Құдайлардың есімдері: «Elohim» сөзінің мағынасы мен қолданылуы

Кіріспе

Еврей тіліндегі құдай немесе құдайлар сөзі – еврей тіліндегі "элохим" (אֱלֹהִים: ), "аֱלוֹהַּ" сөзінің көпше түрі, "құдайлар" немесе "құдайлық" мағынасын білдіреді. Грамматикалық тұрғыдан көпше түрі болғанымен, Еврей Киелі кітабында көбінесе жекеше сөздермен келісіп, әсіресе Израиль Құдайына сілтеме жасайды. Ал басқа аяттарда ол басқа ұлттардың жеке құдайларына немесе көп құдайларға қатысты қолданылады. Морфологиялық тұрғыдан, бұл сөз "eloah" сөзінің көпше түрі және "el" сөзімен байланысты. Бұл сөз Угарит тілінде кездесетін "l h m" сөзімен туыс, онда ол ханаандық құдайлар пантеоны ретінде, Элдің балалары ретінде қолданылады және дәстүрлі түрде "Элохим" деп аталады. Еврей мәтініндегі "Элохим" терминінің көпшілігі жазу кезінде кем дегенде монолатристік көзқарасқа ие екенін көрсетеді, ал осы қолданыс (жекешеде), Құдайдың арнайы атауы ретінде, "элохим" – "құдайлар" (көпше, қарапайым есім) жалпы қолданысынан ерекшеленеді. Раввин ғалымы Маймонид "Элохим" – "құдайлық", ал "элохим" – "құдайлар" сөздерінің әдетте омонимдер екенін жазған. Еврей тілінде "им" жұрнағы әдетте еркек санның көпше түрін білдіреді. Дегенмен, еврей Құдайына қатысты айтылғанда, "Элохим" көбінесе грамматикалық жағынан жекеше деп түсініледі (яғни, жекеше етістік немесе сөйлемдік мүшемен басқарылады). Қазіргі еврей тілінде, "им" жұрнағының көпше еркек есімдерді білдіретініне қарамастан, ол көбінесе жекешеде қолданылады. Жалпы, "Элохим" сөзі "eloah" сөзінен туындаған деп есептеледі. "Eloah" (אלוה) және "el" (אֵל) сөздері жеке есімдер ретінде немесе жалпылама қолданылады, осы жағдайда олар "элохим" сөзімен алмастырыла алады.

Көптік етістікпен

Еврей Киелі кітабында, Самуил 28:13 (HE), элохим көпше түрдегі етістікпен қолданылады. Эндордың сиқыршысы Саулға, Саулдың сұрауымен Самуил пайғамбардың рухын шақырғанда, жерден элохимнің (олим עֹלִים, көпше түрдегі етістік) көтерілгенін көргенін айтады. Осы контексте элохим сөзі рухтар мен құдайлардың екеуіне де қатысты болуы мүмкін. Кейбір дәстүрлі еврей деректері бұл жерде қайтыс болған адамдардың рухтары айтылған дейді. Бабыл Талмудында: «Олим екеу екенін көрсетеді. Бірі – Самуил, ал екіншісі кім? – Самуил барып, Мұсаны өзімен бірге алып келді» делінген. Раши осы аятқа түсіндірме бергенде осы пікірді келтіреді. Сфорно бұл туралы: «Кез келген денесіз жаратылыс элохим деп аталады; бұл адам жанына да қатысты, ол «Құдайдың бейнесі» деп танылады» дейді. Тек қана 20:13 (HE) арасында, Ыбырайым көпқұдайшыл филистин патшасы Абимелектің алдында: «Элохим (Құдай деп аударылған) мені (התעו, көпше түрдегі етістік) адастырды» дейді. Грек тіліндегі Септуагинта (LXX) жалғыз етістік түрін (ἐξήγαγε(ν), аорист II) пайдаланса, көптеген ағылшын аудармалары әдетте «Құдай себеп болды» деп аударады, бұл жалғыз және көпше түрдегі етістік арасында ешқандай айырма жасамайды. Иерусалим Талмуды бұл туралы: «Атамыз Ыбырайымға қатысты жазылған барлық есімдер қасиетті [яғни, бір ғана Құдайға сілтеме жасайды], бірақ біреуі қасиетсіз, ол – «құдайлар мені әкемнің үйінен адастырды». Бірақ кейбіреулер оның да қасиетті екенін айтады, [яғни] «Егер Құдай болмаса, олар мені адастырып жіберген болар еді» дейді. Осы пікір «Соферим» трактатында да кездеседі, онда Ханина бен Ахи Р. Джошуа сөздің «қасиетті» екенін айтқан. Басқа көзқарас (Онкелос, Бахия бен Ашер, Яков бен Ашер, Сфорно және рабби Яков Цви Мекленбургтің пікірінше) сөз «құдайлар» дегенді білдіреді және аят Ыбырайымның әкесі Терахтың бейімділігіне деген наразылығы оны үйден алыс кетіруге итермелегенін көрсетеді. Басқалары, мысалы, Чизкуни, элохимді Амрафел (көбінесе Нимродпен теңестіріледі) сияқты зұлым билеушілерге сілтеме ретінде түсіндіреді. Содан кейін Яков Эл-Бетелде құрбандық тастағын салады, «өйткені сол жерде элохим оған (Яковқа) аян берді (көпше түрдегі етістік)». «Ниглу» («өзін ашты») етістігі көпше түрде, бірақ жалғыз түрде болуы күтілген. Бұл Киелі кітапта элохим есімімен көпше түрдегі етістіктердің қолданылуының көптеген мысалдарының бірі. Кейбір еврей деректері (мысалы, Таргум Джонатан, Ибн Эзра, Чизкуниді қосады) Жаратылыс 35:7-дегі көпше тілді түсіндіру үшін элохимді «періштелер» деп аударады, себебі осы оқиғада Яков malakhei elohim (Құдайдың періштелері) сатыдан көтеріліп, түсіп жатқанын көреді. Радак бұл періштелерге сілтеме екенімен келіседі, бірақ аяттағы көпше формасы басқа аяттардағыдай, мәртебелі көпше форма екенін де айтады, мысалы, және Элохимді әртүрлі жағдайларда періштелерге сілтеме ретінде қолдануға болады, мысалы, және .

In the Hebrew Bible, Samuel 28:13 (HE), elohim is used with a plural verb. The witch of Endor tells Saul that she saw elohim ascending (olim עֹלִים, plural verb) out of the earth when she summoned the spirit of the Prophet Samuel at Saul's request. The word elohim, in this context, can refer to spirits as well as deities. Some traditional Jewish sources say that the spirits of deceased human beings are being referred to. The Babylonian Talmud states: "olim indicates that there were two of them. One of them was Samuel, but the other, who was he? – Samuel went and brought Moses with him." Rashi gives this interpretation in his commentary on the verse. Regarding this, Sforno states that "every disembodied creature is known as elohim; this includes the soul of human beings known as [the] 'Image of God'." In Genesis 20:13 (HE), Abraham, before the polytheistic Philistine king Abimelech, says that "Elohim (translated as 'God') caused (התעו , plural verb) me to wander". Whereas the Greek Septuagint (LXX) has a singular verb form (ἐξήγαγε(ν), aorist II), most English versions usually translate this as "God caused" (which does not distinguish between a singular and plural verb). Regarding this, the Jerusalem Talmud states: "All Names written regarding our father Abraham are holy [i. e., referring to the one God] except one which is profane, it was when the gods made me err from my father's house. But some say this one also is holy, [i. e.,] 'were it not for God, they [humans] already would have made me err'." The same disagreement appears in Tractate Soferim, where Haninah ben Ahi R. Joshua maintained that the word is "holy". An alternative view (held by Onkelos, Bahya ben Asher, Jacob ben Asher, Sforno, and Rabbi Yaakov Tzvi Mecklenburg) is that the word means "gods" and the verse means that Abraham's distaste for the idolatry of his father Terah led him to decide to wander far from home. Others, such as Chizkuni, interpret elohim as a reference to wicked rulers like Amraphel (often equated with Nimrod). In , Jacob builds an altar at El Bethel "because there elohim revealed himself [plural verb] to [Jacob]". The verb niglu ("revealed himself") is plural, even though one would expect the singular. This is one of several instances where the Bible uses plural verbs with the name elohim. Some Jewish sources (e. g., Targum Jonathan, Ibn Ezra, add Chizkuni), seeking to explain the plural language of Genesis 35:7, translate elohim here as "angels", noting that in the story being referenced Jacob experiences a vision of malakhei elohim (angels of God) ascending and descending the ladder. Radak agrees that this is a reference to angels but also presents the alternative view that the plural form in the verse is a majestic plural, as seen in other verses such as and Elohim can be seen used in reference to the angels in a variety of other cases, such as in and .

Періштелер мен төрешілер

Грек Септуагинтасында (LXX) еврейше elohim көпше етістікпен немесе көпше мағынаны білдіретін жағдайларда ангелдер ("фәрештәлер") немесе kriterion tou Theou ("Құдайдың үкімі") деп аударылған. Бұл өлеңдер алдымен латын тіліндегі "Вулгатаға", содан кейін ағылшын тіліндегі "Кинг Джеймс" (АҚЖ) аудармасына сәйкес "фәрештәлер" және "судьялар" ретінде енген. Осының нәтижесінде, мысалы, Джеймс Стронг өзінің "Стронгтің сөздігінде" elohim үшін көпше етістікпен қолданылғанда "фәрештәлер" мен "судьялар" мүмкін мағыналар ретінде тізімделген. Хенгстенберг еврей Киелі кітабының мәтінінде elohim ешқашан "фәрештәлерге" сілтеме жасау үшін қолданылмағанын, бірақ Септуагинта аудармашылары "фәрештәлер" деп өзгерткен өлеңдерде "құдайларға" сілтеме жасаудан бас тартқанын айтты. Грек Жаңа Өсиеті (ЖӨ) Еврейлерге 2:6b, 8a-да сілтеме жасайды, онда грек ЖӨ-де 7-өлеңде ἀγγέλους (angelous) сөзі келтірілген, ол LXX-те (8:6-дан) келтірілген, және грек Септуагинтасының бір нұсқасында да бар. АҚЖ-да elohim (Стронг нөмірі H430) Забур 8:5-те ғана "фәрештәлер" деп аударылған. АҚЖ elohim-ді 1 Самуил 2:25-те "судья" деп, 2 Мысыр 22:8; 2 Мысыр 22:9-да "судья" деп, ал 2 Мысыр 22:28, Забур 82:1, Забур 82:6, Забур 95:3, Забур 96:4, Забур 97:9 және Забур 138:1-де "құдайлар" деп аударады. Еврей Киелі кітабында және басқа әдебиеттерде айтылған фәрештәлердің теофоралық есімдерінде, мысалы, Михаил мен Габриэль сияқты ʾĒl (אֵל) деген атау жиі кездеседі.

Еврей тіліндегі басқа да көпшілік-бірлік сандар

Еврей тілінде im (еркек көпше) және oth (әйел көпше) аяқталатын бірнеше есімдер бар, бірақ олар жекеше етістіктер, сын есімдер мен есімдіктерді қабылдайды. Мысалы, Баалим, Адоним, Бегемот. Бұл форма "құрметті көптік" деп аталады, онда көпше түрі күштің немесе құрметтің белгісі болып табылады. Еврей тілінде көпше санымен аяқталатын өте кең таралған сөз – ахот, яғни "қарындас" деген мағынаны білдіреді, оның ерекше көпше түрі – ахиот. Сонымен қатар, еврей тілінде еркек көпшелік жалғауды қамтитын, бірақ жекеше мағынасында сақталатын тағы бірнеше жиі қолданылатын сөздер бар. Басты мысалдар: Аспан / Көк (שמים shamayim), Бет (פנים panim), Өмір (חיים chayyim), Су (מים mayim). Осы төрт есімнің үшеуі Жаратылыс кітабының алғашқы сөйлемінде (элохиммен бірге) кездеседі. Олардың үшеуі сондай-ақ Едемдегі жаратылыс туралы әңгіменің алғашқы сөйлемінде де кездеседі (элохиммен бірге). "Құрметті көптік" есімдерінен өзгеше, осы көпше есімдер тұрақты түрде өзгеріп отыратын нәрсені көрсетеді. Су, аспан, бет, өмір – "ешқашан бір формамен шектелмейтін нәрселер".

Құдайдың кеңесі

Құдай құдіреттілер жиналысында тұрады, құдайлардың арасында сот етеді. Мен былай дедім: «Сендер құдайсыңдар, және сендердің бәріңіз Жоғары Жаратушының ұлдарысыңдар». Бірақ сендер адамдар сияқты өліп, билеушілердің бірі сияқты құлап кетесіңдер». – Забур 82:1, 6–7 (AV)

Марти Стьюсси, «Ескі өсиетке кіріспе» кітабында былай талқылайды: «Забур 82-нің бірінші тармағы: "Елохим құдайлық кеңесте орнын алды". Мұнда елохим жекеше етістікпен қолданылып, анық түрде Құдайға сілтеме жасайды. Бірақ Забурдың 6-аятында Құдай кеңестің басқа мүшелеріне: "Сендер [көпше түрінде] – елохимдерсіңдер" дейді. Мұнда елохим сөзі "құдайлар" дегенді білдіруі керек». Марк Смит осы Забурға сілтеме жасай отырып, «God in Translation» еңбегінде былай айтады: «Бұл забур құдайлардың құдайлық кеңесте жиналатын көрінісін көрсетеді. Елохим кеңесінде тұрып, сот шығарады».

Хулсиан лекцияларында Х.М. Стивенсон Исаның дәлелін талқылады. (Құдайға қарсы тақырып айтылғанда Иса былай жауап берді:) «Сіздердің заңыңызда жазылмаған ба: "Мен сендерді құдайлар дедім"? Егер ол, сөзі Құдайға келгендерді құдайлар деп атаса, және жазу бұзылмайтын болса, онда Ұлының Құдайға жіберілгенін айтқаным үшін, "Сен Құдайға қарсы сөйлейсің" дейсіңдер ме?» – «Енді, "Мен сендерді құдайлар дедім" деген сөздің мәні неде? Бұл Асаф забурынан алынған, ол былай басталады: "Елохим құдіретті жиынға орнын алды. Елохимдердің арасында сот етеді".»

Құдайдың ұлдары

"Ұл" деген еврей сөзі – бен, көпше түрі – баним (құрылымдық түрі – "беней"). Еврейше benei elohim ("Құдайдың ұлдары" немесе "құдайлардың ұлдары") Жаратылыс кітабының 6:2-ші тарауында (HE) угарит мифологиясындағы Елдің ұлдарына, "құдайлардың ұлдары" (угарит: b'n il) деген сөзбен теңестіріледі. Карел ван дер Тоорнның айтуынша, құдайлар жиынтығын bene elim, bene elyon немесе bene elohim деп атауға болады. Еврей кітаптарында Израиль Құдайының әртүрлі есімдері қолданылады. Документалдық гипотезаға сәйкес, бұл айырмашылықтар Тораның құрамын құрайтын әртүрлі бастапқы мәтіндер мен әңгімелердің нәтижесі болып табылады: Элохим – Элохист (Е) және Рухани (П) деректерінде қолданылатын Құдайдың аты, ал Яхве – Яхвист (Ж) дерегінде қолданылатын Құдайдың аты. Формалық сын есімдердің айырмашылығы географиялық тегінен болуы мүмкін деп болжайды; P және E деректері Солтүстіктен, ал J – Оңтүстіктен шыққан. Яхвист дерегі Яхвені антропоморфтық тұрғысынан көрсетеді, мысалы, Едем бағында Адам мен Хауаны іздеп келеді. Элохист дерегінде Элохим көбінесе алыс және жиі періштелерге қатысты болады, мысалы, Яковтың баспалдағы туралы әңгімедегі Элохист нұсқасында бұлттарға жететін баспалдақ бар, періштелер жоғары және төмен көтеріледі, ал Элохим жоғарыда тұрады. Яхвист нұсқасында Яхве тек қана аспанда, бұлттардың үстінде, баспалдақсыз және періштелерсіз орналасқан. Сол сияқты, Элохист дерегі Яковтың періштемен күрескенін айтады. Классикалық документалдық гипотеза, алғаш рет 19-шы ғасырдың соңында библиялық ғалымдар мен мәтіндік сыншылар арасында дамыған, Тораның Яхвист бөліктері б.з.д. 10-9 ғасырларда жазылған деп санайды. Элохим – Исаның әкесі, физикалық және рухани әлемдерде, оның туғанға дейінгі аты – Яхве. Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысын ұстанатын христиан шіркеулері мен көптеген мормондық ағымдар, соның ішінде Иса Мәсіхтің соңғы күндердің қасиеттілері шіркеуі (LDS Church) үшін Құдай термині Элохимге (Мәңгілік Әкеге) қатысты. Бұл оның замандасы, елші Орсон Ф. Уитнидің түсіндірмесіне қайшы келеді, ол былай деді: "Қазіргі еврей үшін [Элохим] санның көпше түрін білдіреді, бірақ соңғы күндердің қасиеттілері үшін бұл екеуін де білдіреді".

The Hebrew word for "son" is ben; plural is bānim (with the construct state form being "benei"). The Hebrew term benei elohim ("sons of God" or "sons of the gods") in Genesis 6:2 (HE) compares to the use of "sons of gods" (Ugaritic: b'n il) sons of El in Ugaritic mythology. Karel van der Toorn states that gods can be referred to collectively as bene elim, bene elyon, or bene elohim.]] The Hebrew Bible uses various names for the God of Israel. According to the documentary hypothesis, these variations are the products of different source texts and narratives that constitute the composition of the Torah: Elohim is the name of God used in the Elohist (E) and Priestly (P) sources, while Yahweh is the name of God used in the Jahwist (J) source. Form criticism postulates the differences of names may be the result of geographical origins; the P and E sources coming from the North and J from the South. The Jahwist source presents Yahweh anthropomorphically: for example, walking through the Garden of Eden looking for Adam and Eve. The Elohist source often presents Elohim as more distant and frequently involves angels, as in the Elohist version of the tale of Jacob's Ladder, in which there is a ladder to the clouds, with angels climbing up and down, with Elohim at the top. In the Jahwist version of the tale, Yahweh is simply stationed in the sky, above the clouds without the ladder or angels. Likewise, the Elohist source describes Jacob wrestling with an angel. The classical documentary hypothesis, first developed in the late 19th century among biblical scholars and textual critics, holds that the Jahwist portions of the Torah were composed in the 10th 9th century BCE Elohim is the father of Jesus in both the physical and the spiritual realms, whose name before birth is said to be Jehovah. In the belief system held by the Christian churches that adhere to the Latter Day Saint movement and most Mormon denominations, including the Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church), the term God refers to Elohim (the Eternal Father), As such, the term Godhead differs from how it is used in mainstream Christianity. in contrast to his contemporary apostle Orson F. Whitney's explanation that, while to "the modern Jew [Elohim] means the plural of majesty, not of number to the Latter day Saint it signifies both."

Раелизм

Жаңа діни қозғалыс және НЛО діні – Халықаралық Раэль қозғалысы, француз журналисі Клод Ворильхон (кейін "Раэль" атымен танылды) 1974 жылы құрған. Олар, Жаратылыс кітабындағы еврей сөзі Элохимнің мағынасы "аспаннан келгендер" екенін, және ол сөздің ғарыздық шетелдіктердің бір түріне сілтеме жасайтынын мәлімдейді.

Гностицизм

Гностикалық мәтінде, Иоаннның құпия кітабында Елохим – Әбілдің тағы бір аты, оның ата-анасы Ева мен Ялдабаот. Ол су мен жер элементтеріне билік етеді, Қабылмен бірге, ол от пен жел элементтеріне билік ететін Яхве ретінде қарастырылады. Дегенмен, 2-ғасыр гностикалық ұстазы Юстин үш бастапқы құдайлықпен космологиялық модель ұсынды. Біріншісі – Жақсылық деп аталатын трансценденттік жаратылыс, екіншісі – Елохим, ол мұнда аралық еркек бейнесі ретінде көрінеді, ал үшіншісі – Едем деп аталатын Жер-ана. Әлем және алғашқы адамдар Елохим мен Едем арасындағы махаббаттан жаратылған, бірақ Елохим өзінен жоғары Жақсылықтың бар екенін білгенде, оған жетуге тырысып, ғаламға зұлымдықты әкеледі.