Кіріспе

Американдық кинорежиссер және продюсер (1913–2001)

Стэнли Эрл Крамер (19 қыркүйек 1913 – 19 ақпан 2001) – американдық кинорежиссер және продюсер, Голливудтың ең танымал «мәселелі фильмдерін» жасауға жауапты (оның фильмдерін терең драмалар деп атады) және либералдық киноның символы. Тәуелсіз продюсер және режиссер ретінде ол көптеген студиялар қашқан өзекті әлеуметтік мәселелерге назар аударды. Оның фильмдерінде расизм («Жауынгерлер» және «Кім келді кешке?»), ядролық соғыс («Жағажайда»), ашкөздік («Бұл қаншалықты безуақыт, қаншалықты безуақыт, қаншалықты безуақыт, қаншалықты безуақыт әлем?!»), жаратылыс теориясы мен эволюция («Мұрагерлік жел») және фашизмнің себептері мен салдары («Нюрнберг процесі») сияқты тақырыптар қамтылған. Оның басқа фильмдері: «Ортатүстік күн» (1952, продюсер ретінде), «Кейн бүлігі» (1954, продюсер ретінде) және «Ақымақтар кемесі» (1965). Режиссер Стивен Спилберг оны «өте талантты көреген» және «экранға салған өнері мен құмарлығы үшін ғана емес, сонымен қатар әлемнің санасына тигізген әсері үшін төрт ұлы кинорежиссердің бірі» деп сипаттады. Крамер продюсер-режиссер ретінде өзінің бейсабырлығымен танылды, автор Виктор Наваски «тәуелсіздердің арасында жас Стэнли Крамердей дауысты, либералды және жанжалға бейім адам болған жоқ» деп жазды. Оның досы Кевин Спейси 2015 жылғы «Алтын глобус» сыйлығын қабылдаған сөзінде Крамердің еңбегін құрметтеп, оны «барлық уақыттың ұлы кинорежиссерлерінің бірі» деп атады. Сол кездегі және қазіргі сыншылардың әртүрлі бағалауларына қарамастан, Крамердің туындылары көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде 16 «Оскар» сыйлығы және 80 номинация, ал ол продюсер немесе режиссер ретінде тоғыз рет ұсынылды. 1961 жылы ол Ирвинг Г. Тальберг атындағы сыйлықты алды. 1963 жылы ол 3-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды. 1998 жылы «оның туындыларындағы күшті әлеуметтік тақырыптар» үшін NAACP Vanguard сыйлығымен марапатталды. 2002 жылы Стэнли Крамер сыйлығы құрылды, ол «өнер туындылары арқылы әлеуметтік мәселелерді терең зерттейтін» адамдарға табыс етіледі.

Ерте өмір

Крамер Нью-Йорк қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы яһуди дінінде болған, және олар өте ерте жасында ажырасқандықтан, ол әкесі туралы аз ғана естелік сақтаған. Оның інісі, Эрл Крамер, Universal Pictures компаниясында тарату жөніндегі қызметкер болып жұмыс істеген. Крамер Бронкстағы ДеВитт Клинтон орта мектебін бітірді, он бес жасында мектепті аяқтады. Одан кейін Нью-Йорк университетіне түсті, онда Пи Ламбда Фи студенттік қауымдастығының мүшесі болды және «Медли» газеті үшін апта сайын мақала жазды. 1933 жылы он тоғыз жасында бизнес-администрация мамандығы бойынша диплом алды. Биограф Дональд Спото жазғандай, газетте жұмыс істеп, жазуға деген құштарлығын дамытқаннан кейін, Крамерге 20th Century Fox компаниясының жазу бөлімінде ақы төленетін тәжірибелік оқу орны ұсынылды және ол Голливудқа көшті.

"Бұл - ақылсыз, ақылсыз, ақылсыз әлем" (1963)

Спотоның пікірінше, бұрынғы фильмдерінің қалыңдығынан кейін Крамер өзінің алдыңғы фильмдеріндегі "көңіл көтерудің жетіспеуіне" жауап беруге тырысты. Осының нәтижесінде ол "Бұл – ең ақымақ, ақымақ, ақымақ әлем" (1963) фильмін "сыйлы, еңбегімен көзге түскен комедия актерлерінің тобымен" түсірді.

Ақымақтардың кемесі (1965)

"Шип оф Фулз" (1965) фильмі "қозғалмалы Гранд-отель" деп сипатталған, осыған дейін шыққан фильмде де жұлдызды актерлік құрам болған. Оның көп қатарлы повествосы 1933 жылы нацизмнің өрлеу кезеңінде Германияға қайтып келе жатқан жолаушылар кемесіндегі жолаушылар арасындағы бұзылып бара жатқан жеке қарым-қатынастарды көрсетеді. Спото оның тақырыбын "әлеуметтік және психологиялық маңызы бар саналы" деп сипаттайды. Кейбір жазушылар бұл фильмді "микрокосмос" деп атайды, ол "Гитлердің билікке келуіне мүмкіндік берген әлемнің әлсіздігін" көрсетеді. Дегенмен, фильмге жасалған теріс сынға ренжіді және Франсуа Трюффо мен Жан-Люк Годар сияқты маңызды кино өнерпазы ретінде танылғысы келген Крамер фильмді көрсету және нәсілдік интеграция мәселесін талқылау үшін тоғыз университетте лекция оқуға барды. Бірақ бұл әрекет оған көңілсіздік әкелді, себебі студенттердің көпшілігі оның фильмін елеусіз қалдырып, Артур Пенннің "Бонни мен Клайд" сияқты конвенциялық емес туындыларды талқылауды жөн көрді. Ол зейнетке шыққан кезде "Үш жалғыз ішуші" деген сценарийді экранға шығаруға тырысып, бұл фильмде Сидни Пуатье, Джек Леммон және Уолтер Маттау алкоголиктер рөлінде ойнаса деп үміттенеді.

Зейнеткерлік және өлім

1980 жылдары Крамер Вашингтон штатының Беллвью қаласына зейнетке шығып, 1980 жылдан 1996 жылға дейін The Seattle Times газетінде кино туралы баған жазды. Осы кезеңде ол сол кездегі тәуелсіз телеарна KCPQ-да жеке апталық киношоуын жүргізді. 1986 жылы ол Columbia Pictures компаниясымен екі фильм – «Чернобыль» мен «Бейрут» фильмдерін түсіруге немесе режиссерлік етуге келісім жасады, бірақ Дэвид Путнам Columbia компаниясынан кеткен соң келісім орындалмады. Үш жыл өткен соң ол Роберт Гийомның басты рөлде ойнаған «ERN» жобасын жасауға келісті, алайда жоба тоқтап қалды. 1991 жылы Крамер 1972 жылдан бері жұмыс істеп келген «Bubble Man» жобасын режиссерлік ету және продюсерлік ету үшін Trimark компаниясымен келісімге келді, бірақ фильм түсірілмеді. 1997 жылы Крамер «A Mad Mad Mad Mad World: A Life in Hollywood» атты автобиографиясын жариялады. 2001 жылдың 19 ақпанында 87 жасында Вудленд-Хиллсте пневмониядан көз жұмды. Ол үш рет үйленген және екі рет ажырасқан. Одан кейін үшінші әйелі, актриса Карен Шарп, және төрт баласы қалды: Кейси (1955–2023) және Ларри (Энн Пирспен), сондай-ақ Кэтрин мен Дженнифер (Карен Шарппен).

Мұра

Креймер кинорежиссер ретінде "нағыз түпнұсқа" деп аталды. Ол өзіне сенетін фильмдер түсірді және 30 жылдан астам уақыт бойы өнер мен коммерция арасындағы шекараны сақтап жүрді. Оның көптеген фильмдері сол кездегі саяси және әлеуметтік мәселелерді көтеріп, көрермендерді қызықтырды. Ол неге осындай тақырыптарға бейім екенін сұрағанда: "Эмоционалды тұрғыдан осы тақырыптар маған тартымды", - деді. Кремер азаматтық құқықтарға қатысты мәселелерді зерттеген кинорежиссерлердің санатында болды. Оның әйелі Карен Кремердің айтуынша, ол "маңызды мәселелерді көрсету үшін өзінің беделі мен қаржылық мүмкіндіктерін тәуекелге салған". "Кіммен кешкі ас ішесің?" фильмін аяқтау үшін ол жалақысынан бас тартты. Дегенмен, ол баршаға танымал болған жоқ. Фильм сыншысы Дэвид Томсон Кремердің "фильмдері орташа және шамадан тыс; ең жаман жағдайда, олар американдық киноның ең жалықтыратын және көңілсіз туындыларының бірі. Ең қатыгез және шатастыратын коммерция оның барлық жобаларын құрдымға жіберді". Критиктер Кремердің фильмдерін "идеялық фильмдер" деп атады. Паулин Каэл сияқтылар оның тақырыптарын "мелодрамалық" және "керексіз өзімшілдікпен толған" деп сынға алды, бірақ оның фильмдерін "әлеуметтік маңыздылығымен, сонымен қатар қызықты, заманауи және өзекті жағдайларымен" бағалады. 1960 жылы бірлік ретінде құрылған және орнатылған 1550 жұлдыздың ішінде. Оның қызы Кат Крамер "Әлемді өзгертетін фильмдер" атты жобасы аясында әлеуметтік маңызды деректі фильмдердің продюсері болып жұмыс істейді.

Стэнли Крамер сыйлығы

Америка Продюсерлерлер гильдиясы 2002 жылы маңызды әлеуметтік мәселелерді жарыққа шығарып, қоғамдық назарын аударатын туындыны немесе жеке тұлғаларды марапаттау үшін Стэнли Крамер сыйлығын тағайындады.

Академия сыйлығының номинациялары

Жыл Сыйлығы Фильм Нәтижесі Жеңімпаз1952 Ең жақсы фильм Ортаңғы түні Сесил Б. Демилл – Жер бетіндегі ең үлкен шоу1954 Кейн көтерілісі Сэм Шпигель – Су жағасында1958 Қарсылық танытқандар Артур Фрид – ЖигиЕң жақсы режиссер Винсенте Миннелли – Жиги1961 Ең жақсы фильм Нюрнбергтегі сот Роберт Уайз – Батыс жағы тарихыЕң жақсы режиссер Джером Роббинс және Роберт Уайз – Батыс жағы тарихы Ирвинг Г. Тальберг естелік сыйлығы1965 Ең жақсы фильм Ақымақтар кемесі Роберт Уайз – Музыканың дыбысы1967 Кешкі асқа кім келеді? Уолтер Мириш – Түннің ыстығыЕң жақсы режиссер Майк Николс – Бітіруші