Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
"Прагматизм" – Чарльз Сандерс Пирс өзінің прагматикалық философиясын 1905 жылдан бастап атау үшін қолданған термин, өзін және оны бастапқы атау – прагматизмнен алыстату мақсатында, ол "әдеби журналдарда" оның пікірінше дұрыс емес қолданылған. 1905 жылы Пирс өзінің "прагматизм" терминін ойлап тапқанын жариялады, оны "қарақшылардан сақтану үшін тым жаман" деп атады (Collected Papers (CP) 5.414). Бүгінде философиядан тыс, "прагматизм" көбінесе мақсаттар мен принциптерге келісім жасау, тіпті пайда табу үшін аяусыз іздеу ретінде түсініледі. Пирс осы жылы сақталған хат жобасында және кейінгі жазбаларында осы айырмашылықтың басқа немесе нақтырақ себептерін түсіндірді. Пирстің прагматизмі, яғни прагматизм, Пирс пікірінше, басқа прагматизмдерден қатаң логика рухына, шындықтың өзгермейтіндігіне, шексіздіктің нақтылығына және (1) ойды белсенді басқаруға, күмәндануға, себептерді салмақтауға, ал (2) ерік-жігерді қолданбауға, сенуге дайын болу арасындағы айырмашылықпен ерекшеленеді. Оның пікірінше, оның прагматизмі, қатаң айтқанда, өзі жеке философия емес, идеяларды нақтылауға арналған жалпы әдіс. Ол алғаш рет 1877-1878 жылдардағы "Ғылым логикасының иллюстрациялары" мақалалар сериясында статистика принциптерімен және логикалық қорытындылар тәсілдерімен бірге ғылыми логиканың бір аспектісі ретінде өзінің прагматизмін жариялады.
"Pragmaticism" is a term used by Charles Sanders Peirce for his pragmatic philosophy starting in 1905, in order to distance himself and it from pragmatism, the original name, which had been used in a manner he did not approve of in the "literary journals". Peirce in 1905 announced his coinage "pragmaticism", saying that it was "ugly enough to be safe from kidnappers" (Collected Papers (CP) 5.414). Today, outside of philosophy, "pragmatism" is often taken to refer to a compromise of aims or principles, even a ruthless search for mercenary advantage. Peirce gave other or more specific reasons for the distinction in a surviving draft letter that year and in later writings. Peirce's pragmatism, that is, pragmaticism, differed in Peirce's view from other pragmatisms by its commitments to the spirit of strict logic, the immutability of truth, the reality of infinity, and the difference between (1) actively willing to control thought, to doubt, to weigh reasons, and (2) willing not to exert the will, willing to believe. In his view his pragmatism is, strictly speaking, not itself a whole philosophy, but instead a general method for the clarification of ideas. He first publicly formulated his pragmatism as an aspect of scientific logic along with principles of statistics and modes of inference in his "Illustrations of the Logic of Science" series of articles in 1877 8.
Прагматизмнің пайда болуы
Прагматизм философиялық ағым ретінде 1872 жылы Пирс, Уильям Джеймс, Чонси Райт, Джон Фиске, Фрэнсис Эллингвуд Аббот және заңгерлер Николас Сент-Джон Грин мен Джозеф Бангс Уорнер (1848–1923) арасындағы «Метафизикалық клубта» болған талқылауларда пайда болды. Прагматизм атауын алғаш рет 1898 жылы Джеймс қолданған, ол 1870-ші жылдардың басында Пирске осы атауды енгізгенін айтты. Джеймс, басқалармен бірге, Пирстің 1877 жылғы «Ғылым логикасының иллюстрациялары» сериясын, әсіресе «Біздің идеяларымызды қалай айқын етуге болады» (1878) еңбегін прагматизмнің негізі деп санады. Пирс (CP 5.11 12), Джеймс сияқты, прагматизмді философияда және өзге салалардағы таныс көзқарастардың, ойлаудың және қиын мәселелерді шешудің жаңа, әдейі әдісіне айналған түрі деп қарастырды. Пирс, Джеймстен және ертедегі Джон Дьюиден кейбір қосымша құлшыныстарымен ерекшеленді, ол олардан гөрі рационалистік және реалистік көзқарас ұстанды, осы терминдердің әртүрлі мағыналарында, өзінің философиялық көңіл-күйінің көп бөлігінде. 1906 жылғы қолжазбасында Пирс, ондаған жылдар бұрынғы «Метафизикалық клубта» Николас Сент-Джон Гриннің Бейннің сенім туралы анықтамасын – «адамның қандай әрекетке дайын тұратыны» – қолданудың маңыздылығын жиі айтқанын жазды. Осы анықтамаға сәйкес, прагматизмнен артық бір қорытынды шығару қиын, сондықтан оны прагматизмнің «әкесі» деп санауға болады. Джеймс пен Пирс, сенім, мінез-құлық және бейімділік арасындағы тығыз байланысқа шабыттандырылып, Гринмен келісті. Джон Шук былай деді: «Чонси Райт та үлкен еңбектің иесі, өйткені Пирс пен Джеймс еске алатындай, рационалистік болжамдарға қарсы феноменалистік және қате жіберуге дайын эмпиризмді талап еткен – Райт болатын». Прагматизм ерекше американдық философия ретінде танылады. Джеймс, Джон Дьюи, Ф. С. Шиллер, Джордж Герберт Мид және басқалар қолдаған бұл ағым берік және танымал болып келеді. Бірақ Пирс өзінің беделін арттыру үшін бұл фактіні пайдаланбады, тіпті өзінің философиялық ұстанымын ажырату үшін «прагматизм» деген жаңа сөзді қолданды.
Pragmatism as a philosophical movement originated in 1872 in discussions in The Metaphysical Club among Peirce, William James, Chauncey Wright, John Fiske, Francis Ellingwood Abbot, and lawyers Nicholas St. John Green and Joseph Bangs Warner (1848–1923). The first use in print of the name pragmatism appears to have been in 1898 by James, who credited Peirce with having coined the name during the early 1870s. James, among others, regarded Peirce's 1877 8 "Illustrations of the Logic of Science" series, especially "How to Make Our Ideas Clear" (1878) as pragmatism's foundation. Peirce (CP 5.11 12), like James saw pragmatism as embodying familiar attitudes, in philosophy and elsewhere, elaborated into a new deliberate method of thinking and resolving dilemmas. Peirce differed from James and the early John Dewey, in some of their tangential enthusiasms, in being decidedly more rationalistic and realistic, in several senses of those terms, throughout the preponderance of his own philosophical moods. In a 1906 manuscript, Peirce wrote that, in the Metaphysical Club decades earlier, Nicholas St. John Greenoften urged the importance of applying Bain's definition of belief, as "that upon which a man is prepared to act." From this definition, pragmatism is scarce more than a corollary; so that I am disposed to think of him as the grandfather of pragmatism. James and Peirce, inspired by crucial links among belief, conduct, and disposition, agreed with Green. John Shook has said, "Chauncey Wright also deserves considerable credit, for as both Peirce and James recall, it was Wright who demanded a phenomenalist and fallibilist empiricism as a vital alternative to rationalistic speculation." Pragmatism is regarded as a distinctively American philosophy. As advocated by James, John Dewey, F. C. S. Schiller, George Herbert Mead, and others, it has proved durable and popular. But Peirce did not seize on this fact to enhance his reputation, and even coined the word "pragmaticism" to distinguish his philosophical position.