Кіріспе

Джон МакЛеод Кэмпбелл (4 мамыр 1800 – 27 ақпан 1872) – шотландтық пастор және реформатор теологы. Оның замандасы болған неміс шіркеу тарихшысының пікірінше, оның теологиясы 19 ғасырдағы британдық теологияның ең биік деңгейі болды. Джеймс Б. Торранс оны күнәні кешіру туралы ілім бойынша жоғары бағалап, Кемпбеллді Александриялық Афанасий және Кентерберийлік Ансельммен бір қатарға қойды. Кемпбелл ерте шіркеу әкелерінің, реформаторлардың тарихи жарияламалары мен катехизмдерінің, Иоанн Кальвиннің, Мартин Лютердің Галатиялықтарға жазған түсіндірмелерінің және Джонатан Эдвардстың еңбектерін жан-жақты зерттеу арқылы өз ілімін қалыптастырды.

Ерте өмір

Кемпбелл 1800 жылғы 4 мамырда Шотландияның Аргиллшир округінде дүниеге келді, ол дін қызметкері Дональд Кемпбеллдің үлкен баласы еді. Оның анасы Кемпбелл 6 жасқа толғанда, 1806 жылы қайтыс болды. Әкесімен негізінен үйде білім алған Кемпбелл 1811 жылы Глазго университетіне қабылданғанда латын тілін жақсы меңгерген еді. 1817 жылы оқуын аяқтаған соң, ол Дивинити залында оқыды, онда еврей тілінің маманы ретінде танылды. Эдинбург университетінде оқуын жалғастырғаннан кейін, Кемпбелл 1821 жылы Лорн пресвитериі арқылы уағызшылыққа лицензия алды. 1825 жылы ол Гарелох пен Клайд жағалауындағы Роу (қазіргі Рху) приходына тағайындалды. Сол жерде маскылық жиі кездесетін, төбелес көп болатын, контрабанда әдеттегі нәрсе еді; дін тек Құдайдың ашуынан сақтауды қамтамасыз ету деп есептелді, сондықтан дұғалар мен құлшылық бос әуенмен шырқалып, көбінесе екіжүзділікке толы болды. Олардың христиандығында қуаныш аз еді. Кемпбелл барлық адамдардың құнасы үшін толықтай кешірім беру туралы уағыз айтты; 1829 жылы пресвитериум оның уағыздауы мен үйретуінің дұрыстығын қарастырды. Мәселе Кемпбеллдің уағыздарындағы теологиясы және оның Вестминстер стандарттарымен байланысы мен сәйкестігі болды, оған барлық шотланд дін қызметкерлері қызметке тағайындалғанда уағыздауға және үйретуге келісетін. Бірінші петиция қайтарылды; бірақ 1830 жылдың наурыз айындағы келесі шағым пресвитериалды тексеруге және ерестік айыбына әкелді. Кемпбелл Вестминстерлік сенім туралы жарғының шектеулі құнасы туралы көзқарасымен келіспеді, және ол дін қызметінен шеттетілді. Ақырында айыпты қараған Бас Ассамблея Кемпбеллді еретикалық ілімдерді үйретуде кінәлі деп тапты және оны қызметінен айырды. Бірнеше мәселе туындады, соның ішінде Кемпбелл Ассамблеядағы теологиялық партиялардың бірін де, Модераттарды немесе Евангелистерді де қолдамады. Эдвард Ирвингтің Католик-Апостолдық шіркеуіне қосылу туралы шақыруын қабылдамай, ол Шотландияның таулы аймағында екі жыл бойы евангелист ретінде жұмыс істеді.

Глазго қаласында

1833 жылы Глазгоға қайтып келген Кемпбелл, жақын достары оған арнайы салған үлкен капеллада он алты жыл бойы дін қызметкері болып жұмыс істеді. 1859 жылы денсаулығы сырғатып, ол қауымға Норман Маклиод пастор болып қызмет ететін Барония шіркеуіне қосылуды ұсынды.

Кейінгі жылдар

1868 жылы ол теологиялық еңбектері мен жазбалары үшін Глазго университетінен D. D. дәрежесін алды. Ол және оның достары мұны шотланд шіркеуінің оған қызметтен шеттетілгеннен кейін көп уақыт өткен соң жасаған қадам деп түсінді. Оның құрбандық туралы кітабының маңыздылығы айқын болды және оған жауап беру қажет еді. 1870 жылы ол Роснеатқа көшіп, онда "Еске алулар мен толғаныстар" атты аяқталмаған еңбегін бастады, оны ұлы қайтыс болғаннан кейін жариялады. Кемпбеллдің жақын достарының қатарында Томас Эрскин, Норман Маклеод, Александр Юинг, Фредерик Морис және С. Дж. Воэн болды. 1871 жылы Шотландиядағы көптеген діни ұйымдардың өкілдері оған құрмет көрсетіп, кешкі ас ұйымдастырып, сөз сөйледі. Ол 1872 жылдың басында простата рагынан қайтыс болды. Ол Роснеат шіркеуінің қорымына жерленді.

Шығармалары

Джонатан Эдвардтың тәубә туралы сұрағы, Кэмпбеллдің еңбегіне бастама берген мәселелердің бірі, мынадай еді: «Құдай Мәсіхтің адамзат атынан жасаған шын ниетті тәубәсіне қанағаттанды ма, әлде қанағаттану, кешірім және тәубә жасау үшін оның өлімі қажет пе?» Басқаша айтқанда, тәубә жасау үшін Мәсіхтің міндетті түрде өлуі керек пе, әлде тәубә жасаудың басқа жолы бар ма? Кэмпбелл сонымен қатар, өз қауымдастарының христиан ретінде өмір сүруіне қатысты көзқарастарына рухани тұрғыдан сезімтал болды. Ол олардың христиандығының қуанышсыз және көңілсіз екенін анықтады. Кэмпбеллдің ықпалы Хью Росс Маккинтош, Дональд Бейлидің және ең бастысы Томас Ф. Торранс пен Джеймс Б. Торранстың еңбектерінде көрінеді. Кейінгі шотланд теологиясы Вестминстер стандарттарын қатаң түсінуден бас тартып, Кэмпбеллдің ықпалын мойындады. Кэмпбелл Торранс ағайындыларының ықпалы арқылы рухани теолог ретінде таныла бастады. 1856 жылы Кэмпбелл шотланд теологиясына зор әсер еткен «Тәубәнің мәні» атты еңбегін жариялады. Кэмпбеллдің теологиялық мақсаты – Тәубәні Жан тегіс болу тұрғысынан қарастыру еді. Тәубә жасау процесінде Иса Мәсіхтің дүниеге келуі, тұлғасы, қызметі және өлімі ешқандай бөлек нәрсе емес. Мәсіхке жақын қарағанда, Мәсіхтегі құдайлық сананың Құдайға деген мінсіз бағыну және адамдарға деген мінсіз бауырластық екенін көруге болады. Иса Мәсіх өзінің тұлғасында Құдайды жан-жүректен сүю және жақынын өзінен артық сүю заңын орындайды. Адам болып жаралудың осы құдайлық фактісінің жарығында, Мәсіхтің тәубә ретіндегі өмірі, адамзаттың орнына өмір сүргендіктен, табиғи және қажетті түрде кемелді және толық татуластыру ретінде дамиды; Мәсіхтің азаптарындағы жазалау элементі тәубәнің бір ғана жағы немесе қыры. Ғалымдар арасында Кэмпбеллдің тәубәнің жазалауды ауыстыру теориясын жоққа шығарды деген айыптаманың дұрыстығына қатысты келіспеушіліктер бар. Кейбіреулер оның адамзаттың күнәсін мойнына алудың орнына, адамзаттың күнәсін мойындады деп санайды. Оның ең маңызды еңбегін мұқият оқығаннан кейін, бұл дұрыс емес көзқарас жалған екені анықталады. Оның орнын басу арқылы жасаған мойындауы – оның араласу, орнын басу және өкілдік жұмысының бір бөлігі ғана (оның тұлғасының бір бөлігі ретінде). Мәсіхтің өлімі ғана жеткілікті ме? Әлде тәубәнің мәні оның өліміне адамзат үшін жасаған күнәсін мойындауы мен Құдайдың әділ жазасын мойындауы арқылы қосымша тереңдік қажет пе? МакЛеод Кэмпбелл Мәсіхтің орнына өлуі туралы түсінікті болды, бірақ бұрынғы теориялардың жиі кездесетін кемшілігі деп санайтын нәрсесін қосу үшін оны дамытты. Мәсіхтің жұмысының тиімді болуы үшін қаншалықты қатысу қажет? Бұл орайда оның Сандар кітабының 25-таравындағы Финеестің құлшынысын тәубә жасау ретінде оқығаны өте маңызды. Кейбір сыншылар Кэмпбеллдің ұстанымы Мәсіхтің азаптарының жазалау және тәубә жасау элементіне берілген орынға сәйкес келмейді, сондай-ақ Мәсіхтің мойынсұнуы барлық әділдікті толыққанды растайды және Құдайдың қасиеттілігін қанағаттандырады, соның арқасында Құдай мен адамзат арасында бейбітшілік пен татуластық орнатылады – нағыз тәубә жасау қағидатын мойындауда жеткіліксіз деп дәлелдеді. Басқалары бұған мүлдем келіспейді. Кэмпбелл өз еңбегі арқылы тәубә теориясының басым парадигмасын өзгертуге тырысты. Кейбіреулер оның сәтті болғанын айтады, ал басқалары күмән білдіреді. Ол өзінің тәубә теориясымен таза заңдық негізден (латындық Батыста негізделген) балалық және отбасылық негізге (православ Шығысына көбірек сәйкес) көшуге тырысты. Бұл тілдің өзгеруі мен оның артында тұрған ұғымдар оның сәттілікке жеткені немесе сәтсіздікке ұшырағаны туралы түрлі көзқарастарға себеп болды. 1862 жылы Кэмпбелл «Аян туралы ойлар» атты еңбегін жариялады, ал бірнеше жылдан кейін (1869) 1851 жылғы «Мәсіх – өмір наны» атты кітабының қайта қарастырылған нұсқасын жариялады.

Отбасы

Кемпбелл Мэри Кемпбеллге үйленді, ол Арднауа және Кильнинвердегі Джон Кемпбеллдің қызы еді. Мэридің әлеуметтік жағдайы төмен болғандықтан, оның отбасы бұл некені жақтырмады. Бірақ Маклауд Кемпбелл оған терең махаббатпен қарады және әлеуметтік теңсіздік олардың одағына кедергі келтірмеді. Осының салдарынан, оның отбасымен қарым-қатынасын жаңартқанға дейін көп жыл өтті. Олардың одағынан төрт ұл, оның ішінде Джеймс Макнабб Кемпбелл, және екі қыз дүниеге келді; оның қызы Жан, Уолтер Крумның ұлы Уильям Грэм Крумға тұрмысқа шықты және англикан шіркеуінің пасторы және гимн жазушы Джон Маклиод Кэмпбелл Крумның анасы болды.