1991 жылғы Ауғанстандағы оқиғалар: соғыс, келісім әрекеттері және саяси өзгерістер
1991 in Afghanistan
1991 ж. Ауғанстандағы оқиғалар: Наджибулла билігі, Кеңес әскерлерінің шығуы, бейтарап күштердің келісімге келу әрекеттері мен муджахиддердің наразылығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Келесі тізімде 1991 жылы Ауғанстанда болған оқиғалар келтірілген. Президент Мохаммад Наджибулла, АҚШ үкіметі 1989 жылдың ақпан айында Кеңес әскерлері Ауғанстаннан шыққан кезде, ол жазда тірі қала алмайды деп болжаған болатын, соғыстан қираған елін қауіпті жағдайдан басқарып келеді. Мәскеудің делдалдығымен жасалған жоспарда Наджибулланың премьер-министр Халиқиярдың пайдасына орнынан бас тартуы көзделген, ол жаңа үкімет сайланғанға дейін уақытша әкімшілік басшы болып қызмет ететін еді. Алайда, 13 қазанда Пәкістандағы орташа көзқарасты партизандық шенеуніктер Халиқиярға қолдау көрсетуден бас тартып, бейбітшілікке кедергі келтіретін факторлар әлі де бар екенін көрсетті. Муджахеддер оның Наджибулламен байланысы оны қабылдауға болмайтынын мәлімдеді. Ауғанстан 13 жылдық азамат соғысынан кейін жараланған науқас сияқты. Кабул көшелері миналардың құрбаны болған, бір аяғы жоқ адамдарға толы. Үкімет соңғы төрт жылда 19 мыңнан астам тұтқынды босатып, саяси қылмыс жасады деген айыппен сотталғандарға арналған арнайы соттарды таратып жібергенін хабарлады. Осы аралықта үкіметтік әскерлер мен мұсылман партизандары арасындағы қатыгез шайқастар жалғасуда. Партизандар Наджибулланың туған қаласы – Ауғанстанның оңтүстік-шығысындағы Гардез гарнизондық қаласына ұзақ уақыттан бері жоспарлап келген шабуылдарын бастады және Ауғанстан армиясының рухын жоғалтуына және үкіметтің тұрақсыздығына бағытталған шабуылдар сериясын үйлестірді, бірақ ешбір шабуыл шешуші болған жоқ. 1991 жылы партизандар Ауғанстанның 31 провинциясының 6-сын бақылады. Жыл ішіндегі жалғыз маңызды табысы – Түркменстан, Өзбекстан және Тәжікстанның Кеңес Одасынан бөлініп шыққан республикаларымен шекарадағы стратегиялық аймақтарды бақылауға алу үшін үкіметке қарасты гарнизондарды басып алды. Олар сондай-ақ Ауғанстан мен Қытайды байланыстыратын тар дәлізді де бақылап тұр.
The following lists events that happened during 1991 in Afghanistan. President Mohammad Najibullah, whom the U. S. government predicted would not last the summer when Soviet troops pulled out of Afghanistan in February 1989, continues to rule his war wracked nation from a precarious position. A Moscow brokered plan calls for Najibullah to step aside in favor of Prime Minister Khaliqyar, who would serve as a transitional administrative leader until a new government could be elected. However, on October 13 moderate guerrilla officials in Pakistan highlight the remaining obstacles to peace by withdrawing their support for Khaliqyar. The mujaheddin say his association with Najibullah makes him unacceptable. Afghanistan is like a maimed patient after 13 years of civil war. The streets of Kabul are full of one legged men, victims of land mines. The government says it has released more than 19,000 prisoners in the past four years and has abolished the special tribunals set up to try those accused of political crimes. Meanwhile, fierce fighting continues between government troops and the Muslim guerrillas. The guerrillas launch their long planned assault on Najibullah's hometown, the garrison town of Gardez in southeastern Afghanistan, and coordinate a series of attacks aimed at demoralizing the Afghan Army and destabilizing the government, but none of the attacks is decisive. In 1991 the guerrillas control 6 of Afghanistan's 31 provinces. In their only major gain during the year, they overrun a series of government held garrisons to gain control of strategic areas along the border with the breakaway Soviet republics of Turkmenistan, Uzbekistan, and Tajikistan. They also hold the narrow corridor linking Afghanistan with China.
1991 жылғы қыркүйек
Нажибулла 13 жылдан бері соғысып келе жатқан соғысты аяқтау үшін бес пункттен тұратын бейбітшілік жоспарын ұсынады. Бұл соғыста шамамен 1,5 миллион адам қаза тапқан және жүз мыңдаған адам мүгедек болған. Жоспарда соғысып жатқан тараптарға қару-жарақ жеткізуді тоқтату, атысты тоқтату және ұлттық бірлік үкіметін құруға бағытталған ауғандықтар арасындағы келіссөздер қарастырылған. Бұл үкіметтің міндеті – сайлауды қадағалау болады. Ұлттық бірлік үкіметі билікті Пәкістандегі эмиграциядағы үкіметпен, партизан қолбасшыларымен, эмиграцияда тұратын ауғандармен және тақтан түсірілген Захир Шахпен бөліседі. Ол сайлауды ұйымдастырудан бөлек, Ауғанстанның конституциясын жаңартпақ және Пәкістан мен Иранға қашқан бес миллионнан астам босқындардың елге оралуын қамтамасыз етуді көздеді. Дегенмен, мұсылман партизандары Нажибулланың өзін бейбітшіл көріну үшін бұрынғы идеяларын жаңадан ұсынып отыр деп айыптайды. Партизандардың көпшілігі оны құлатқанша күресін жалғастыруға ант етеді.
Najibullah proposes a five point peace plan to end the 13 year war that has killed an estimated 1.5 million people and maimed hundreds of thousands of others. The plan calls for an end to weapons shipments to the warring factions, a cease fire, and an intra Afghan dialogue leading to the formation of a national unity government mandated to oversee elections. The national unity government would share power with the Pakistan based government in exile, guerrilla commanders, Afghans living in exile, and the deposed king, Zahir Shah. Besides organizing elections, it would rewrite Afghanistan's constitution and oversee the return of the more than five million refugees who had fled to Pakistan and Iran. However, the Muslim guerrillas accuse Najibullah of merely repackaging old ideas in order to portray himself as a peacemaker. Most of the guerrillas vow to continue fighting until he is overthrown.
Қыркүйек
Күтпеген қадам ретінде үкімет 18 жылдан бері Италияда дерлік жер аударылып өмір кешіп жатқан Захир Шахтың азаматтығын қалпына келтірді. Шамамен 77 жастағы Захир Шах 1973 жылы тақтан түсірілген, ал ол мен оның отбасы 1978 жылғы коммунистік төңкерістен кейін Ауғанстан азаматтығынан айырылған еді. Батыс елдері (АҚШ қоса) Захир Шахты Нажибулланың Ұлттық келісімге шақыруына жауап бермеуге үгіп отыр, себебі егер Захир Шах Ауғанстанға оралып, үкіметке қосылса, көптеген дәстүрлі моджахедтер үкіметке қарсы күресті тоқтатып, тіпті үкіметке қосылуы мүмкін. Қыркүйек айының ортасында АҚШ және КСРО келіссөздер арқылы шешім табуға қарай алғашқы қадам жасады. Олар 1992 жылдың 1 қаңтарынан бастап өздерінің қолдаушыларына – көтерілісшілерге және Кабул үкіметіне қару-жарақ жеткізуді тоқтатуға келісті.
In a surprise move, the government restores the citizenship of Zahir Shah, who has been living in virtual banishment in Italy for 18 years. Nearly 77, Zahir Shah had been overthrown in 1973, and he and his family were stripped of their Afghan citizenship after the Communist revolution of 1978. Zahir Shah is under pressure from the Western countries (including the United States) not to respond to Najibullah's call for National Reconciliation because if Zahir Shah returns to Afghanistan and joins the government, most of the traditionalist mujahideen would quit fighting against the government and would probably join the government. In mid September the U. S. and the Soviet Union take the first step toward a negotiated settlement by agreeing to end arms shipments to their respective clients, the rebels and the government in Kabul, as of January 1, 1992.
Спорт
1991 жылы 2 наурызда Калифорния штатының Сан-Диего қаласында Вахид Карим 5000 метрлік қашықтықта (16:04.7) Ауғанстанның ұлттық рекордын жаңартты.
On March 2, 1991, in San Diego, California, Waheed Karim set an Afghan national record in the 5,000 meters (16:04.7).