Кіріспе
Аймақтық испан диалектілері – испан тілінің андалузиялық диалектілері (lang es, andaˈluθ, ) Андалусия, Сеута, Мелилья және Гибралтарда қолданылады. Олар Пиреней түбегінің оңтүстік испан тілінің ең ерекше нұсқаларын құрайды, көптеген жағынан солтүстік нұсқаларынан фонетикалық, морфологиялық және лексикалық ерекшеліктерімен өзгешеленеді. Бұл ерекшеліктердің көпшілігі – Андалусиядан тараған, бірақ Толедо мен Мадрид сөйлеу тілінің жоғары деңгейлеріне жетпеген және стандартты испан тілінің түбектік нормасының бір бөлігіне айналмаған жаңалықтар. Андалусия испан тілі тарихи тұрғыдан ұлттық деңгейде сынға ұшыраған, бірақ соңғы онжылдықтарда бұл жағдай өзгерген сияқты, және Севилья сөйлеуі немесе севильяно нормасы Батыс Андалусияда жоғары мәртебеге ие екенін көрсететін дәлелдер бар. Андалусияның үлкен халқына байланысты, андалузиялық диалекттер Испаниядағы ең көп таралған диалекттердің бірі болып табылады. Иберия түбегіндегі испан тілінің басқа оңтүстік түрлері де андалузиялық тілдің негізгі элементтерін бөліседі, әсіресе фонетика саласында – экстремадуралық және мурсиандық испан тілдері, сондай-ақ, аз дәрежеде манчегалық испан тілі. Андалусиядан Америкадағы және басқа елдердегі испан колонияларына кең көші-қон болғандықтан, барлық латын американдық испан диалекттері батыс андалузиялық испан тілімен бірқатар негізгі ерекшеліктерді бөліседі, мысалы, екінші жақ көпше түрінде vosotros орнына ustedes қолдану, seseo және leísmo-ның болмауы. Латын американдық испан тілінің көп бөлігінде yeísmo, дыбылдық әлсіреу, тарихи [θ] немесе [s] дыбыстарын глотталдық үнді пайдаланып айту және дыбылдық әлсіреу сияқты андалузиялық ерекшеліктер де кездеседі. Канар испан тілі де тарихи қоныстануына байланысты батыс андалузиялық испан тіліне өте ұқсас.
The Andalusian dialects of Spanish (lang es, andaˈluθ, ) are spoken in Andalusia, Ceuta, Melilla, and Gibraltar. They include perhaps the most distinct of the southern variants of peninsular Spanish, differing in many respects from northern varieties in a number of phonological, morphological and lexical features. Many of these are innovations which, spreading from Andalusia, failed to reach the higher strata of Toledo and Madrid speech and become part of the Peninsular norm of standard Spanish. Andalusian Spanish has historically been stigmatized at a national level, though this appears to have changed in recent decades, and there is evidence that the speech of Seville or the norma sevillana enjoys high prestige within Western Andalusia. Due to the large population of Andalusia, Andalusian dialects are among the most widely spoken dialects in Spain. Within the Iberian Peninsula, other southern varieties of Spanish share some core elements of Andalusian, mainly in terms of phonetics notably Extremaduran Spanish and Murcian Spanish as well as, to a lesser degree, Manchegan Spanish. Due to massive emigration from Andalusia to the Spanish colonies in the Americas and elsewhere, all Latin American Spanish dialects share some fundamental characteristics with Western Andalusian Spanish, such as the use of ustedes instead of vosotros for the second person informal plural, seseo, and a lack of leísmo. Much of Latin American Spanish shares some other Andalusian characteristics too, such as yeísmo, weakening of syllable final , pronunciation of historical or the sound as a glottal fricative, and merging syllable final and Canarian Spanish is also strongly similar to Western Andalusian Spanish due to its settlement history.
Сибиланттар
Испаниядағы испан диалектілерінің көпшілігі, кем дегенде, дауыстылық алдындағы жағдайда, дәстүрлі жазуда «z» және «c» (алдыңғы «e» және «i» әріптері алдында) деп айтылатын дыбыстар мен «s» деп айтылатын дыбыс арасында айырмашылық жасайды. Алайда, Андалусияның көптеген аймақтарында екі фонема ажыратылмайды және «s» әрпі екеуі үшін де қолданылады, ол seseo деп аталады. Басқа аймақтарда дыбыс «θ» (a sound close, but not identical to «s») түрінде көрінеді, ол ceceo деп аталады. Бұл дыбыстардың Андалусиядағы айтылуы географиялық, әлеуметтік және жеке сөйлейтіндердің арасында әртүрлі, сонымен қатар стандартты айырмашылыққа қатысты кейбір өзгерістер болды. Ауызша сөйлеушілердің арасындағы әртүрліліктің таралуына дәлел ретінде көптеген андалусиялықтардың әртүрлі сибилянттар арасында аз ғана байқалатын үлгімен ауысып тұрғанын анықтады. Сонымен қатар, Андалусияның ауылдық аймақтарында бір кездері тек қана ceceo қолданылған деген ой күмән тудырады, және көптеген спикерлер ceceante немесе ceceo қолдану деп сипатталған, шын мәнінде, аз үлгіде «s» және «θ» әріптерін ауыстырып қолданған. Ceceo стигматизацияланған және әдетте ауылдық аймақтармен байланысты болса да, тарихи тұрғыдан ол Севилья мен Кордова сияқты беделді қалаларда болмаса да, Хуэльва мен Кадис сияқты кейбір ірі қалаларда кездесті. Ең алдымен шығыс Андалусияда, сонымен қатар батыс Андалусиядағы Хуэльва, Херес және Севилья сияқты жерлерде де distinción-ға қарай ауысу байқалады. Distinción-ның жоғары деңгейі білім беру, жастар, қалалық аймақтар мен бақылаудағы сөйлеумен байланысты. Бұл өзгерісті бұқаралық ақпарат құралдары мен мектептің ықпалы әсер етуі мүмкін. картаны ұсынады, ол Андалусияның әр түрлі аймақтарында осы дыбыстарды әртүрлі түрде айтуды көрсетеді. Картадағы ақпарат шамамен толықтай сәйкес келеді Иберия түбегінің лингвистикалық атласының нәтижелеріне, 1930 жылдардың басында Андалусияда жүзеге асырылды және сонымен қатар сипатталды. Бұл көздер әдетте белгілі бір жердегі тілдегі ең көп таралған айтылуын көрсетеді. Сонымен қатар, және , seseo-ның басым бөлігі солтүстік-батыс Хуэльвада, Севилья қаласында, сондай-ақ Севилья провинциясының солтүстігінде, оңтүстік Кордобаның көп бөлігінде, оның ішінде астанада және Жаеннің кейбір бөліктерінде, батыс Гранадада, солтүстік Малагада және Альмерия қаласында. Сол сияқты, ceceo оңтүстік Хуэльвада, Севильяның көп бөлігінде, оның ішінде астананы қоршаған аймақ, бірақ оны қоса алғанда, барлық Кадис, оның ішінде астана, seseo 1933 жылы, Картахена қаласының айналасындағы Мурсияның оңтүстік жағалау аймағында және оңтүстік Аликантедің Торревьеха сияқты бөліктерінде, валенсиялық тілдің шекарасына жақын жерде табылды. Ceceo сонымен қатар жағалауға жақын орналасқан Перин және Торре Пачеко деген Мурсия ауылдарында да табылған.
Басқа жалпы белгілері
Андалусия испан тілінің фонеологиясы басқа диалекттерге қарағанда көптеген ерекшеліктерді қамтиды. Олардың көпшілігі – жаңалықтар, әсіресе жұмсарулар мен бірігулер, ал Андалусия испан тілінің ерекше жұмсарулары мен бірігулері буынның соңғы бөлігінде кездеседі. Ең жалпысы, бұл сипаттамаларға yeísmo (ағылшын тіліндегідей дыбыстың айтылуы), сөз бен сөз тіркесінің соңғысының велярлануы, дауыстылар арасындағы дыбыстың жоғалуы және кейде буынның соңғы дауыстыларын біріктіру немесе тіпті жою арқылы буынның соңғы бөлігінің қысқаруы кіреді. Испанияның оңтүстігіне тән осы белгілердің кейбірі солтүстік-батыс Испанияның Астур-Леон аймағында сөйлейтін халықтардан пайда болған болуы мүмкін, онда олар әлі де кездеседі. Буынның соңғы дауыстыларының жұмсаруы орта таптың сөйлеуінде жиі кездеседі, ал жұмсарудың белгілі бір деңгейі Андалусияда әлеуметтік-тілдік жағынан ерекшеленбейді, жергілікті стандарттың бір бөлігін құрайды. Дегенмен, андалусиялықтар ресми сөйлеуде буынның соңғы дауыстыларын жұмсарту деңгейін азайтуға бейім. Yeísmo, яғни дыбыстың бірігуі, Андалусияның көп бөлігінде кең таралған және оның шығу тегі Астур-Леондық қоныс аударушыларға байланысты болуы мүмкін. әдетте аспирацияланады немесе айтылады, тек шығыс Андалусияның кейбір аймақтарында (мысалы, Хаэн, Гранада, Альмерия провинциялары) ғана арқалық сақталады. Бұл аспирациялық айтылу Эстремадураның көп бөлігінде және Кантабрияның кейбір бөліктерінде де естіледі. Сөздің соңғысы көбінесе велярлы мұрындыққа айналады, тіпті дауыстыдан басталатын басқа сөздің алдында да, мысалы, "олар мені жиренеді" үшін. Бұл ерекшелік испан тілінің көптеген басқа түрлерімен, соның ішінде Латын Америкасының көп бөлігімен және Канар аралдарымен, сондай-ақ солтүстік-батыс Испанияның көп бөлігімен ортақ, бұл велярланудың болу себебі болуы мүмкін. Дауыстылар аралық дыбыс көбінесе жоғалады, мысалы, "ауыр" үшін pesao, "жиі" үшін a menúo. Бұл, әсіресе, өткен шақта жиі кездеседі; мысалы, he acabado "Мен аяқтадым" he acabao болады. ado жұрнағы үшін бұл ерекшелік испан тілінің барлық Пиреней нұсқаларына ортақ, ал басқа жағдайларда ол Испанияның оңтүстік жартысының көп бөлігінде кең таралған. Сондай-ақ, испан тілінде сөйлейтін әлемнің көп бөлігінде болғандай, соңғы дыбыс көбінесе жоғалады. Бұл кең таралған дауыстылар аралық дыбыстың жоғалуы бірнеше Астуриялық және Кантабриялық диалекттермен де ортақ, бұл ерекшеліктің Астуриялық шығу тегіне нұсқауы мүмкін. Бұл ерекшелік реконкиста кезінде солтүстік-батыстан келген қоныс аударушылармен байланысты болуы мүмкін, олар Шығыс Астурия сияқты аймақтардан келген, онда, Ескі Кастилиядағыдай, соңғы дыбыс та айтылған. Сөздің соңғысы дауысты дыбыспен басталатын келесі сөздің алдында , немесе толықтай жойылуы мүмкін, мысалы, "толқындар" үшін las olas. Осылайша, бұл диалекттерде casa ("үй") және casas ("үйлер") дауыстылардың сапасы бойынша ажыратылады, ал солтүстік испан тілінде сөйлейтіндер екі сөзде де орталық дауыстыларды және casas-та соңғы альвеолярды қолданады. Бұл процеске әсер ететіні туралы келіспеушіліктер бар, бірақ дәлелдердің көпшілігі олардың орташа деңгейде төмендеуін көрсетеді. Сөздің соңғы жұмсақ дауыстысының сапасы, әдетте транскрипцияланады, географиялық және әлеуметтік факторларға байланысты өзгереді. Бұл сөздің соңғысынан төмен болуы мүмкін немесе оның орнына жай ғана алдыңғы қатарға жылжуы мүмкін. Нәтижесінде, бұл диалекттерде бес дауысты фонема бар, олардың әрқайсысында кернеулі аллофон (солтүстік испан тіліндегідей қалыпты айтылумен шамамен бірдей; , , , , , бұдан былай диакритикалық белгілерсіз транскрипцияланады) және жұмсақ аллофон (, , , , ) бар. Бұған қоса, дауыстылар үйлесімділігі процесі орын алуы мүмкін, онда жұмсақ дауыстының алдындағы кернеулі дауыстылар өздері жұмсақ болуы мүмкін, мысалы, trébol ("жұрт, клуб") vs tréboles ("жұрт, клубтар"). Мысалы, perla ("мұнажыр"), carne ("ет"), adquirí ("Мен сатып алдым"), mismo ("бірдей"), desde ("тен"), rasgos ("тұлғалық белгілер"). Андалусия испан тілінде дауыссыз бөгет алдыңғы дауыссыздықтың дауыссыздығын қабылдауы мүмкін, ал келесі дауыссыздықтың артикуляциялық орны да сол дауыссыздықтың орнына ауысуы мүмкін. Нәтижесінде екеуі де бір дауыссыз ырғақ ретінде бірігеді; Осылайша, жиі ассимиляцияланады алдында , desbaratar → *effaratar ("жоюға, бұзылуға"), алдында , los desvanes 'аспалдақтарда' және алдында , rasgo 'белгісі' сияқты. Мұндай құлшылық географиялық және әлеуметтік тұрғыдан қарапайым ассимиляцияға қарағанда аз таралған. "лифт" деген сөзден алынған. Негізінен Батыс Андалусияда /s/ аспирациясы дауыссыз аялдамалардың аспирациядан кейінгі аялдамаларына әкелуі мүмкін, өйткені айтылған интервокальдықтар әдетте, әсіресе еркектер сөйлеуінде, дауысталуы мүмкін, тіпті жақындасуға айналуы мүмкін. Бұл интервокальдық және дауыстың арасындағы айырмашылықтың көп бөлігін дауысталу мен аспирацияның айырмашылықтарымен сақталады. буынның соңғы жағдайында , alma ("жан") орнына, el ("the") орнына қолданылуы мүмкін. Керісінше де болуы мүмкін, яғни , болады (мысалы, sartén "қуыру табасы"). Жоғарыда қысқаша айтылғандай, аспирацияланған және ассимиляцияланған айтылулар (carne үшін) да жиі кездеседі. Соңғы және дауыстың арасындағы дауыстың бейтараптығы ешқашан дауыстының алдында болмайды, тіпті сөз шекарасында да. otro әрқашан. Бұл дауыстар сөйлемнің соңында да жоғалуы мүмкін. Буынның соңғы және дауыстың бірігуі ауылдық және білімсіз сөйлеумен байланысты, бірақ ол қалалық сөйлеуде де белгілі бір жетістікке жеткен. Сондықтан, осы мақаладағы транскрипциялар Пиреней испан тілінің стандартындағы таралуға сәйкес келеді. Батыс Андалусияда аспирацияланған алдында , өзі де глатталғандықтан, жоғалуы мүмкін. Осылайша, virgen ("құдай") арасында өзгереді және , соңғысынан дегеминацияланған.
As a result, these varieties have five vowel phonemes, each with a tense allophone (roughly the same as the normal realization in northern Spanish; , , , , , hereafter transcribed without diacritics) and a lax allophone (, , , , ). In addition to this, a process of vowel harmony may take place where tense vowels that precede a lax vowel may become lax themselves, e. g. trébol ('clover, club') vs tréboles ('clovers, clubs'). e. g. perla ('pearl'), carne ('meat'), adquirí ('I acquired'), mismo ('same'), desde ('from'), rasgos ('traits'). In Andalusian Spanish a voiced obstruent may assimilate the voicelessness of a preceding , while that same may assimilate the place of articulation of the following consonant. As a result, both merge as a single voiceless consonant; Thus, is often assimilated to before , as in desbaratar → *effaratar ('to ruin, to disrupt'), to before , as in los desvanes 'the attics', and to before , as in rasgo 'feature'. This kind of devoicing is less widespread, geographically and socially, than simple assimilation. as in ascensor ('lift'). Mainly in Western Andalusia, /s/ aspiration can result in post aspiration of following voiceless stops, as in pronounced Intervocalic are usually voiced, especially in male speech, and can even become approximants. This means much of the phonetic distinction between intervocalic and is in fact maintained by differences in voicing and post aspiration. may be pronounced as in syllable final position, as in instead of for alma ('soul') or instead of for el ('the'). The opposite may also happen, i. e. becomes (e. g. sartén 'frying pan'). As briefly mentioned above, aspirated and assimilated realizations ( for carne) are also common. Neutralization of final and never occurs before a vowel, even at word boundaries. otro is always These consonants may also be dropped in utterance final position. Merging syllable final and is associated with rural and uncultured speech, but it has made some headway in urban speech. Because of this variation in final liquid consonants, transcriptions in this article follow the distribution found in Standard Peninsular Spanish. In Western Andalusian, an aspirated before can be elided due to the fact that itself is glottal. Thus, virgen ('virgin') varies between and , with the latter being degeminated from .
Сөздік
Мосараб, рома және ескі испан тілдерінен шыққан көптеген сөздер Андалусияда кездеседі, олар Испанияның басқа диалекттерінде табылмайды (бірақ олардың көбі Оңтүстік Америкада және, әсіресе, Кариб теңізіндегі испан диалекттерінде Андалусияның күшті әсерінен кездеседі). Мысалы: стандартты *lloviznar* немесе *chispear* ("жаңбыр тамшылау") орнына *chispenear*, *zapatilla* ("тақ кешу") орнына *babucha*, *chaval* ("бала") орнына *chavea* немесе *anteayer* ("кеше") орнына *antié*. Андалусия араб тілінен шыққан бірнеше сөздерді табуға болады, олар жалпы испан тілінде архаизмдерге айналған немесе белгісіз болып кеткен, сондай-ақ көптеген мақал-мәтелдер бар: мысалы, *haciendo morisquetas* (мориско сөзінен, бет-әлпетті өзгеру және қолмен әрекет ету мағынасында, тарихи тұрғыдан мұсылман намазымен байланысты). Мұндай сөздерді Андалусияның ескі мәтіндерінде кездестіруге болады. Араб тіліндегі латын сөздерінің кейбір жұптары бар, мұнда арабша нұсқасы Андалусияда көбірек таралған, мысалы, стандартты *habitación* немесе *dormitorio* ("жатын бөлме") үшін *alcoba* немесе стандартты *joya* ("зергерлік бұйым") үшін *alhaja*.
Ықпал
Андалусия диалектілерінде айтылатын кейбір сөздер жалпы испан тіліне белгілі бір мағынамен енген. Мысалы, "juerga" ("әдепсіздік", немесе "құрметсіздік, той-думандар"), андалусиялық "huelga" ("жұмыссыз кезең", қазір "еңбек тақиясы") сөзінің айтылуы. Фламенко лексикасында көптеген андалусизмдер бар, мысалы, cantaor, tocaor және bailaor, бұл "d" әрпінің түсірілуінің мысалдары; стандартты жазуда бұл cantador, tocador және bailador болар еді, ал жалпы испан тілінде осы терминдер cantante, músico және bailarín деп аталады. Фламенко терминдерінде айтқанда, дұрыс жазуда "d" әрпі түсіріледі екенін ескеріңіз; фламенко кантаоры осылай жазылады, кантадор емес. Басқа жағдайларда, түсірілген "d" әрпі стандартты испан тілінде андалусиялық мәдениетпен тығыз байланысты терминдер үшін қолданылуы мүмкін. Мысалы, pescaíto frito ("шағын қуырылған балық") Андалусияда танымал тағам, және осы жазу Испанияның көптеген аймақтарында осы тағамды атау үшін қолданылады. Жалпы қолдану үшін "pescadito frito" деп жазылады. Лланито, Ұлыбританияның теңіз артындағы Гибралтар аумағының жергілікті тілі, андалусиялық испан тіліне негізделген, сонымен қатар британдық ағылшын тілінің және басқа да әсерлері бар.
Тіл қозғалысы
Андалусияда андалусия тілін жеке тіл деп, испан тілінің диалектісі емес деп мойындауды қолдайтын қозғалыс бар.