Роберт Армин: Шекспир замандасы, комедия актері және драматург

Кіріспе

Лорд Чемберленнің ер адамдарының мүшесі, Шекспир актері Роберт Армин (шамамен 1568-1615) – ағылшын актері және Лорд Чемберленнің ер адамдарының мүшесі. Уилл Кемп шамамен 1600 жылы кеткеннен кейін Уильям Шекспирмен байланысты труппада ол жетекші комедиялық актер болды. Сонымен қатар, ол танымал комик автор, "Море-Клакке екі қыздың тарихы", "Ақымақ үстіне ақымақ, Ниннилердің ұясы" (1608) және "Италияндық тігінші және оның шәкірті" сияқты комедиялардың авторы. Армин клоун немесе ақымақ рөлін қарапайым қызметшінің комедиантқа айналуынан жоғары комедиялық, үй шаруасының тапқырлығына дейін өзгертті.

Ерте өмір

"Клоун ақылды, өйткені ол ақша үшін ақымаққа салады, ал басқалар сол мүмкіндік үшін төлеуге мәжбүр". – Лесли Хотсон, Шекспирдің "Мотли Армин" еңбегінен.

Армин Кингс-Линн қаласындағы Джон Армин II-нің үш баласының бірі болды, ол табысты тігінші және Джон Лонисонның досы, ол да Кингс-Линннің алтын шебері еді. Оның інісі Джон Армин III Лондон қаласындағы саудагер-тігінші болды. Армин әкесінің кәсібін жалғастырмады; керісінше, әкесі оны 1581 жылы Алтын шеберлер компаниясында Лонисонға шәкірттікке берді. Лонисон Лондон мұнарасындағы Корольдік монета зауытының бас шебері болды, бұл үлкен жауапкершілікпен байланысты лауазым еді. Осы келісім Арминді Норфолк тігіншісі ретінде күткен өмірінен мүлдем өзгеше өмір мен әлеуметтік ортаға жеткізді. 1582 жылы Лонисон қайтыс болды, және шәкірттік басқа ұстазға ауыстырылды. Тарлтонның әзілдері кітабында сақталған әңгімеге сәйкес, Армин патшайымның әйгілі әзілшісі Ричард Тарлтонның назарына ілікті. Міндетін орындау барысында Армин Тарлтонның қонақ үйінде тұрып жатқан бір тұрғыннан ақша жинауға жіберілді. Адам төлеуден бас тартқандықтан ашуланған Армин қабырғаға әйелмен өлеңдер жазды; Тарлтон олардың зиялылығын байқап, Арминді шәкірттікке алуға ниеттілігін білдіретін жауап жазды. Бұл оқиға расталмаса да, Тарлтонның әзілдеріндегі ең сенімді емес анекдот емес. Тарлтонның ықпалы болған жоқ па, болған жоқ па, Армин 1592 жылы шәкірттігін аяқтағанға дейін әдеби беделге ие болды. 1590 жылы оның есімі "Дұрыс дін туралы қысқаша шешім" атты діни трактаттың алғы сөзіне қосылды. Екі жылдан кейін Томас Наше ("Жаңа хабарлар") және Габриэль Харви ("Пирс шамадан тыс ізгілігі") оны балладалар жазушысы ретінде атады; алайда оның осы бағыттағы еңбектерінің ешқайсысы сақталмаған.

Чандос компаниясы

1590 жылдары Армин Уильям Бриджес, 4-ші барон Чандостың демеушілігімен актерлер труппасына қосылды. Бұл труппа туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол батыс Мидлендтен Шығыс Англияға сапар шеккен болуы мүмкін. Оның труппадағы жұмысының сипатын «Море Клэкке екі қыздарының тарихы» пьесасындағы рөлінен болжауға болады. 1609 жылғы квартоға жазылған алғы сөз Арминнің Тарлтон мен Кемпе сияқты клоун, Көк Жон рөлін орындағанын көрсетеді; сондай-ақ ол кейін Лондонда ойнаған Туч рөлін де ойнаған болуы мүмкін. Бұл квартоның кейінгі нұсқасы Натан Филд басқарған, қысқа ғұмырлы ұлдар труппасы – Корольдің ойын-сауықтарының балаларымен байланысты, бірақ ол шамамен 1597 жылы жазылған. Арминнің Чандостың труппасындағы уақыты туралы басқа да көп мәлімет жоқ. 1604 жылы оның демеушісінің жесіріне арналған арнау Бриджес отбасымен жеке таныс екенін көрсетеді; ал басқа бір жұмыстағы сілтеме оның Кемпе сияқты біраз уақыт жеке орындаушы ретінде өткізгенін ұсынады. Арминнің ғасыр басында жарық көрген кітаптары оның өнеріне қызығушылығын көрсетеді. «Fool Upon Fool» (1600, 1605; 1608 жылы «Ниннилердің ұясы» деген атпен қайта басылды) әртүрлі табиғи ақымақтардың өткірлігін ұсынады, олардың кейбіреулерін Армин жеке таниды. Сол жылы ол «Сұрақтар бойынша өткір сөздер» жинағын шығарды, ол өзінің маротпен, Signor Truncheon деп аталатын, көрінеу импровизацияланған диалогтардан тұрады. Бұл кітапта ол өзінің стилін көрсетеді; Тарлтон сияқты көрермендермен тікелей әңгімелесудің орнына, ол бірнеше кейіпкерлерді, импровизацияланған әндерді немесе адамдар мен оқиғалар туралы әзілдерді қолданады. Ол сөздерді алмастырмай, оларды еркін бөліседі. Армин сол еңбекте 1599 жылдың 25 желтоқсанында немесе 1600 жылдың 1 қаңтарында Хакниге «өте құрметті мырзасына» қызмет ету үшін баратынын хабарлайды. Бұл, мүмкін, барон Чандос болған, ол мереке күндері Эдвард ла Зуч, 11-ші барон Зучқа немесе одан да ықтимал, Хакниде тұратын Эдвард де Вере, 17-ші Оксфорд графына қонаққа барған шығар. Бұл екі кітаптың алғашқы басылымдары «Clonnico de Curtanio Snuffe» – яғни «Пердедегі клоун» есімдерімен жазылған. 1605 жылғы басылымда «Curtain» сөзі «Mundo» (яғни Глобус) деп өзгертілді; тек 1608 жылы ол атымен танылды, бірақ лондондықтар үшін оны анықтау үшін бұрынғы тақырып парақтары жеткілікті болған болар еді. Тағы бір белгісіз мерзімде (1609 жылы жарық көрген) «Италиялық тігінші және оның жігіті» атты туындысы бар. Бұл Жанфранческо Страпароланың ертегісінің аудармасы, сюжеті оның тігіншілер отбасының шығу тегін көрсетеді. Ол итальяндық тігіншінің шәкіртімен салыстырылатын тігіншінің ұлы еді, ал пьесадағы рубин сақинасы алтын шебердің шәкіртіне ұқсас. Сатклифф Арминнің 1599 жылы жарық көрген «A Pil to Purge Melancholie» атты памфлеттің авторы екенін дәлелдейді, себебі ол сол баспадан шығарылған, Арминнің лақап аты бар клоунды атайды және «Море Клэкке екі қыздарының тарихынан» сөздік эхоларды қамтиды.

At some point in the 1590s, Armin joined a company of players patronised by William Brydges, 4th Baron Chandos. With this company, about which little is known, he is presumed to have travelled from the western Midlands to East Anglia. The nature of his work for the company may be estimated from his parts in The History of the Two Maids of More clacke. The preface to the 1609 quarto indicates that he played Blue John, a clown in the vein of Tarlton and Kempe; he also seems to have doubled in the role of Tutch, a witty fool of the type he later played in London. The late quarto is associated with a revival by the King's Revels Children, a short lived troupe of boy players led by Nathan Field, but it was almost certainly written around 1597. Little else is known precisely of Armin's time with Chandos's Men. A dedication to his patron's widow in 1604 suggests some personal acquaintance with the Brydges family; on the other hand, a reference in another work suggests he may have spent some time, like Kempe, as a solo performer. The pair of books Armin published around the turn of the century demonstrate a performer with an interest in his craft. Fool Upon Fool (1600, 1605; reissued in 1608 as A Nest of Ninnies), offers the wit of assorted natural fools, some of whom Armin knew personally. The same year he published Quips upon Questions, a collection of seemingly extemporaneous dialogues with his marotte, named by him Signor Truncheon. In this he demonstrates his style; instead of having a conversation with the audience, as Tarlton did, and entering into a battle of wits, he jests using multiple personas, improvised song, or by commenting on a person or event. Rather than exchanging words, he gave words freely. Armin reported in that work that on either Tuesday 25 December 1599, or Tuesday 1 January 1600, he would be travelling to Hackney to wait on his "right honourable good lord". This was possibly Baron Chandos, who may have been visiting Edward la Zouche, 11th Baron Zouche over the holidays, or more likely Edward de Vere, 17th Earl of Oxford who lived in Hackney. The first editions of these two books were credited to "Clonnico de Curtanio Snuffe"—that is, to the "Clown of the Curtain". The 1605 edition changes "Curtain" to "Mundo" (that is, Globe); only in 1608 was he credited by name, though the earlier title pages would have sufficed to identify him for Londoners. Another work of uncertain date (it was published in 1609) is The Italian Tailor and his Boy. A translation of a tale from Gianfrancesco Straparola, the subject matter may reflect his family background of tailors. He was a tailor's son, who paralleled in the Italian tailor's apprentice, and the ruby ring of the play's lore parallels the goldsmith apprentice. Sutcliffe argues that Armin wrote a pamphlet published in 1599, A Pil to Purge Melancholie, on the grounds that it was published by the same press, mentions a clown with Armin's nickname, and contains verbal echoes of Two Maids of More clacke.

Лорд Чемберленнің адамдары

Арминнің Чемберленнің адамына қосылуының уақыты да, себептері де жұмбақ. Кемпенің кеткенімен байланысты болғаны қабылданған, алайда, оның кеткенінің себептері әлі анық емес. Бір дәстүрлі көзқарас – компанияның жалпы алғанда немесе Шекспирдің Кемпенің көне стильдегі клоундығынан жалыққандығы – әлі де күшінде, бірақ бұл көзқарасқа негізгі дәлел Кемпенің кетуі және Шекспирдің 1600 жылдан кейін жазған комедиялық рөлдерінің сипаты болып табылады. Армин 1600 жылдың тамызында Глоб сахнасында ойнады; Уайлс оның 1599 жылы Чемберленнің адамына қосылған болуы мүмкін екенін болжайды, бірақ Пердеде жеке өнерлерін орындауды жалғастырған; алайда, Кемпе әлі мүше болған кезде Пердеде компаниямен бірге ойнаған болуы да мүмкін. Арминге Чемберлен мен Корольдің адамының репертуарындағы барлық "лицензияланған ақымақтар" жатады: "Қалай қаласаң" пьесасындағы Токстоун, "Он екінші түндегі Фест", "Лир патшадағы Ақымақ", "Барлығы жақсы аяқталатын" пьесасындағы Лавач, және мүмкін "Тройл мен Крессидадағы Терсит", "Макбеттегі Портер", "Афиналық Тимондағы Ақымақ" және "Қысқы ертегідегі Автолик". Бұл сегіз рөлдің ішінде Токстоун туралы ең көп пікірлер айтылады. Харольд Блум оны "жағымсыз зұлым" деп сипаттайды және "осы күшті жағымсыздық Розалинданың рухының нағыз алтынын сынау үшін сынақ тасы ретінде жұмыс істейді" деп жазады. Джон Палмер келіспейді және "оның шын циник болуы керек немесе цинизмін жасыру үшін әдейілеп осы бейнеге енген болуы керек" деп жазады. Палмердің пікірінше, Арденде шын циникке орын жоқ, сондықтан клоун "іштей жақсы адам болуы керек". Токстоун наразы циник бейнесін сомдайды, осылайша Розалинданың өткір зиясын дәлелдейді. Жакес пен Токстоунға қарсы шыққанда, ол олардың ақымақтығын ашады және ақымақтардың Арденді шын мәнінде болғаннан нашар көрсетуіне жол бермейді. "Фест" әлдеқайда Армин үшін жазылған, өйткені ол ғалым, әнші және зиялы. Фестің мақсаты – оның айналасындағылардың ақымақтығын әшкерелеу. Лирдің ақымағы Тачстоун мен Фестен, сондай-ақ оның замандас клоундарынан ерекшеленеді. Тачстоун мен Фест – философ ақымақтар; Лирдің ақымағы – Армин зерттеп, жазған табиғи ақымақ. Армин осы зерттеулерін көрсетуге мүмкіндік алды. Ақымақ пайғамдарлық сөздерді айтады, оларды Лирге айтады, бірақ олар көбінесе назарсыз қалады, содан кейін пьесадан мүлдем жоғалып кетеді. Лирдің ақымағы көңіл көтеру үшін емес, сюжетті дамыту, патшаға адал болу және мүмкін оның ақылсыздығын тоқтату үшін қатысады. Армин әдетте осы зиялы клоундық рөлдерді ойнаса да, кейбір ғалымдар оның "Отеллодағы" Яго рөлін бастағанын айтады, себебі Яго екі мас ән айтады (Шекспирдің 1600-1610 жылдардағы пьесаларындағы көптеген әндерді Арминнің кейіпкерлері орындаған) және бұл "Сізге қалай қаласаң" мен "Афиналық Тимон" арасындағы жалғыз пьеса, онда Армин ойнауға ақымақ немесе клоун рөлі болмаған. Алайда, тағы бір ұсыныс бойынша Яго рөлін бастапқыда Джон Лоуин ойнаған, ал Армин Отеллоның қызметшісі рөлін орындаған. Шекспирлік емес рөлдерде ол Джон Марстонның "Күңілсіз" пьесасында Пасарелло рөлін ойнаған болуы мүмкін; шын мәнінде, Марстон осы пьесаны Корольдің адамы шығарған кезде оған рөл қосып берген болуы мүмкін. Армин Бен Джонсонның "Алхимик" пьесасының актерлік құрамында көрсетілген; ол Дроггер рөлін ойнаған болуы мүмкін. Ол Джордж Уилкинстің "Күштеп некелесудің қайғысы" пьесасындағы клоун болған деп есептеледі. Ол Джонсонның "Катилина" (1611) пьесасының актерлік құрамында аталмаған, және басқа дәлелдер оның 1609 немесе 1610 жылы зейнеткерлікке шыққандығын көрсетеді. "Екі қыз" квартосының алғы сөзінде: "Мен Джонды қайтадан өзім ойнар едім, бірақ уақыт өзгереді, мен қалағанымдай жасай алмаймын" деп жазылған. Ол 1615 жылдың соңында жерленген. Лондонда ол Сент-Ботлофтың Олдгейт еншісінде тұрған; еншідегі тізілімде аталған оның үш баласы ересек жасқа толғанға дейін қайтыс болған көрінеді. Корольдің адамы Августин Филипс оған "қауымдасы" ретінде жиырма шиллинг мұра қалдырды; Херефордтың Джон Дэвис Арминге мақтаулы эпиграмма жазды. Оның жерленген күні Сент-Ботольф шіркеуінің тіркелімінде 1615 жылдың 30 қарашасында тіркелген.

The timing of Armin's joining the Chamberlain's Men is as mysterious as its occasion. That it was connected to Kempe's departure has been generally accepted; however, the reasons for that departure are not clear. One traditional view—that the company in general or Shakespeare specifically had begun to tire of Kempe's old fashioned clowning—is still current, though the main evidence for this view consists of Kempe's departure and the type of comic roles Shakespeare wrote after 1600. Armin played on the Globe stage by August 1600; Wiles theorizes that he may have joined the Chamberlain's Men in 1599, but continued to perform solo pieces at the Curtain; however, he may also have played with the company at the Curtain, while Kempe was still a member. Armin is generally credited with all the "licensed fools" in the repertory of the Chamberlain's and King's Men: Touchstone in As You Like It, Feste in Twelfth Night, the Fool in King Lear, Lavatch in All's Well That Ends Well, and perhaps Thersites in Troilus and Cressida, the Porter in Macbeth, the Fool in Timon of Athens, and Autolycus in The Winter's Tale. Of these eight, Touchstone is the fool about which there is the most critical discussion. Harold Bloom describes him as "rancidly vicious," and writes that "this more intense rancidity works as a touchstone should, to prove the true gold of Rosalind's spirit". John Palmer disagrees and writes that "he must be either a true cynic or one that affects his cynicism to mask a fundamentally genial spirit". As Palmer continues, a true cynic does not belong in Arden, so the clown "must be a thoroughly good fellow at heart". Touchstone affects the front of a malcontented cynic, thus serving as proof of Rosalind's quick wit. When she confronts both Jaques and Touchstone, she exposes their silliness and prevents the fools from making Arden out to be worse than it really is. Feste was almost certainly written for Armin, as he is a scholar, a singer, and a wit. Feste's purpose is to reveal the foolishness of those around him. Lear's fool differs from both Touchstone and Feste as well as from other clowns of his era. Touchstone and Feste are philosopher fools; Lear's fool is the natural fool of whom Armin studied and wrote. Armin here had the opportunity to display his studies. The fool speaks the prophecy lines, which he tells—largely ignored—to Lear before disappearing from the play altogether. Lear's fool is hardly around for entertainment purposes; rather, he is present to forward the plot, remain loyal to the king, and perhaps to stall his madness. Although Armin typically played these intelligent clown roles, it has been suggested by a few scholars that he originated the role of Iago in Othello, on the grounds that Iago sings two drinking songs (most of the songs in Shakespeare's plays from 1600 to 1610 were sung by Armin's characters) and that this was the sole play between As You Like It and Timon of Athens that has no fool or clown for Armin to play. An alternative suggestion, however, is that Iago was originally acted by John Lowin, with Armin instead taking the smaller part of Othello's servant. In non Shakespearean roles, he probably played Pasarello in John Marston's The Malcontent; indeed, Marston may have added the part for him when the play was produced by the King's Men. Armin appears in the cast list for Ben Jonson's The Alchemist; he may have played Drugger. He is also presumed to have been the clown in George Wilkins's The Miseries of Enforced Marriage. He is not named in the cast list for Jonson's Catiline (1611), and other evidence suggests that he retired in 1609 or 1610. The preface to the Two Maids quarto confides, "I would have again enacted John myself, but tempora mutantur in illis, and I cannot do as I would". He was buried in late 1615. In London, he resided in the parish of St Botolph's Aldgate; three of his children named in the parish register appear to have died before adulthood. Fellow King's Man Augustine Phillips bequeathed him twenty shillings as a "fellow"; John Davies of Hereford wrote Armin a complimentary epigram. His burial is recorded in the Registers of St Botolph's as 30 November 1615.

Жаңа ақымақ

Армин Шекспирдің ақымақ кейіпкерлерінің дамуында маңызды рөл атқарған болуы мүмкін. "Егерде бір актер тыныс алса, - дейді Хотсон, - Шекспирмен бірге ақылсыздықтың шекарасындағы көлеңкелер мен сәтсіз жарқырауларды зерттей алатын болса, ол актер Армин еді". Роберт Армин клоунның барлық қырларын зерттеді, табиғи ақымақтан бастап философ ақымаққа дейін; қызметшіден сақталған шумаққа дейін. Оқу, жазу және сахнада орындау арқылы Армин ақымақты қарапайым шатақтан тәлімді, түрлі-түстіге айналдырды. Оның кейіпкерлері – өзі жазған және өзі сомдаған тұлғалары – абсурдты түрде, әдеттегідей саналатын нәрселердің абсурдтығын көрсетеді. Ол ағылшын қара халықтарының өзіне ұқсатып, оларға еліктеудің орнына, жаңа ақымақты, даналық – зиялылық, ал зиялылық – даналық деп білетін жоғары комедиялық шумақты жасады. Роберт Армин Кемпті Чемберленнің адамында ауыстырғанда, бұл "клоунды бағындыру" деп есептелді. Арминнің комедияның жаңа стилі "әлемді білетін ақымақты" ойынға енгізді. Бұл Шекспирді өзінің "Он екінші түнінде" Фисте кейіпкерін жасауға итермеледі, ол философиялық әлеуметтік қарсылық болды. Оның барлық жерде орны болды, бірақ ол ешкімге тиесілі емес еді. Кен Кизи сұхбатында Арминнің ақымақтардың екі түрі туралы ойларын былай қорытындылады: "Шекспирдің ақымағы, актер Роберт Армин [Фальстафты ойнаған деп саналатын Уилл Кемппен шатастырылған] соншалықты танымал болды, соңында Шекспир оны Генрих IV пьесасынан шығарды. Армин "Ақымақтардың ұясы" атты кітабында жасанды ақымақ пен табиғи ақымақтың арасындағы айырмашылықты жазды. Арминнің осы екеуін қалай анықтағаны маңызды: Джек Оутс кейіпкері – нағыз табиғи ақымақ. Ол өзін құтқару үшін ақымақ болуын тоқтатпайды, ол тек әмірі, сэр Уильямды ашуландыруға тырысады. Ал жасанды ақымақ әрқашан ұнауға тырысады, ол – лакей".

Шекспирді ұрлаушы

Роберт Армин – Гэри Блэквудтың «Шекспирді ұрлаушы» тарихи романындағы маңызды тұлға.

Там Лин

1991 жылы Памела Диннің "Там Лин" романындағы маңызды кейіпкерлердің бірі - Роберт Армин (көбінесе Робин деп аталады), 1970-ші жылдардың басында АҚШ-тың орталық аймағындағы шағын колледжде классика және театр мамандығын оқыған, Уильям Шекспирдің өмірі мен туындылары туралы күрт егжей-тегжейлі білімі бар студент.