Кіріспе

1965 жылы The Beatles тобы орындаған "Norwegian Wood (This Bird Has Flown)" әні, немесе жай ғана "Norwegian Wood" деп белгілі, ағылшын рок-тобы The Beatles-тің 1965 жылғы Rubber Soul альбомынан алынған. Ән негізінен Джон Леннонның авторлығында, Пол Маккартни лирикалық үлесімен жазылған және Леннон-Маккартни ән жазу серіктестігіне жатқызылған. Боб Диланның терең ойлы өлеңдерінің ықпалымен жазылған бұл ән, The Beatles тобының әншілер ретінде дамуындағы маңызды кезең саналады. Тректе жетекші гитарист Джордж Харрисон орындаған ситар бөлшегі бар, ол батыс рок музыкасында үнді аспабының тұңғыш рет пайда болуын білдіреді. Ән 1966 жылы "Nowhere Man" әнімен бірге Австралиядағы жеке таспа ретінде шыққанда бірінші орынды иеленді. Леннон бұл әнді Лондонда болған заңды емес қарым-қатынасы туралы сырлы әңгіме ретінде жазды. Жазу кезінде Леннон Харрисоннан әнге ситар қосуын сұрады. Харрисон бұл аспаптың ерекше дыбысына 1965 жылдың басында The Beatles тобының Help! фильмінің түсірілімінде қызығушылық танытқан. "Norwegian Wood" 1960-шы жылдардың ортасында рага-рок пен психоделикалық рок жанрларының дамуына зор ықпал етті. Сондай-ақ, бұл ән Рави Шанкар мен үнді классикалық музыкасын Батыста кең танымал етуге көмектесті. The Byrds, The Rolling Stones және Donovan сияқты көптеген рок және поп-артистер музыкалық өнеріне осы жанрдың элементтерін енгізе бастады. "Norwegian Wood" әлемдік музыканың алғашқы дамуындағы маңызды туынды ретінде танылады. Rolling Stone журналы 2004 жылы шығарған "Барлық уақыттың 500 ең ұлы әні" тізімінде "Norwegian Wood" әніне 83-орын берді.

Өмірбаян және құрамы

Әннің мәтіні Джон Леннонның некеден тыс қарым-қатынасы туралы, бұл әннің алғашқы шумағында айтылған: «Менде бір қыз болған еді, немесе дұрысырақ айтқанда, ол мені баурап алған». Леннон бұл қарым-қатынасты кіммен болғанын ешқашан жарияламаса да, жазушы Филип Норман бұл Леннонның жақын досы және журналист Морин Клив немесе Сонни Фримен болғанын болжайды. Пол Маккартни «Норвегиялық ағаш» термині сол кезде Лондонда сәнге енген арзан қарағайдан жасалған қабырға панельдеріне ирониялық сілтеме екенін түсіндірді. Маккартни әннің соңғы шумағына қатысты: «Біздің әлемізде жігіт қандай да бір кек алуға тиіс еді. Бұл оның жылыну үшін от жағатынын білдіруі мүмкін, ал оның үйінің интерьері қандай керемет болды десеңізші? Бірақ олай болмады, ол кек алу үшін үйдің бәрін өртеп жіберді, содан кейін біз оны сол күйі қалдырып, инструменталды бөлімге көштік». 1970 жылы Леннон «Норвегиялық ағаш» әнінің авторы екенін айтты, ал Маккартни ортаңғы сегізінші бөлігін жазуға көмектескенін мәлімдеді. 1980 жылы Леннон бұл сөзін өзгертті, «Бұл менің толыққанды әнім» деді. Дегенмен, Леннон әнді 1965 жылдың қаңтарында әйелі Синтиямен және студиялық продюсер Джордж Мартинмен Швейцария Альпындағы Сент-Морицте демалыста болғанда жазуды бастады. Келесі күндері Леннон Диланға тән уақыт өлшемімен жазылған әннің акустикалық аранжировкасын кеңейтіп, шаңғыдан жарақат алғаннан кейін Мартинге көрсетті. Жазушы Джон Стивенс өзінің «Леннонның әндері: Битл жылдары» атты кітабында «Норвегиялық ағаш» әнін халық стиліндегі балладалардағы шешімді момент деп сипаттап, «Леннон бір лирикалық бейненің ізінен екіншісіне жылдам өтеді, ал суретті толықтыру тыңдаушының қиялына байланысты» деп жазды. Ол сондай-ақ бұл әннің Леннонның сюрреалистік мәтін қолдануындағы маңызды кезең болғанын, «Ask Me Why» және «There's a Place» әндерінен кейін жазылғанын айтты.

Ситар және үнді ықпалы

1965 жылдың 5 және 6 сәуір аралығында, «Твикенхэм» киностудиясында «Битлз» тобының екінші фильмі «Көмек» фильмін түсіру кезінде Джордж Харрисон алғаш рет ситармен кездесті – бұл үнді аспапы «Норвегиялық орманда» маңызды рөл атқарды. Ол үнді музыканттары тобының үнді ресторанындағы сахнада орындаған көптеген аспаптардың бірі еді. «Норвегиялық орманы» үндік әсері байқалған алғашқы батыс поп-әні емес: «Ticket to Ride» әнінде де, «Kinks» тобының «See My Friends» әнінде де рагаға ұқсас дрон дыбысы естіледі. «Yardbirds» тобы «Heart Full of Soul» әнінде бұрмаланған электрогитарамен ұқсас дыбыс жасады. «Kinks» тобының Рэй Дэвистің досы Барри Фантонидің айтуынша, «Битлз» алғаш рет үнді аспаптарын қолдану туралы идеяны Фантони оларға «See My Friends» әнін ойнағанда алған. Бірақ автор Иан Макдональдтың пікірінше, «Kinks» тобының синглы «Битлзге» әсер еткенімен, Дэвис «See My Friends» әнін жазғанда «Ticket to Ride» әнінен де ықпал алған болуы мүмкін. Харрисон үнді дыбыстарына деген қызығушылығын «Kinks» немесе «Yardbirds» емес, үнді ситарашысы Рави Шанкар туралы айтқан адамдарға байланыстырды, бұл оның «Byrds» тобының Дэвид Кросбимен болған әңгімесіне әкелді. Бұл әңгіме 1965 жылы «Битлздің» американдық гастролі кезінде Лос-Анджелесте 25 тамызда өтті. Лондонға оралғаннан кейін Харрисон Кросбидің кеңесімен Шанкардың жазбаларын іздеді, сондай-ақ Оксфорд көшесіндегі «Indiacraft» дүкенінен арзан ситар сатып алды. Кейін Ринго Старр Харрисонның «Норвегиялық орманда» ситарды қолдануын 1965 жылы «Битлздің» жаңа дыбыстарды енгізуге деген құлшынысының мысалы ретінде келтірді: «Егер ол музыкалық дыбыс шығарса, сіз бір пілмен де келе аласыз».

Жазу

The Beatles "Norwegian Wood" әнінің алғашқы нұсқасын 1965 жылғы 12 қазанда Rubber Soul альбомына арналған жазулардың бірінші күнінде жазды. Жазу Лондонның EMI студиясында өтті, продюсерлік жұмысын Мартин жүзеге асырды. "This Bird Has Flown" деп аталған ән топ мүшелері тарапынан кеңінен репетицияланды, содан кейін олар бір қабылдауда ырғақты тректі жазды, онда екі 12-тарлы акустикалық гитара, бас және сымбалдың әлсіз дыбысы естілді. Леннонның тілегі бойынша Харрисон өзінің ситар бөлігін қосты, бұл орындау аспаптың гулді сапасын, кейін шығарылған қайта жазудан гөрі баса көрсетті. Дыбыс инженері Норман Смит ситардың дыбысын жазудың қиын болғанын айтты, ол "көптеген жаман шыңдар мен өте күрделі толқын формасы" туралы мәселелерді еске алды. Бұрмалаудың техникалық мәселесін шешетін, бірақ дыбысқа әсер ететін лимитерді пайдаланудан ол бас тартты. Леннон әр шумақтың соңында екі рет қайталап орындаған негізгі вокалды жазды. Бұл нұсқа Rubber Soul альбомында жарық көрген жазбаға қарағанда фольклорлық стильден кем, оның орнына шаршаған вокал мен ерекше ситармен аяқталуын көрсетеді. Бірақ топ жазбаға қанағаттанбады және жазулардың келесі кезеңінде әнге оралуға шешім қабылдады. "Norwegian Wood" әнінің бұл тасталған нұсқасы алғаш рет 1996 жылы Anthology 2 жинақ альбомында жарық көрді. 21 қазанда The Beatles үш жаңа қабылдауды жазды, соның ішінде бас нұсқа да болды. Топ аранжировкамен тәжірибе жасады, екінші қабылдауда Леннонның акустикалық мелодиясын толықтырған қос ситардың кіріспесін енгізді. Топ "Norwegian Wood" әнін толыққанды өзгертіп құрғанмен, ол альбомдық нұсқадан едәуір өзгеше болды. Харрисонның ситарда ойнауы әлі де бірінші орында тұрды, сонымен қатар күшті барабан соққылары да естілді. Бұл қабылдау дубляжға жарамды деп табылған жоқ, сондықтан топ оны тастап, аранжировканы қайта қарады. Үшінші қабылдауда ән "Norwegian Wood" деп аталды, ал топ D мажордан E мажорға көшті. The Beatles бұл қабылдауда ырғақ бөлімін өткізіп жіберіп, бірден бас нұсқаға көшуді шешті. Жалпы, ырғақ бөлімі акустикаға бейімделді, ал топ музыкалық стиль бұрынғы орындалған нұсқалардан жақсырақ деп ойлады. Сондықтан ситар сүйемелдеу рөлінде болды, нәтижесінде бұрынғы қабылдауларда естілген гулді дыбысқа әсер етті. 1990 жылдардағы жазу сессияларын еске алғанда Харрисон ситарды енгізуді "есімде болғаннан бері өте спонтанды" деп түсіндірді, сондай-ақ: "Біз оны микрофонға қосып, орнына қойдық, ол жай ғана керемет болып шықты" деді.

Шығару және қабылдау

"Norwegian Wood" әні 1965 жылдың 3 желтоқсанында Rubber Soul альбомымен бірге жарық көрді. Бұл ән рок-тобының өз жазбаларының бірінде ситар немесе кез келген үнді аспабын орындаған алғашқы мысалы болды. Ол сондай-ақ Австралияда "Nowhere Man" әнімен бірге сингл ретінде шығарылып, 1966 жылдың мамыр айында онда бірінші орынды иеленді. Екі ән екі апта бойы бірінші орында тұрғанда, қос А-жақты сингл ретінде тізімге енгізілді. Ұлыбританияда Британдық фонографиялық индустрия (BPI) 2021 жылы 200 000 данадан астам сатылғаны және ойнатылғаны үшін әнге күміс сертификат тағайындады. AllMusic сайтына жазған музыка тарихшысы Ричи Унтербергер "Norwegian Wood" әнін "Дилланның жанкүйерін қанағаттандыруға жеткілікті жұмбақтылық пен тапқырлыққа ие" деп сипаттап, "Битлз" тобының "екі жыл бұрынғы 'She Loves You' әнінен бері қаншалықты алға жылғанын" көрсетті. Унтербергер шолуын былай аяқтады: "Тректің қуатын Маккартнидің көпірдегі әуенді үйлесімділігі артырады, ал экзотикалық атмосферасын Джордж Харрисонның ситарда орындаған рифтері күшейтеді". Rolling Stone журналының бір рецензенты "Norwegian Wood" және "Think for Yourself" әндерін студиядағы "Битлз" тобының санасының және шығармашылығының артуын көрсететін құжаттар деп атады. Pitchfork журналынан Скотт Плагенхофф бұл әнді Rubber Soul альбомындағы Леннонның ең айқын туындысы деп санайды, ол оның ән жазушы ретінде жетілуін көрсетеді және композицияны "Харрисонның үнді ситарымен алғашқы тәжірибесімен ерекшеленетін, ықшам және екіұшты мазмұнды ән" деп мақтайды. "The Enduring Beauty of Rubber Soul" кітабында Джон Крут "Norwegian Wood" әнін "алғашқы тыңдағаннан бастап әсерлі" ән деп сипаттайды, ол "Битлз" жанкүйерлерін Скандинавияның таза ормандарына көшіреді. Музыкалық сыншы Кеннет Вомак әннің "таныс тақырыпты, яғни 'махаббат' жоғалтуды ('Don't Bother Me' және 'Misery' сияқты бұрынғы әндерде жақсы бейнеленген) қалай жаңаша түсіндіретініне таңғалады, тыңдаушыларға сенімділік сыйлап, стандартты көзқарасқа қарсы тұрады".

Музыкалық әсері мен мұрасы

Бұрын да ситараның сазын еліктеу үшін дрон-гитаралар қолданылған болса да, «Норвегиялық ағаш» әні 1960-шы жылдардың ортасында жаңа аспаптың дыбысына деген музыкалық қызығушылықты оятқандығы үшін ерекше аталады. Бұл ән көбінесе рага-рок жанрының алғашқы үлгісі ретінде танылады, ал оның бастаған үрдісі үнді рок музыкасының пайда болуына және психоделикалық рок жанрының қалыптасуына ықпал етті. «Норвегиялық ағаш» әні «дүниежүзілік музыка» деп аталатын музыкалық бағыттың да маңызды бір бөлігі саналады және батыс музыкасына батыс емес музыкалық элементтерді енгізуге жасалған маңызды қадам болды. Бұл композиция, Гаррисонның кеңестерімен бірге, «Роллинг Стоунз» тобының мультиинструменталисті Брайан Джонстың қызығушылығын оятып, оның «Paint It Black» әнінде ситарды пайдалануына себеп болды. Бұл да рага мен үнді рок музыкасының дамуындағы маңызды кезең болды. Қазіргі заманғы батыс музыканттарының үнді музыкасына деген қызығушылығының артуын көрсететін басқа да туындылардың ішінде Донованның «Sunshine Superman», The Yardbirds тобының «Shapes of Things» және The Byrds тобының «Eight Miles High» әндері бар. Автор Джонатан Гулдтың айтуынша, «Норвегиялық ағаш» әні Рави Шанкардың мансабын «өзгертіп» жіберді, ал үнді ситарашысы кейіннен 1966 жылдың көктемінде Ұлыбританияда концерттер кезінде танымал музыкадағы «үлкен ситара жарылысы» туралы алғаш рет естігенін жазды. Харрисон үнді мәдениеті мен мистикасына қызығушылық танытып, оны басқа Beatles мүшелеріне таныстырды. 1966 жылдың маусым айында Харрисон Лондонда Шанкармен танысып, оның шәкірті болды. «Norwegian Wood» әніне ситарды қосып, Харрисон өзінің алғашқы тәжірибесін «Love You To» әнін жазу арқылы дамытып, үнді музыкасына толыққанды енуін көрсетті және рок әнінде батыс емес музыкалық форманың шынайы бейнесін ұсынды. Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band альбомына жаздыру сессиялары алдында Харрисон әйелі Паттимен бірге Үндістанның Бомбей қаласына сапар шекті, онда ол Шанкармен оқуын жалғастырды және бірнеше йогтардың ілімдерімен танысты. Харрисон Sgt. Pepper альбомына «Within You Without You» әнін қосты, онда ол жалғыз орындаушы Beatles мүшесі болды, ал дильруба, свармандал және табла аспаптарында ойнаған музыканттардың есімдері көрсетілмеді, сонымен қатар струнный секция да қатысты. Өзінің қалған мансабында ол үнді музыкасын, әсіресе слайд-гитарада ойнау өнерін жетілдірді. 2006 жылы Mojo журналы «The 101 Greatest Beatles Songs» тізімінде «Norwegian Wood» әнін 19-шы орынға қойды, бұл тізім музыка сыншылары мен музыканттардан құралған комиссиямен жасалған. Әнге берген түсініктемелерінде Рой Харпер мен Джон Кейл екеуі де 1960-шы жылдардағы музыкалық мансабына оның әсер еткенін айтты. Кейл Rubber Soul альбомының өзі мен Лу Ридке Velvet Underground тобын құру кезінде шабыт бергенін еске алды. Ол әннің көңіл-күйін «өте қышқыл» деп сипаттап, «еске түскенде дыбыс, сезімдердің шабуылы» деді, сондай-ақ: «Битлз «Норвегиялық ағашта» осындай дыбыс пен жабық сезімді ешкім жасай алмады» деп қосты. Сондай-ақ Хезер Нова да әсерленгенін айтты. The Chemical Brothers тобы 1997 жылы шыққан «The Private Psychedelic Reel» әнінде «Norwegian Wood» әнінен үзінділерді пайдаланды. 1968 жылы Алан Коупленд «Norwegian Wood» және «Mission: Impossible» фильмінен жасалған попурри үшін «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды.