Кіріспе

Құс түрі

Еуропалық шаяң (Larus argentatus) – ірі шаяң, ұзындығына дейін жетеді. Шаяң/қара арқалы шаяңның таксономиясы күмәнді, әртүрлі ғалымдар екіден сегізге дейін түрді мойындайды. Бұл топ Солтүстік жарты шардың айналасында тараған. Көптеген жақын популяциялар араласады, бірақ шектес популяциялар араласпайды. Еуропалық шаяңның балапандары мен жас шаяңдар ата-аналарынан тамақ сұрағанда немесе оларды шақырғанда ерекше, қайталамалы, жоғары дыбысты "шық" деп шығарып, басын шайқап алады. Қалалық аймақтардағы ересек шаяңдар да адамдардан тамақ алғанда осы мінез-құлықты көрсетеді.

Мінез-құлық

Еуропалық шағалақайлардың біріккен топтарында үстемдік иерархиясы болады, ол көлемі, агрессивтілігі және дене күшіне негізделген. Ересек аталар әдетте тамақтану және аумақтық дауларда аналар мен жастардан жоғары тұрады, ал ересек аналар ұя салуға орын таңдағанда әдетте үстемдік танытады. 2009 жылдан бері Ұлыбританиядағы шағалақайлардың саны қорғауға алынған құстардың қызыл тізіміне енгізілді.

Сүйісу және ұрпақ өсіру

Жұп құру кезінде, тауық әтештің аумағына мойынсұнып, иілген күйде жақындайды, сонымен қатар жалбарыну үнін шығарады (жас шағалалардың шығарған дыбысына ұқсас). Егер әтеш оған шабуыл жасамай, қумай қойса, ол тік тұрып, меңіреп жауап береді. Одан кейін екі құс басын синхронды түрде шайқап, сосын әтеш болашақ серігі үшін тамақ құсып береді. Егер тамақ қабылданса, жұптасу орын алады. Содан кейін екі құс та ұя салар орынды таңдайды, ол жыл сайын қайта пайдаланылады. Қалалық шағалалардың тіршілік ету деңгейі жағалаудағы шағалаларға қарағанда әлдеқайда жоғары, ересектердің жылдық өлім-жітім көрсеткіші 5%-дан кем. Сонымен қатар, еуропалық шағалалардың әр жұбы жылына үш балапан өсіреді. Бұл, олардың ұзақ өмір сүруімен қосылғанда, салыстырмалы түрде қысқа мерзім ішінде олардың санының күрт өсуіне алып келді, нәтижесінде қала тұрғындарымен қақтығыс туды. Көбелек шаруалық маусымында, шағалалар өздеріне жұмыртқалары мен балапандарына қауіп төндіретін адамдарға – көбінесе бейкүнә жаяу жүргіншілерге немесе олар ұя салған ғимараттардың тұрғындарына қарсы агрессивті түрде "сүңкіп түсіп шабуылдайды" және тырнақтарымен, қанаттарымен соққыға тырысады (кейде бір уақытта нәжіс немесе құсық шашып). Шағалалардың мүлікке көп мөлшерде қалдырған экскременттері, сондай-ақ жазда жұптасқан шағалалардың және балапандардың шуы да еуропалық шағалалармен қатар тұратын адамдар үшін мазасыздық туғызады.