Кіріспе

Шотланд философы және тарихшысы (1465–1536)
Шотланд философы және тарихшысы

Гектор Бойс (/b//ɔɪ//s/; сонымен қатар Бойс немесе Бойз деп те жазылады; 1465–1536), латын тілінде Гектор Боэций немесе Боэтий деп белгілі, шотланд философы және тарихшысы, Абердиндегі Король колледжінің тұңғыш ректоры, Абердин университетінің ізашары.

Өмірбаян

Ол Данди қаласында дүниеге келді, онда мектепке барды және жақын орналасқан Сент-Эндрюс университетінде білім алды. Кейін ол Париж университетінде оқу үшін кетіп, Эразммен танысты, олар екеуі Монтейгу колледжінде студент болып оқығанда жақын дос болды. Кейін Бойс реформатор ұстазы Ян Стэндонктың хатшысы болды. 1497 жылға қарай ол Монтейгу колледжінде философия профессоры болған еді. 1500 жылы ол Парижден Абердинге, жаңа құрылған Абердин университетінің алғашқы ректоры болуға жан-жақты қаржылық қолдау көрсетілген шақыруды қабылдап кетті. Бұл университет Джеймс IV бұйрығымен және Абердин епископы Уильям Эльфинстонның, Папа Александр VI-ның бұйрығымен құрылған еді. Сол кезден бастап ол Эльфинстонмен жаңа университетті құру үшін тығыз жұмыс істеді, ал 1505 жылға қарай Король колледжінде тұрақты лекциялар өте бастады. Университет құрылымы Париж және Орлеан университеттерінің үлгісімен салынды. Бойс жоспарланғандай, университет ректоры болып тағайындалды және медицина және дінтану бойынша лекциялар оқыды. 1534 жылдың соңында Бойс Файви ректоры болды. Ол екі жылдан кейін Абердинде 71 жасында қайтыс болды.

Шығармалары

Бойце екі кітап жазды және жариялады, біреуі – өмірбаяндық, екіншісі – тарихи. 1522 жылы ол «Муртлак және Абердин епископтарының өмірі» (Vitae Episcoporum Murthlacensium et Aberdonensium) ал, 1527 жылы «Шотландия халқының тарихы» (Historia Gentis Scotorum) кітабын Шотландияның Джеймс III патшасы таққа отырғанға дейінгі кезеңге дейін жариялады. Алғашқысы Александр Гардиннің шотланд тіліндегі поэмасының негізі болды.

"Историяның" қабылдануы

"Хистория" – Бойце есімінде қалған, шотландтықтар тарихының жазылған екінші ғылыми еңбегі; оның тікелей алдындағысы – Джон Мейрдің жинағы ғана еді. Ол ағынмен жазылған, әдемі стильде болғандықтан танымал болды, соның арқасында шіркеу қызметтеріне жол ашылды және патшалық құрметке ие болды. Қазіргі заманғы көзқарас бойынша, бұл еңбек шамадан тыс патриоттық және көптеген қателіктерге толы. Әсіресе, Шотландияның Макбеті туралы тарихи айғақтар Бойцедің қамқоршысы, Шотландия королі Джеймс IV-нің шежіресін әдемілеуге тырысып, нағыз Макбеттің беделін түсірген. Бұл еңбек латын тілінен француз тіліне, ал 1536 жылы Джон Белленденнің аударуымен латын тілінен шотланд тіліне аударылғаннан кейін Еуропа мен Шотландияда жақсы қабылданып, кең таралды. "Хисторияда" замандас Шотландия туралы қызықты деректер кездеседі, мысалы, Шотландияда жақында жойылып кетуге айналған еуразиялық сусардың Лох-Несс маңында әлі де көптеп кездесетіні туралы айтылады.

"Историяның" жалғасуы және оның ықпалы

Боецтің Historia басылымы 1438 жылы тарихты жазуды тоқтатты. 1530-жылдардың басында Кинлосс аббаттығының Роберт Ридтің тапсырмасымен ғалым Джованни Феррерио Боэцтің тарихын жалғастырып, оны тағы 50 жылға, Яков III патшаның билігінің соңына дейін ұзартты. Джон Лесли өзінің "De Origine, Moribus, et Rebus Gestis Scotorum" еңбегінде, ал Пискоттидің Роберт Линдсейі одан әрі жалғастырды. Уильям Стюарттың шотланд тіліне жасаған өлеңмен жазылған аудармасы 19 ғасырға дейін жарияланбады, бірақ ол да кейбір толықтырулар енгізді. Хроникер Полидор Вергилий 1534 жылғы "Англия тарихы" еңбегінде Боэцтің еңбегін пайдаланды. "История" Рафаэль Холиншедтің "Англия, Шотландия және Ирландия жылнамалары" үшін ағылшын тіліне аударылды. Холиншедтің жылнамаларындағы оқиғалар Уильям Шекспирдің "Макбет" пьесасының негізі болды. Джордж Бьюкенен өзінің "Rerum Scoticarum Historia" (1582) еңбегінде Боэцтің еңбегін кеңінен пайдаланды. Бұл шайқастың өзіне жаратылғаны жоқ, бірақ Уолтер Бауэр шамамен 1440 жылы, Боэц өзінің "Scotorum Historia" еңбегін алғаш жариялағаннан 87 жыл бұрын жазған "Scotichronicon" еңбегінде осы шайқасқа қысқаша сілтеме жасайды. "Джон Кэмпбелл" Боэцтің замандасы, Лундидің Джон Кэмпбеллі (1562 жылы қайтыс болған) болуы мүмкін. "Вермунд" 13 ғасырдағы Ричард Вайранттың кісісі болуы мүмкін деп саналады.