Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Билік тағайындаудың тікелей жалғасуы
Linear succession of transfers of power
Translatio imperii ("әкімшілікті беру" деген латын тілінде) – орта ғасырларда Еуропа халқының элиталық топтарының ой-өрісінде және жазуларында басым болған, бірақ оның бастаулары ежелгі дәуірге дейін жететін тарихнамалық ұғым. Бұл ұғым бойынша, империяның құлдырауы мен жойылуы теориялық тұрғыдан бір империядан екіншісіне табиғи түрде ауысумен алмастырылады. Translatio империяның метатарихи тұрғысынан бір қолынан екінші қолына, бір жерден екінші жерге – Троядан римдіктерге және гректерге, содан кейін франктарға (олардың екеуі де римдіктер саналды) және одан әрі Испанияға берілуі мүмкін екенін көрсетеді, осылайша ол сақталды. Классикалық антик кезеңде осы схеманы шебер қолданған Вергилий, Римнің ең ұлы ақындарының бірі ретінде танылды. Оның "Энеида" атты еңбегі, ежелгі Римнің ұлттық эпосы саналады, онда ол тұңғыш императоры Цезарь Август билік еткен Римді Троямен байланыстырды. Translatio imperii туралы ой-пікірлер тоғызыншы ғасырдан он төртінші ғасырға дейін кездеседі, ал кейбір жағдайларда он алтыншы ғасырға дейін немесе одан да кейінгі кезеңдерге дейін жалғасты.
Translatio imperii (Latin for "transfer of rule") is a historiographical concept that was prominent in the Middle Ages in the thinking and writing of elite groups of the population in Europe, but was the reception of a concept from antiquity. In this concept the process of decline and fall of an empire theoretically is being replaced by a natural succession from one empire to another. Translatio implies that an empire metahistorically can be transferred from hand to hand and place to place, from Troy to Romans and Greeks to Franks (both remaining Romans) and further on to Spain, and has therefore survived. In classic antiquity, an authoritative user of this scheme was Virgil, who has been traditionally ranked as one of Rome's greatest poets. In his work Aeneid, that has been considered the national epic of ancient Rome, he linked the Rome in which he lived, reigned by its first emperor Caesar Augustus, with Troy. The discourse of translatio imperii may be traced from the ninth century to the fourteenth, and may be carried on into the sixteenth century or even further.
Рус жері Орта Днепрден Суздалияға дейін
Киев Русі, Владимир Суздаль және Московияның ортағасырлық тарихында ұзақ жылдардан бері сақталатын мәселе – қазіргі Ресей және Украина республикаларының пайда болуына дейін, «Рус жері» терминінің қолданылуы қашан өзгерді. Бұл термин бастапқыда Киев (қазіргі Киев) маңындағы Орта Днепр (Днепр) өзені аңғарымен байланысты болса, кейін Владимир Суздальға, сондай-ақ «Суздаль жері» немесе «Суздалия» деп те аталатын аймаққа қарай ықпалдасты. Ғылыми ортада барлық келісім бойынша, XV ғасырдың соңында, тіпті одан да ертерек, Мәскеудің Данилович князьдері Киев Русінің заңды мұрагерлері және «Рус жерінің» нағыз өкілдері ретінде танылды. Бірақ бұл ауысудың қаншалықты ерте болғаны әлі де даулы, себебі дәлелдер әртүрлі интерпретацияға мүмкіндік береді. Чарльз Хэлперин (2016) осы күнгі ғылыми пікірталасты былай қорытындылады: ««Рус» терминін Московияға қолдану, әсіресе украин тарихнамасында, әрдайым келіспеушілік тудырды. Насонов және басқалар Киев Русінде «Рус» сөзінің бастапқыда Киев, Чернигов және Переславльдің Днепр (Днепр, Днепр) өзені бойындағы үшбұрышын білдіргенін, Владимир Суздаль емес екенін атап өтті». «Рус» – этникалық емес, саяси термин еді. XIV ғасырдың соңына қарай «Рус» дегеніміз – Мәскеу, Коломна және Серпухов болатын». Бірқатар ғалымдар, соның ішінде Хэлперин, бұрын Троица жылнамасының 1950 жылғы Призельковтің реконструкциясын ауысу мерзімін анықтау үшін дәлел ретінде пайдаланған (1320-жылдардан бастап 14 ғасырдың ортасына дейін), бірақ 2001 жылы Хэлперин өз ұстанымын өзгертті (Сергій Плохидің (2006) зерттеулерінен кейін 2010 жылы расталды), себебі Призельковтің реконструкциясының сенімділігі күмәнді болды. 2022 жылы жаңартылған «Рус жері» туралы барлық бұрынғы мақалалар жинағында (Плохидің ұсынысымен жарияланған) Хэлперин «Рус жері» терминінің Киев маңындағы аймаққа соңғы рет 1240 жылы, Киев Русіне моңғол шапқыншылығы кезінде жазылған «Рус жерінің қирауы туралы әңгімеде» (вероятно, Киевте) қолданылғанын болжады. Керісінше, 1340 жылы Иван I Калитаның Мәскеу князі болып сайлануымен «Рус жерінің Московия княздығына, не болмаса, солтүстік-шығысқа ауысуы факті болды». Плохи (2006) бұл мерзімнің тым ерте екенін айтты, және ауысу 15 ғасырдың ортасынан бұрын болмайды, себебі Дональд Островский 1998 жылы Куликов циклдарының туындыларын 1440 жылдардан кейін деп санады, бірақ Хэлперин (1999) бұл тұжырымды қабылдамады. Оның орнына Плохи оны 1472 жылғы Мәскеу кодексінде іздеуді ұсынды, онда 1471 жылға жасалған жазба «Рус жеріндегі биліктің Киевтен Клязьмадағы Владимирге, содан кейін Мәскеуге ауысуын алға тартқан ауысу теориясының алғашқы көрінісі ретінде қарастырылуы мүмкін».
A long standing problem in the historiography of the medieval history of Kievan Rus', Vladimir Suzdal and Muscovy, preceding the modern republics of Russia and Ukraine, is when usage of the term "Rus' land" (; ), which was initially associated with the Middle Dnieper (Dnipro) river valley around Kiev (modern Kyiv), shifted towards Vladimir Suzdal, also known as "Suzdal land" or "Suzdalia". There is scholarly agreement that by the late 15th century, and perhaps earlier, the Daniilovichi princes of Moscow were presenting themselves as the legitimate dynastic successors to Kievan Rus', and the true representatives of the "Rus' land". The question is how much earlier this translatio can be dated, because the evidence is ambiguous. Charles J. Halperin (2016) summarised the scholarly debate so far: 'Application of the term "Rus" to Muscovy has always been a bone of contention, especially to Ukrainian historiography. Nasonov and others noted that in Kievan Rus' "Rus" originally meant the Dnieper (Dniepr', Dnipro) River triangle of Kyiv, Chernihiv, and Pereslavl', not Vladimir–Suzdal'. ( ) "Rus" was not an ethnic term, it was a political term. By the late fourteenth century Rus' meant Moscow, Kolomna, and Serpukhov.' Several scholars including Halperin previously used the 1950 Priselkov reconstruction of the Trinity Chronicle as evidence to date the translatio (variously from the 1320s to the mid 14th century), but by 2001 Halperin changed his position (confirmed in 2010 after Serhii Plokhy (2006) explored the question) due to the unreliability of Priselkov's reconstruction. In his 2022 updated bundle of all previous articles about the Rus' land (published at Plokhy's suggestion), Halperin posited that the last time "Rus' land" meant the region around Kiev was in 1240, when the Tale of the Destruction of the Rus' Land was written (probably in Kiev) during the Mongol invasion of Kievan Rus'. Conversely, by 1340, at the accession of Ivan I Kalita as Prince of Moscow in 1340, 'the translatio of the Rus' Land to the Muscovite principality itself, or at the very least to the Northeast, was a fait accompli.' Plokhy (2006) had argued this was too early, and the translatio could not have taken place before the mid 15th century due to Donald Ostrowski in 1998 re dating of the works of the Kulikovo cycle to after the 1440s, which Halperin (1999) rejected. Instead, Plokhy suggested tracing it to the Muscovite Codex of 1472, wherein an entry sub anno 1471 'may be regarded as one of the first expressions of the translatio theory that postulated the transfer of power in the Rus' lands from Kyiv to Vladimir on the Kliazma and then to Moscow.'