Ал-Давайма: Палестиналық ауылдың тарихы мен құлауы
Al-Dawayima
Ал-Давайма: Палестинаның бұрынғы қаласы, 1948 ж. соғыстағы қырғын орын алған аймақ. 3710 халқы болған, 60,585 дунум жерді қамтыған. Тарихы мен трагедиясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әл-Давайма, Давайме немесе Давайма (الدوايمة) – Мандатты Палестинаның бұрынғы Хеброн округінде және қазіргі Лахиш аймағында, Кирият-Гаттан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 15 километр жерде орналасқан палестиналық қала. 1945 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 3710 адамды құрады, ал ауылдық жерлердің жалпы аумағы 60 585 дунамды біріктірді, оның жартысына жуығы өңделуге жарамды еді. Бұл қаланың халық санына жақын жердегі қиырбеттер, яғни ежелгі ауылдардың халқы да кірді. 1948 жылғы Палестина соғысы кезінде Әл-Давайма трагедиясы орын алды. Салех Абд әл-Жавадтың мәліметінше, шамамен 80-200 бейбіт азамат – ер адамдар, әйелдер мен балалар қаза тапты. Джон Багот Глуббтың сөзіне сәйкес, БҰҰ есебінде 30 әйел мен баланың қаза болғаны айтылған. 1955 жылы қаланың қираған орындарында Израильдің Аматзия мошавы салынып қойылды.
Al Dawayima, Dawaymeh or Dawayma (الدوايمة) was a Palestinian town, located in the former Hebron Subdistrict of Mandatory Palestine, and in what is now the Lakhish region, some 15 kilometres south east of Kiryat Gat. According to a 1945 census, the town's population was 3,710, and the village lands comprised a total land area of 60,585 dunums of which nearly half was cultivable. The population figures for this town also included the populations of nearby khirbets, or ancient villages. During the 1948 Palestine war, the al Dawayima massacre occurred. According to Saleh Abd al Jawad an estimated 80 200 civilian men, women and children were killed. According to John Bagot Glubb, a UN report said that 30 women and children were killed. In 1955, the ruins of the town were replaced by the Israeli moshav of Amatzia.
Тарих
Кейде ол Жосияның анасы Едиданың (2 Патшалар, 22:1) туған жері болған Ескі Ғимараттағы Боскат қаласымен байланыстырылады, бірақ бұл байланыс кеңінен қабылданбаған. Әл-Давайманың тарихи қалдықтары қола дәуірінен бастап парсы және эллинистік дәуірлер, тіпті Османдық кезеңге дейін созылады. Палестиналық ауылдың қалдықтарын бұзу арқылы жаңа израильдік ауылға дайындау кезінде ежелгі зәйтүн майын сығу қондырғысы, қабірлер үңгірі, Екінші ғибадатхана дәуірінен қалған вилла, сондай-ақ миквелер мен су сақтағыштар ашылды.
It has been occasionally identified with the Old Testament town of Bosqat, the home of Josiah's mother Jedidah (2 Kings, 22:1) though the association has not found widespread acceptance. Al Dawayima's historical remains encompass a long period from the Bronze Age, through to the Persian and Hellenistic, down to the Ottoman period. Bulldozing what remains of the Palestinian village to prepare a new Israeli village has revealed an ancient olive press, a columbarium cave, a villa from the Second Temple era, and both mikvehs and cisterns.
Осман дәуірі
Осман империясының соңында, 1838 жылдың мамыр айында, Эдуард Робинсон егін жинау маусымында келді. Ол әл-Давайманың төбеде орналасқандығын, шығысқа қарай бірнеше ауылдарды көруге болатынын жазды. Егін жинау кезінде Бейт-Жаладан бірнеше христиандар мұнда жұмысшы ретінде жұмыс істеді; арпа жинау аяқталып, бидай жинау басталып келді. Ол бұл жерді таулар мен Газаның арасындағы, бірақ әл-Хулил үкіметіне бағынышты мұсылман ауылы деп көрсетті. 1863 жылы Виктор Герин екі рет келді және ауылда 900 тұрғын бар екенін бағалады, ал шамамен 1870 жылғы Османдық ауылдар тізімінде Даваймеде барлығы 34 үйге 85 адам тұратыны көрсетілді, бірақ бұл санауда тек ер адамдар ескерілді. Сондай-ақ, ауыл Хебронның батысында орналасқандығы айтылды. 1883 жылы PEF-тің Батыс Палестинаны зерттеуі әл-Давайманы зәйтүн ағаштарымен қоршалған биік тасты қыраттағы ауыл деп сипаттады. Батыстағы жоғарырақ қыратта ақ таспен жабылған қасиетті орын тұрды. Әл-Давайма халқы мұсылман болды. Олар бірнеше діни қасиетті орындарды сақтап, олардың ең маңыздысы Шейх Әли қасиетті орны еді. Бұл қасиетті орнында үлкен аула, бірнеше бөлме және бір үлкен намаз залы болды, сондай-ақ инжір және харуба ағаштары мен кактустармен қоршалған. Ол көрші ауылдардан келушілерді тартты. Ауыл орталығында мешіт орналасқан, оны шейх Омар әл-Халвати (1397 жылы қайтыс болған) құрған суфилік мистикалық тәртібі – әл-тарика әл-халватияның жақтастары күтіп ұстады.
In the late Ottoman era, in May, 1838, Edward Robinson visited during harvesting time. He noted that Al Dawayima was situated on a hill, with a view of several villages to the east. During the harvest, several Christians from Beit Jala were employed here as labourers; the barley harvest was coming to an end, while the wheat harvest was just beginning. He further noted it as a Muslim village, between the mountains and Gaza, but subject to the government of el Khulil. In 1863 Victor Guérin visited twice, and he estimated that the village contained 900 inhabitants, while an Ottoman village list from about 1870 found that Dawaime had only a population of 85, in a total of 34 houses, though the population count included men, only. It also noted that it was located west of Hebron. In 1883, the PEF's Survey of Western Palestine described al Dawayima as a village on a high stony ridge that had olive groves beneath it. On a higher ridge to the west stood a shrine that was topped by a white stone. The people of al Dawayima were Muslims. They maintained several religious shrines, chief among them the shrine of Shaykh ´Ali. This shrine had a large courtyard, a number of rooms, and one large hall for prayers, and was surrounded by fig and carob trees and cactuses. It attracted visitors from the neighboring villages. A mosque was located in the village center, it was maintained by the followers of al tariqa al khalwatiyya, a Sufi mystic order founded by Shaykh Umar al Khalwati (d.1397)
Британдық мандат дәуірі
1922 жылы Палестинаның британдық мандаттық билігі жүргізген халық санағында әл-Дауаманың халқы 2441 адамды құрады, барлығы мұсылмандар. 1931 жылғы халық санағында халық саны 2688 адамға жетті, барлығы мұсылмандар, жалпы 559 үй болды. 1930 жылдары ауыл тұрғындары мешітті кеңейтіп, жаңартып, биік минарет салды. 179 дунам жер құрылыс (қалалық) аймақтарына жатты. Палестинаны зерттеу институты мен Палестина мұражайы қаланың құрылысы туралы былай деп белгілейді: "Дүкендер ауыл орталығындағы әртүрлі аудандарға шашырап орналасқан. Үйлер тас пен саздан салынған, оларды тар көшелер мен көшешіктер бөліп тұрды. Ескі үйлер тығыз орналасқан. Әр үйдің ортақ ауласы (хауш) болды, ол әйелдерге шаруашылық жұмыстарын жасауға, балаларға ойнауға, ал отбасылар кешкі уақытта және мерекелерде жиналуға мүмкіндік берді. Ауыл кеңейген сайын адамдар ауылдың ортасынан тыс жерлерде жаңа үйлер салай бастады. Бұл жаңа үйлер үлкен және әктелген тастан салынған, кейбіреулерінде қалың тас қабырғалары болды және олар джидарис (араб тіліндегі «қабырға» - джидар сөзінен) деп аталды. Әр үйдің екі қабаты болды: жоғарғы қабатта отбасы мүшелері, ал төменгі қабатта малдары орналастырылды. Әл-ауқатты ауыл тұрғындарының үйлерінде өз аулалары мен үлкен қонақ бөлмелері, сондай-ақ мал қоралары болды."
In the 1922 census of Palestine conducted by the British Mandate authorities, AI Dawaima had a population of 2,441 inhabitants, all Muslims, increasing in the 1931 census to 2,688, still all Muslim, in a total of 559 houses. The villagers expanded and renovated the village mosque in the 1930s, and added a tall minaret. while 179 dunams were built up (urban) areas. The Institute for Palestine Studies and The Palestinian Museum note the following about the town's built environment:"Shops were scattered throughout the various neighborhoods of the village center. Houses were made of stone and mud, separated by narrow streets and alleys. The older houses were clustered closely together. Each set of houses shared a hawsh, a large courtyard that provided space for women to do their domestic chores, for children to play, and for families to gather in the evening and on special occasions. As the village expanded people began to build new houses outside of the village core. These new houses were larger and built of whitewashed stone some of them had thick, stone walls and were called jidaris (from the Arabic word for wall, jidar) Each house had two levels: the upper level was occupied by the family members and the lower level by their animals. The houses of the well to do villagers had their own courtyards and large guest rooms, in addition to animal stables."
1948 жылғы соғыс және оның салдары
Аль-Даваймима 1948 жылғы 29 қазанда, «Йоав» операциясы басталғаннан кейін бес күн өткен соң, Палестинаның негізін қалаушы Ицхак Садех басқарған 8-ші бронетанкті бригадасының Израильдің сексен тоғызыншы батальоны (Дов Чесис басқарған) тарапынан басып алынды. Осы жерде әл-Даваймима қырғыны болды, нәтижесінде 80-200 бейбіт тұрғын, оның ішінде әйелдер мен балалар қаза тапты. Игал Аллон бұл қырғынды Байт-Джибрин, Кубейба және Тель-Марешаны қоса алғандағы, кеңейе берген аннексияны тоқтатуға себеп болған жайт ретінде көрсетті. Бұл оқиға израильдік тараптан 1948 жылғы 13 мамырда палестиналық жауынгерлер мен Араб легионының бір бөлігі Кфар-Этзионда еврейлерді қырғынға ұшыратқан жауап ретінде қарастырылды. Аматзия мошавы 1955 жылы әл-Даваймимаға тиесілі болған жерлерге орналастырылды. Палестиналық тарихшы Валид Халидидің сөзіне сәйкес: «Аймақ қоршалған. Ортасы тегістелген, сол жерге сиыр сарайы, тауық қорасы және астық сақтау қоймалары салынған. Оңтүстік жағында тас террасалар мен үйдің қирандылары бар. Шығыс жағы мошавтың тұрғын ауданымен жабылған». 2013 жылы, бірнеше ежелгі еврей ескерткіштерінен басқа, бүкіл аймақ Кармей Катиф деп аталған жаңа елді мекенді салу үшін бульдозермен бұзылды, ол 2016 жылы аяқталды және Газа секторының қоныстарынан эвакуацияланған адамдарға үй ішінде баспана берді. Жаңа атау Гуш-Катифті еске салады. 1948 жылы ауылдан қуылған палестиналық суретші Абдул Хай Мосалламның туындыларында бұл ауыл жиі бейнеленеді. 2011 жылға дейін ауыл тарихы туралы екі кітап жарық көрді.
Al Dawaymima was captured by Israel's Eighty Ninth Battalion (commanded by Dov Chesis) of the 8th Armored Brigade led by the founder of the Palmach, Yitzhak Sadeh, after Operation Yoav on 29 October 1948, five days after the start of the truce. It was the site of the al Dawayima massacre in which 80–200 civilians were killed, including women and children. The massacre was cited by Yigal Allon as the reason for the halting of the creeping annexation that included Bayt Jibrin, Qubeiba and Tel Maresha. It was also seen as a reprisal by the Israelis for the massacre of Jews in Kfar Etzion months before, on May 13, 1948, by Palestinian fighters and some members of the Arab Legion. The moshav of Amatzia was established in 1955 on land that had belonged to Al Dawayima. According to the Palestinian historian Walid Khalidi :"The site has been fenced in. A cowshed, a chicken coop, and granaries have been built at its center (which has been leveled). The southern side of the site contains stone terraces and the remnants of a house. The eastern side is occupied by the residential area of the moshav." In 2013, the whole area, apart from some ancient Jewish remains, was bulldozed to pave the way for the erection of a new community called Karmei Katif, which was completed in 2016 and which houses evacuees of the Gaza Strip settlements. The new name is reminiscent of Gush Katif. The village is often featured in the works of Palestinian artist Abdul Hay Mosallam who was expelled from it in 1948. By 2011, two books about the village history had been published.
Танымал мәдениетте
2008 жылғы "Бұл теңіздің тұзы" фильмінде Әл-Дауаима – басты кейіпкер Емадтың туған ауылы. Ауылдың қираған орындары Емад пен Сораяның уақытша паналатын жеріне айналады. Фильм Әл-Дауаима қырғынының құрбандарын еске алуға арналған.
In the 2008 film Salt of this Sea, Al Dawayima is the village which Emad, the male protagonist, hails from. The village ruins serve as the temporary residence of the main characters, Emad and Soraya. The film is dedicated to the memory of the Al Dawayima massacre.