Пруссия мен Католик Шіркеуінің қақтығысы (1872–1878)

Кіріспе

Пруссия шіркеу-мемлекет қақтығысы (1872–1878)

Германия тарихында Културкампф (Мәдени күрес) – Папа Пий IX басқарған Германиядағы Католик шіркеуі мен канцлер Отто фон Бисмарк басқарған Пруссия Корольдігі арасындағы жеті жылдық саяси қақтығыс (1871–1878). Пруссия шіркеуі мен мемлекеттік саяси қақтығысы, Католик мемлекеті және елі ретінде Пруссия Корольдігінде білім беру және шіркеулік тағайындауларға шіркеудің тікелей бақылауын орнату туралы болды. Бұған қоса, басқа шіркеу-мемлекеттік қақтығыстармен салыстырғанда, Пруссияның неміс Културкампфі полякқа қарсы ызаландырушылықты қамтыды, ол Германияда "Пруссияның шығыс бөлігіндегі поляктар туралы" "расистік алаңдаушылықтармен" отын алды. Қазіргі саяси қолданыста неміс тіліндегі Kulturkampf термині, зайырлы үкімет пен қоғамның діни билігі арасындағы кез келген қақтығысты (саяси, идеологиялық, әлеуметтік) сипаттайды. Сондай-ақ, бұл термин ұлт, қауым және мәдени топтар ішінде терең қарсылық құндылықтар мен сенімдерді ұстанатын саяси топтар арасындағы ірі және ұсақ мәдени соғыстарды да сипаттайды.

Еуропа мен католик шіркеуі

Ағартушылық, ғылыми реализм, позитивизм, материализм, ұлтшылдық, секуляризм және либерализм философиялық ықпалдары діннің және Рим-католик шіркеуінің интеллектуалдық және саяси рөліне тиіп, оны тоқтатты, ол кезде Еуропаның орнаған шіркеуі болатын. Діни және мемлекеттік билікті заңмен бөлу арқылы Ақыл-ой дәуірі қоғамның қаржылық қарыздарын азайтты, қоғамның қоғамдық өмірін зайырлы етуге және мемлекеттің барлық қоғам үшін білім беру мазмұны мен басқаруындағы басымдығын орнатуға себеп болды. 17 және 18 ғасырлардағы Ақыл-ой дәуірінде Еуропалық Kulturkampf негізінен қоғамның аймақтық және жергілікті саясатында, әсіресе білімді халықтың саяси либералды болған және антиклерикализм мен антикатолицизм саясатын ұстанған қалалар мен қалашықтарда болды. Рим-католик шіркеуі мұндай интеллектуалдық прогреске қарсы тұрды, ол мемлекет және қоғам ісінде шіркеудің күшті саяси рөлін сақтау және нығайту үшін дінге жасалған шабуыл ретінде бейнеленді. Ағартушылықтың артуымен және 19 ғасырдың басында медиация мен секуляризация барысында байлығынан, билігінен және ықпалынан айрылғаннан кейін шіркеу құлдырау күйінде болды. Рим папасы тарихында әлсіз кезеңге жетті, Италияға барлық аумақтарын жоғалтып, папа Ватиканның "тұтқынына" айналды. Шіркеу неке, отбасы және білім беру сияқты мәселелерде өз ықпалын қайтаруға және билікке ие болуға тырысты. Ол қауымдастықтар, газеттер, мектептер, әлеуметтік мекемелер мен жаңа ордендерді құру арқылы католиктік қайта жаңғыруды бастады, сондай-ақ қажылықтар, жаппай жиналыстар, Мәриям Анаға немесе Исаның қасиетті жүрегіне құрмет көрсету және қасиетті заттарды құрметтеу сияқты діни амалдарды қолдады; папаның өзі құлшылық нысанына айналды. Діни ордендердің өсуінен басқа, 19 ғасырда Германияда және Францияда көптеген католиктік қауымдастықтар мен ұйымдар құрылды (АҚШ-та 19 ғасырдың соңында бауырластық ұйымдардың дамуы байқалды). Католиктік насихат, соның ішінде күнделікті оқиғаларды түсіндіру, барлық Батыс Еуропа елдеріндегі көрнекті жергілікті және ұлттық католиктік газеттер арқылы таратылды. Сонымен қатар, ұйымдастырылған миссионерлік топтар ізгі әдебиеттерді жазуға арналды. 19 ғасырда папалар либерализмді және баспасөз бостандығын айыптайтын энцикликалар сериясын шығарды (мысалы, Папа Григорий XVI-ның 1832 жылғы Mirari vos энцикликасы). Бұл кейбір топтарда дау тудырды. Григорийдің орнын бастан кешірген Папа Пий IX басшылығымен шіркеу 1854 жылы Мәриямның мінсіз ұғымын жариялады. 1864 жылы Пий "Quanta cura" энцикликасын және оған қоса берілген "Қателіктер тізімі" ("Syllabus Errorum") энцикликасын жариялады, ал 1870 жылы Бірінші Ватикан кеңесін шақырды. Кеңес, өз кезегінде, папаның қателіксіздігі туралы догманы жариялады. "Қателіктер тізімінде" шіркеу қазіргі ұлттық мемлекеттің негізін құрайтын шамамен 80 философиялық және саяси мәлімдемені жалған деп айыптады. Ол дін бостандығы, шіркеу мен мемлекеттің ажыратылуы, азаматтық неке, халықтың егемендігі, либерализм және социализм, адам әрекетінің жалғыз негізі ретінде ақыл-ой сияқты ұғымдарды түбегейлі қабылдамады және прогреске келісу идеясын жалпы айыптады. Жарияланымдарға тыйым салынған кітаптар тізімі де кірді. Шіркеу бірте-бірте қайта ұйымдастырылып, өз хабарларын тарату үшін бұқаралық ақпарат құралдарын кеңінен пайдалана бастады. Сонымен қатар, папалар шіркеутің бақылауын күшейтуге тырысты. Шіркеу кейбір функцияларды орталықтандырып, өзінің иерархиясын жеңілдетті, бұл Еуропа үкіметтерінің қатты сынға ұшырауына себеп болды. Епископтар Ватиканнан басшылық сұрады, ал халықаралық шіркеудің қажеттіліктері мен көзқарастары жергілікті шіркеуден жоғары тұрды. Жаңа шіркеу ұйымдастыруына қарсы шыққандар оны ультрамонтанизм деп атады. Шіркеудің ағартушылыққа, либералды реформаларға және 18/19 ғасырлардағы төңкерістерге қарсылығын ескере отырып, бұл догмалар және шіркеудің папаның билігін үнемі ұстануы туралы талаптар бүкіл Еуропадағы либералды көзқарасты ұстанатындарды, тіпті кейбір католиктерді де ашуландырды. Пікірталастар қызу болды. Догмалар секуляризацияланған мемлекетке қауіп төндіреді деп саналды, өйткені олар католиктердің негізгі адалдығы өздерінің ұлттық мемлекетіне емес, Евангелие мен шіркеуге екенін растады. Папаның ілімі барлық адалдар үшін толыққанды және міндетті деп жарияланды. Дүниежүзілік саясаткерлер "католицизм мен қазіргі либералды мемлекетке адалдық өзара сәйкес келмейтінін" ойлады. 1874 жылы Ұлыбританияның премьер-министрі Гладстон папаның қателіксіздігі туралы ілім ағылшын католиктерінің адалдығына нұқсан келтіретінін жазды. Еуропалық либерализм үшін догмалар қазіргі мемлекетке, ғылымға және рухани бостандыққа қарсы соғыс жариялануы ретінде қабылданды. Ватиканның жарияланымдарына тікелей жауап ретінде Австрия 1868 жылы Цислейтания үшін мамыр заңдарын қабылдады, 1855 жылғы конкордатты шектеді, ал 1870 жылы конкордатты толығымен жойды. Саксония және Бавария папаның қателіксіздігі туралы догманы жариялауға рұқсат бермеді; Гессен және Баден оған заңдық күш бермеді. Франция доктринаны жариялаудан бас тартты; Испания 1864 жылы "Қателіктер тізімін" жариялауға тыйым салды.

The philosophic influences of The Enlightenment, Scientific realism, Positivism, Materialism, nationalism, secularism, and Liberalism impinged upon and ended the intellectual and political roles of religion and the Roman Catholic Church, which then was the established church of Europe. By way of the legislated separation of church and state, the Age of Reason reduced society's financial debts the church and rendered secular the public sphere of society, and established the state's supremacy concerning the content and administration of public education for all of society. During the Age of Reason in the 17th and the 18th centuries, the European Kulturkampf principally occurred in the regional and local politics of a society, especially in cities and towns that where the educated populations were politically Liberal and practised the politics of anti clericalism and of anti Catholicism. The Roman Catholic Church resisted such intellectual progress, which was portrayed as an attack on religion in effort maintain and strengthen the Church's strong political role in the affairs of the state and society. With the growing influence of enlightenment and after having lost much of its wealth, power, and influence in the course of the mediatization and secularization of the early 19th century, the church had been in a state of decline. The papacy was at a weak point in its history, having lost all its territories to Italy, with the pope a "prisoner" in the Vatican. The church strove to regain its influence and to hold sway in such matters as marriage, family, and education. It initiated a Catholic revival by founding associations, papers, schools, social establishments and new orders, and encouraging religious practices such as pilgrimages, mass assemblies, devotion to the Virgin Mary or the Sacred Heart of Jesus, and the veneration of relics; the pope himself became an object of devotion. Apart from the growth in religious orders, the 19th century was a time when numerous Catholic associations and organisations were founded, especially in Germany and in France (In the United States, there was a comparable rise in fraternal organizations in the late nineteenth century.). Catholic propaganda, including the interpretation of daily events, was promoted through local and national Catholic newspapers that were prominent in all western European nations. In addition, organized missions and groups were dedicated to producing pious literature. In the 19th century, the popes issued a series of encyclicals (such as Mirari vos (1832) by Pope Gregory XVI) condemning liberalism and freedom of the press. These generated controversy in some quarters. Under the leadership of Gregory's successor, Pope Pius IX, the church proclaimed Mary's immaculate conception in 1854. In 1864, Pius published the encyclical Quanta cura with its appended Syllabus Errorum ("Syllabus of Errors"), and in 1870 convened the First Vatican Council. The Council, in turn, proclaimed the dogma of papal infallibility. In Syllabus Errorum, the Church condemned as false some 80 philosophical and political statements, mainly the foundations of the modern nation state. It rejected outright such concepts as freedom of religion, separation of church and state, civil marriage, sovereignty of the people, liberalism and socialism, reason as the sole base of human action, and in general condemned the idea of conciliation with progress. The announcements included an index of forbidden books. The Church gradually reorganized and began to use mass media expansively to promote its messages. In addition, the popes worked to increase their control of the Church. The Church centralized some functions and streamlined its hierarchy, which prompted strong criticism by European governments. The bishops sought direction from the Vatican, and the needs and views of the international church were given priority over the local ones. Opponents of the new hierarchical church organization pejoratively called it ultramontanism. In view of the church's opposition to enlightenment, liberal reforms, and the revolutions of the 18th/19th centuries, these dogmas and the church's expressed insistence on papal primacy angered the liberal minded across Europe, even among some Catholics. Debates were heated. The dogmas were perceived as threatening the secularized state, as they reaffirmed that the fundamental allegiance of Catholics was not to their nation state, but to the Gospel and the Church. The pope's teaching was promoted as absolutely authoritative and binding on all the faithful. Secular politicians wondered whether "Catholicism and allegiance to the modern liberal state were not mutually exclusive". British Prime Minister Gladstone wrote in 1874 that the teaching on papal infallibility compromised the allegiance of faithful English Catholics. For European liberalism, the dogmas were perceived as a declaration of war against the modern state, science, and spiritual freedom. In direct response to the Vatican's announcements, Austria passed the so called May Laws for Cisleithania in 1868, restricting the Concordat of 1855, and then cancelled the Concordat altogether in 1870. Saxony and Bavaria withheld approval to publish the papal infallibility dogma; Hesse and Baden even denied it any legal validity. France refused to publish the doctrines altogether; Spain forbade publication of Syllabus Errorum in 1864.

1871 жылға дейінгі

XIX ғасырдың ортасына қарай либералды саясат Германияда да үстемдік құра бастады және шіркеу мен мемлекеттің бөлінуі маңызды мәселеге айналды. Пруссиядағы Културкампф әдетте 1871 және 1878 жылдар аралығында болды, католик шіркеуі 1880 жылы оның аяқталғанын ресми түрде жариялады, бірақ Германиядағы күрес нақты бастамасы болмаған және 1871-1878 жылдар Пруссиядағы оның шыңына ғана тосқан кезең еді. Еуропаның басқа елдерін сияқты, Германияның көптеген штаттары бірігуге дейін дінсізденудің алғашқы қадамдарын жасаған. Католик Баден Католик шіркеуінің билігін шектеуде алдыңғы қатарда болды, мысалы Баден шіркеуінің дауы (1852–1854) және Kulturkampf Baden [de] (1864–1876). Басқа мысалдар: Пруссия (1830-шы жылдар, 1850, 1859 және 1869), Вюртемберг (1859/1862), Бавария (Bayerischer Kulturkampf [de], 1867), Гессен-Нассау немесе Гессен-Дармштадт. 1837 жылғы Кёльн шатастығы (Кёльн Wirren [de]), аралас протестант-католик некелерінің балаларына қатысты құқықтық және саяси мәселелерде Пруссияның соңғы келісімі мемлекет үшін жеңіліс деп есептелді, себебі ол католик шіркеуінің талаптарына бойын алдырды. 1850 жылы Пруссияда тағы да азаматтық неке және бастауыш мектептер туралы шіркеумен дау туды, ал 1852 жылы иезуиттерге қарсы жарлықтар шығарылды. Еуропаның көптеген елдеріндегідей, иезуиттер Германияның көптеген штаттарында тыйым салынды немесе қатты шектеулерге ұшырады, мысалы, Саксонияда (1831) немесе Вюртембергте (1862), тіпті католиктік Баварияда (1851) және Баденде (1860). Рейннің батысындағы неміс аймақтары 1794 жылы революциялық және Наполеон Франциясының анексиясынан кейін радикалды секуляризацияға сәйкес шіркеу мен мемлекеттің ажыратылу процесінен өтті. 1814 жылы Германияға оралғаннан кейін көптеген өзгерістер күшінде қалды. Вормарц кезеңінде католик басылымдары революцияларды әдетте қазіргі тәртіпке де, католик шіркеуінің мүдделеріне де жағымсыз және қауіпті деп бейнеледі. Олардың көпшілігі қоғам мен мемлекеттің денсаулығы үшін өмір сүруге қабілетті католицизмнің қажет екенін және революцияның пәлесінен жалғыз нағыз және тиімді қорғаныс екенін санады. Католик шіркеуінің қарсылық білдірген 1848–49 жылдардағы Германиядағы сәтсіз төңкерістер демократиялық реформалар жасаған жоқ және мемлекеттік-шіркеу қатынастарын түбегейлі өзгерту әрекеттері сәтсіз аяқталды. Революциялық парламентте саяси католицизмнің көптеген көрнекті өкілдері өте оңшылдардың жағына шықты. Революциядан кейінгі жылдары католицизм Ватиканның антимодернистік және антилибералды саясатына қарама-қайшы келетін либералды идеологиялардың өркендеуіне байланысты саясиланды. 1866 жылғы Аустрия-Пруссия соғысында және 1870 жылғы Франко-Пруссия соғысында католик шіркеуі Пруссияға қарсы тұрды және ол Пруссияның (сондай-ақ Италияның) Германияны біріктіруіне қарсы болды. 1854, 1864 және 1870 жылдары жарияланған католик догмалары мен ілімдері Германияда қазіргі ұлттық мемлекетке тікелей шабуыл ретінде қабылданады. Осылайша, Бисмарк, либералдар және консерваторлар, православиелік протестанттарды білдіретіндер, Орталық партияның папаны қолдауына өте наразылық білдірді. Көптеген католиктер осы пікірді бөлісті, әсіресе папаның қателіксіздігіне қарсы және католик неміс епископтарының көпшілігі догманың анықтамасын "Германиядағы жағдайды ескере отырып, қолайсыз" деп тапты. Католиктердің көпшілігі осы ілімге мойынсұнса да, кейбіреулері оқшауланған Ескі католик шіркеуін құрды. Баварияның үкімет басшысы Хоэнлоге айтуынша, қателіксіздік догмасы католиктердің мемлекетке деген адалдығын күмәнді етеді. Ол Бавария Корольдігінің барлық дипломатиялық өкілдеріне циркуляр жолдады: "Рим Кеңесінің шешкенін қалайтын және қазір Италия мен Германиядағы иезуиттер қозғап жатқан жалғыз догматикалық тезис – бұл Папаның қателіксіздігі туралы мәселе. Бұл талап бір рет догмаға айналғаннан кейін, оның ауқымы рухани саладан да кең болады және саяси мәселеге айналады: өйткені ол тіпті дүниелік мәселелерде де Жоғарғы Папаның билігін христиан әлемінің барлық әміршілері мен халықтарынан жоғарылатады". Императорлық диетадағы және Пруссия парламентідегі либералды көпшілік, сондай-ақ жалпы либералдар шіркеуді артта қалған, реакционерлер үшін ошақ, прогрестің жаулары деп қарастырды және монастырь өмірін артта қалған католик ортағасырлық өмірдің бейнесі ретінде бейнеледі. Олар діни жаңғырудың кең тараған дәуірінде монастырлардың, монастырьлардың және діни қызметкерлер топтарының санының күрт өсуіне алаңдады. Мысалы, 1850–1872 жылдар аралығында Кёльн діоцезінде монахтар мен қарындастардың саны он есеге өсті. Пруссия билігі әсіресе поляк және француз азшылықтары арасында монастырь өмірінің таралуына күдікпен қарады. Шіркеу, өз кезегінде, Ұлттық либералдарды өзінің ең жаман жауы деп санады, оларды христиандыққа және католик шіркеуіне қарсы соғысты бастаушы деп айыптады.

By the mid 19th century, liberal policies had also come to dominate Germany and the separation of church and state became a prominent issue. The Kulturkampf in Prussia is usually bracketed by the years 1871 and 1878 with the Catholic Church officially announcing its end in 1880 but the struggle in Germany had been an ongoing matter without definite beginning and the years 1871 to 1878 only mark its culmination in Prussia. In the wake of other European countries, most German states had taken the first steps in secularisation well before unification. Predominantly Catholic Baden was at the forefront of curbing the power of the Catholic Church, as in the Baden Church Dispute (1852–1854) and the Kulturkampf Baden [de] (1864–1876). Other examples are Prussia (1830s, 1850, 1859, and 1969), Württemberg (1859/1862), Bavaria (Bayerischer Kulturkampf [de], 1867), Hesse Nassau or Hesse Darmstadt. In the 1837 Kölner Wirren (Cologne Confusion [de]) of legal and policy issues regarding the children of mixed Protestant Catholic marriages, Prussia's final settlement was considered a defeat for the state as it had given in to demands of the Catholic Church. In 1850, Prussia again had a dispute with the church about civil marriage and primary schools and in 1852, it issued decrees against the Jesuits. As in many European countries, Jesuits were being banned or heavily restricted in many of the German states e. g. in Saxony (1831) or Württemberg (1862), and even in Catholic ones such as Bavaria (1851) and Baden (1860). Not to be left out, the German areas to the west of the Rhine had already gone through a process of separation of church and state in line with a radical secularization after annexation by revolutionary and Napoleonic France in 1794. After their return to Germany in 1814, many if not most of the changes were kept in place. In the Vormärz period, Catholic publications usually portrayed revolutions as negative and dangerous to the existing order as well as to the interests of the Catholic Church. Most of them considered a viable Catholicism to be necessary for the very health of society and state and to be the only true and effective protection against the scourge of revolution. The unsuccessful German revolutions of 1848–49, which the Catholic Church had opposed, produced no democratic reforms and attempts to radically disentangle state church relationships failed. In the revolutionary parliament, many prominent representatives of political Catholicism took the side of the extreme right wingers. In the years following the revolution, Catholicism became increasingly politicized due to rising liberal ideologies contrasted with the anti modernist and anti liberal policies of the Vatican. In the Austro Prussian War of 1866 and Franco Prussian War of 1870 the Catholic Church sided against Prussia and it was an outspoken opponent of German unification under Prussia (as well as of Italy's unification). The Catholic dogmas and doctrines announced in 1854, 1864 and 1870 were perceived in Germany as direct attacks on the modern nation state. Thus, Bismarck, the Liberals and the Conservatives representing orthodox Protestants found the Centre Party's support of the pope highly provocative. Many Catholics shared these sentiments, especially against the pope's declared infallibility and the majority of Catholic German bishops deemed the definition of the dogma as "'unpropitious' in light of the situation in Germany". While most Catholics eventually reconciled themselves to the doctrine, some founded the small breakaway Old Catholic Church. According to the Bavarian head of government, Hohenlohe, the dogma of infallibility compromised the Catholic's loyalty to the state. He sent a circular to all the diplomatic representatives of the Bavarian Kingdom saying, "The only dogmatic thesis which Rome desires to have decided by the Council, and which the Jesuits in Italy and Germany are now agitating, is the question of the Infallibility of the Pope. This pretension once become a dogma, will have a wider scope than the purely spiritual spheres, and will become evidently a political question: for it will raise the power of the Sovereign Pontiff, even in temporal matters, above all the princes and peoples of Christendom." The liberal majorities in the Imperial Diet and the Prussian parliament as well as liberals in general regarded the Church as backward, a hotbed for reactionaries, enemies of progress and cast monastic life as the epitome of a backward Catholic medievalism. They were alarmed by the dramatic rise in the numbers of monasteries, convents and clerical religious groups in an era of widespread religious revival. The Diocese of Cologne, for example, saw a tenfold increase of monks and nuns between 1850 and 1872. Prussian authorities were particularly suspicious of the spread of monastic life among the Polish and French minorities. The Church, in turn, saw the National Liberals as its worst enemy, accusing them of spearheading the war against Christianity and the Catholic Church.

1871-72 жылдар

1871 жылы Германия империясы біріккен кезде оның құрамына 25,5 миллион протестант (халықтың 62%) және 15 миллион католик (халықтың 36,5%) кірді. Империяда азшылық болғанымен, католиктер Бавария, Баден және Эльзас-Лотарингия штаттарында, сондай-ақ Батыс Пруссия, Позен, Рейнланд, Вестфалия және Пруссияның Жоғарғы Силезия аймағындағы төрт прус провинциясында көпшілік құрады. Отыз жылдық соғыстан бері халық көбінесе діни белгі бойынша бөлінген, ал ауылдық жерлер мен қалалардың көпшілігі бір дінге жатқан, толыққанды емес болса да. Білім беру де бөлек жүргізілді және көбінесе шіркеулердің бақылауында болды. Өзара төзімділік, қарым-қатынас және аралас некелер сирек кездесетін. Протестанттар католик шіркеуіне күдікпен қарады. Бірлікке қол жеткізу көп кедергілер мен қарсыластарды жеңіп бағу арқылы мүмкін болды. Олар – Франция және Австрия сияқты екі католик мемлекеті, сондай-ақ Католик шіркеуінің өзі. Бисмарк оларды «Католиктердің өш алу коалициясы» деп есептеді. Бисмарк үшін империя өте нәзік болды және оны консолидациялау маңызды мәселе болып тұрды. Өмірбаян жазушы Ото Пфланце «осы дамулардың бәрі, нақты да, ойдан шығарылған да, Бисмарктің неміс және еуропалық саясатына қауіп төндіретін кең таралған католиктердің құйрық сүйреуіне деген сенімін күшейтті» деп атап өтті. Протестант империясында Католик шіркеуі католиктер басым болған Киелі Рим империясында ғасырлар бойы иеленген беделін жоғалтуы мүмкін еді, және егер Германия Австрияның ықпалымен біріккенде де оны сақтап қалуға мүмкіндігі болған. Сондықтан 1870 жылы, бірігуге дейін, жаңа империяда шіркеудің ұстанымдарын қорғау үшін Орталық партия құрылды. Бисмарк осы жаңа партияның көптеген маңызды мүшелері мен жақтастарының жаңа империяға ықылас танытпағандығына қатты алаңдады: Ганновер үйі, поляктардың этникалық азшылығы, Оңтүстік Германия штаттары. 1871 жылы Оңтүстік Германияның басым көпшілігі католиктер құраған штаттары тек қана еріксіз империяға қосылды, бұл католик халқының үлесін 36,5%-ға дейін арттырды. Осы католиктердің арасында Германияның ең ірі этникалық азшылығы – Пруссияның шығысындағы 2 миллионнан астам поляктар болды, олар Пруссия мен Германияда кемсіту мен қысымға ұшырады. Бисмарк жаңа Орталық партияны тек саясат пен діннің заңсыз араласуы және шіркеудің «ұзын қолы» ретінде ғана емес, сонымен қатар католик немістер мен поляктарды біріктіретін күш ретінде және империяны консолидациялауға қауіп ретінде қарастырды. Ол Орталық партияның оның кең саяси жоспарларын жүзеге асыруына кедергі келтіретінінен қорқып, католик діни қызметкерлерін Позен және Жоғарғы Силезия провинцияларында ашық түрде поляк ұлтшылдығын насихаттауда деп айыптады. Либералдар Католик шіркеуін реакциялық және антимодернистік күш ретінде қарастырды, әсіресе 1870 жылы папаның қатесіздігі жарияланғаннан кейін және Ватиканның жергілікті епископтарға бақылауын күшейткеннен кейін. Германиядағы католиктердің жаңадан өркендеуі, оның жаппай жиналыстары протестанттардың да қызығушылығын тудырды – тіпті Пруссия тағының мұрагері, патшаның мақұлдауымен, бір жиналысқа қатысты. Либерализмге, клерикализмге және католицизмге қарсы күш сол кездегі күшті интеллектуалдық күштерге айналды және либералдар мен протестанттардың бір жағынан, ал Католик шіркеуінің екінші жағынан арасындағы антагонизм баспасөз беттерінде қаралап-жамандау арқылы күресті. Либералды баспасөзде анти-католиктік, анти-клерикалды және анти-монастырлық памфлеттердің толқыны кем дегенде 1847 жылдан бері жалғасып келеді және Бисмарк мемлекет пен шіркеудің толыққанды бөлінуі керек деген пікірде болды, сондай-ақ «мемлекеттің сферасы шіркеудің шабуылдарынан қорғалуы керек», дегенмен оның идеялары АҚШ немесе Ұлыбританиядағыдай кеңінен таралған емес. Ол Пруссиядағы протестант шіркеуінің дәстүрлі ұстанымын ескеріп, консервативті протестанттардың айтарлықтай қарсылығын тудырды. Бұл 1871 жылы Пруссияның мәдениет министрі фон Мюлермен болған қызу пікірталас кезінде айқын болды, онда Бисмарк: «Егер сіз протестант шіркеуіндегі жоспарларымды тоқтатып қойсаңыз, мен Рим арқылы өтуге мәжбүрмін» деді. 1871 жылдың тамызында Бад-Эмсте Бисмарк Орталық партиямен күресу, мемлекет пен шіркеуді бөлу, мектеп инспекциясын жай адамдарға беру, мектептердегі діни білімді жою және діни істерді әділет министріне беру ниетін білдірді. 1872 жылдың 22 қаңтарында либерал Адалберт Фальк консервативті Генрих фон Мюллердің орнын Пруссияның дін, білім және денсаулық сақтау министрі лауазымына ауыстырды. Бисмарк Фальктің «мемлекеттің шіркеуге қатысты құқықтарын қайта орнатуын» күтті. Алайда, Бисмарктан айырмашылығы, Культуркампфтың басты себебі Орталық партиямен саяси күрес болса, Фальк, заңгер ретінде, мемлекеттік биліктің күшті жақтасы болды және мемлекеттік-шіркеу қарым-қатынасының заңдық аспектілерін ескерді. Фальк Культуркампф заңдарының қозғаушы күшіне айналды. Бисмарк Фальктің заңдарының сәттілігіне күмәнданып, оның саяси тәжірибесінің жетіспеушілігіне наразы болғанымен, ол Фальктің әрекеттерін жария түрде қолдады. Олардың Культуркампфқа қатысты көзқарастарының айырмашылығы екі саясаткердің арасын суытты. Осы жағдайлар мен шіркеу мен мемлекеттің нығайып бара жатқан бейтараптығы Германиядағы Культуркампфқа қосымша күш берді, оның қарқындылығы мен ащылығы арта түсті.

At unification in 1871, the new German Empire included 25.5 million Protestants (62% of the population) and 15 million Catholics (36.5% of the population). Although a minority in the empire, Catholics were the majority in the states of Bavaria, Baden, and Alsace Lorraine as well as in the four Prussian Provinces of West Prussia, Posen, Rhineland, Westphalia and in the Prussian region of Upper Silesia. Since the Thirty Years' War the population was generally segregated along religious lines and rural areas or towns were overwhelmingly if not entirely of the same religion. Education was also separate and usually in the hands of the churches. There was little mutual tolerance, interaction or intermarriage. Protestants in general were deeply distrustful of the Catholic Church. Unification had been achieved through many obstacles with strong opponents. These were the European powers of France and Austria, both Catholic nations, and the Catholic Church itself, the three of which Bismarck perceived as "Coalition of Catholic Revenge". For Bismarck, the empire was very fragile and its consolidation was an important issue. Biographer Otto Pflanze notes that "all of these developments, real and imagined, reinforced Bismarck's belief in the existence of a widespread Catholic conspiracy that posed a threat to both his German and European policies." In a Protestant empire, the Catholic Church was to lose its good standing which it had enjoyed for centuries in the Catholic dominated Holy Roman Empire and which it would have continued to enjoy in a German empire united under Austrian auspices. Thus, in 1870, on the eve of unification, the Center Party was explicitly founded to defend the position of the church in the new empire. Bismarck was highly concerned that many major members and supporters of this new party were not in sympathy with the new empire: the House of Hanover, the ethnic minority of the Poles, the southern German states. In 1871, the predominantly Catholic states of Southern Germany had only reluctantly joined the empire, increasing the overall share of the Catholic population to 36.5%. Among this Catholic share was Germany's largest ethnic minority, well over 2 million Poles in the east of Prussia, who under Prussia and Germany suffered discrimination and oppression. Bismarck regarded the new Centre Party not only as an illegal mixup of politics and religion and the church's "long arm" but also as a unifying force for Catholic Germans and Poles and thus a threat to the consolidation of the empire. He feared that the Centre Party would frustrate his broader political agendas and he accused the Catholic priests of fostering Polish nationalism as had been done openly in the provinces of Posen and Upper Silesia. The Liberals regarded the Catholic Church as a powerful force of reaction and anti modernity, especially after the proclamation of papal infallibility in 1870 and the tightening control of the Vatican over the local bishops. The renewed vitality of Catholicism in Germany with its mass gatherings also attracted Protestants – even the heir to the Prussian throne, with the king's approval, attended one. Anti liberalism, anti clericalism, and anti Catholicism became powerful intellectual forces of the time and the antagonism between Liberals and Protestants on one side and the Catholic Church on the other was fought out through mud slinging in the press. A wave of anti Catholic, anticlerical and anti monastic pamphleteering in the liberal press</blockquote>At least since 1847 and in line with the Liberals, Bismarck had also been of the professed opinion, that state and church should be completely separated and "the sphere of the state had to be made secure against the incursions by the church", although his ideas were not as far reaching as in the United States or in Great Britain. He had in mind the traditional position of the Protestant church in Prussia and provoked considerable resistance from conservative Protestants. This became clear in a heated debate with Prussian culture minister von Mühler in 1871 when Bismarck said: "Since you stopped my plans in the Protestant church, I have to go via Rome." In August 1871, at Bad Ems, Bismarck revealed his intention to fight against the Centre Party, to separate state and church, to transfer school inspection to laymen, to abolish religious instruction from schools and to transfer religious affairs to the minister of justice. On 22 January 1872, liberal Adalbert Falk replaced conservative Heinrich von Mühler as Prussian minister for religion, education and health. In Bismarck's mind, Falk was "to re establish the rights of the state in relation to the church". Yet, unlike Bismarck, whose main motivation for the Kulturkampf was the political power struggle with the Centre Party, Falk, a lawyer, was a strong proponent of state authority having in mind the legal aspects of state church relationships. Falk became the driving force behind the Kulturkampf laws. Although Bismarck publicly supported Falk, he doubted the success of his laws and was unhappy with his lack of political tact and sensitivity. The differences in their attitudes concerning the Kulturkampf eventually put the two politicians at odds with each other. With this background and the determination of church and state, the Kulturkampf in Germany acquired an additional edge as it gathered in intensity and bitterness.

1871-76 жылдардағы уақыт сызығы

1871-1876 жылдар аралығында Пруссияның мемлекеттік парламенті мен федералды заң шығарушы орган (Рейхстаг), екеуі де либералды көпшілікпен, «Културкампф» аясында 22 заң қабылдады. Олар негізінен дін қызметкерлеріне – епископтарға, діни қызметкерлерге және діни ордендерге (анти-діншілдік) – қарсы бағытталған және мемлекеттің шіркеу үстінен басымдығын орнатуға бағытталды. Кейбір заңдар католик шіркеуіне (иезуиттер, қауымдар т.б.) қатысты болса, жалпы заңдар католик және протестант шіркеулеріне де әсер етті. Католик шіркеуінің күшейіп келе жатқан қарсылығын еңсеру және заңдарға бағынбауын тоқтату үшін жаңа ережелер мемлекеттік мәселелерден асып, шіркеудің ішкі істеріне тікелей араласа бастады. Көптеген либералдар мұны азаматтық бостандықтарға қол сұғушылық деп санайтын, өздерінің негізгі қағидаларына қайшы келетін жағдай туды. Конституция бойынша білім беру және діни істерді реттеу федералды штаттардың құзыретінде болды, ал «Културкампфтың» жетекші күші Германияның ең ірі штаты – Пруссия болды. Дегенмен, кейбір заңдар Рейхстаг тарапынан қабылданып, бүкіл Германияға қолданылды. Жалпы алғанда, заңдар баспасөз бен қауымдастықтарға, оның ішінде католиктерге де әсер етпеді. Бұл бірігу келесі жылы қабылданған мектептерді бақылау туралы заңның алғы шарты болды. 10 желтоқсан: Баварияның бастамасымен «Уағыз заңы» (Kanzelparagraph) қабылданды, ол діни уағыздарды саяси мақсатта қолдануды шектеуге бағытталған. Заңда былай делінген: «Егер дін қызметкері немесе басқа дін өкілі өз қызметін атқарып жатқанда немесе оны атқаруға бағытталған болса, мемлекеттік істерді жариялап немесе талқылап, көпшілік алдында, шіркеуде немесе діни жиын өткізілетін басқа да жерде, қоғамдық тәртіпке қауіп төндіретіндей әрекет етсе, екі жылға дейін бас бостандығынан айырылады».

Май заңдары

Фолк заңдары немесе "Май заңдары" (Maigesetze) – 1873, 1874 және 1875 жылдары Пруссия парламенті қабылдаған заңдар жиынтығы. 1873 жылы қабылданған төрт заң сол жылдың 11–14 мамырында күшіне енді:
1. Діни ағымнан бас тарту туралы заң, ол адамға бейбіт судьяның алдында қарапайым мәлімдеме жасау арқылы шіркеумен байланысын үзуге мүмкіндік берді. Бұл мәлімдеме оны шіркеуге тиесіліліктің барлық азаматтық салдарынан, әсіресе шіркеулік жүктемелер мен төлемдерден босатты. 2. Діни тәртіптік шаралар туралы заң, азаматтардың өміріне, мүлкіне, бостандығына немесе ар-намысына нұқсан келтіретін шіркеулік жазалар мен тәртіптік шараларды шектеді. Бұл кінәлінің аты-жөнімен жарияланған ең жоғары тәпілдеме жасауды қамтиды, себебі бұл азаматтық және әлеуметтік қарым-қатынастардағы мүмкін болатын бұзылыстарға әкелуі мүмкін. Осылайша, тәртіптік шаралар негізінен рухани саламен шектелді (мемлекеттік зорлық-зомбылық монополиясына қараңыз). 3. Діни тәртіптік құқық, шіркеулік тәртіптік билікті және Дін істері жөніндегі Корольдік сотты құру туралы. Бұл Католик шіркеуін мемлекеттік билікке сыртқы және ішкі мәселелерде де бағындырды. Заң бойынша, шіркеу басшылары өздерінің міндеттерін өтеуде айқын бұзушылықтар жасаған қызметкерлеріне қарсы тәртіптік билікті жүзеге асыруға құқылы болды. Сот мүшелері Германияда тұратын неміс азаматтары болуы керек еді. Шіркеу тарапынан дене жазалауға толық тыйым салынды, айыппұлдар ең жоғары сомамен шектелді, бостандық шектеулері Германиядағы шіркеу мекемесіне 3 айдан аспайтын және мүдделі тұлғаның еркіне қарсы емес айдаудан ғана тұруы мүмкін. Екінші жағынан, жаңа сот мемлекеттік заңдарды бұзған шіркеу қызметкерлеріне қатысты да билікке ие болды. Бұл заң бойынша, неміс дін қызметкерлері ұлттан тыс кез келген сот органынан босатылатын болды. Сондықтан, Әулие Тақтың немесе Рим Ротасының шешімдері олар үшін міндетті болмайды. Ең жоғарғы сот пруссиялық дін қызметкерлерінен құралды, олардың барлығы пруссиялық азаматтық биліктің рұқсатымен тағайындалды. Шіркеудің сот және жазалау өкілеттіктері шектелді, мысалы, Kulturkampf заңдарына қарсылық көрсетпегені үшін шіркеу тарапынан жазаланған дін қызметкерлері Дін істері жөніндегі Корольдік сотқа шағымдануға мүмкіндік алды. Бұл заңға бағынбаған епископтар қызметтен алынуы мүмкін еді. 4. Білім беру стандарттары және азаматтық тіркеу туралы заң, дін қызметкерлерін оқыту және тағайындауға қатысты. Протестант шіркеуі үшін бұл ережелер бұрыннан күшінде болды. Діни қызметкер болуға ниеттенген барлық еркектер неміс гимназиясынан бітіру куәлігін (Abitur) алып, неміс университетінде 3 жыл теологияны оқуы керек еді. Барлық дін қызметкерлерін тағайындауды мемлекет мақұлдауы тиіс. Осылайша, дін қызметкерлерін даярлау және тағайындау мемлекеттік бақылауға алынды. Дін қызметкерлерінің дәстүрлі оқу жүйесі либералды неміс мекемесіндегі заманауи біліммен алмастырылуы керек еді, осылайша діни қызметке үміткерлердің зайырлылық рухымен сіңірілуі қамтамасыз етілді. Сонымен қатар, шіркеулік лауазымдар тек әрбір провинцияның ең жоғары азаматтық билігінің рұқсатымен ғана толтырылуы мүмкін, бұл, негізінен, ежелгі дәстүрді қайта жаңғыртты. Өзінің антисоциалистік заңдары мен қорғаушылық сауда тарифтеріне қолдау табу үшін Бисмарк либералдардан қол үзді және жаңа одақтар іздеді. 1878 жылдың 7 ақпанында Пий IX-ның қайтысы Католик шіркеуімен келісімге жол ашты. Жаңа папа, Лео XIII, прагматикалық және келісімшіл болды. Ол өзінің сайланған күні Германия императорына жазған хатында бейбітшілікке деген тілегін білдірді, содан кейін сол жылы осыған ұқсас екінші хат жазды. Бисмарк пен Рим папасы шіркеу мен Рейхстагтың қатысуынсыз тікелей келіссөздерге кірісті, бірақ бастапқыда көп жетістікке жетпеді. Католиктер қатты ренжіген Фолк 1879 жылдың 14 шілдесінде отставкаға кетті, бұл Ватиканға жасалған бейбітшілік ұсынысы ретінде қарастырылуы мүмкін. 1880 жылдың ақпан айында Ватикан дін қызметкерлерінің азаматтық тіркелуіне күтпеген жерден келіскенде ғана шешуші қадам жасалды. Мәдени күрес біртіндеп тоқтаған сайын, келіссөздер 1887 жылға дейін қабылданған бірқатар жеңілдету және бейбітшілік заңдарына әкелді.

The Falk Laws, or 'May Laws' (Maigesetze), were a set of laws passed by the Prussian parliament in the years 1873, 1874, and 1875. Four laws passed in 1873 were enacted on 11–14 May that year:
1. Law on religious disaffiliation allowing a person to sever his connection with the church by simple declaration before a justice of the peace. This declaration freed him from all civil effects of belonging to a church, especially ecclesiastical burthens and dues. 2. Law on ecclesiastical disciplinary measures restricting the exercise of ecclesiastical punishments and means of discipline directed against the life, property, freedom or honour of citizens. This included the infliction of the great excommunication if proclaimed with the name of the guilty, because of possible disturbances of civil and social intercourse. Thus, disciplinary measures were almost totally restricted to the spiritual realm (see state Monopoly on violence). 3. Ecclesiastical disciplinary law concerning ecclesiastical power of discipline and the establishment of The Royal Court of Justice for Ecclesiastical Affairs. This subordinated the Catholic Church to state jurisdiction not only in external but also in internal matters. The law regulated the exercise of disciplinary power by church authorities against their officers for special violation of their duties. Members of the court had to be Germans residing in Germany. Bodily chastisement by the Church was entirely forbidden, fines were limited to maximum amounts, restrictions of freedom could only consist in banishment to a church institution within Germany no longer than 3 months and not against the will of the person concerned. On the other hand, the new court also was given jurisdiction over ecclesiastical officers in violation of state laws. With this law, the German clergy was to be exempt from any juridical body outside of the nation. Hence, judgments of the Holy See or the Roman Rota would not be binding upon them. The highest court was made up of Prussian ecclesiastics, all appointed with the permission of Prussian civil authorities. The Church's juridical and punitive powers were restricted by allowing clerics, e. g. those punished by the Church for not resisting the Kulturkampf laws, to appeal to the Royal Court of Justice for Ecclesiastical Affairs. Bishops in defiance of this law could be deposed. 4. Education standards and civic registry law concerning the education and appointment of priests. Regarding the Protestant Church, these regulations had already been in force for a long time. All men intended for priesthood needed a graduate degree (Abitur) from a German gymnasium and study 3 years of theology at a German university. All appointments of clerics had to be approved by the state. Herewith, training and appointment of the clergy came under state supervision. The traditional regimen of clerical study was to be replaced by a modern education in a liberal German institution, thus ensuring that candidates to the priesthood were imbued with the spirit of secularism. Furthermore, ecclesiastical offices could only be filled with the permission of the highest civil authority in each province, essentially reviving the ancient practice of lay investiture. In order to garner support for his Anti Socialist Laws and protective trade tariffs, Bismarck turned his back on the liberals in search of new alliances. The death of Pius IX on 7 February 1878 opened the door for a settlement with the Catholic Church. The new pope, Leo XIII, was pragmatic and conciliatory. He expressed his wish for peace in a letter to the German emperor on the very day of his election, followed by a second letter in a similar vein that same year. Bismarck and the Pope entered into direct negotiations without the participation of the Church or the Reichstag, yet initially without much success. It came to pass that Falk, vehemently resented by Catholics, resigned on 14 July 1879, which could be read as a peace offering to the Vatican. A decisive boost only came in February 1880, when the Vatican unexpectedly agreed to the civic registry of clerics. As the Kulturkampf slowly wound down the talks lead to a number of so called mitigation and peace laws which were passed until 1887.

"Культуркампфтің" поляктарға қарсы аспектісі

Културкампфтың ұлтшылдық аспектілерін талдаған зерттеулер оның поляктарға қарсы бағытталған сипатын және Бисмарктың Германия империясындағы поляк провинцияларын германизациялауға жасаған әрекеттерін көрсетеді. Польшалықтар Германияда бірігуге дейін кемсітушілік пен көптеген қатыгез шараларға ұшыраған. Германия империясы құрылғаннан кейін бұл шаралар одан әрі күшейді, ал Бисмарк поляктарға айқын қарсылық танытты. Кристофер Кларк пруссиялық саясаттың 1870 жылдары Франко-пруссия соғысында Францияға поляктардың күшті қолдау көрсетуіне жауап ретінде түбірінен өзгергенін айтады. Польшалық наразылықтар поляк ұлтшылдығының күшін көрсетті, сонымен қатар поляк сарбаздарын пруссиялық армиядан дезертирлеуге шақырылды, бірақ бұл шақырулар орындалмады. Бисмарк ашуланып, 1871 жылы пруссиялық кабинетке былай деді: "Ресей шекарасынан Адриатика теңізіне дейін біз славяндардың, ультрамонтандардың және реакционерлердің біріккен үгіт-насихатымен бетпе-бет келеміз, сондықтан ұлттық мүдделерімізді және тілімізді осындай жауырық әрекеттерден ашық қорғауымыз қажет". Осы себепті Позен провинциясында Културкампф Германияның басқа аймақтарына қарағанда күрт ұлтшылдық сипат алды. Либералдардың Културкампфтың жалпы мақсаттарын толық қолдамаған Бисмарк, олардың поляк ұлттық талаптарын басып тастауға қабілетті екенін мойындады және оны дер кезінде пайдаланды. Либералдардың басты мақсаты демократиялық және либералды қоғам үшін мемлекет пен шіркеудің бөлінуі болса, Бисмарк оны поляк халқын оның ұлттық ерекшелігінің жалғыз қолдаушысы және қорғаушысынан айыру үшін пайдаланды. Пруссия билігі 185 дін қызметкерін түрмеге қамады және жүздеген басқаларын елден қуды. Түрмеге қамалғандардың арасында Польшаның приматы, архиепископ Миечислав Ледоховский де болды. Қалған католик дін қызметкерлерінің көп бөлігі биліктен жасырынып, қызметтерін жалғастыруға мәжбүр болды. Он жылдың соңына қарай 185 тұтқынның көпшілігі босатылды, бірақ босатылғандар эмиграцияға кетті. Културкампфтың поляктарға қарсы бағытталған аспектілері Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Германия империясының поляк провинцияларында сақталды. Құпия консисторияда Папа Пий IX 1867 жылғы конституцияны және мамыр заңдарын "құмарлықсыз заңдар" (leges abominabiles) деп айыптады. 1868 жылдың 7 қыркүйегінде епископ Франц Йозеф Рудигьер осы мамыр заңдарына қарсы тұруға шақырды. Алайда хат тәркіленді, ал Рудигьер 5 маусымда сотқа қатысуға міндеттелді. Бұл оқиға католик халқының алғашқы ашық наразылықтарына әкелді. 1869 жылдың 12 шілдесінде епископ екі аптаға түрмеге қамалды, бірақ кейіннен император оны кешірді. Мамыр заңдары мемлекет пен шіркеу арасындағы қақтығысты күрделендірді. 1870 жылы папалық қатесіздік доктринасы жарияланғаннан кейін Австрия 1855 жылғы Конкордатты бұзды және оны 1874 жылы толығымен жойды. 1874 жылдың мамыр айында діни акт ресми түрде қабылданды.

Studies that analyze the nationalist aspect of Kulturkampf point out its anti Polish character and Bismarck's attempt to Germanize Polish provinces in the German Empire. The Poles had already suffered from discrimination and numerous oppressive measures in Germany long before unification. These measures were intensified after the German Empire was formed and Bismarck was known to be particularly hostile towards the Poles. Christopher Clark argues that Prussian policy changed radically in the 1870s in the face of highly visible Polish support for France in the Franco Prussian war. Polish demonstrations made clear the Polish nationalist feeling, and calls were also made for Polish recruits to desert from the Prussian Army – though these went unheeded. Bismarck was outraged, telling the Prussian cabinet in 1871: "From the Russian border to the Adriatic Sea we are confronted with the combined propaganda of Slavs, ultramontanes, and reactionaries, and it is necessary openly to defend our national interests and our language against such hostile actions." Therefore, in the Province of Posen the Kulturkampf took on a much more nationalistic character than in other parts of Germany. Not an adamant supporter of the Liberals' general Kulturkampf goals, Bismarck did recognize the potential in some of them for subduing Polish national aspirations and readily made use of it. While the Liberals' main objective was the separation of state and church as essential for a democratic and liberal society, Bismarck saw its use in separating the Polish population from the only supporter and guardian of its national identity. Prussian authorities imprisoned 185 priests and forced hundreds of others into exile. Among the imprisoned was the Primate of Poland Archbishop Mieczysław Ledóchowski. A large part of the remaining Catholic priests had to continue their service in hiding from the authorities. Although most of the 185 imprisoned were finally set free by the end of the decade, those who were released emigrated. The anti Polish aspects of the Kulturkampf remained in place in Polish provinces of the German Empire until the First World War. In a secret consistory, Pope Pius IX condemned the constitution of 1867 and the May Laws as leges abominabiles. In a pastoral letter dated 7 September 1868, bishop Franz Josef Rudigier called for resistance to these May Laws. However, the letter was confiscated, and Rudigier had to appear before court on 5 June 1869. This event led to the first ever public demonstrations by the Catholic population. On 12 July 1869, the bishop was sentenced to a jail term of two weeks, but he was later pardoned by the emperor. The May Laws provoked a serious conflict between state and church. After the promulgation of papal infallibility in 1870, Austria abrogated the Concordat of 1855 and abolished it entirely in 1874. In May 1874, the Religious Act was officially recognized.

Америка Құрама Штаттары

XIX ғасырдың соңында АҚШ-та тыйым салу және білім беру мәселелері бойынша мәдени соғыстар туды. Беннетт заңы 1889 жылы Висконсин штатында қабылданған, өте даулы мемлекеттік заң болды, ол барлық мемлекеттік және жеке бастауыш және жоғары мектептерде маңызды пәндерді оқыту үшін ағылшын тілін міндетті етті. Висконсин штатындағы неміс католиктері мен лютерандар неміс тілінде оқытылатын көптеген шіркеу мектептерін басқарғандықтан, бұл заң неміс-американдық (және кейбір норвегиялық) қауымдастықтарының қатты наразылығын тудырды. Заң жойылғанмен, республикалықтар губернаторлық лауазым мен заң шығарушы органнан айырылып, сенат пен өкілдер палатасына демократтар сайланды, бұл саяси салдарға әкелді. АҚШ-та "мәдени соғыс(тар)" термині 20-шы ғасырдың соңы мен 21-ші ғасырдың басындағы діни консерваторлар мен секулярлық либералдар арасындағы қақтығысты білдіру үшін қолданылды. Патрик Бьюкененнің 1992 жылғы Республикалық Ұлттық Конвенциясындағы негізгі сөйлеуі осы "мәдени соғыс" тақырыбына негізделген. Бұл термин сонымен қатар неоконсерваторлардың жаңа солшылдыққа реакциясын және елдің мемлекеттік мектептеріндегі идеологиялық күресті де білдірді. 1980-ші жылдар бойы Конгресс пен БАҚ-та Ұлттық өнер және гуманитарлық ғылымдар қорына федералдық қолдау көрсету мәселесі бойынша пікір таласы болды, бұл неоконсерваторлар мен палеоконсерваторлар арасындағы жоғары мәдениет үшін күрес сияқты болды. Сот судьясы Антонин Скалия "Жоғарғы сот Kulturkampf-ты жеккөрушілікпен шатастырды" деді, Ромер против Эванс ісінде (517 АҚШ 620, 1996). Бұл іс Колорадо штатының конституциясына енгізілген түзетуге қатысты, ол кез келген мемлекеттік бөлімшеге сексуалдық бағдарына байланысты адамдарды қорғауға тыйым салды. Скалия бұл түзетуді "басқалардан гөрі саяси шешім қабылдаудың жалпы және осылайша қиын деңгейіне жүгінуге тырысқан" азаматтардың дұрыс қадамы деп есептеді. Басым көпшілік келіспей, түзетунің Конституцияның 14-ші түзетуінің тең қорғау ережесін бұзғанын мәлімдеді.

In the late 19th century, cultural wars arose over issues of prohibition and education in the United States. The Bennett Law was a highly controversial state law passed in Wisconsin in 1889 that required the use of English to teach major subjects in all public and private elementary and high schools. Because Wisconsin German Catholics and Lutherans each operated large numbers of parochial schools where German was used in the classroom, it was bitterly resented by German American (and some Norwegian) communities. Although the law was ultimately repealed, there were significant political repercussions, with the Republicans losing the governorship and the legislature, and the election of Democrats to the Senate and House of Representatives. In the United States, the term "culture war(s)" has been used to refer to conflict in the late 20th and early 21st centuries between religious social conservatives and secular social liberals. This theme of "culture war" was the basis of Patrick Buchanan's keynote speech at the 1992 Republican National Convention. It has also been used to refer to neoconservative reaction to the New Left and the ideological battles playing out in the country's public schools. Throughout the 1980s, there were battles in Congress and the media regarding federal support for the National Endowment for the Arts and the National Endowment for the Humanities that amounted to a war over high culture between neoconservatives and paleoconservatives. Justice Antonin Scalia referenced the term in the Supreme Court case Romer v. Evans, 517 U. S. 620 (1996), saying "the Court has mistaken a Kulturkampf for a fit of spite". The case concerned an amendment to the Colorado state constitution that prohibited any subdepartment from acting to protect individuals on the basis of sexual orientation. Scalia believed that the amendment was a valid move on the part of citizens who sought "recourse to a more general and hence more difficult level of political decision making than others". The majority disagreed, holding that the amendment violated the Equal Protection clause of the Fourteenth Amendment.

Израиль

Еврей тілінде "Мильхемет Тарбут" (מלחמת תרבות) деп аударылатын бұл термин Израильдің саяси пікірталастарында да жиі қолданылады – оны 1930 жылдары нацистік Германиядан қашқан еврейлер енгізген.

Тарихнама

Андерсон, Маргарет Лавиния. "Жолдас саяхатшының мойындауы", Католик тарихи шолу (2013) 99#4 623–648 б. Хайлброннер, Одед. "Геттодан геттоға: неміс католик қоғамының соңғы тарихнамадағы орны" Қазіргі заман тарихы журналы (2000) 72#2 453–495 б. JSTOR-да.