Кіріспе
Германияның орталық банкі Deutsche Bundesbank (,) (әдетте Buba деп, кейде BBk немесе DBB деп қысқартылады) – Еурожүйенің Германия мүшесі және 1957 жылдан 1998 жылға дейін Германияның валюталық органы болып табылды, Deutsche Mark (DM) шығарды. Ол 1948 жылдың 20 маусымында DM енгізген Bank deutscher Länder банкінің орнын басты. Бундесбанк толық тәуелсіздік алған алғашқы орталық банк болды, осыған байланысты осы типтегі орталық банк "Бундесбанк моделі" деп аталады, мысалы, үкімет белгілеген мақсатқа (яғни инфляциялық мақсатқа) ие "Жаңа Зеландия моделінен" өзгеше. Бундесбанк 20 ғасырдың екінші жартысында инфляцияны бақылауда үлкен беделге ие болды. Бұл неміс маркасын ең беделді валюталардың біріне айналдырды және Бундесбанк көптеген еуропалық елдерде маңызды бейресми ықпалға қол жеткізді.
The Deutsche Bundesbank (, , colloquially Buba, sometimes alternatively abbreviated as BBk or DBB) is the German member of the Eurosystem and has been the monetary authority for Germany from 1957 to 1998, issuing the Deutsche Mark (DM). It succeeded the Bank deutscher Länder, which had introduced the DM on 20 June 1948. The Bundesbank was the first central bank to be given full independence, leading this form of central bank to be referred to as the "Bundesbank model", as opposed, for instance, to the "New Zealand model", which has a goal (i. e. inflation target) set by the government. The Bundesbank was greatly respected for its control of inflation through the second half of the 20th century. This made the German Mark one of the most respected currencies, and the Bundesbank gained substantial indirect influence in many European countries.
Бастапқы тарихы (1948-1957 жж.)
Бундесбанктің тарихы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі неміс валютасының тарихымен тығыз байланысты. Соғыстан кейінгі толық қираудан кейін ескі рейхсмарканың құны дерлік жоқ болды, ал Батыс Берлинді қоса алғанда, батыс оккупациялық аймақтарда валюта реформасы жүзеге асырылды: 1948 жылдың 21 маусымында D маркасы, яки Deutsche Mark рейхсмарканы алмастырды. Валюта реформасы одақтас әскери үкімет қабылдаған заңдарға негізделген. Дайындық кезеңінде Батыс державалары оккупацияланған аймақтарда жаңа екі деңгейлі орталық банк жүйесін құрды; оның федералдық құрылымы АҚШ-тың Федералды резервтік жүйесі үлгісінде салынған. Ол Батыс Германияның оккупациялық аймақтарындағы штаттардың (Länder) орталық банктерінен және 1 наурызда 1948 жылы құрылған Франкфурт-на-Майндағы Bank deutscher Länder-ден тұрды. Штаттардың орталық банктері өздерінің қарауындағы аумақтарда орталық банктер ретінде жұмыс істеді. Bank deutscher Länder-дің акционерлік капиталы штаттардың орталық банктеріне тиесілі болды және ол банкноттар шығаруға, саясатты үйлестіруге, сондай-ақ шетел валютасын басқару сияқты түрлі орталық міндеттерге жауапты болды. Екі деңгейлі орталық банк жүйесінің жоғарғы басқару органы Bank deutscher Länder-де құрылған Орталық банк кеңесі (Zentralbankrat) болды. Ол президенттен, штаттардың орталық банктерінің президенттерінен және Bank deutscher Länder директорлар кеңесінің төрағасынан тұрды. Басқа да мәселелермен қатар, Орталық банк кеңесі банк ставкалары мен ең төменгі резерв саясатын, ашық нарық саясатының нұсқауларын және несие беруді анықтады. Үкіметтік бұйрықтарға бағынышты орталық банкпен болған жағымсыз тәжірибеден кейін, тәуелсіз орталық банк принципі қалыптасты. Bank deutscher Länder бастапқыда Германияның саяси органдарынан тәуелсіз болды, соның ішінде 1949 жылдың қыркүйегінен бастап жұмыс істеген Германияның федералды үкіметінен де. Ол 1951 жылы одақтастардан тәуелсіздік алды.
1957-1990 жылдар
Германияның 1949 жылғы 23 мамырда күшіне енген «Негізгі заңы» (конституциясы) Германияның федералдық заң шығарушы органына банкноттар мен валюта шығаруға жауапты федералдық банк құруды міндеттеді. Заң шығарушы орган бұл міндетті 1957 жылғы 26 шілдеде қабылданған Бундесбанк туралы заңмен (BBankG) орындады, ол орталық банк жүйесінің екі деңгейлі құрылымын жойды. Федералдық жерлердің орталық банктері енді тәуелсіз банкнот шығарушы банктер емес, Бундесбанктың аймақтық бас кеңселеріне айналды, бірақ «мемлекеттік орталық банк» (Landeszentralbank) атауын сақтап қалды. Орталық банк кеңесі Бундесбанктың жоғары шешім қабылдау органы болып қала берді. Оның құрамына енді федералдық жерлердің орталық банктерінің президенттері және Франкфурт қаласында орналасқан директорлар кеңесі кірді. Орталық банк кеңесі валюта және несие саясатын шешіп, басқару қағидаларын белгіледі. Бундесбанктың орталық атқарушы органы ретінде Директорат (Direktorium) Орталық банк кеңесінің шешімдерін іске асыруға жауапты болды. Директорат банк жұмысын басқарды және ең бастысы, федералдық үкіметпен және оның «арнайы активтерімен» (Sondervermögen) байланыс жасау, Германия Федеративтік Республикасында жұмыс істейтін несие институттарымен мәмілелер жасау, валюталық және сыртқы коммерциялық операциялар, сондай-ақ ашық нарықтағы операциялар үшін жауапты болды. Директорат Бундесбанктың президенті мен вице-президентінен және тағы алты мүшеден тұрды. Федералдық жерлердің орталық банктері өздерінің құзыратындағы мәселелер бойынша тәуелсіз түрде жұмыс істеді. Бундесбанк туралы заң оларды мемлекеттік органдармен және несие институттарымен байланыс жасау үшін жауапты етті. Федералдық жерлердің орталық банктері енді филиалдар деп аталатын қосалқы бөлімшелерді (Zweiganstalten) де бақылады. Әрбір жерлік орталық банкты басқаруды оның атқарушы кеңесі (Vorstand) жүзеге асырды, ол әдетте банк президенті мен вице-президентінен тұрады.
1990-1993 жылдар
Берлин қабырғасының құлауынан кейін Германия Федеративтік Республикасы мен Германия Демократиялық Республикасы 1990 жылдың 18 мамырында екі Германия мемлекеті арасында экономикалық, әлеуметтік және валюталық одақ құру туралы шартқа қол қойды. Ол 1990 жылдың 1 шілдесінде күшіне енді және Германия маркасын екі Германия мемлекеті үшін де жалғыз заңды төлем құралы етті. Бундесбанк бүкіл валюталық одақтағы ақша және валюталық саясатқа жауапты болды. Шартты іске асыру мақсатында "Уақытша басқару органы" құрылды, және бұл орган Германияның бірігуінің ресми күнінен кейін 1990 жылдың 31 қазанына дейін жұмыс істеді. Бундесбанк туралы заң Германияның бірігуінен кейін туындаған жаңа жағдайларға бейімдеу үшін Бундесбанк ұйымдық құрылымын өзгерту және ұйымды тиімдету мақсатында түзетілді. Он бір жерлік орталық банк және Уақытша басқару органы экономикалық өлшемі шамалас тоғыз орталық банкпен алмастырылды.
1993-2001 жылдар
1993 жылдың 1 қарашасында күшіне енген Маастрихт шарты Еуропалық экономикалық және валюталық одақтың (ЕЭВО) негізін қалады. Ақша-кредит саясаты бойынша ұлттық жауапкершілік Еуропалық орталық банк (ЕОБ) және Еуроодақ елдерінің ұлттық орталық банктерінен (ҰОБ) тұратын Орталық банктердің Еуропалық жүйесіне (ОБЕЖ) Еуроодақ деңгейінде берілді. 2001 жылы ЕОБ валютаға толық жауапкершілікті алғанға дейін Бундесбанктың үш басқару органы болды. Орталық банк кеңесі (Zentralbankrat) Бундесбанктың жоғарғы органы болып табылды. Ол төмендегілерден тұрды:
Дирекция, оған президент, вице-президент және тағы алты мүше кірді. Бұл сегіз адамды Федералдық үкімет (Bundesregierung) тағайындады.
Сонымен қатар, Landeszentralbanken президенттерінің тоғызы Бундесрат тарапынан тағайындалды. Дирекция Бундесбанктың атқарушы органы болды, ал барлық ақша-кредит саясаты бойынша шешімдер Орталық банк кеңесімен қабылдалды.
the Directorate, which comprised the president, the vice president and six additional members. These eight people were nominated by the Federal Government (Bundesregierung)
The nine presidents of the Landeszentralbanken. These were nominated by the Bundesrat. The Directorate was the executive body of the Bundesbank, while all currency policy decisions were made by the Central Bank Council.
2001 жылдан қазіргі уақытқа дейін
2001 жылы ЕЦБ валюта бақылауын толыққанды өз қолына алды. Бундесбанк туралы заңға соңғы түзету 2002 жылы 30 сәуірдегі Бундесбанк туралы заңға түзетулер енгізудің 7-ші заңымен жасалды, ол Бундесбанкке қазіргі күйіндегі құрылымын берді.
Бундесбанк банкноталар шығаратын банк ретінде
Банкнот шығаратын банк ретінде Бундесбанк экономиканы қолма-қол ақшамен қамтамасыз етеді және қолма-қол ақшаның физикалық айналымын қадағалайды. Ол банктер мен ақша тасымалдау компаниялары тапсырған ақшаны тексереді, жалған ақшаны айналымнан алып тастайды және полицияға жібереді. Айналымдағы D маркаларын мерзімсіз айырбастайды және зақымдалған немесе бүлінген банкноттарды ауыстырады (Қалпына келтірілген және зақымдалған банкноттар мен монеталарды талдау жөніндегі ұлттық орталық). Сонымен қатар, банкноттар мен монеталардың қауіпсіздік механизмдері туралы ақпарат жариялайды және айналымдағы қолма-қол ақшаның көлемі туралы апталық бюллетень шығарады.
Коммерциялық банктердің клирингтік орталығы
Біріншіден, Бундесбанк коммерциялық банктер үшін қайта қаржыландыру көзі және клиринг орталығы болып табылады. Коммерциялық банктер Бундесбанк және ЕЦБ арқылы орталық банк ақшасына деген қажеттіліктерін жабу үшін "қайта қаржыландыру құралдары" деп аталатын құралдарды пайдалана алады. 1998 жылдың соңына дейін осы әдіс арқылы ақша ұсынымын бақылау Бундесбанктің басты міндеттерінің бірі болды. 1999 жылдың 1 қаңтарынан бастап ЕЦБ-ның басты мақсаттарының бірі монетарлық стратегиясы арқылы баға тұрақтылығын сақтау болып табылады. Коммерциялық банктер уақытша қажеттіліктен артық ақшаны Бундесбанк/ЕЦБ-де сақтауға (депозиттік қызмет деп аталады) жасай алады. Бундесбанк ішкі және шетелдік коммерциялық банктер арасындағы халықаралық төлемдерді, мысалы, неміс тікелей ақша аудару жүйесі RTGSplus және TARGET2 арқылы қолдайды.
Банктік қадағалау
Банк сонымен қатар Германияның қаржылық реттеуші агенттігі Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht (BaFin) мен тығыз байланыста коммерциялық банктерді реттеуге көмектеседі.
Бундесбанк мемлекеттің банкірі ретінде
Мемлекеттік банкир ретінде Бундесбанк федералды, мемлекеттік (Land) және жергілікті билік органдарына, сондай-ақ міндетті әлеуметтік қамсыздандыру ұйымдарына шоттар ашып, қалыпты банктік қызметтер көрсетеді. Мұндай шоттардың барлығы оң баланста болуы керек, яғни Бундесбанк мемлекеттік секторға несие беруге құқығы жоқ. Бұл Deutsche Reichsbank-тің екі дүниежүзілік соғысты қаржыландырумен байланысты болған жағымсыз тарихи оқиғаларға байланысты. Ол сонымен қатар федералды үкіметтің (Bundesfinanzagentur) бағалы қағаздар операцияларын да жүзеге асырады.
Бундесбанк валюталық резервтерді ұстаушы ретінде
Валюталық резервтер – Бундесбанктің еврода көрсетілмеген барлық активтері, оның ішінде алтын резервтері, шетел валютасындағы бағалы қағаздар, шетел банктеріне берілген несиелер, шетел валютасы және тағы да басқалары. Валюталық резервтер табыс табу үшін инвестицияланады, сондай-ақ валюта бағамы күрт өзгерген жағдайда нарыққа араласу мүмкіндігін береді. Бундесбанктің алтын қоры әлемдегі екінші ірі қоры болып табылады (АҚШ Федералдық резервінен кейін). 2011 жылдың соңына қарай Бундесбанктің алтын қоры 3000 тоннадан асты.
Басқару
Атқарушы кеңес (Vorstand) – Бундесбанктің жоғарғы басқару органы болып табылады. Оның құрамына: президент, вице-президент және Германия үкіметі ұсынған қосымша бір басқарма мүшесі, сондай-ақ Бундесрат ұсынған атқарушы кеңестің үш қосымша мүшесі кіреді. Атқарушы кеңестің барлық мүшелері Германия Президенті тарапынан тағайындалады, әдетте сегіз жылға, бірақ кемінде бес жылға.
Бундесбанк пен үкімет арасындағы даулар
Централды банктың Bundesbank заңымен қамтамасыз етілген заңдық тәуелсіздігі, оның үкіметпен дау-жанжалға түспейтініне кепілдік бермейді.
Шығыс Германиямен валюталық одақ туралы дау
Германияның қайта бірігуі алдында ерекше дау болды. Бұрынғы Шығыс Германия (Германия Демократиялық Республикасы) мен Батыс Германия (Германияның «ескі» Федеративтік Республикасы) арасында кедендік одақ құрылғанда, Шығыс Германия ақшасын неміс маркасына айырбастау курсы бойынша дау туды. Канцлер (Хелмут Коль) Бундесбанктің кеңесін назарға алмауға шешім қабылдады және 1:1 айырбас курсын таңдады. Бундесбанк мұның тым көп инфляцияға алып келетінін және бұрынғы Шығыс Германия аймағының экономикалық жағдайын нашарлататынынан қорқытты. Бұл дау Бундесбанктің мұндай мәселелер бойынша ашық түрде хабарласу саясатының арқасында көпшілікке кеңінен белгілі болды. Көбінесе халық инфляциямен күресте Бундесбанкті қолдаса да, осы жағдайда Хелмут Коль жеңіске жетті, ал Бундесбанктің президенті Пёль отставкаға кетті. Бундесбанк инфляциялық әсерді жою үшін монетарлық шаралар қолдануға мәжбүр болды.
Бундесбанк жаңалықтарда
2004 жылы Бундесбанк президенті Эрнст Велтеке, жаңа жылдық тойламаға байланысты қонақ үй шоттарын коммерциялық банк төлегені туралы баспасөз құралдарында жарияланғаннан кейін отставкаға кетті және ол бұл мәселені шелеуде сынға ұшырады. Сондай-ақ, бұл Велтекеді үкімет қалаған Бундесбанк алтын қорын сатуға қарсы болғандықтан, оны қызметтен алу мақсатымен жасалған саяси интриганың бір бөлігі болуы мүмкін деген күдіктер де болды. Pöhl-ден кейін (жоғарыда қараңыз), Велтеке Бундесбанк президенті қызметін атқарған екінші тұлға болды. 2016 жылдың 24 ақпанында, сәрсенбі күні Бундесбанктың жылдық баспасөз конференциясы барысында Бундесбанк президенті және Еуропалық Орталық Банктің Басқару Кеңесінің мүшесі Йенс Вайдманн, Еуропалық Орталық Банктің қолданыстағы ынталандыру бағдарламасын ескере отырып, дефляция мүмкіндігін жоққа шығарды. Ол Германия экономикасының жағдайының жақсы екенін және евроаймақтың жағдайы нашар емес екенін атап өтті, бұл 2016 жылдың 9-10 наурызындағы отырыстар алдында айтылды.
Еуропалық мемлекеттік қарыздар дағдарысына қатысу
2012 жылдың маусым айында Бундесбанктің TARGET2 төлем жүйесі арқылы еврозонаның басқа орталық банктеріне 644 миллиард евроға тәуекелдесетіні бағаланды. Жүйеден тек үш орталық банк ғана таза тәуекелге ие болды; ал қалғандарының барлығы жүйе арқылы өтемеленетін таза тәуекелге ие болды. Таза тәуекел сауда теңгерімсіздігі мен капитал қашуын қаржыландыруға жұмсалады. Бундесбанк Еуропалық Орталық Банктің ең ірі акционері болып табылады. ЕОБ дағдарысқа ұшыраған елдерден 200 миллиард евродан астам мемлекеттік қарызды сатып алды. Егер евро құласа, бұл қарыздың бір бөлігі жойылдырылуы мүмкін, бұл Бундесбанк үшін сәйкес шығындарға әкелер еді. 2014 жылғы 27 қаңтарда Бундесбанк бір елдің азаматтарына капитал салығын салуды ұсынды, бұл ел Еуропалық қаржылық тұрақтылық механизмінен көмек сұрамас бұрын жасалуы керек. Бұл салық "ұлттық жауапкершілік принципіне сәйкес келеді, оған сәйкес салық төлеушілер басқа мемлекеттердің көмегіне жүгінуден бұрын өз үкіметтерінің міндеттемелері үшін жауапты болады". Бұл 2013 жылғы қазан айындағы ХФҚ есебінде ұсынылған ұқсас мүлік салығымен үйлеседі.