Сербияның Чачак қаласы: тарих, география және климаты
Čačak
Чачак, Сербия қаласы: географиясы, климаты, 2022 жылғы халық саны (105 612). Орталық Сербиядағы Моравица округінің орталығы. Ауа-райы мен орналасуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чачак () – Сербияның орталық бөлігіндегі Моравица ауданының әкімшілік орталығы. Ол Батыс Морава аңғарында орналасқан. 2022 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 105 612 адамды құрайды.
Čačak (, ) is a city and the administrative center of the Moravica District in central Serbia. It is located in the West Morava Valley. As of the 2022 census, the city within administrative borders has a population of 105,612 inhabitants.
Климат
Чачак ылғалды континенттік климатқа ие (Кёппен климаттық жіктелімі: Dfb). Қаланың және оның айналасындағы орташа температура 74,1% ылғалдылықпен сипатталады, және ол жылы жаздар мен суық қыстармен ерекшеленеді. Таулардың кедергісіне байланысты жел негізінен солтүстік және солтүстік-шығыстан соғады, батыстан сирек соғады. Тамыз айындағы орташа температура , ал қаңтар айындағы орташа температура . Жыл бойына орташа есеппен 38 күн қар жауады. Желдің орташа жылдамдығы . Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері . Сахарадан бастау алған құмды дауылдардың қалаға жеткен бірнеше жағдайлары тіркелген.
Čačak has a humid continental climate (Köppen climate classification: Dfb). The average temperature of the city and its vicinity is with 74.1% humidity, and it is characterized by warm summers and cold winters. Winds blow from the north and northeast and rarely from the west because of the mountains that block them. The average temperature in August is , while in January it is There are on average 38 days with snow during the year. The average wind speed is The usual number of foggy days is 54. The average yearly precipitation is
There are a few recorded instances of sandstorms originating in the Sahara arriving to the town.
Этимология
Қаланың бастапқы атауы Градак ("кішкентай қала" деген мағынада) болған, ол 12-шы ғасырдың соңында салынған Моравский Градак монастырының төңірегінде дамыды. Чачак есімі алғаш рет Рагуза Республикасы шығарған құжатта кездеседі. 1409 жылдың 3 қаңтарында жасалған бұл құжат 1408 жылдың 18 желтоқсанындағы оқиғаларға сілтеме жасайды, және осы күн бүгінде Чачак қаласының ресми күні болып саналады. Атаудың шығу тегі қазір нақты белгісіз. Дегенмен, 19-шы және тіпті 20-шы ғасырлардағы бірнеше сөздіктер, соның ішінде көрнекті тіл білімі мамандары Вук Стефанович Караджич пен Дзюро Даничичтің еңбектерінде "чачак" сөзі және оған сәйкес "чачковит" сипаттауышы қолданылған, олар мұздаған немесе кепкен саздың, немесе жерден көтерілген тас кесектерінің жиынтығын білдіреді. Чачак орналасқан Батыс Мораваның кеңейген бөлігі 20-шы ғасырға дейін үнемі су тасқынына ұшыраған. Даничич бұл сөздің түбірі "скак" (серб тілінде "секіру" деген мағынаны білдіреді) деп болжаған. Бұл сөз және оның түрлері қазіргі серб тілінен толығымен жойылған, бірақ сол тектің басқа топонимдері сақталған, мысалы, sr тауының атында. Атеничаның екі обасында Иллириялық типтегі (Гласинак мәдениеті) ханзадалардың қабірлері табылды. Олардың ішінде иондық шыны, шыны пастасы, лебедь бейнесі салынған янтарь мүсіні және жабайы шошқаның аттикалық тақтасы бар, барлығы б.з.д. 6-шы ғасырының соңына жатады. Мойсиньеде қоладан жасалған лебедь пішіндес орнитоморфтық фибулалар көптеп табылған. Мрчаевциде тарихи обалар қазылып алынған. Римдіктер басып алған кезде бұл аймақта Трибалли және Скордиски тайпалары мекен еткен.
The original name of the town was Gradac (meaning "little town"), which developed around the Moravski Gradac monastery, built in the late 12th century. First mention of the name Čačak was in a document issued by the Republic of Ragusa. Dated on 3 January 1409, it refers to the events from 18 December 1408, and this date is today the official Čačak Town Day. The origin of the name is obscured today. However, several dictionaries from the 19th and even from the 20th century, including works of major linguists Vuk Stefanović Karadžić and Đuro Daničić, mention words čačak and the corresponding adjective čačkovit, meaning (lumps of) frozen or dried mud, or lumps of stone protruding from the ground. The widening along the West Morava where Čačak is located, was indeed regularly flooded until the 20th century. Daničić suggested that the origin of the word is the root skak (skakati means jumping in Serbian). The word and its variants completely disappeared from Serbian language today, but some other toponymy of the same origin were preserved, like in the name of the sr mountain. Princely tombs of an Illyrian type (Glasinac culture) were found in two mounds of Atenica with Ionian glass, glass paste, an amber bead depicting a swan, and an Attic plaque of a wild boar, all dating to the late 6th century BC. More ornithomorphic fibulae of bronze swans were found in Mojsinje. Prehistoric tumuli have been unearthed in Mrčajevci. The Triballi and Scordisci tribes lived in this area by the time of Roman conquest.
Орта ғасырлар
Бұл аймақты Византия императоры Гераклийдің (610–641) билігі тұсында славяндар қоныстанды. 1168 жылдан 1189 жылға дейін, Бірінші Болгар империясының құрамына енгеннен кейін, содан соң түрлі серб мемлекеттеріне қарастырылғаннан кейін, Стефан Неманьяның бауыры Страцимир Завидович Батыс Морава аймағын, оның ішінде қаланы – сол кезде Градак деп аталған жерді басқарды. Серб жупаны Страцимир қаланың ең биік тұсына Моравия Градағы Әйелдер шіркеуін салды. 1459 жылы түріктер аймақты жаулап алып, оны Смедерево санджағының құрамына қосып, Страцимирдің шіркеуін мешітке айналдырды. Қаланың атауы Градактан қазіргі Чачакқа өзгертілді.
Slavs settled the area during the reign of the Byzantine Emperor Heraclius (610–641). From 1168 to 1189, after incorporation into the First Bulgarian Empire and then various Serbian states, Stefan Nemanja's brother Stracimir Zavidović controlled the West Morava region, including the city, then known as Gradac. Stracimir, a Serbian župan, raised the Church of Our Lady of Moravian Gradac at the highest point of the town. In 1459, the Turks completed their conquest of the area, incorporating it into the Sanjak of Smederevo and converting Stracimir's church into a mosque. The town's name was changed from Gradac to the current Čačak.
XVI ғасыр - қазіргі заман
XVI-XVII ғасырлардағы Османдық саяхатшы Евлия Челеби Чачак қаласын жергілікті қадилықтың маңызды орталығы деп сипаттады. 1717 жылы австриялықтар Осман империясын жеңіп, Пасаровиц шарты жасасқаннан кейін Чачак Габсбург империясының құрамына кірді. Бірақ австриялық үкімге ұзаққа соқпады, 21 жыл өткен соң Чачак қайтадан Осман империясының бір бөлігіне айналды. Қайта басып алынған кезде Чачак қаласында тұратын көптеген сербтер қаладан қашып, Габсбург империясының солтүстігіне көшіп кетті. Олардың орнына Черногория, Босния және Герцеговинадан, сондай-ақ жақын маңдағы ауылдардан келген влахтар қоныстанды. Чачак қаласының елтаңбасында екі жыл көрсетілген. Біріншісі – 1408 жыл, осы жылы Рагуза мұрағаттары алғаш рет қаланың атын атады. Екіншісі – 1815 жыл, осы жылы екінші серб көтерілісі басталды және Чачак маңындағы төбелерде Любич шайқасы болды. Бұл шайқас сербтердің ең маңызды жеңістерінің бірі ретінде танымал. Көтерілісшілердің шағын тобы 5000-12000 сарбазды құрайтын, әлдеқайда күшті Осман армиясын жеңді. Ұзақ өтпей Осман империясынан азат болған алғашқы елдердің бірі – Сербия княздығы тәуелсіздік алды. 1837 жылы алғашқы серб гимназияларының бірі салынды. 1837-1941 жылдар аралығында Чачак қаласы жаңғыртылып, қала орталығы сол кезде танымал болған және бүгінге дейін сақталған Вена сецессия стилінде салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Чачак қысқа ғана өмір сүрген Ужице Республикасының құрамына кірді. Бұл республика Еуропадағы алғашқы азат етілген аймақ болғанымен, құрылғаннан кейін көп ұзамай неміс әскерлерімен қоршалып алынды. 1944 жылдың 4 желтоқсанында Чачак Югославия партизандары тарапынан толық азат етілді. Содан бері ол үлкен қалаға және аймақтық орталыққа айналды, кейіннен қазіргі Сербия Республикасының құрамындағы қала мәртебесі берілді.
Evliya Çelebi, an Ottoman explorer of the 16th and 17th centuries, described Čačak as the main place in the local kadiluk. In 1717, Čačak became a part of the Habsburg Empire after the Austrians defeated Ottomans, signing the Treaty of Passarowitz. Austrian rule was short lived, and 21 years later Čačak would again become a part of the Ottoman Empire. Most of Čačak's Serb residents at the time of reconquest had deserted the town, migrating north safety in the Habsburg Empire. In their stead were settlers from Montenegro, Bosnia and Hercegovina and Vlachs from the countryside nearby. Čačak has two years on its coat of arms. The first is 1408, in which Ragusan archives first name the town. The second is 1815, the year the Second Serbian Uprising began and the year the Battle of Ljubić was fought in the hills near Čačak. This battle is famous for one of the greatest Serbian rebel victories. Then a small group, the rebels defeated a much stronger Ottoman army numbering 5,000–12,000 men. Soon after, the Principality of Serbia, one of the first nations liberated from Ottoman rule, secured its independence. In 1837, one of the first Serbian grammar schools was completed. In the 1837–1941 period Čačak gradually modernized, with its town center modeled in a Vienna Secession style popular at the time and standing to this day. During World War II, Čačak was part of the short lived Republic of Užice, which, while the first liberated territory in Europe, was cut off by German forces shortly after it was founded. On 4 December 1944 Čačak was finally liberated by the Yugoslav Partisans. It has since evolved into a large town and a regional center, later being given the official status of a city within today's Republic of Serbia.
Этностық топтар
Қаланың басым бөлігін сербтер құрайды (95,3%), одан кейін рома, черногориялықтар және басқа этникалық топтар азшылықты құрайды. 19 ғасырда Осман империясы мен Австрия-Мажарстан арасындағы тоғысқан жолдарда орналасқандықтан, Чачак Чачак аймағында сирек кездесетін этностық топтардың өкілдеріне де пана болды. Мұндай мысалдың бірі – 1885 жылдан бастап қоныстана бастаған армян қауымы. Олар Осман әскеріне күштеп алынуынан және империядағы армяндарға жасалған жалпы қысымнан қашып келді. Осы қауымның көп бөлігі кофе бизнесімен айналысты. 1950 жылдары, екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кең ауқымды ұлттандыру процесінде жаңа коммунистік билік армян бизнесін тәркілеген соң, олардың көпшілігі эмиграцияға кетті.
The city is mostly inhabited by Serbs (95.3%), followed by minorities of Roma, Montenegrins and other ethnic groups. Being located on a crossroads between the Ottoman Empire and Austria Hungary during the 19th century, Čačak was home even to people of ethnicities that were not common in Čačak's region. One such example was a small Armenian community which began to settle from 1885, fleeing the forcible draft into the Ottoman army and the general oppression against the Armenians in the empire. Most members of this community worked in the coffee business. By the 1950s most of them had emigrated as the new Communist authorities, in the massive process of nationalization after World War II, confiscated Armenian businesses. Ethnic group Population%Serbs110,88696.14%Roma5300.46%Montenegrins3280.28%Croats1050.09%Yugoslavs1170.10%Macedonians1120.10%Russians340.03%Others3,2252.80%Total115,337
The city is mostly inhabited by Serbs (95.3%), followed by minorities of Roma, Montenegrins and other ethnic groups. Being located on a crossroads between the Ottoman Empire and Austria Hungary during the 19th century, Čačak was home even to people of ethnicities that were not common in Čačak's region. One such example was a small Armenian community which began to settle from 1885, fleeing the forcible draft into the Ottoman army and the general oppression against the Armenians in the empire. Most members of this community worked in the coffee business. By the 1950s most of them had emigrated as the new Communist authorities, in the massive process of nationalization after World War II, confiscated Armenian businesses. Ethnic group Population%Serbs110,88696.14%Roma5300.46%Montenegrins3280.28%Croats1050.09%Yugoslavs1170.10%Macedonians1120.10%Russians340.03%Others3,2252.80%Total115,337
Қоғам және мәдениет
Бұл қала 21 ғасырдағы қазіргі заманғы қалаға дейін атын атамаған елді мекеннен ұзақ және қиын жолды басып өтті. Қаланың бет-бейнесі, фасадтарында, ескерткіштерінде және мәдени орындарында көрінетіндей, тұрғындарының көркемдік рухын көрсетеді. Театр маусымында Dom kulture Čačak мәдени орталығында Сербияның түкпір-түкпірінен келген көптеген театр ұжымдары гастрольдік сапармен болады. Орталықта "Драма студиясы", сондай-ақ балет, бейнелеу өнері және мүсін жасау мектептері орналасқан. Көрмелер мен қойылымдар, мәдени және әдеби кештер "City Library Čačak", "Nadežda Petrović" және "Risim" галереялары, Чачак қаласындағы "Ұлттық мұражай", "Фотография салоны" және "Аймақтық мұрағат" сияқты көптеген жерлерде өткізіледі. Қаладағы қазіргі заманғы өнер туындыларын топтар мен бірлестіктер, жеке галереялар, өнершілер үйірлері және көптеген әуесқойлар арқылы бақылауға болады. Бейнелеу өнері мен мүсін жасау үйірлері көбінесе Ovčar Banja шипажайында ұйымдастырылады. Қала мен оның төңірегінде этномәдениет пен халық музыкасын ұнататын көптеген адамдарды тартатын мәдени, музыкалық, ойын-сауық және туристік шаралар өтеді, мысалы "Көктем дис", Надежда Петрович ескерткіші және жақын маңдағы Прислоника ауылындағы "Флейта фестивалі". Сонымен қатар, жаңадан құрылған "DUK фестивалі" және "Прича" рок фестивалі қала мен аймақтан келген жастарды қызықтырады. Чачак қаласында сербтерге тән ежелгі дәстүрлерді сақтайтын "Питиджада", "Купусиджада", "Фиякериджада" және басқа да фестивальдер өтеді. Чачактан оңтүстікке қарай орналасқан Гучада жыл сайын Гуча керней фестивалі өтеді, ол Балқандағы ең танымал фестивальдердің бірі, сондай-ақ Нови Садтағы Exit фестивалімен бірге ең көп келушіні қамтиды.
This city traversed a long and thorny road from an anonymous settlement to a modern city in the 21st century. The very face of the city, as seen in the facades, monuments, and cultural establishments, is the reflection of the artistic spirit of its inhabitants. During the theatrical season there are numerous theatrical ensembles on tour from all of Serbia at cultural centre Dom kulture Čačak. Centre is home to "Drama Studio" and schools of ballet, fine art and sculpture. The exhibitions and performances, cultural and literary evenings are held at numerous places such as: "City Library Čačak", "Nadežda Petrović" and "Risim" galleries, "National Museum" in Čačak, "Salon of Photography" and "Inter Municipal Archive" among many others. The current artwork production in the city can be followed through the auspices of groups and associations, private galleries, colonies and numerous enthusiasts. Fine art and sculpture colonies are most often held at the Ovčar Banja spa resort. There are numerous cultural, musical, entertainment and tourist manifestations within the city and close surroundings, which attract multitudes of followers of ethno culture, original folk music, like the "Dis spring", Memorial to Nadežda Petrović and the "Flute festival" in the nearby village of Prislonica. Also, newly established festivals "DUK Festival" and rock festival "Priča" attract younger population from the city and its region. Čačak is also home to events such as "Pitijada", "Kupusijada", "Fijakerijada" and other festivals that celebrate old traditions belonging to Serbs. In Guča, south from Čačak, every year the Guča trumpet festival is held, one of the most popular festivals in the Balkans, alongside the Exit festival in (Novi Sad).
Көлік
Географиялық орналасуына байланысты Чачак Батыс Сербиядағы негізгі автомобиль көлігі орталығы болып табылады. 2019 жылдың тамызынан бастап Белградтан Черногория шекарасына дейін созылатын Ұлы Милош автожолы Белград айналма жолынан Чачакқа дейін іске қосылды, сондай-ақ бірнеше бөлімдер қазіргі уақытта құрылыс кезеңінде. А5 автожолы да жоспарланған, ол Чачактан Поятеге дейін өтеді, осылайша Сербияның екі маңызды автожолын байланыстырады. Чачак 22 және 23 мемлекеттік тас жолдарында да орналасқан, бұл Батыс Сербияның екі маңызды магистральдық жолы. Кральеводан Пожегаға дейінгі темір жол Чачак қаласынан өтеді, осылайша қаланы Белград-Бар темір жолымен (елдегі маңызды темір жолдардың бірі) байланыстырады. 2019 жылы азаматтық авиацияға ашылған Морава әуежайы Чачак пен Кральево арасында орналасқан.
Due to its geographical position, Čačak is the main road transportation center in Western Serbia. As of August 2019, Miloš the Great motorway, which is projected to run from Belgrade to border with Montenegro, is in service from Belgrade bypass to Čačak with several other sections currently under construction. Also, the A5 motorway is planned and it will run from Čačak to Pojate, thus connecting two main motorways in Serbia. Čačak also lies on State Road 22 and State Road 23, two main highways in Western Serbia. A railway from Kraljevo to Požega passes through Čačak, thus connecting the city with Belgrade–Bar railway (one of country's main railways). The Morava Airport, one of country's three international airports, was opened in 2019 for civil airplanes and is located between Čačak and Kraljevo.