Евдоксий Константинопольский: Ариандық теолог және философ

Кіріспе

Константинополь патриархы, грек астрономы, математигі және Платонның шәкірті Евдоксий (Εὐδόξιος; қайтыс болған 370 ж.) – 360 жылдың 27 қаңтарынан 370 жылға дейін Константинополдің сегізінші епископы, ал бұрын Германия және Антиохия епискобы болған. Евдоксий – ең ықпалды ариандардың бірі.

Өмірбаян

Евдоксий Кіші Азиядағы Арабисостан шыққан. 324-331 жылдары Антакия епископы Евстафийге Евдоксий қасиетті сан алу үшін келді. Бірақ Евстафий оның ілімін дұрыс емес деп тауып, оған рұхсат бермеді. Дегенмен, Евстафий шеттетілгеннен кейін, ариандар немесе евсевийлер билікті өз қолдарына алып, Евдоксийді санға қабылдап, Сирия, Киликия және Каппадокия шекарасындағы Герман қаласының епископы етіп тағайындады. Ол осы епископтық лауазымды кем дегенде 17 жыл атқарды, Афанасийға қарсы басты интригалар мен Ұлы Константиннің ұлдарының билік кезеңінде. 341 жылы Антиохияда Плацилл басшылығымен Бағышталу немесе Энкаения соборы өтті. Германдық Евдоксий қатысты. Ол таза және қарапайым ариан, Аетийдің шәкірті, Евномийдің досы болды. Собор төрт сенімді қағиданы жариялады, онда евсевийлік партия өз ілімін мүмкіндігінше сенімді етуге жетістікке жетті, ал олардың екіншісі «Бағышталу қағидасы» деп аталды. Афанасийдың айтуынша, Евдоксий Мартирий мен Македониймен бірге Антиохияның жаңа қағидасын Италияға жеткізді. Алайда, бұл жаңа қағида, мүмкін, Антиохияда өткен кешірек соборда жасалған Макростих немесе Ұзақ формула болған шығар. 343 немесе 347 жылдары Сардика мен Филиппополистегі қарсы соборлар өтті. Соңғысында Антиохияға қарағанда көбірек ариандық қағидалар жасалды, оған Евдоксий қол қойды. 355-359 жылдары Евдоксий батыста императорға барған кезде Антиохиялық Леонтийдің қайтыс болғаны туралы хабар келді. Канондарға қайшы келіп, ол Антиохия епископтығын өз қолына алды. Олар өздерінің ұсақ-түйек талаптарымен шіркеуді қиратты. Евдоксий досы Евномийді Кизик епископы етіп тағайындады, бірақ император Констанций II-ге осы туралы шағымдар жеткізілді, ол Евдоксийге оны қызметтен босатуды бұйырды. Евдоксий императордың бұйрығына бағынып, Евномийді тыныш түрде қызметтен кетуге көндірді. 365 жылы жартылай ариандар, қазіргі македондықтар Евдоксийге шабуыл жасады. Лампсакуста жиналып, олар «Бағышталу қағидасына» қол қойды, Евдоксийді және оның жақтастарын сотқа шақырды, ал олар келмегендіктен, оларды қызметтен босатуға үкім шығарды; бірақ император Валент бұл шешімді бекітуден бас тартты. 367 жылы Валент гот соғысына аттанған кезде әйелі Альбия Доминика Евдоксийден крещение алуын өтінді. Сол жылы ол, мүмкін Евдоксийдің кеңесімен, Констанцийдің қуғынынан елден қуылған, бірақ Юлиан билік кезінде елге оралған епископтарды қайтадан елден қуу туралы жарлық шығарды. Евдоксий мен Валенттің бірлескен әрекеттері жылдары көріністермен қиын болды, оларды гомоузиандар Валенттің Евдоксийді мойындамайтын епископтарды қууына ашуланып, көктен келген ашу деп санады. Евдоксий 370 жылы қайтыс болды.

Eudoxius was from Arabissos of Asia Minor. Eudoxius came to Eustathius, bishop of Antioch between 324 and 331, seeking holy orders. However, Eustathius found his doctrine unsound and refused him. Nevertheless, when Eustathius was deposed, the Arians or Eusebians had everything their own way and admitted Eudoxius to orders and made him bishop of Germanicia, on the confines of Syria, Cilicia, and Cappadocia. This bishopric he held at least 17 years, the period of the principal intrigues against Athanasius, and of the reigns of Constantine the Great's sons. In 341 the council of the Dedication or Encaenia was held under Placillus at Antioch. Eudoxius of Germanicia attended. He was an Arian pure and simple, a disciple of Aetius, a friend of Eunomius. The council produced four creeds, in which the Eusebian party succeeded in making their doctrine as plausible as might be, and the second of these became known as the "Creed of the Dedication". Athanasius says that Eudoxius was sent with Martyrius and Macedonius to take the new creed of Antioch to Italy. This new creed may, however, have been the Macrostich, or Long Formula, drawn up at a later council of Antioch. In 343 or 347 the rival councils of Sardica and Philippopolis were held. At the latter was drawn up a creed more Arian than those of Antioch, and it was signed by Eudoxius. Between 355 and 359 Eudoxius was in attendance on the emperor in the West, when news came of the death of Leontius of Antioch. Against the canons, he took over the see of Antioch. these tore the church to pieces by their captious subtilties. Eudoxius consecrated his friend Eunomius to the see of Cyzicus; but such complaints were brought to the emperor Constantius II that he ordered Eudoxius to depose him. Eudoxius acquiesced to the emperor's command and quietly persuaded Eunomius to retire. In 365 an attack was made on Eudoxius by the semi Arians, now called Macedonians. Holding a meeting at Lampsacus, they signed the "Creed of the Dedication," cited Eudoxius and his party before them, and, as they did not come, sentenced them to deprivation; but emperor Valens refused to confirm the proceedings. In 367 Valens, as he was setting out for the Gothic War, was induced by his wife Albia Dominica to receive baptism from Eudoxius. In the same year he issued, likely under the advice of Eudoxius, an order that such bishops as had been banished by Constantius and had returned under Julian should again be exiled. The years during which Eudoxius and Valens acted together were allegedly troubled by portents, which Homoousians attributed to the anger of Heaven at Valens' banishment of bishops who would not admit Eudoxius to their communion. Eudoxius died in 370.