Кіріспе

Жаңа Келісім кітабы

Салоникалықтарға екінші хат – Христиан Киелі кітабының Жаңа Келісім кітабынан алынған кітап. Дәстүр бойынша, оның авторы – апостол Пауыл, ал Тімофей оның серігі ретінде аталған. Қазіргі заманғы библиялық зерттеушілердің пікірлері екіге бөлінген: хатты Пауыл жазды ма, жоқ па? Кейбір ғалымдар осы хатты Пауылдың өзі жазды деп санайды, ал басқалары стиль және теологиялық ерекшеліктеріне байланысты оның түпнұсқалығын жоққа шығарады, осы хат пен Салоникалықтарға бірінші хат арасында айқын қарама-қайшылықтар бар деп есептейді. Түпнұсқалығын қолдайтын ғалымдар оны шамамен 51-52 жылдары, бірінші хаттан кейін жазылғанын айтады. Ал кейінірек жазылған туынды деп санайтындар оны 80-115 жылдар шамасында дайындалған деп есептейді. Алғашқы мәтін Койне грек тілінде жазылған.

Құрамы

Бұл хаттың түпнұсқалығы әлі де кеңінен даулы. Жаңа өсиет зерттеушісі, профессор Эрнест Бест, бұл мәселені былай түсіндіреді:

Бесттің сілтеме жасайтын екі хатының құрылымына кіріспе сәлемдесу (1 Салоникалықтарға 1:1а, 2 Салоникалықтарға 1:1–2) және қорытынды ізгі тілектер (1 Салоникалықтарға 5:28, 2 Салоникалықтарға 3:16д–18) кіреді, олар екі теңдес бөлімді (AA') құрайды. 2 Салоникалықтарда бұл бөлімдер 1:3 және 2:13 тармақтарында тоғыз грек сөзінен басталады. Хатың кіріспе бөлімі (1:3–2:12) екі жартыдан тұрады: 1:3–12 (мұнда кіріспе бөлім, А, 1:3–5; бірінші даму, В, 1:6–10; және параллель және қорытынды даму, В', 1:11–12) және 2:1–12 (элементтері: А 2:1–4, В 2:5–7, В' 2:8–12). Екінші, теңдес, хат бөлімі (2:13–3:16c) де екі жартыдан тұрады: 2:13–3:5 (элементтері: A 2:13–14, B 2:15–17, B' 3:1–5) және 3:6–16c (элементтері: A 3:6–9, B 3:10–12, B' 3:13–16c). 2 Салоникалықтарға арналған хаттың он екі бөлігінің жетісі "бауырлар" сөздерімен басталады. 1 Салоникалықтарға арналған хаттың он сегіз бөлігінің он төрті "ағалар" сөздерімен басталады. Екі хатта да бөлімдер көлемі мен мазмұны жағынан, сондай-ақ көптеген егжей-тегжейлі мәселелерде теңдес келеді. Мысалы, 2 Салоникалықтарға 2:5 және 3:10 тармақтарында «мен сіздермен болғанда» және «біз сіздермен болғанда» деген тіркестердің қолданылуында құрылымдық тепе-теңдік байқалады. Г. Миллиган Пауылдың түпнұсқа хатына ие болған шіркеу оларға жіберілген жалған хатты қабылдамайтынына сенімді болды. Бұл пікірді Колин Николл да қолдады, ол Екінші Салоникалықтардың түпнұсқалығын дәлелдейтін маңызды аргументтер келтірді. Ол «авторлық есімдік көзқарас оның жақтастары мойындағаннан гөрі осал» деп атап өтті. [ ] Күн мен мақсат туралы келісімнің болмауы [ ] бұл ұстанымның қиындығын көрсетеді: бір жағынан, хаттың Пауылдың хаты ретінде қабылдануы үшін күні ерте болуы керек [ ] [] екінші жағынан, күні мен мақсаты автордың 1 Салоникалықтардың заманынан ешкім 2 Салоникалықтарды жалған деп жариялай алмайтынына сенімді болуы керек [ ]". 2 Салоникалықтардың авторы Пауыл болды деп санайтындар, автордың өзімен қол қойғандығына назар аударады: «Мен, Пауыл, осы сәлемдесуді өзімнің қолыммен жазамын, мен әр хатымды осылай жазамын». Брюс Метцгер былай жазады: «Пауыл өзінің әрбір хатына (3:17) шындықты растау үшін қолымен қойған қолтаңбасына назар салады». Кейбіреулер бұл тармақты жалған автордың оқырмандарды түпнұсқалығына сендіруге тырысқан артық әрекеті деп қарастырса, басқалары оны түпнұсқадағы Ғалаттықтарға 6:11-де кездесетін сөзбен салыстырады. Киприанның 9-шы хатында да осындай жағдай байқалады. Ол жалған хат таралуы мүмкін деген қауіптеніп, хаттың түпнұсқалығын растау үшін қолтаңбаның стилін тексеру керектігін атап өтті: «жазу мен қолтаңбаның екеуі де сіздікі екенін тексеріңіз және бізге шындықтың не екенін жазып беріңіз». Түпнұсқалығын қолдайтын басқа ғалымдарға Грегори Бил, Джин Л. Грин, Айвор Х. Джонс, Леон Моррис, Бен Уизерлингтон III, Пол Фостер және Крецман жатады. Леон Моррис 1986 жылы жазғандай, сол кездегі көптеген ғалымдар 2 Салоникалықтарды Пауыл жазғанына сенді.

Аутентиктікке қарсылық

Кем дегенде 1798 жылға дейін, Иоганн Эрнст Кристиан Шмидт өз пікірін жариялаған кезде, Пауылдың осы хаттың авторы екені күмәндандырылды. Одан кейін, 1903 жылы Уильям Вреде және 1933 жылы Альфред Лоизи сияқты ғалымдар авторлықтың дәстүрлі көзқарасына қарсы шығып, бұл дәстүрлі сенімге сын көтерді. Николлдың түпнұсқалығы туралы аргументіне келетін болсақ, бір жағынан, кейбір жалған Пауыл хаттары қазіргі ғалымдар хатты Пауылдың жазғаны деп санауға жеткілікті ерте деп есептейтін мерзімнен кейін жазылған, мысалы, Қорынттықтарға арналған үшінші хат, шамамен 160-170 жылдары жазылған деп саналады; жалған жазушылар еліктеген авторларына жақын уақытта жазуға міндетті болған жоқ. Екінші жағынан, егер Николл 2 Салоникалық хаттың түпнұсқа екеніне сенетін болса, онда Пауыл 2 Салоникалықтарға 2:2-де өзінің атынан жасалған хаттар өмірлік кезеңінде-ақ болғанын көрсетеді, бұл оның жалған жазушылар замандастарының жасалманы айыптауы мүмкін болмауы үшін уақыт аралығын сақтауға тырысады деген пікірін жоққа шығарады. Жаңа өсиет зерттеушісі Барт Д. Эрман өзінің «Жалған» атты кітабында 2 Салоникалық хаттың түпнұсқалығына қарсы ең көп таралған аргументтерді келтіреді. Мысалы, ол 2 Салоникалық хаттағы Мәсіхтің қайта оралуына қатысты көзқарастар 1 Салоникалық хаттағыдан настолько айқын ерекшеленеді, оларды бір автор жазған деуге болмайды. Көптеген қазіргі ғалымдар Эрманмен келісіп, 2 Салоникалық хатты Пауыл емес, оның өлімінен кейін болған серігі немесе шәкірті жазғанын айтады. Олардың қатарында Беверли Робертс Гавента, Винсент Смайлс, Удо Шнелле, Юджин Боринг және Джозеф Келли бар. Норман Перрин: «2 Салоникалық хатты түсінудің ең дұрысы – оны елшінің ойларын жаңартып, 1 Салоникалық хатты әдейілеп еліктеу деп қарау» дейді. Перрин бұл тұжырымын сол кездегі дұғаларда Иса емес, Әке Құдайдың соңғы судья ретінде қарастырылғандығына негіздейді.

Өмірбаян

Салоника Пауыл ұйымдасқан христиан қауымын құруға көмектескен Еуропадағы екінші қала болды. Бірінші хат жіберілгеннен кейін, көп ұзамай, Салоникалықтардың бір бөлігі өлгендердің келуге (парусияға) қатысатынына алаңдады. Осы алаңдауға жауап ретінде осы хат жазылды. Раймонд Браун көрсеткендей, содан кейін мына мәселе туындайды: бұл хат Пауылдың өзі жазған шынайы хат па, әлде оның шәкірттерінің бірі оның атынан жазған ба? Егер бұл хат шынайы болса, онда ол Пауылдың осы қауымға жазған алғашқы хатынан кейін жақын уақытта немесе бірнеше жылдан кейін жазылған болуы мүмкін. Браун Пауылдың «Македонияға сапарларында Салоникаға бірнеше рет барған болуы мүмкін» деп жазады. Бірақ, егер хат шынайы болмаса, Браун «кейбір жағынан түсіндіру қиынға түседі» дейді. Браун псевдонимділікті қолдайтын көптеген ғалымдар оны бірінші ғасырдың соңына, Аян кітабы жазылған шаққа жатқызатынын айтады. Бұл ғалымдар осы хаттың екінші тарауындағы «күнәлі адамның» пайда болуын ерекше атап көрсетеді, бұл тұлға 1 Жохан мен Аян кітабындағы Антихристпен немесе Калигула сияқты тарихи тұлғамен байланыстырылуы мүмкін.