Кіріспе

Әл-Давайма, Давайме немесе Давайма (الدوايمة) – Мандатты Палестинаның бұрынғы Хеброн округінде және қазіргі Лахиш аймағында, Кирият-Гаттан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 15 километр жерде орналасқан палестиналық қала. 1945 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 3710 адамды құрады, ал ауылдық жерлердің жалпы аумағы 60 585 дунамды біріктірді, оның жартысына жуығы өңделуге жарамды еді. Бұл қаланың халық санына жақын жердегі қиырбеттер, яғни ежелгі ауылдардың халқы да кірді. 1948 жылғы Палестина соғысы кезінде Әл-Давайма трагедиясы орын алды. Салех Абд әл-Жавадтың мәліметінше, шамамен 80-200 бейбіт азамат – ер адамдар, әйелдер мен балалар қаза тапты. Джон Багот Глуббтың сөзіне сәйкес, БҰҰ есебінде 30 әйел мен баланың қаза болғаны айтылған. 1955 жылы қаланың қираған орындарында Израильдің Аматзия мошавы салынып қойылды.

Тарих

Кейде ол Жосияның анасы Едиданың (2 Патшалар, 22:1) туған жері болған Ескі Ғимараттағы Боскат қаласымен байланыстырылады, бірақ бұл байланыс кеңінен қабылданбаған. Әл-Давайманың тарихи қалдықтары қола дәуірінен бастап парсы және эллинистік дәуірлер, тіпті Османдық кезеңге дейін созылады. Палестиналық ауылдың қалдықтарын бұзу арқылы жаңа израильдік ауылға дайындау кезінде ежелгі зәйтүн майын сығу қондырғысы, қабірлер үңгірі, Екінші ғибадатхана дәуірінен қалған вилла, сондай-ақ миквелер мен су сақтағыштар ашылды.

Осман дәуірі

Осман империясының соңында, 1838 жылдың мамыр айында, Эдуард Робинсон егін жинау маусымында келді. Ол әл-Давайманың төбеде орналасқандығын, шығысқа қарай бірнеше ауылдарды көруге болатынын жазды. Егін жинау кезінде Бейт-Жаладан бірнеше христиандар мұнда жұмысшы ретінде жұмыс істеді; арпа жинау аяқталып, бидай жинау басталып келді. Ол бұл жерді таулар мен Газаның арасындағы, бірақ әл-Хулил үкіметіне бағынышты мұсылман ауылы деп көрсетті. 1863 жылы Виктор Герин екі рет келді және ауылда 900 тұрғын бар екенін бағалады, ал шамамен 1870 жылғы Османдық ауылдар тізімінде Даваймеде барлығы 34 үйге 85 адам тұратыны көрсетілді, бірақ бұл санауда тек ер адамдар ескерілді. Сондай-ақ, ауыл Хебронның батысында орналасқандығы айтылды. 1883 жылы PEF-тің Батыс Палестинаны зерттеуі әл-Давайманы зәйтүн ағаштарымен қоршалған биік тасты қыраттағы ауыл деп сипаттады. Батыстағы жоғарырақ қыратта ақ таспен жабылған қасиетті орын тұрды. Әл-Давайма халқы мұсылман болды. Олар бірнеше діни қасиетті орындарды сақтап, олардың ең маңыздысы Шейх Әли қасиетті орны еді. Бұл қасиетті орнында үлкен аула, бірнеше бөлме және бір үлкен намаз залы болды, сондай-ақ инжір және харуба ағаштары мен кактустармен қоршалған. Ол көрші ауылдардан келушілерді тартты. Ауыл орталығында мешіт орналасқан, оны шейх Омар әл-Халвати (1397 жылы қайтыс болған) құрған суфилік мистикалық тәртібі – әл-тарика әл-халватияның жақтастары күтіп ұстады.

Британдық мандат дәуірі

1922 жылы Палестинаның британдық мандаттық билігі жүргізген халық санағында әл-Дауаманың халқы 2441 адамды құрады, барлығы мұсылмандар. 1931 жылғы халық санағында халық саны 2688 адамға жетті, барлығы мұсылмандар, жалпы 559 үй болды. 1930 жылдары ауыл тұрғындары мешітті кеңейтіп, жаңартып, биік минарет салды. 179 дунам жер құрылыс (қалалық) аймақтарына жатты. Палестинаны зерттеу институты мен Палестина мұражайы қаланың құрылысы туралы былай деп белгілейді: "Дүкендер ауыл орталығындағы әртүрлі аудандарға шашырап орналасқан. Үйлер тас пен саздан салынған, оларды тар көшелер мен көшешіктер бөліп тұрды. Ескі үйлер тығыз орналасқан. Әр үйдің ортақ ауласы (хауш) болды, ол әйелдерге шаруашылық жұмыстарын жасауға, балаларға ойнауға, ал отбасылар кешкі уақытта және мерекелерде жиналуға мүмкіндік берді. Ауыл кеңейген сайын адамдар ауылдың ортасынан тыс жерлерде жаңа үйлер салай бастады. Бұл жаңа үйлер үлкен және әктелген тастан салынған, кейбіреулерінде қалың тас қабырғалары болды және олар джидарис (араб тіліндегі «қабырға» - джидар сөзінен) деп аталды. Әр үйдің екі қабаты болды: жоғарғы қабатта отбасы мүшелері, ал төменгі қабатта малдары орналастырылды. Әл-ауқатты ауыл тұрғындарының үйлерінде өз аулалары мен үлкен қонақ бөлмелері, сондай-ақ мал қоралары болды."

1948 жылғы соғыс және оның салдары

Аль-Даваймима 1948 жылғы 29 қазанда, «Йоав» операциясы басталғаннан кейін бес күн өткен соң, Палестинаның негізін қалаушы Ицхак Садех басқарған 8-ші бронетанкті бригадасының Израильдің сексен тоғызыншы батальоны (Дов Чесис басқарған) тарапынан басып алынды. Осы жерде әл-Даваймима қырғыны болды, нәтижесінде 80-200 бейбіт тұрғын, оның ішінде әйелдер мен балалар қаза тапты. Игал Аллон бұл қырғынды Байт-Джибрин, Кубейба және Тель-Марешаны қоса алғандағы, кеңейе берген аннексияны тоқтатуға себеп болған жайт ретінде көрсетті. Бұл оқиға израильдік тараптан 1948 жылғы 13 мамырда палестиналық жауынгерлер мен Араб легионының бір бөлігі Кфар-Этзионда еврейлерді қырғынға ұшыратқан жауап ретінде қарастырылды. Аматзия мошавы 1955 жылы әл-Даваймимаға тиесілі болған жерлерге орналастырылды. Палестиналық тарихшы Валид Халидидің сөзіне сәйкес: «Аймақ қоршалған. Ортасы тегістелген, сол жерге сиыр сарайы, тауық қорасы және астық сақтау қоймалары салынған. Оңтүстік жағында тас террасалар мен үйдің қирандылары бар. Шығыс жағы мошавтың тұрғын ауданымен жабылған». 2013 жылы, бірнеше ежелгі еврей ескерткіштерінен басқа, бүкіл аймақ Кармей Катиф деп аталған жаңа елді мекенді салу үшін бульдозермен бұзылды, ол 2016 жылы аяқталды және Газа секторының қоныстарынан эвакуацияланған адамдарға үй ішінде баспана берді. Жаңа атау Гуш-Катифті еске салады. 1948 жылы ауылдан қуылған палестиналық суретші Абдул Хай Мосалламның туындыларында бұл ауыл жиі бейнеленеді. 2011 жылға дейін ауыл тарихы туралы екі кітап жарық көрді.

Танымал мәдениетте

2008 жылғы "Бұл теңіздің тұзы" фильмінде Әл-Дауаима – басты кейіпкер Емадтың туған ауылы. Ауылдың қираған орындары Емад пен Сораяның уақытша паналатын жеріне айналады. Фильм Әл-Дауаима қырғынының құрбандарын еске алуға арналған.