Кіріспе

Қытайға тән сүтқоректілер түрлері

Пьер-Дэвидтің бұғысы (Elaphurus davidianus), сондай-ақ милу немесе елафур деп аталатын бұл бұғы түрі, Қытайдың субтропиктік өзен аңғарларында таралған. Ол негізінен шөп пен су өсімдіктерімен қоректенеді. Бұл Elaphurus туысының жалғыз қазіргі кезде сақталған өкілі. Кейбір мамандар Elaphurus туысын Cervus туысының кіші туысы деп қарастыруды ұсынады. Генетикалық зерттеулерге сәйкес, Пьер-Дэвидтің бұғысы Элд бұғысына жақын туыс. 19-ғасырдың соңында Пьер-Дэвидтің бұғысы Қытайда құрылысқа жетіп, аң аулаудан жойылмастан қалды, бірақ олардың бір бөлігі Франция мен Германия зоопарктеріне әкелінді және тұқымдастыру ортасында сәтті өсірілді. 20-ғасырдың басында британдық ақсүйек және саясаткер Гербранд Расселл, 11-ші Бедфорд герцогы, Берлин зоопаркінен бірнеше Пьер-Дэвид бұғысын алып, Вобурн аббаттығындағы өзінің иелігінде үлкен топты құрды. 1980 жылдары герцогтің шөбересі Робин Расселл, 14-ші Бедфорд герцогы, түрді табиғатқа қайта енгізу үшін ондаған бұғыларды қытай үкіметіне сыйлады. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, Қытайдағы жабайы популяция шамамен 2825 басқа жетеді, ал Қытайдағы түрлі табиғат қорғау аумақтарында тағы 7380 бас бар. Бүгінде тірі барлық Пьер-Дэвид бұғылары Гербранд Расселлдің алғашқы тобынан тараған.

Демография

Пьер-Дэвид еліктері Қытай аймағына ендемик. Қазба жәндіктерінің мәліметтеріне сәйкес, бұл түр алғаш рет плейстоцен дәуірінде пайда болған, сол кезде ол Маньчжурияда таралған. Бұл жағдай голоцен дәуірінде өзгерді; осы кезеңде түр тек Оңтүстік Қытайдың батпақты және сулы жерлерінде ғана кездесті. Аң ауру және жерді игеру салдарынан Пьер-Дэвид еліктерінің саны одан да азайды. 1939 жылға қарай, жабайы түрлердің соңғысы атып өлтірілді.

Сипаттамалары

Ересек аталық Дэвидің бұғысының басы мен денесінің ұзындығы 2-3 метрге жетеді және иығынан шамамен 1.2-1.5 метр биіктікте тұрады. Құйрығы бұғы үшін салыстырмалы түрде ұзын, түзуленгенде 50-80 см шамасында болады. Салмағы 180-250 кг аралығында. Басы ұзын және жұқа, көздері үлкен, преорбитальды бездері өте ірі, мұрны жалаңаш, құлақтары кішкентай және сүйір. Бұтақтанған мүйіздерінің ерекшелігі – ұзын тісшелері артқа қарай бағытталған, ал негізгі арқауы дерлік тік өседі. Жылына екі рет мүйіздері өсуі мүмкін. Жазғы мүйіздері үлкен болып келеді және жазғы үйіруден кейін қараша айында түсіп қалады. Екінші жұп мүйіздері (егер өссе) қаңтар айына дейін толық жетіледі және бірнеше аптадан соң түсіп қалады.

Туу және өмір сүру мерзімі

Жүктілік кезеңі шамамен тоғыз ай, шамамен 280 күнге созылады, одан кейін көбінесе бір жас төл туады; егіздер сирек кездеседі. Жүктілік кезеңі еліктерден басқа, барлық елендерге қарағанда едәуір ұзақ. Пьер-Дэвид еліктері маусымдық көбейтушілер саналады, себебі Еуропадағы тұтқындықта ұсталған популяцияларда төрт төлдің үшеуі сәуір айында туады. Ұрықтану маусымы 160 күнге созылады, ал жұптасу маусымы әдетте маусым және шілде айларында болады. Роббинс және Роббинс формуласы бойынша есептелген төлдің салмағы 11,3 және 13,2 кг аралығында болады. Жастар (тоғыздықтар немесе бұзаулар деп те аталады) көптеген елен түрлерінде кездесетін дақты жүндерге ие. Олар туғаннан кейін өте жылдам дамиды. Жыныстық жағынан жетілуге шамамен 14 айда жетеді. Пьер-Дэвид еліктері 1200 жылдан астам уақыттан бері жабайы табиғаттан оқшауланған, сондықтан адамдар басқа табиғи жыртқыштардың ұзақ уақыт болмауына байланысты, негізгі қауіп көзі болып саналады. Адамдармен кездескенде, еліктердің реакциясы жынысына қарай өзгереді. Тек аналықтардан тұратын топтар адамдарға қарағанда еркектерден тұратын топтарға қарағанда азырақ сақтанады. Бір типті қауіп-қатердің жыртқыштарға қарсы реакцияны сақтап қалуға жеткілікті болуы мүмкін деген гипотеза бар. Ұрықтану маусымында аналықтар күшейтілген сақтандыру және қауіп-қатерді сезінуге бейімділік көрсетеді, бұл еркектердің жұптасу әрекеттеріне жауап ретінде болады.

Жауыздық

Тарихи тұрғыдан алғанда, Пьер-Дэвид еленінің басты жыртқыштары жолбарыстар мен леопардтар болған деп саналады. Олар қазіргі таңда тұтқында өмір сүргендіктен бұл жыртқыштармен кездеспесе де, осы үлкен мысықтарға қатысты суреттер мен тітіркендіргіштерді көрсеткен кезде, елендер далалық елендерге тән сақтықпен жыртқыш-жеңілдік реакциясын инстинктивті түрде білдірді.