерогеннің болуы туралы FDA-ның ішкі меморандумына тапты. Диоксин – ағаш массасын хлормен ағарту кезінде түзілетін улы химиялық заттардың бірі. Конгресс тыңдалымдары өтті және тампон өндірушілері Конгреске тампондардағы диоксиннің мөлшері EPA деңгейінен әлдеқайда төмен екендігіне кепілдік берді. EPA диоксиннің қауіпсіз деңгейі жоқ екенін мәлімдеді. АҚШ-та 1997 жылы Тампон қауіпсіздігі және зерттеу актісі Конгреске ұсынылды, тампон өндірушілері мен тұтынушылар арасында ашықтықты қамтамасыз ету мақсатында. Бұл заң әйелдердің денсаулығына немесе жүктілік кезінде немесе алдында оларды қолданатын әйелдердің балаларына әйелдер гигиена өнімдеріне қосылған заттар қандай тәуекел тудыратынына қатысты зерттеулерді жүргізуді немесе қолдауды міндеттейтін еді. Әлі қабылдалмағанмен, заң үнемі қайта ұсынылып келеді, соңғы рет 2019 жылы Робин Дэниелсон әйелдер гигиена өнімдерінің қауіпсіздігі актісі ретінде ұсынылды. Өндірушілерден диоксиндердің, синтетикалық талшықтардың, хлордың және басқа да компоненттердің (қоспағанда ластаушы заттар мен хош иістендіргіштер, бояулар және консерванттар) бар екендігі туралы мәліметтер де талап етіледі.

Appropriate disposal of used tampons is still lacking in many countries. Because the lack of menstrual management practices in some countries, many sanitary pads or other menstrual products will be disposed into domestic solid wastes or garbage bins that eventually becomes part of a solid wastes. The issue that underlies the governance or implementation of menstrual waste management is how country categorizes menstrual waste. This waste could be considered as a common household waste, hazardous household waste (which will required to be segregated from routine household waste), biomedical waste given amount of blood it contains, or plastic waste given the plastic content in many commercial disposal pads (some only the outer case of the tampon or pads). Ecological impact varies according to disposal method (whether a tampon is flushed down the toilet or placed in a garbage bin – the latter is the recommended option). Factors such as tampon composition will likewise impact sewage treatment plants or waste processing. The average use of tampons in menstruation may add up to approximately 11,400 tampons in someone's lifetime (if they use only tampons rather than other products). Tampons are made of cotton, rayon, polyester, polyethylene, polypropylene, and fiber finishes. Aside from the cotton, rayon and fiber finishes, these materials are not biodegradable. Organic cotton tampons are biodegradable, but must be composted to ensure they break down in a reasonable amount of time. Rayon was found to be more biodegradable than cotton. Environmentally friendly alternatives to using tampons are the menstrual cup, reusable sanitary pads, menstrual sponges, reusable tampons, and reusable absorbent underwear. The Royal Institute of Technology in Stockholm carried out a life cycle assessment (LCA) comparison of the environmental impact of tampons and sanitary pads. They found that the main environmental impact of the products was in fact caused by the processing of raw materials, particularly LDPE (low density polyethylene) – or the plastics used in the backing of pads and tampon applicators, and cellulose production. As production of these plastics requires a lot of energy and creates long lasting waste, the main impact from the life cycle of these products is fossil fuel use, though the waste produced is significant in its own right. The menstrual material was disposed according to the type of product, and even based on cultural beliefs. This was done regardless of giving any importance to the location and proper techniques of disposal. In some areas of the world, menstrual waste is disposed into pit latrines, as burning and burial were difficult due to limited private space. [T]here is evidence of tampon use throughout history in a multitude of cultures. The oldest printed medical document, Ebers Papyrus, refers to the use of soft papyrus tampons by Egyptian women in the fifteenth century B. C. Roman women used wool tampons. Women in ancient Japan fashioned tampons out of paper, held them in place with a bandage, and changed them 10 to 12 times a day. Traditional Hawaiian women used the furry part of a native fern called hapu'u; and grasses, mosses and other plants are still used by women in parts of Asia and Africa. R. G. Mayne defined a tampon in 1860 as: "a less inelegant term for the plug, whether made up of portions of rag, sponge, or a silk handkerchief, where plugging the vagina is had recourse to in cases of hemorrhage." Earle Haas patented the first modern tampon, Tampax, with the tube within a tube applicator. Gertrude Schulte Tenderich (née Voss) bought the patent rights to her company trademark Tampax and started as a seller, manufacturer, and spokesperson in 1933. Tenderich hired women to manufacture the item and then hired two sales associates to market the product to drugstores in Colorado and Wyoming, and nurses to give public lectures on the benefits of the creation, and was also instrumental in inducing newspapers to run advertisements. In 1945, Tampax presented a number of studies to prove the safety of tampons. A 1965 study by the Rock Reproductive Clinic stated that the use of tampons "has no physiological or clinical undesired side effects". In 1992, Congress found an internal FDA memo about the presence of dioxin, a known carcinogen, in tampons. Dioxin is one of the toxic chemicals produced when wood pulp is bleached with chlorine. Congressional hearings were held and tampon manufacturers assured Congress that the trace levels of dioxin in tampons was well below EPA level. The EPA has stated there is no acceptable level of dioxin. In the United States, the Tampon Safety and Research Act was introduced to Congress in 1997 in an attempt to create transparency between tampon manufacturers and consumers. The bill would mandate the conduct or support of research on the extent to which additives in feminine hygiene products pose any risks to the health of women or to the children of women who use those products during or before the pregnancies involved. Although yet to be passed, the bill has been continually reintroduced, most recently in 2019 as the Robin Danielson Feminine Hygiene Product Safety Act. Data would also be required from manufacturers regarding the presence of dioxins, synthetic fibers, chlorine, and other components (including contaminants and substances used as fragrances, colorants, dyes, and preservatives) in their feminine hygiene products.

Тампон салығы

"Тампон салығы" – басқа негізгі қажеттілік тауарларына қолданылатын салықтан босатылмаған тампон мәртебесін білдіреді. Тампон қолдануға қатысты бірнеше саяси мәлімдеме жасалған. 2000 жылы Австралияда 10% тауарлар мен қызметтер салығы (ТҚС) енгізілді. ТҚС енгізілгенге дейін бірнеше штат тампонға ТҚС-тан жоғары мөлшерлемемен сәндік салық салған. Бұл салыққа қарсы "Тампон салығын жою" сияқты арнайы петициялар құрылды және салық 2019 жылы алынып тасталды. Ұлыбританияда тампонға қосылған құн салығының (ҚҚС) 0% мөлшерлемесі қолданылады, ал елде сатылатын көптеген тауарларға 20% стандартты мөлшерлеме қолданылады. Бұрын Ұлыбритания Еуроодақтың (ЕО) ҚҚС директивасына бағынышты болды, ол санитарлық тауарларға кемінде 5% ҚҚС талап еткен. 2021 жылдың 1 қаңтарынан бастап, менструальдік гигиеналық өнімдерге қолданылатын ҚҚС 0% құрады. Канадада федералды үкімет 2015 жылдың 1 шілдесінен бастап тампон және басқа да менструальдік гигиеналық өнімдерден тауарлар мен қызметтер салығын (ТҚС) және үйлестірілген сату салығын (ҰСС) алып тастады. АҚШ-та, сондай-ақ, кілегей және тампон сияқты менструальдік өнімдерге қосылатын салықтар да, әсіресе, төмен кірісті адамдарға қатысты даулы мәселе болып табылады. Америкалық азаматтық бостандықтар одағы (ААБО) осы заңдарды талқылайтын және мектептер, баспаналар және түрмелер сияқты мекемелердің менструальдік тауарларды қамтамасыз ету бойынша әртүрлі ережелерін тізімдейтін есеп жариялады.

Қыздық

Тампонды қолдану жыныстық қатынас тәжірибесі жоқ адамдардың гименін (қыздық пердесін) созуға немесе жыртуға әкелуі мүмкін. Кейбір мәдениеттерде гименді сақтауды бойжеткендіктің белгісі деп есептейді, бұл кейбір адамдарды тампон қолданудан тайдыруы мүмкін.

Танымал мәдениетте

Стивен Кингтің "Кэрри" романында басты кейіпкер етеккір келуі үшін зорлық-зомбылыққа ұшырайды және оның құрбылары оған тампон мен гигиеналық төсемдер лақтырады. 1985 жылы Tampon Applicator Creative Klubs International (TACKI) ұйымы құрылды, ол әдетте "жағажай сыбызғылары" деп аталатын, ыдырамайтын пластикалық әйелдер гигиена құралдарын шығармашылық түрде пайдалануды дамыту мақсатында құрылды. TACKI президенті Джей Кричли өз корпорациясын жаһандық халықтық өнер қозғалысын және қолөнер индустриясын дамыту, бүлінген канализация жүйелерінен әлемдік жағалауларға шашылып кеткен, бір рет қолданылатын бұл заттар туралы хабардарлықты арттыру, әлемдегі ең үлкен пластикалық тампон қолданушылар коллекциясын құру және заңнамалық шаралар арқылы олардың өндірісі мен сатылуын тоқтату үшін іске қосты. Жоба және көркем туындылар көптеген арнайы орындардағы өнер көрсетімдері мен инсталляциялар барысында жүзеге асырылды.