Кіріспе

Нацистік Германиядағы жастардың еркін ұйымдасқан тобы – «Эдельвейс пираттары» (Edelweißpiraten) – нацистік Германияның қалыпты жағдайына қарсы болған жастардың еркін ұйымдасқан тобы еді. Олар 1930-жылдардың соңындағы неміс жастар қозғалысынан шығып, Гитлер жастарының қатаң режіміне жауап ретінде Батыс Германияда пайда болды. «Лейпциг Meuten» тобымен көптеген жағынан ұқсас, олар негізінен 14-17 жас аралығындағы жастардан құралды. Бұл жастар 14 жасқа толғаннан кейін мектепті тастап (мүмкіндік болған), Гитлер жастарынан қашып, сонымен қатар 17 жасқа толғанға дейін әскери қызметке шақырылмайтын жасқа жеткен. «Эдельвейс пираттары» қозғалысының тамыры мен тарихы 2004 жылы Нико фон Гласов түсірген «Эдельвейс пираттары» фильмінде толыққанды көрсетілген.

Тарих

Эдельвейспираттардың пайда болуы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңге дейін барып жетеді, сол кезде мемлекеттік бақылаудағы Гитлер жастары (Гитлер Югенд) жастарды бұрынғы бос уақыттарының есебінен идеологиялық тұрғыдан баулуға жұмылдырылды. Бұл шиеленіс соғыс басталғанда және жастар басшылары әскерге шақырылғанда одан да күшейді. Эдельвейспираттар, керісінше, жастарға өздерін еркін жеткізуге және қарама-қарсы жыныстың өкілдерімен араласуға кең мүмкіндік берді. Бұл нацистік жастар ұйымдарынан өзгеше болды, олар жыныс бойынша қатаң бөлінген: Гитлер жастары ұлдарға, ал Германия қыздары лигасы (Bund Deutscher Mädel) қыздарға арналған. Эдельвейспираттардың көп бөлігі ерлерден тұрса да, олар ерлер мен әйелдердің қатысуымен құрылды. Эдельвейспираттар тыйым салынған неміс жастар қозғалысының көптеген белгілерін пайдаланды, соның ішінде шатырларын (кохте), киімдерін (де) және әндерін. Алғашқы Эдельвейспираттар 1930 жылдардың соңында Батыс Германияда пайда болды, олардың көпшілігі 14 пен 18 жас аралығындағы жастар еді. Жеке топтар әртүрлі аймақтармен тығыз байланысты болды, бірақ оларды ортақ киім стилі, жеке эдельвейс белгісі және Гитлер жастарының жарымәскери сипаты деп санайтын нәрсеге қарсылығымен тануға болады. Эдельвейспираттардың ішкі топтарына Кельнге бағытталған Навахолар, Оберхаузен мен Дюссельдорфтың Киттельбах пираттары және Эссеннің Ровинг Дудтары кірді. 1941 жылы нацистік шенеуніктердің бірі: «Киттельбах пираттарын барша бала біледі. Олар барлық жерде, тіпті Гитлер жастарынан да көп. Олар патрульдерді ұрып-сапалайды, ешқашан «жоқ» демейді» деді. Олар нацистердің авторитарлық тәртібін қабылдамаса да, Эдельвейспираттардың наразылық мінез-құлқы көбінесе ұсақ провокациялармен шектелді. Осыған қарамастан, олар үкіметтің бос уақытты реттеуіне қарсылық көрсеткен және Volksgemeinschaft (халық қауымдастығы) деп аталатын насихатқа қызығушылық танытпаған жастар тобын білдірді. 1944 жылдың 25 қазанында Генрих Гиммлер оларға қарсы шабуыл жасауға бұйрық берді, ал сол жылдың қараша айында Эренфельдер тобының басшыларынан құралған он үш адам Кёльнде көпшілік алдында дарға асылды. Олардың кейбіреулері бұрынғы Эдельвейспираттар еді. Дарға асылған Эдельвейспираттардың арасында жергілікті Навахолардың бұрынғы мүшесі Бартоломей Шинк, «Бартхель» деп аталған алты жасөспірім болды. Фриц Тейлен аман қалды. Дегенмен, үкіметтік репрессиялар көптеген топтардың рухын сындыра алмады, олар нацистік қоғамның нормаларын қабылдамайтын субмәдениетті құрады. Эдельвейспираттар армиядан дезертирлерге және үшінші рейхтен жасырынып жүрген басқаларға көмек көрсеткенімен, олар әлі де қарсылық қозғалысы ретінде мойындалмады (өйткені олардың бұрынғы жастар қозғалысының жолдастары оларды «пролетарлық» тегі мен «қылмыстық» әрекеттері үшін жек көреді), ал нацистер өлтірген мүшелерінің отбасылары әлі де ешқандай өтемақы алмады.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Союзшылардың үмітіне қайшы, Эдельвайс пираттары британдықтарға немесе америкалықтарға жақтас болған жоқ. Одақтас әскерлерінің басып кіруінің алғашқы күндерінде олар достары үшін араласуға, тіпті Вупперталь Эдельвейс пираттары сияқты, патрульдеуге ұсыныс жасау үшін басып алушы билікпен байланыс орнатуға тырысты. Оларды түрлі топтар қадір тұтып, қызығушылық танытты; 1945 жылдың шілдесінде Германия Коммунистік партиясының (КПД) алғашқы таралған жалақтары оларға арналған еді. Эдельвейс пираттарының бір бөлігі Антифашистік жастар және Емін-еркін неміс жастары ұйымдарында қалса да, көпшілігі бір мүшесінің айтуынша, «саясат қайтадан маңызды орынға ие болғанын» түсінгеннен кейін осы ұйымдардан бас тартты. Мысалы, Бергиш-Гладбахтағы бір топ, коммунистік көзқарастағы жастар топта басымдыққа ие болуға тырысқанда тарап кетті. Сондай-ақ, британдық сарбаздармен дос немесе жақын қарым-қатынаста болған неміс әйелдеріне шабуылдар жасалды. 1946 жылдың сәуірінде Уэльзендегі әскери сотта «Хайнц Д.» деген жасөспірім «Э. Пираттардың зұлымдық жоспарларын іске асыруға белсенді қатысқаны үшін» бастапқыда өлім жазасына кесілді. «Мұндай ұйым Еуропаның тыныштығына қауіп төндіруі мүмкін». Бірақ келесі айда жазасы түрме жазасына ауыстырылды. Кеңес аймағында Эдельвейс пираттары деп күдіктелген жастарға 25 жылға бас бостандығынан айырылды. Топтың қарсыласушылар (Widerstandskämpfer) екені туралы талас-тартыс, мүшесінің бірі Фриц Тейлен 1984 жылы естеліктерін жариялағаннан кейін туды, бұл Тейлен жеңген бірнеше сот процесіне әкелді. 2011 жылдың сәуірінде Кёльн қаласының мэрі Юрген Ротерс Тейлен мен тағы төрт аман қалған адамға, соның ішінде Гертруд Кохқа Германия Федеративтік Республикасының Еңбегі үшін орденін табыс етті.