Кіріспе

Албандық валюта

Лек (; белгісіз жеке лек, анықталған көпше лекët, белгісіз көпше lekë; белгісі: L; коды: ALL) – Албанияның валютасы. Тарихи тұрғыдан, ол 100 қиндарға (; жекеше қиндарқа) бөлінген.

Тарих

Алғашқы албан валютасы – лекі 1926 жылдың ақпанында енгізілді. Оған дейін Албанияда валюта болмады, коммерциялық құндылықтарды бекіту үшін алтын стандартына сүйенді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Осман түріктерінің пиастры толық айналымда болды. Албания Австрия-Мажарстанның оккупациясы кезінде халыққа Австрия-Мажарстан кронасының қағаз ақшалары таңылды. Крона ақшалары арқылы жасалған мәмілелер албандықтар мен оккупанттар арасындағы айырбаспен шектелгенімен, халықтың көп бөлігі алтын және күміс пиастрды пайдаланды немесе мүлдем ақшадан бас тартып, тауар алмасуға көшті. 1923 жылы итальяндық қағаз ақша Шкодер, Дуррес, Влоре және Гирокастра қалаларында, ал грек драхмасы Корча қаласында айналымға түсті, олардың құны жергілікті жағдайларға және алтынмен салыстырғандағы қолданыстағы айырбас бағамына байланысты өзгерді.

Алтын стандарт

1926–1939 жылдар аралығында албан легі заң жүзінде алтын стандартына бағынды, лек банкноттары алтынға айырбасталатын болды. Лектің алтынға конвертациясы кепілдендірілді және алтын франктардың шығарылымы үш миллион данамен шектелді. Алтын стандартының нәтижесінде 1939 жылға дейін лек айтарлықтай инфляцияны бастан өткермеді және айналымдағы валюта көлемі салыстырмалы түрде тұрақты болды. Италияның Албанияны басып алуынан кейін Албанияның барлық алтын резервтері, жалпы сомасы 300 000 алтын франк, тәркіленді және Берлиндегі Рейхсбанкке жіберілді. Бұл әрекет, Албанияда итальян лирасын енгізумен бірге, маңызды инфляцияға және лек құнының төмендеуіне алып келді.

Этимология

Лектің аты Ұлы Ескендірдің құрметіне берілген, ал албан тілінде оның есімі көбінесе Лека деп қысқартылады. 1 лек монетасының алдыңғы жағында Александрдың суреті, артқы жағында оның аттану бейнесі бейнеленген. "Қиндарке" сөзі албан тілінде "жүз" деген мағынаны білдіретін "qind" сөзінен немесе араб тіліндегі "qintār" ("жүк көтергіш") сөзінен шыққан. Осылайша, бұл сөзді сантим, цент, латынша "centenarius" сияқты сөздермен салыстыруға болады.

Франга

1926 және 1939 жылдар аралығында Албания валютасының негізгі бірлігі франга ари (ағылшын тілінде: алтын франк) (Fr. A.), 5 лекке тең болып, 100 киндар ар (алтын цент) құрады және халықаралық операцияларда қолданылды. Бұл бірлік бес бельгиялық франкқа баламалы Бельга бірлігіне ұқсас еді.

Бірінші лек

1926 жылы 5 және 10 кентарлық қола монеталар, сондай-ақ никельден жасалған 1/4 лек, 1/2 лек және 1 лек, күміс Fr. A. 1, Fr. A. 2 және Fr. A. 5 монеталары айналымға енгізілді. Франк монеталарының бет жағында Зог патшасының суреті бейнеленген. 1935 жылы 1 және 2 алтын цент монеталары шығарылды, олардың құны тиісінше 5 және 10 кентарға тең болды. Бұл монеталар сериясы ерекше неоклассикалық мотивтерді бейнеледі, бұл Италия королі Виктор Эммануэль III-тің, монета коллекционері ретінде белгілі болғандығының ықпалымен жасалған делінеді. Монеталардың қасында Рим, Вена немесе Лондонды көрсететін "R", "V" немесе "L" таңбалары бар. Бенито Муссолини басшылығымен Италия Албанияны басып алып, 1939 жылы 0.20 лек, 0.50 лек, 1 лек және 2 лек номиналындағы тот баспайтын болаттан жасалған, сондай-ақ 5 лек және 10 лек күміс монеталарынан жаңа монеталар сериясын шығарды. 1940 жылы алюминий қоласынан жасалған 0.05 лек және 0.10 лек монеталары айналымға енгізілді. 5:6.25 курсымен Италия лирасымен тұрақты айырбас белгіленді (1 лек = 1.25 лира, немесе Fr. A.1 = 6.25 лира). Бұл монеталар 1941 жылға дейін шығарылды, олардың бет жағында Италия королі Виктор Эммануэль III-тің портреті, ал арт жағында фасцилермен албан бүркіті бейнеленген. 1947 жылы, коммунистік партия билікті алғаннан кейін, ескі монеталар айналымнан алынып, мырыштан жасалған 1/2 лек, 1 лек, 2 лек және 5 лек монеталарынан тұратын жаңа монеталар сериясы енгізілді. Бұл монеталардың барлығы социалистік ұлттық гербті бейнеледі. Бұл монеталар 1957 жылы қайтадан соғылды және 1965 жылғы валюта реформасына дейін қолданылды.

Екінші лек

1965 жылы 10:1 қатынасында ақшаны тәркілеу реформасы жүзеге асырылды. 1964 жылы шығарылған алюминийден жасалған монеталар 5, 10, 20 және 50 қинар және 1 лек номиналымен енгізілді. Барлық монеталардың бетінде социалистік мемлекеттің эмблемасы бейнеленген. 1969 жылы 1944 жылы фашизмнен азат етілгеніне арналған алюминийден жасалған 5, 10, 20, 50 қинар және 1 лек монеталарының екінші сериясы шығарылды. Ең кіші үш номиналдың дизайны 1964 жылғы серияға ұқсас болды, бірақ монетаның алдыңғы жағында «1944 1969» жазуы бейнеленген. 50 қинар және 1 лек монеталарында патриоттық және әскери суреттер салынған. 1988 жылы 5, 10, 20, 50 қинар және 1 лек монеталары үшін үшінші редизайн жасалды. 50 қинарлық және 1 лек монеталарының мөлшері, салмағы және сыртқы түрі бірдей болғандықтан, оларды жақсырақ ажырату үшін сол жылы «Republika Popullore Socialiste e Shqipërisë» деген жазуы бар алюминий қоладан жасалған 1 лек монеталары шығарылды. 1989 жылы мыс-никельден жасалған 2 лек монетасы енгізілді. Бұл үш монета сериясы 1991 жылғы төңкеріс кезінде және одан кейін де қолданыста болды. 1992 жылдың 1 қаңтарында бұл монеталар заңды төлем құралы мәртебесін жоғалтты, нәтижесінде қинарлар қолданыстан шықты.

Валюталық сертификаттар

Көптеген басқа социалистік елдер сияқты, Албания да тек арнайы белгіленген дүкендерде ғана қолданылған валюталық сертификаттар шығарды, және оларды қалыпты лек банкноттарына айырбастауға тыйым салынды.

1997 жылғы серия

1997 жылдың 11 шілдесінде 1996-97 жылдарға арналған жаңа банкноттар сериясы қолданысқа енгізілді. 1996 жылғы банкноттар Ұлыбританиядағы De La Rue баспаханасында басылды. 2000 лек банкноты 2008 жылы енгізілді. 1996 сериясы Сурет Құндылығы Өлшемдері Басты түсі Сипаттама Ал жағы Арт жағы Ал жағы 100 лек 130 × 66 мм Күлгін/Қызғылт Фан С. Ноли (1882–1965) Албанның бірінші Парламенті ғимараты 200 лек 138 × 69 мм Коричневый Наим Фрашери (1846–1900) Фрашеридің туған үйі 500 лек 145 × 68 мм Көк Исмаил Камали (1844–1919) Влоредегі тәуелсіздік ғимараты 1000 лек 151 × 72 мм Жасыл Пьетр Богдани (1630–1689) Вау қаласындағы готикалық шіркеу 2000 лек 160 x 72 мм Күлгін Gent King (Gentius) (б.з.д. 181–б.з.д. 168); үш көне монета Бутринтодағы (Сарранда маңындағы) амфитеатр, сары гентиан (Gentiana lutea) 5000 лек 160 × 72 мм Зәйтүн жасыл Скандербег (1405–1468) Круя қамалы