Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық зерттеуші (1858–1927)
British explorer (1858–1927)
Сэр Генри Гамильтон Джонстон (12 маусым 1858 – 31 шілде 1927) – британдық зерттеуші, ботаник, суретші, отарлық әкімші және тіл білгіш. Ол Африка құрлығында кеңінен саяхаттап, ондағы халықтардың кейбір тілдерін үйренді. Африка құрлығына қатысты 40 кітап жариялады және 19 ғасырдың соңындағы Африка үшін болған таласқа белсенді қатысушылардың бірі болды.
Sir Henry Hamilton Johnston (12 June 1858 – 31 July 1927) was a British explorer, botanist, artist, colonial administrator, and linguist who travelled widely across Africa to speak some of the languages spoken by people on that continent. He published 40 books on subjects related to the continent of Africa and was one of the key players in the Scramble for Africa that occurred at the end of the 19th century.
Алғашқы жылдар
Джонстон Лондонның оңтүстігіндегі Кеннингтон Паркте Джон Брукс Джонстон мен Эстер Летиция Гамильтонның ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Стоквелл грамматикалық мектебінде, содан кейін Лондон Корольдік колледжінде оқыды, одан кейін Корольдік академияда төрт жыл сурет салуды үйренді. Оқуымен байланысты ол Еуропа мен Солтүстік Африкаға саяхаттап, еуропалықтарға беймәлім Тунис аймағын аралады.
Johnston was born at Kennington Park, south London, the son of John Brookes Johnstone and Esther Laetitia Hamilton. He attended Stockwell grammar school and then King's College London, followed by four years studying painting at the Royal Academy. In connection with his study he travelled to Europe and North Africa, visiting the little known (by Europeans) interior of Tunisia.
Африкадағы зерттеулер
1882 жылы ол Майо графымен бірге Оңтүстік Анголаға сапар жасады, ал келесі жылы Конгода Генри Мортон Стэнлимен кездесті. Стэнлиден кейін Стэнли тоғанынан жоғарыдағы өзенді көрген еуропалықтардың алғашқыларының бірі болды. Оның абыройы артып келе жатқандықтан, 1884 жылы Корольдік географиялық қоғам мен Британдық қауымдастық оны Килиманджаро тауына ғылыми экспедицияның жетекшісі етіп тағайындады.
In 1882, he visited southern Angola with the Earl of Mayo, and in the following year met Henry Morton Stanley in the Congo, becoming one of the first Europeans after Stanley to see the river above the Stanley Pool. His developing reputation led the Royal Geographical Society and the British Association to appoint him leader of a scientific expedition to Mount Kilimanjaro in 1884.
Британдық отарлау қызметі және Кейп-каир көрінісі
1886 жылғы қазанда британ үкіметі оны Камерун және Нигер өзенінің дельта аймағына вице-консул қызметіне тағайындады, онда 1885 жылы протекторат жарияланған еді, ал 1887 жылы ол консул міндетін атқарушы болып, жергілікті басшы Жажаны қызметтен шеттету және жер аудару шараларын жүзеге асырды. 1886 жылы Батыс Африкада болып тұрғанда Джонстон Африка құрлығын отаршылдық державалар арасында қалай бөлуге болады деген ойларын көрнекті еткен «қиял картасын» жасады. Бұл жобада екі үлкен британдық колониялар тобы көрініс тапты: бірі – Батыс Африкадағы үздіксіз аумақ, Нил аңғары және Шығыс Африканың көп бөлігі (Танганьика және Ньяса көлдеріне дейін), екіншісі – Замбезиден оңтүсқаққа қарай созылған Оңтүстік Африка. Бұл ретте Португалия Анголадан Мозамбикке дейін, ал Германия Шығыс Африка жағалауының көп бөлігін басып алған. Кейп-Каир темір жолының алғашқы ұсынысын 1874 жылы Эдвин Арнольд, сол кездегі Daily Telegraph газетінің редакторы жасаған, ол Х.М. Стэнлидің Конго өзенінің бағытын анықтау мақсатымен Африкаға жасаған экспедициясының бірлескен демеушісі болды. Ұсынылған бағыт толығымен теміржолмен емес, Элизабетвиль (қазіргі Любумбаши, Бельгиялық Конго) және Суданның Сеннар қалалары арасында теміржол мен өзен көлігінің араласқан нұсқасын қамтыды. Джонстон кейін Стэнли мен Арнольдқа алғысын білдірді және 1888 жылы Англияда демалыста болғанда Лорд Солсберимен сөйлесіп, Африкадағы британдық территорияның үздіксіз жолағын құру туралы Кейп-Каир идеясын қайта жаңғыртты. Джонстон бұл идеяны қолдайтын мақаласын Times газетінде «Африкалық саяхатшы» деген есіммен анонимді түрде жариялады, ал 1888 және 1889 жылдары Солсберидің келісімімен басқа газеттер мен журналдарда бірнеше мақалалар жариялады.
In October 1886, the British government appointed him vice consul in Cameroon and the Niger River delta area, where a protectorate had been declared in 1885, and he became acting consul in 1887, deposing and banishing the local chief Jaja. While in West Africa in 1886, Johnston sketched what has been termed a "fantasy map" of his ideas of how the African continent could be divided among the colonial powers. This envisaged two blocks of British colonies, one of continuous territory in West Africa, the Nile valley and much of East Africa as far south as Lake Tanganyika and Lake Nyasa, the other in southern Africa south of the Zambezi. This left a continuous band in Portuguese occupation from Angola to Mozambique and Germany in possession of much of the East African coast. The original proposal for a Cape to Cairo railway was made in 1874 by Edwin Arnold, the then editor of the Daily Telegraph, which was joint sponsor of the expedition by H. M. Stanley to Africa to discover the course of the Congo River. The proposed route involved a mixture of railway and river transport between Elizabethville, now Lubumbashi in the Belgian Congo and Sennar in the Sudan rather than a completely rail one. Johnston later acknowledged his debt to Stanley and Arnold and when on leave in England in 1888, he revived the Cape to Cairo concept of acquiring a continuous band of British territory down Africa in discussion with Lord Salisbury. Johnston then published an supporting the idea article in Times anonymously, as "by an African Explorer" and later in 1888 and 1889 published a number of articles in other newspapers and journals with Salisbury's tacit approval.
Катангаға ұмтылу
Берлин конференциясы Катанганы Бельгия королі Леопольдтің Конго еркін мемлекетінің ықпал аймағына бөлген, бірақ Берлин конференциясының тиімділік принципіне сәйкес бұл шартты болды. 1890 жылдың шілдесінде Леопольд Лорд Солсбериге Джонстонның Сесил Родстың өкілі ретінде Конго еркін мемлекетіне Катанга кірмейтін карталарды таратып жатқанын хабарлады. Солсберидің сұрауына жауап ретінде 1890 жылдың тамызында Джонстон Родстың талабын ұсынды, онда Катангадағы Гаранганзе королі Мсири британдық қорғауды сұраған деген жалған ақпарат бар еді. 1890 жылдың қарашасында Джонстон өз талабын негіздеу үшін Альфред Шарпты (кейіннен Ньясалендте оның ізбасары болар еді) Родс пен Британдық Оңтүстік Африка компаниясы (БСАК) атынан әрекет етуге жіберді. Бұл қадам Англо-бельгиялық дағдарысқа әкелуі мүмкін еді. Шарп Мсиримен келісімге келе алмады, бірақ ол Луапула өзенінің шығыс жағы мен Мверу көлін қамтитын Муата Казембемен, сондай-ақ Танганьика көлінің оңтүстік жағын қамтитын басқа басшылармен келісімдер жасасты. Леопольд 1891 жылдың мамырында Солсбериге тағы да наразылық білдірген кезде, соңғысы Мсиридің британдық қорғау туралы келісімге қол қоймағанын мойындауға мәжбүр болды, бұл Катанганы бельгиялық отарлауға ашты. 1891 жылы Леопольд Катангаға "Степной экспедиция" деп аталған экспедицияны жіберді. Джонстон оны Ньясаленд арқылы Катангаға өтуден тоқтатты, бірақ ол неміс Шығыс Африкасы арқылы өтіп, Мсириді өлтіргеннен кейін Катанганы басып алды. Конго еркін мемлекетінің оңтүстік шекарасы 1894 жылғы англо-конголық келісіммен белгіленді.
The Berlin Conference had allocated Katanga to the sphere of influence of King Leopold of Belgium's Congo Free State, but under the Berlin Conference's Principle of Effectivity this was only provisional. In July 1890, Leopold protested to Lord Salisbury that Johnston, as agent for Cecil Rhodes, was circulating maps showing that the Congo Free State did not include Katanga, and in response to Salisbury's enquiries, in August 1890 Johnston presented Rhodes' claim, which included the false information that Msiri, King of Garanganze in Katanga had asked for British protection. In November 1890, to justify his claim, Johnston sent Alfred Sharpe (who would become his successor in Nyasaland) to act for Rhodes and the British South Africa Company (BSAC), to obtain a treaty with Msiri, a move which had the potential to precipitate an Anglo Belgian crisis. Sharpe failed with Msiri, though he obtained treaties with Mwata Kazembe covering the eastern side of the Luapula River and Lake Mweru, and with other chiefs covering the southern end of Lake Tanganyika. When Leopold again protested to Salisbury in May 1891, the latter had to admit Msiri had not signed a treaty asking for British protection and left Katanga open to Belgian colonisation. In 1891 Leopold sent the Stairs Expedition to Katanga. Johnston dissuaded it from accessing Katanga through Nyasaland, but it went through German East Africa instead, and took Katanga after killing Msiri. The southern border of the Congo Free State was settled by an Anglo Congo agreement of 1894.
Ньясаленд (Британияның Орталық Африка протектораты)
1879 жылы португал үкіметі Руо өзенінің оңтүстігі мен шығысындағы (қазіргі Малавидің оңтүстік-шығыс шекарасы) аумақты ресми түрде талап етті, содан кейін 1882 жылы Шир өзенінің төменгі аңғарына дейін, солтүстікке қарай Руо өзеніне дейін басып алды. Ол британдықтардың бұл талапты қабылдауына қол жеткізе алмады, сондай-ақ Шир таулары Португалияның Шығыс Африкасының бөлігі екендігі туралы талабы да сәтсіз аяқталды, себебі ол тиімді басқарылмады. 1888 жылы британдық Сыртқы істер министрлігі Африка көлдері корпорациясы Малави көлінің батыс жағалауында және оның айналасында мүдделері бар жарғылық компанияға айналуға тырысқаннан кейін, Шаир тауларындағы британдық миссионерлер мен қоныс аударушылардың жауапкершілігін қабылдамады. Дегенмен, 1885–86 жылдары Александр де Серпа Пинто Шир таулы жеріне экспедиция ұйымдастырды, бірақ Малави көлінің батысындағы Яо басшыларымен қорғаныс туралы келісім жасауға қол жеткізе алмады. Португалияның мүмкін болатын басып алуын болдырмау үшін 1888 жылдың қараша айында Джонстон Мозамбик пен Ньяса округтері үшін комиссар және бас консул болып тағайындалды және 1889 жылдың наурыз айында Блантайрға келді. Өзінің тағайындалуын бастауға бара жатып, Джонстон алты апта Лиссабонда Португалия мен Ұлыбританияның Оңтүстік-Шығыс Африкадағы ықпал ету салалары туралы келіссөздер жүргізуге тырысты. Алайда, келісім жобасы Шир таулық аймағын Португалияның ықпал ету саласынан нақты шығармағандықтан, Сыртқы істер министрлігі оны қабылдамады. Көптеген маңызды мәселелердің бірі – 1887 жылы басталған Каронга соғысы, ол құл және пил сүйегі саудагерлері мен олардың Хенга одақтастары, бір жағынан, Африка көлдері сауда компаниясы және Нгонде халқының фракциялары арасындағы дау болды. Джонстон сол кезде жеткілікті күштерге ие болмағандықтан, 1889 жылдың қазанында суахили басшыларымен бітімге келді, бірақ суахили саудагерлері оның шарттарын орындамады. 1888 жылдың соңы мен 1889 жылдың басында португал үкіметі жергілікті басшылармен қорғаныс туралы келісімдер жасасу үшін екі экспедиция жіберді, біреуі Антонио Кардосо бастаған Малави көліне қарай, екіншісі Александр де Серпа Пинто бастаған Шир аңғарына қарай бағытталды. Олар қазіргі Малавидегі басшылармен жиырмадан астам келісім жасасты. Джонстон 1889 жылдың тамызында Серпа Пинтомен кездесіп, өзеннен өтпеуге кеңес берді, бірақ Серпа Пинто оған мән бермей, өзеннен өтіп, қазіргі Малавидегі Чиромоға барды. Қыркүйек айында Серпа Пинтоның күштері мен жергілікті африкалықтар арасындағы ұсақ қақтығыстардан кейін Джонстонның орынбасары, қарсы нұсқауларға қарамастан, Шаир таулық аймағын протекторат деп жариялады. Джонстонның Малави көлінің батысындағы тағы бір протекторатты, Ньясаленд округтері протекторатын жариялауын 1891 жылдың мамырында Сыртқы істер министрлігі мақұлдады. Джонстон 1891 жылдың 16 шілдесінде Ньясалендтің оңтүстігіндегі Чиромоға келді. Ол кезде ол жаңа протектораттың әкімшілігін құруға көмектесетін адамдар тобын таңдап алған болатын. Олардың қатарында Альфред Шарп (Джонстонның комиссары), Бертрам Л. Склейтер (суреттеуші, жол салушы және полиция командирі), Александр Уайт (Ньясалендте бірнеше жаңа түрлерді ашқан зоолог), Сесил Монтгомери Магуайр (әскери командир), Хью Чарли Маршалл (Кеден қызметкері, Киромо ауданының кіріс және пошта бастығы), Джон Бьюкенен (Ньясалендте 1876 жылдан бері болған және Джонстон вице-консул болып тағайындалған ауыл шаруашылығы маманы) және басқалар болды. 1891 жылы Джонстон Шаир тауларының тек бір бөлігін ғана бақылай алды, бұл бүкіл протектораттың кішкентай бөлігі. Оған 1891 жылы шағын үнді әскерлері берілді және африкалық солдаттар мен полиция қызметкерлерін оқыта бастады. Алғашында Джонстон өзінің шағын күшін протектораттың оңтүстігінде 19 ғасырдың басында суахилидің пил сүйегі мен құл саудагерлерімен байланыс орнатқан Яо басшыларының құл саудасын басу үшін қолданды. Яо халқының орталық билігі болмағандықтан, Джонстон бір топты бірден жеңе алды, бірақ бұл 1894 жылға дейін созылып, ең күшті бас басшы Маканджираны соңғыға қалдырып, 1893 жылдың соңында оған қарсы амфибиялық операция бастады. 1891 жылдың мамырында Британдық Орталық Африка протектораты жарияланбастан бұрын, бірқатар еуропалық компаниялар мен отарлаушылар жергілікті басшылармен келісім жасады немесе жасады деп мәлімдеді, оған сәйкес африкалық қауымдастықтардың иелігіндегі жерлер еуропалықтарға қорғау және кейбір сауда тауарлары үшін берілді. Африка көлдері компаниясы протектораттың солтүстігінде 2,75 миллион акр жерді иеленді, кейбіреулері компанияға егемендікті беруді көздейтін келісімдерге негізделген, ал үш басқа адам оңтүстікте үлкен жер аумақтарын сатып алғанын мәлімдеді. Эуджин Шаррер 363 034 акр, Александр Лоу Брюс 176 000 акр, ал Джон Бьюкенен мен оның бауырлары тағы 167 823 акр жерді талап етті. Бұл жерлер басшылардың ағылшын жер иелену ұғымдарынан хабары жоқ келісімдермен, мардымсыз мөлшердегі тауарларға сатылды. Джонстон осы жер талаптарын қарап шығу міндетін алды және 1892 жылдың соңында осы жұмысты бастады, себебі протектораттың жариялануынан кейін үлкен аумақтар мардымсыз сомаға сатып алынып, кейбір талаптар үстіне түсіп қалды. Ол протекторат құрылғанға дейін жасалған келісімдер жеке тұлғаларға немесе компанияларға егемендікті беруге мүмкіндік бермейді деп мәлімдеді, бірақ олар жер сатудың куәсі бола алады деп қабылдады. Джонстон жер африкалық қауымдастықтарға тиесілі екенін қабылдағанмен, олардың басшыларына оны бөлу құқығы жоқ екенін айтты, бірақ әр қауымдастық басшысына осы құқықты бергенін ұсынды. Заңды білімі болмаса да, ол комиссар ретінде осы жер сатуларын тергеуге және еуропалық талапкерлерге меншік құқығын тіркеу үшін талап ету сертификаттарын беруге құқылы екенін мәлімдеді. Ол көптеген күмәнді дәлелдерге қарамастан, өте аз талаптарды қабылдамады. Қазіргі африкалық ауылдар мен шаруашылықтар осы сатулардан босатылды және ауыл тұрғындарына олардың үйлері мен егістіктері бөлініп алынбайтыны айтылды. Дегенмен, Шаир тауларындағы ең құнарлы жерлердің көп бөлігінің еуропалықтардың қолында болуы колониялық кезең бойына созылған терең экономикалық салдарға әкелді. 1894 жылдың сәуір айында Джонстон Англияға оралды және бір жыл бойы болды. Ол әзірге өзінің қаржысының көп бөлігін қамтамасыз еткен Сесил Родспен келіспеді және алғашқы үш жылда әкімшілік 20 000 фунт стерлингтік тапшылыққа ұшырады. Қайтарым сапарында ол елді қаржыландыруға британдық үкіметті көндіруге басқарып, Египет пен Үндістанды сарбаздарды жұмылдыру мақсатымен аралады және ақырында 202 сик сарбазы мен 400-ден астам басқа адамдармен, сондай-ақ кемелер флотилиясымен Ньясалендке оралды. Шаир тауларында 4000 жалға алушы тасымалдауға және жабдықтарға жұмылдырылды. Джонстон 1895 жылдың 3 мамырында Зомбаға жетті. Джонстон 1895 жылдың маусымында Каронгаға келісімге келуге тырысты, бірақ суахили басшылары онымен кездесуден бас тартып, шабуылдарын тоқтатудан бас тартты, сондықтан Джонстон әскери шараларға бел буды. 1895 жылдың қараша айында Джонстон 400-ден астам сик және африкалық мылтық көтерілгендерінен, артиллерия мен пулеметтерден тұратын күшпен Каронгаға барып, саудагерлердің негізгі бекітілген қаласын қоршап, екі күн бойы бомбалады және 4 желтоқсанда шабуыл жасады. Суахили басшысы Млози тұтқынға алынып, тез сотталып, 5 желтоқсанда дарға асылды, ал 200 мен 300 аралығындағы жауынгерлер мен бірнеше жүздей бейбіт тұрғындар қаза тапты, олардың көпшілігі капитуляцияға тырысқанда қаза тапты. Басқа суахили бекіністері қарсылық көрсетпеді және қиратылды.
In 1879, the Portuguese government formally claimed the area south and east of the Ruo River (currently the southeastern border of Malawi) and then, in 1882, occupied the lower Shire River valley as far north as the Ruo. It attempted to gain British acceptance of this claim without success, and also failed in a claim that the Shire Highlands was part of Portuguese East Africa, as it was not under effective occupation As late as 1888, the British Foreign Office would not accept responsibility for British missionaries and settlers in the Shire Highlands after the African Lakes Corporation had tried but failed to become a Chartered company with interests there and around the western shore of Lake Malawi. However, in 1885–86, Alexandre de Serpa Pinto had undertaken an expedition which reached Shire Highlands, which had failed to make any treaties of protection with the Yao chiefs west of Lake Malawi. To prevent possible Portuguese occupation, in November 1888, Johnston was appointed as Commissioner and Consul general for the Mozambique and the Nyasa districts, and arrived in Blantyre in March 1889. On his way to take up his appointment, Johnston spent six weeks in Lisbon attempting to negotiate an acceptable agreement on Portuguese and British spheres of influence in southeastern Africa. However, as the draft agreement did not expressly exclude the Shire Highlands from the Portuguese sphere, it was rejected by the Foreign Office. Among several pressing problems was the Karonga War, a dispute between Swahili traders in slaves and ivory with their Henga allies on one side and the African Lakes Trading Company and factions of the Ngonde people on the other which had broken out in 1887. As Johnston had no significant forces at that time, he agreed to a truce with the Swahili leaders in October 1889, but the Swahili traders did not adhere to its terms. In late 1888 and early 1889, the Portuguese government sent two expeditions to make treaties of protection with local chiefs, one under Antonio Cardoso set off toward Lake Malawi, the other under Alexandre de Serpa Pinto moved up the Shire valley. Between them, they made over twenty treaties with chiefs in what is now Malawi. Johnston met Serpa Pinto in August 1889 east of the Ruo and advised him not to cross the river, but Serpa Pinto disregarded this and crossed the river to Chiromo, now in Malawi. In September, following minor clashes between Serpa Pinto's force and local Africans, Johnston's deputy declared a Shire Highlands Protectorate, despite the contrary instructions. Johnston's proclamation of a further protectorate west of Lake Malawi, the Nyasaland Districts Protectorate, was endorsed by the Foreign Office in May 1891. Johnston arrived in Chiromo, in the south of Nyasaland, on 16 July 1891. By that time he had already selected a team of men who were to assist in forming the administration of the new protectorate. They included Alfred Sharpe (Johnston's Deputy Commissioner), Bertram L. Sclater (Surveyor, Roadmaker, and Commandant of the Constabulary), Alexander Whyte (a zoologist who was to discover several new species in Nyasaland), Cecil Montgomery Maguire (Military Commandant), Hugh Charlie Marshall (Customs Officer, Collector of Revenues and Postmaster for the Chiromo district), John Buchanan (an agriculturalist who had been in Nyasaland since 1876, and was appointed Vice Consul by Johnston), and others. In 1891, Johnston only controlled a fraction of the Shire Highlands, itself a small part of the whole protectorate. He was provided with a small force of Indian troops in 1891, and began to train African soldiers and police. At first, Johnston used his small force in the south of the protectorate to suppress slave trading by Yao chiefs, who had established links with Swahili traders in ivory and slaves from the early 19th century. As the Yao people had no central authority, Johnston was able to defeat one group at a time, although this took until 1894, as he left the most powerful chief, Makanjira, until almost last, starting an amphibious operation against him in late 1893. Before the British Central Africa Protectorate was proclaimed in May 1891, a number of European companies and settlers had made, or claimed to have made, treaties with local chiefs under which the land owned by the African communities that occupied it was transferred to the Europeans in exchange for protection and some trade goods. The African Lakes Company claimed over 2.75 million acres in the north of the protectorate, some under treaties that claimed to transfer sovereignty to the company, and three others individuals claimed to have purchased large areas of land in the south. Eugene Sharrer claimed 363,034 acres, Alexander Low Bruce claimed 176,000 acres, and John Buchanan and his brothers claimed a further 167,823 acres. These lands were purchased for trivial quantities of goods under agreements signed by chiefs with no understanding of English concepts of land tenure. Johnston had the task of reviewing these land claims, and began to do so in late 1892, as the proclamation of the protectorate had been followed by a wholesale land grab, with huge areas of land bought for trivial sums and some claims overlapping. He rejected any suggestion that treaties made before the protectorate was established could transfer sovereignty to individuals or companies, but accept that they could be evidence of land sales. Although Johnston accepted that the land belonged to its African communities, so their chiefs had no right to alienate it, he suggested that each community had given their chief this right. Despite having no legal training, he claimed that, as Commissioner, he was entitled to investigate these land sales and to issue Certificates of Claim registering freehold title to the European claimants. He rejected very few claims, despite the questionable evidence for several major ones. The existing African villages and farms were exempted from these sales, and the villagers were told that their homes and fields were not being alienated. Despite this, the concentration of much of the most fertile land in the Shire Highlands in the hands of European owners had profound economic consequences that lasted throughout the colonial period. In April 1894, Johnston returned to England and was away for a year. He had quarrelled with Cecil Rhodes who had so far provided most of his funds, and during the first three years the administration had run up a deficit of £20,000. During his leave he managed to persuade the British Government to agree to take over the financing of the country. On his way back he visited Egypt and India with a view to recruiting soldiers, and eventually arrived back in Nyasaland with a flotilla of boats, 202 Sikh soldiers, and over 400 other men. 4000 porters were recruited in the Shire Highlands to carry stores and equipment. Johnston reached Zomba on 3 May 1895. Johnston visited Karonga in June 1895 to try to make a settlement but the Swahili leaders refused either to meet him curtail their raiding activities, so Johnston decided on military action. In November 1895, Johnston embarked with a force of over 400 Sikh and African riflemen, with artillery and machine guns on steamers, to Karonga and surrounded the traders' main stockaded town, bombarding it for two days and finally assaulting it on 4 December. The Swahili leader, Mlozi, was captured, given a cursory trial and hanged on 5 December and between 200 and 300 of fighters and several hundred non combatants were killed, many while attempting to surrender. Other Swahili stockades did not resist and were destroyed.
Солтүстік-Шығыс Родезия және Ньясаленд
Джонстон Танганьика көлінің британдықтар үшін стратегиялық маңыздылығын түсінді, әсіресе көл мен жағалау арасындағы аумақ Германияның Шығыс Африкасына айналғандықтан, Кейптен Каирге дейінгі британдық колониялар тізбегінде үзіліс пайда болды. Дегенмен, Танганьика көлінің солтүстік жағы британдықтар бақылаған Угандаға жақын болды, сондықтан көлдің оңтүстік жағында британдықтардың болуы маңызды міндет болды. Солтүстік-Шығыс Родезия мен Ньясалендтің солтүстік шекарасы ақырында Ұлыбритания, Германия, Португалия және Конго еркін мемлекеті арасындағы келіссөздер арқылы белгіленді. Джонстон британдық бекіністердің (Ньясалендтегілерден өзге) Луапула Мверуден шығысқа қарай Чиенги және Калунгуиши өзендерінде, Танганьика көлінің оңтүстік жағында Аберкорнда, ал Мозамбик пен Луангва аңғары арасындағы Форт Джеймсонда тиімді иеленуді көрсету үшін салынуын қамтамасыз етті. 1899 жылға дейін Джонсон Солтүстік-Шығыс Родезияға (қазіргі Замбияның солтүстік-шығыс жартысы) айналған аумақты әкімшілік тұрғысынан басқарды және ол сол аймақта Британдық Оңтүстік Африка компаниясының әкімшілігін құруға және бақылауға көмектесті. Солтүстік-Шығыс Родезия осы кезеңде жақсы дамымаған, көбінесе жұмыс күші резерві ретінде қарастырылды, онда тек бірнеше компания әкімшілері болды. Катангадан қалысқанына қарамастан, ол барлығына жуық жарты миллион шаршы километрді Британ империясына қосуға көмектесті – 2009 жылғы Ұлыбритания аумағының екі есеге жуық (517,998 км²), төменгі Луангва өзені аңғары мен Ньяса, Танганьика және Мверу көлдері арасында орналасқан.
Johnston realised the strategic importance of Lake Tanganyika to the British, especially since the territory between the lake and the coast had become German East Africa forming a break of nearly in the chain of British colonies in the Cape to Cairo dream. However the north end of Lake Tanganyika was only from British controlled Uganda, and so a British presence at the south end of the lake was a priority. Although the northern boundaries of North Eastern Rhodesia and Nyasaland were eventually settled by negotiations between Britain, Germany. Portugal and the Congo Free State, Johnston ensured that British bomas were established (in addition to those in Nyasaland) east of Luapula Mweru at Chiengi and the Kalungwishi River, at the south end of Lake Tanganyika at Abercorn, and at Fort Jameson between Mozambique and the Luangwa valley to demonstrate effective occupation. Until 1899, Johnson had administrative control of the territory which became North Eastern Rhodesia (the north eastern half of today's Zambia), and he helped to set up and oversee the British South Africa Company's administration in that area. North Eastern Rhodesia was little developed in this period, being regarded principally as a labour reserve, with only a handful of company administrators. Despite missed out in Katanga, altogether he helped to consolidate an area of nearly half a million square kilometres into the British Empire – nearly 200000 square miles (517,998 km2), or twice the area of the United Kingdom in 2009 – lying between the lower Luangwa River valley and lakes Nyasa, Tanganyika, and Mweru.
Кейінгі жылдар
1896 жылы осы жетістігін мойындау үшін ол Бат орденінің кавалер-командоры (KCB) болып тағайындалды, бірақ тропикалық ауруларға шалдығып, Тунис қаласына бас консул ретінде ауыстырылды. 1899 жылы сэр Гарри Угандаға арнайы комиссар ретінде жіберілді, судандық сарбаздардың бүлігін басудан кейін сол протектораттың әкімшілігін қайта ұйымдастыру және Уньёромен жүргізіліп жатқан соғысты аяқтау үшін. 1901 жылы Джонстон Шотландия Корольдік географиялық қоғамының Ливингстон медалін алған алғашқы адам болды, ал келесі жылы ол Лондон зоологиялық қоғамы кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. 1902 жылдың мамырында Кембридж университетінен ғылым докторы (D. Sc.) дәрежесін алды. 1904 жылы Корольдік географиялық қоғам оған Африканы зерттеуге қосқан үлесі үшін Құрылтайшы медалін табыс етті. 1902 жылы оның әйелі егіз ұлдар тауып алды, бірақ екеуі де бірнеше сағаттан кейін қайтыс болды, және олардың басқа балалары болған жоқ. Оның қарындасы Мейбел Джонстон 1903 жылы аспап жасаушы және Блумсбери тобының мүшесі Арнольд Долметшке үйленді. 1903 және 1906 жылдары ол Либералдық партиядан парламентке кандидат болды, бірақ екі рет те сәтті бола алмады. 1906 жылы Джонстондар Батыс Сассекс округындағы Арундел қаласына жақын Полинг ауылына көшіп, Гарри Джонстон негізгі назарын әдеби еңбектеріне жұмсады. Ол роман жазуға кірісті, бірақ олар көбінесе ұзақ өмір сүрмеді, ал Орталық Африка арқылы жасаған саяхаттары туралы жазғандары одан да ұзақ сақталды. Гарри Джонстон 1925 жылы екі рет инсульт алды, сал болып қалды және ешқашан толыққанды жазылған жоқ, екі жылдан кейін 1927 жылы Нотингемширдегі Уоркшоп маңындағы Вудсеттс үйінде қайтыс болды. Ол Батыс Сассекс округындағы Полинг қаласындағы Сент-Николас шіркеуінің ауласына жерленді, шіркеудің ішкі бөлігіндегі қабырғаға көркем өнер шебері және шрифттерді жасаушы Эрик Гилл салған ескерткіш тақта орнатылған.
In 1896 in recognition of this achievement he was appointed Knight Commander of the Order of the Bath (KCB), but afflicted by tropical fevers, transferred to Tunis as consul general. In 1899 Sir Harry was sent to Uganda as special commissioner to reorganize the administration of that protectorate after the suppression of the mutiny of the Sudanese soldiers and to end an ongoing war with Unyoro. Also in 1901, Johnston was the first recipient of the Royal Scottish Geographical Society's Livingstone Medal, and in the following year he was appointed a member of the council of the Zoological Society of London. He received the honorary degree Doctor of Science (D. Sc.) from the University of Cambridge in May 1902. The Royal Geographical Society awarded him their 1904 Founder's Medal for his services to African exploration. In 1902 his wife gave birth to twin boys, but neither survived more than a few hours, and they had no more children. His sister, Mabel Johnston, married Arnold Dolmetsch, an instrument maker and member of the Bloomsbury set, in 1903. In 1903 and in 1906 he stood for parliament for the Liberal Party, but was unsuccessful on both occasions. In 1906, the Johnstons moved to the hamlet of Poling, near Arundel in West Sussex, where Harry Johnston largely concentrated on his literary endeavours. He took to writing novels, which were frequently short lived, while his accounts of his own voyages through central Africa were rather more enduring. Harry Johnston suffered two strokes in 1925, from which he became partially paralysed and never recovered, dying two years later in 1927 at Woodsetts House near Worksop in Nottinghamshire. He was buried in the churchyard of St Nicholas, Poling, West Sussex, where there is a commemorative wall plaque within the nave of the church designed and cut by the Arts and Crafts sculptor and typeface designer Eric Gill who lived in nearby Ditchling.
Мұра
Гарри Джонстонның есімі окапи (Okapia johnstoni) және Африканың екі түрі кекіртке (Trioceros johnstoni және Latastia johnstoni) ғылыми атауларында сақталған. Луапула өзеніндегі Мамбидима шатқалы британдықтар оның құрметіне Джонстон шатқалы деп атады. Малавидің Зомба қаласындағы Гарри Джонстон атындағы бастауыш мектеп те оның есімімен аталған. Белгілі бенгалдық жазушы Бибутибушан Бандиопадхяй өзінің танымал "Чандер Пахар" атты оқиғалық романындағы оқиғаларды шынайы бейнелеуге Сэр Х.Х. Джонстонның көптеген еңбектерінің әсер еткенін айтқан.
Harry Johnston is commemorated in the scientific names of the okapi, Okapia johnstoni and of two species of African lizards, Trioceros johnstoni and Latastia johnstoni. The falls at Mambidima on the Luapula River were named Johnston Falls by the British in his honour. Sir Harry Johnston Primary school in Zomba, Malawi is also named after him. Prominent Bengali author Bibhutibhushan Bandyopadhyay mentioned the influence of Sir H. H. Johnston's works, one of many, in helping him portray scenes convincingly in his famous Bengali adventure novel Chander Pahar.