Кіріспе
Шотландиядағы Ланнарк қаласы (Lannraig) – Шотландияның Оңтүстік Ланнаркшир аймағындағы қала. Қала Клайд өзені мен Маус-Вотер өзенінің қосылған жерінде орналасқан. 2016 жылы қалада 9050 адам тұрды. Ланнарк 1140 жылдан бері патшалық қала статусына ие және тарихи тұрғыдан Ланнаркшир графтығының орталығы болған, бірақ қазіргі кезде бұл атақ Гамильтонға тиесілі. Жақын жердегі танымал орындарға Жаңа Ланнарк, Корра Линн және Ланнарк қамалының орны кіреді. Ланнарк теміржол және автобус станцияларынан Глазгоға үнемі қатынайтын көліктер бар. Ланнаркта өндіріс өте аз, ал кейбір тұрғындары жұмыс үшін Глазго мен Эдинбургке барып-келеді. Оның дүкендері жергілікті шаруалар мен айналасындағы ауылдарға қызмет көрсетеді. Қала шетінде ірі, заманауи мал сауда орыны бар.
Lanark ('/l//æ//n//ər//k/ LANərk; Lannraig ; ) is a town in South Lanarkshire, Scotland, located 20 kilometres to the south east of Hamilton. The town lies on the River Clyde, at its confluence with Mouse Water. In 2016, the town had a population of 9,050. Lanark has been a royal burgh since 1140, and was historically the county town of Lanarkshire, though in modern times this title belongs to Hamilton. Notable landmarks nearby include New Lanark, the Corra Linn and the site of Lanark Castle. Lanark railway station and coach station have frequent services to Glasgow. There is little industry in Lanark and some residents commute to work in Glasgow and Edinburgh. Its shops serve the local agricultural community and surrounding villages. There is a large modern livestock auction market on the outskirts of the town.
Тарих
Қаланың аты Cumbric тіліндегі Lanerc сөзінен шыққан, ол "ашық кеңістік, алаң" дегенді білдіреді. Ланарк орта ғасырлардан бері маңызды сауда қаласы болып келген, ал король Давид I 1140 жылы оны патшалық қалашыққа айналдырып, үкімет және салық салу саласындағы белгілі бір сауда жеңілдіктерін берді. Давид I сауданы дамыту арқылы гүлденуге болатынын түсінді. Ол Шотландия бойынша жаңа қалалар желісін құруға шешім қабылдады. Бұл қалалар негізінен кельт еліндегі нормандық өркениеттің орталықтары болып, аймақтарында сауданың дамуын ынталандыру үшін құрылатын еді. Осы жаңа қалалар Бургтар деп аталды. Францияда да Бастидалар осы мақсатта салынған. Жаңа қала үшін орын таңдалғаннан кейін корольдің жер өлшеушілері қалалық базарға арналған аумақты жоспарлап шығарды. Қалаға келген әр саудагерге базар алаңына жақын жер телімі (әдетте алғашқы бірнеше жылға жалғасыз) берілді. Бұл жерлер феулер деп аталатын, ал Ланарк сияқты патшалық бургтарда – бургаждар деп аталатын. Әр бургаж бірдей өлшемде болған, бірақ өлшемдері бургтар арасында әртүрлі болды. Шотландияның солтүстігіндегі Форресте әр феудің ені 7 метр, ал тереңдігі 131 метр болатын. Ланарқтағы бургаждардың орналасуын Ланарк Жоғары көшесінің (бұрынғы базар алаңы) солтүстік жағы мен Солтүстік Веннел арасында, бургаждардың артында өтетін кішкентай көшеде әлі де анық көруге болады. Кастлегейттың төменгі жағында мотта және бейли қамалы да салынған. Ланарк төрт қақпаға ие болды: Батыс қақпасы, Шығыс қақпасы, Веллгейт және Кастлегейт. Батыс қақпасы 1770 жылдары бұзылған. Шотландияда өткен алғашқы авиациялық жиын 1910 жылдың 6-13 тамызы аралығында Ланарк жарыс жолында өтті. Бұл орын салыстырмалы түрде тегіс болғандықтан таңдалды, жарыс жолында төлеуші көрермендерге арналған жағдайлар бар еді, ұшақтарды сақтау үшін қоралар болды және жарыс жолына автомобиль және теміржолмен жеңіл қол жеткізуге болатын, әсіресе Каледония теміржол компаниясы негізгі кіреберістің жанында жаңа станция салуға дайын болды. Сол кездегі авиациялық технология осы жерде қауіпсіз ұшуға жеткіліксіз болғандықтан, ұшақтар теміржолмен жеткізілді. Ланарк жиыны Чарльз Роллстың қаза болған Борнмут қаласындағы ұқсас оқиғадан кейін көп ұзамай өтті. Осыдан сабақ алып, ешбір ұшақ көрермендерден белгілі бір қашықтықта ұшпауға шешім қабылданды. Бірінші рет ұшақтар тік және өлшенген қашықтықта дәл уақытпен тіркелді, бұл 1 мильден (2 км) астам ұшуды қамтитын алғашқы әлемдік рекордтарды орнатуға мүмкіндік берді. "The Aero" журналы бұл жиынды "Британияда өткен ең сәтті жиын" деп сипаттады. 1930 жылдары Уинстон казармасының құрылысы аяқталғаннан кейін қалада тұрақты әскери қатысу орнатылды.
Басқару
Ланарк тұрғындары әртүрлі сайлау округтерінің құрамына кіреді. Жергілікті сайлауларда олар Оңтүстік Ланкаркшир кеңесіне үш өкіл сайлайтын Солтүстік Клайдсдейл округінің негізгі бөлігін құрайды. Шотландия Парламентіне сайлауларда Ланарк Клайдсдейл сайлау округі аясында өкілдерін сайлайды, сонымен қатар Оңтүстік Шотландия аймағының құрамында жеті қосымша тізім бойынша депутаттар сайлауға қатысады. Қазіргі Клайдсдейл депутаты – SNP партиясынан Айлин Кэмпбелл, ол 2011 жылғы сайлауда 1999 жылдан бері осы мандатты иеленген Лейборист партиясының өкілі Карен Гиллонды жеңді. Вестминстер сайлауларында Ланарк Ланарк және Шығыс Гамильтон сайлау округінің бөлігі болып табылады. Еңбек партиясының Джимми Худы 1987 жылдан 2015 жылға дейін аймақты Парламентте өкілдік етті; содан бері депутат Анжела Кроули болып табылады. 2020 жылғы Brexit-ке дейін қала Еуропалық Парламентке алты депутат сайлаған Шотландия сайлау округінің құрамына кірді.
Көрнекті орындар
Қалада 14 тарихи жабық кеңістік немесе веннел бар, бұл Бас көшеге қатынауға мүмкіндік беретін кішкентай жолдар. Кейбіреулері түпкілікті дүкен иесінің атымен аталады, ал біреуі – Уоллес жабық кеңістігі, өйткені ол Уильям Уоллестің Ланарктегі өмірінің маңызды сәттерін көрсетеді. Қалаға келгендер жақын жердегі Нью-Ланарк әлемдік мұрасының нысанына, Клайд сарқырамасына, Корхаус иелігіне және Шотландияның жабайы табиғат қорының Корхаус табиғи қорығына баруы мүмкін. Ланарк мұражайы Батыс Портта, YMCA ғимаратының ішінде орналасқан. Үлкен қайық көлі – Ланарк Лох, Ланарк гольф клубымен шектеседі, онда тәжірибелі гольфшылар үшін әдемі және тарихи 18 тесікті, ал жаңадан бастаушылар үшін 9 тесікті гольф алаңы бар. Бұрынғы ат жарыс жолында қазір атпен серуендеуге болады. Қаланың Каслбанк паркі Ланарк қамалының бұрынғы орнының жанында орналасқан және Клайд өзеніне және Клайд жолына қатынауға мүмкіндік береді. Хай-стриттің төменгі жағында әсем газ шамдары тұр, ол «провостың шамдары» деп белгілі. 1975 жылы қалалық кеңес таратылғаннан кейін, дәстүр бойынша провостың үйінің алдына қойылатын, оның лауазымының белгісі саналатын провостың шамдары Ланарк Толбуттан шығысқа қарай, тротуарға орнатылды. Қаладағы шіркеулердің бірі – Әйгілі Санкт Мунго (немесе Қасиетті Кентигерн) шіркеуі, ол Шотландияның төмендігінде, Глазго қоса алғанда, көптеген ортағасырлық шіркеулерді салған және шамамен 612 жылы қайтыс болған. Қалалық зират Қасиетті Кентигерн шіркеуінің орнында орналасқан және көптеген Келісімшілердің қабірларын қамтиды. Сент-Николас шіркеуі Бас көшенің төменгі жағында тұр. Шіркеу қоңырауының 1110 жылға дейін соққаны айтылады, және ол әлемдегі ең көне шіркеу қоңырауларының бірі болуы мүмкін. Ол 1774 жылы Сент-Николас шіркеуі салынғанда Қасиетті Кентигерн шіркеуінен көшірілді. Ол төрт рет қайта құйылды, соның ішінде 1659 және 1983 жылдары. Шпильде Уильям Уоллестің 8 фут (2,45 м) биіктіктегі мүсіні орналасқан. Бұл мүсінді Роберт Форрест Антикварлар қоғамының қорындағы ежелгі сурет негізінде жасаған.
Visitors to the town can visit the nearby World Heritage Site of New Lanark, close to the Falls of Clyde, the Corehouse estate and the Scottish Wildlife Trust's Corehouse Nature Reserve. The Lanark Museum is located in West Port, inside the YMCA building. A large boating lake, Lanark Loch, adjoins Lanark Golf Club which has a lovely and historic 18 hole course for more experienced golf players and a 9 hole golf course. The former racecourse now offers pony trekking activities. The town's Castlebank Park lies near the former site of Lanark Castle, and allows access to the River Clyde and the Clyde Walkway. An ornate gas lamp, known as the provost's lamp stands at the bottom of the High Street. After the burgh council was abolished in 1975, the provost's lamp, which had historically been placed outside the house of the provost as one of their marks of office, was relocated to the pavement just to the east of Lanark Tolbooth on a permanent basis. One of the churches in the town bears the name of The Old Church of St Kentigern (perhaps better known as St Mungo), who set up many medieval churches in the Scottish Lowlands, including Glasgow, and died c.612 AD. The town's cemetery stands on the site of The Old Church of St Kentigern, and includes many Covenanter graves. St. Nicholas Parish Church stands at the bottom of the high street. The church bell is believed to date from 1110, and may be one of the oldest church bells in the world. It was moved from The Old Church of St Kentigern when St. Nicholas Church was built in 1774. It has been recast four times, including 1659 and 1983. There is an 8 foot (2.45 m) statue of William Wallace in the steeple. This was sculpted by Robert Forrest, from an ancient drawing in the possession of the Society of Antiquaries.
Жапсырмалар
Осы тарихи тұрғыдағы аяқталған оқиғалар Ланарк Ланимерс мерекесінің негізін қалайды, ол жыл сайын маусым айында бір апта бойы өткізіледі. Жергілікті бастауыш мектеп оқушылары Ланимерс патшайымын және оның сарайын сайлайды, ал Лорд Корнет жергілікті кәсіпкерлердің арасынан таңдалады. Дүйсенбі күні кешке қала тұрғындары қала шекарасының жартысын аралап өтеді, Лорд Корнеттердің өзі және бұрынғылары шекаралық тастарды тексеріп жатқанда олардың артынан ереді. Дәстүр бойынша, қала тұрғындары "беркс" (шотланд тілінде "биржа таяқтары") тасиды, олар Гленбурни иелігіндегі орманнан кесілген шағын қайын бұтақтары. Бұл дәстүрді 1948 жылы Джозеф Дулан бастады, оның отбасы бұл жердің иесі болған. Сәрсенбі күні түнде шекараның екінші жартысы тексеріледі, оны тағы да Лорд Корнет бастап келеді, оған көптеген жергілікті атты әскерлер қосылады, олар шекараны атпен аралауға қатысады, бұл іс жергілікті жерде "Rideout" деп аталады. Бейсенбі күні таңертең мектептер мен басқа да ұйымдар Ланьмер королевасының алдынан тақырыптық киімдермен шеру тартады, оларға құбырлы оркестрлер сүйемелдейді. Ең жақсы Ланимер жүк көліктері жүлделерді жеңіп алады, ал шеруден кейін коронация рәсімі Сент-Николас шіркеуінің алдында Уильям Уоллестің ескерткішінің астында орнатылған уақытша тұғырға орнатылады. Королева жұма күні кешке қаладағы Естелік залда қабылдау кешін өткізеді, онда балалар әндер мен билер орындайды.
Музыка
Құбырлар тобы: Ланарк және округтік құбырлар тобының бұрын Корольдік шотланд құбырлар тобы қауымдастығы ұйымдастырған жарыстарда қатысқан екі бөлімшесі болды – біреуі 4B, екіншісі 3A сыныптарында. 2004 жылдан бастап бір жылдан соң 4B-ден 4A-ға, содан кейін 3B-ден 3A-ға көтерілді. 1980 жылдары топ 2-ші сыныпқа дейін жарысқан. 2015 жылғы маусымның соңында топ 4B сыныбында RSPBA «Чемпиондар чемпионы» атағын жеңіп алып, 4A сыныбына көтерілді. 2016 жылғы маусым соңында 4A сыныбынан тағы бір деңгейге көтерілді. 2017 жылдан бастап топ 3B сыныбында өнер көрсетеді. «Music in Lanark» бағдарламасы 2000 жылы қалаға жоғары сапалы түрлі жанды музыка әкелу мақсатымен басталды. Алғашқы бес жылда үш классикалық концерт, бір джаз концерті және бір дәстүрлі (шотланд) музыка концерті өткізілді. Бағдарлама дамуда және кеңейіп келеді.
Климат
Британ аралдарының қалған бөлігі мен Шотландия сияқты, Ланаркта да теңіз климаты басым, жазда салқын, қыста жұмсақ болады. Жергілікті климат ерекшеліктеріне сәйкес, Ланарк ішкі, ауылдық жерде орналасқандықтан, аймақ бойынша айырмашылықтар болғанымен, мұз жиі түседі. Карнуатта, шығысқа қарай 6 миль қашықтықта, қорғалған, жоталы құмды топырақты жерде барлық айларда мұз байқалған. Көбінесе жылына шамамен 100 түнді мұзды деп тіркеседі, тіпті статистикалық орташа жылдары ең суық түнінде температура 14,3 °C (6 °F) дейін төмендейді. Қаланың өзі Клайд өзенінен жоғарырақ орналасқан төбеде жатыр, сондықтан катабатикалық ағын мұздың аз болуына себеп болады.