Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Kraljevo () – Сербияның орталық бөлігіндегі Рашка округінің әкімшілік орталығы. Ол Батыс Морава және Ибар өзендерінің тоғысқан жерінде, Шумадия географиялық аймағында, солтүстікте Котленик таулары мен оңтүстікте Столови таулары арасында орналасқан. 2022 жылы қаланың қалалық ауданында 61 490 адам, ал қалалық әкімшілік ауданында 110 196 адам тұрады. 1530 км² аумақты алып жатқан ол, Белградтан кейін Сербиядағы ең ірі муниципалитет болып табылады.
Kraljevo (, ) is a city and the administrative center of the Raška District in central Serbia. It is situated on the confluence of West Morava and Ibar, in the geographical region of Šumadija, between the mountains of Kotlenik in the north, and Stolovi in the south. In 2022 the city urban area has a population of 61,490 inhabitants, while the city administrative area has 110,196 inhabitants. With an area of 1530 km2, it is the largest municipality (after Belgrade) in Serbia by area.
Атауы
Бұрын Рудо Полье (Рудо Поље), Карановац (Карановац) және Ранковићево (Ранковићево) деп аталған Кральево қаласы өзінің қазіргі атын – "Патша қаласы" деген мағынаны Сербия корольдігінің Милан I патшасынан, оның өзінің тәж киюі мен осы аймақта тәж киген алты серб патшасын құрметтеп алды. Қаланың қазіргі гербінде жеті патшаны символдайтын жеті тәж бейнеленген.
Formerly known as Rudo Polje (Рудо Поље), Karanovac (Карановац) and Rankovićevo (Ранковићево), Kraljevo received its present name, meaning "the King's Town", from King Milan I of Serbia in honor of his own coronation and six Serbian kings that had been crowned in that area. The modern coat of arms of the city features seven crowns symbolizing the seven kings.
Тарих және көрікті жерлер
"Төменгі" Ибар аймағы сербтердің мәдени, саяси және экономикалық өмірін дамыта бастаған алғашқы аймақ деп есептеледі. 11 ғасырдың соңынан бастап Сербияның Ұлы княздығының орталығы Рашка аймағында орналасқан, ал мемлекеттік астанасы қазіргі Нови-Пазар маңындағы Растың ежелгі бекінісі болған. Кралево аймағында көптеген монастырлар бар: Студеница (1188), Градак және Стара-Павлика. Сонымен қатар, Маглич деп аталатын ортағасырлық бекініс те бар. Жича монастыры (1219) – серб архиепископтарының алғашқы ордасы, сонымен қатар серб патшаларының тәж кию рәсімі осы жерде өткізілген. Кралево қаласының алдындағы Рудо-Полье ауылы 14 ғасырда қоныстанған. Бұл аймақ 1458-1459 жылдары түріктер тарапынан басылып алынған. Түрік билігі кезінде Рудо-Полье Карановац деп аталды. Карановац 1718-1739 жылдар аралығында Австрия мен Түркия арасындағы соғыс кезінде маңызды елді мекенге айналды. 1718 жылдан кейін Морава өзенінің оң жағалауында Австрия мен Түркия арасындағы шекара белгіленді. 1805 жылы сербтердің бірінші көтерілісі кезінде Карановац ауыр зақымдарға ұшырады және мұсылман халқының көп бөлігі кетіп қалды, ал сербтер көтерілістен кейінгі кезеңде қаланың дамуын жалғастырды. Екінші серб көтерілісінен кейін Карановац 1819 жылы князь Милош Обреновичтің басшылығымен босатылды. Осы кезеңде Қасиетті Үшбірлік православие соборы салынды, Gospodar Vasin konak – бай қонақтарды қабылдауға арналған сарай, сондай-ақ бірқатар маңызды қоғамдық ғимараттар бой көтерді. Кралево алғашқы қала құрылыс жоспарын қабылдады және маңызды экономикалық орталыққа айналды. 1882 жылы король Милан Обренович Сербия Корольдігін құрып, өзінің тәж киюінің құрметіне Карановацтың атын Кралево деп өзгертті және Жича монастырын қалпына келтіру жөнінде бұйрық берді. 1919 жылы Николай Велимирович Жича епископы болып тағайындалды және қалада қысқа уақыт болды. 1935 жылы ол қайта оралып, 1941 жылға дейін қалады. Ол монастырды қайта жаңартып, кеңейтті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кралево неміс әскерлері тарапынан басылып алынды. 1941 жылдың қазан айында четниктер мен партизандардың біріккен күштері Кралево қамалы кезінде қаладағы неміс күштеріне шабуыл жасады. Жауап ретінде вермахт Кралево қырғынын жасады, нәтижесінде қаланың 2000 тұрғыны қаза табады. 1970 жылдары салынған ескерткіш кешен қазіргі күні осы қырғынның орнын еске салады. 1944 жылдың қараша айында Кралево және оның айналасындағы аудандарда ауыр шайқастар болды, нәтижесінде 29 қарашада қала азат етілді. 1999 жылы Югославияны НАТО бомбалау кезінде Кралево маңындағы Ладжевци әуежайы бомбаға түсті. Аймақтың ерекше белгісі – Жича монастырына қарасты Коронация шіркеуі. Жеті серб патшасы осы шіркеуде тәж киген (қаланың елтаңбасындағы жеті тәж осы болжамды көрсетеді). Шіркеу византиялық стильде салынған және ішінара қалпына келтірілген, ал 1210 жылы Сербияның қасиетті әулиесі Сава құрған алғашқы ғимараттан тек басты мұнара ғана сақталған. Кралевоның оңтүстік-батысында орналасқан әйгілі Студеница монастыры оңтүстік-батыс тауларының арасында, Ибар өзенінің саласы – Студеницаға қарап тұр. Ол 1190 жылы монах болған және Сент-Симеон ретінде қасиеттіленген король Стефан Неманья құрған ақ мәрмәрден жасалған кішкентай шіркеуден тұрады. Солтүстік, оңтүстік және батыс есіктердегі ою-өрнектер түріктер тарапынан зақымдалған. Ішкі қабырғалары византиялық фрескалармен безендірілген, олардың ішінде Соңғы Тоқсан және бес әулиенің портреттері ғана сақталған. Күмбез және нартекс – кейінірек салынған қосымшалар. Киелі Симеонның күміс қабірлік орны шіркеу ішінде көптеген алтын және күміс әшекейлермен, шіркеу ыдыстарымен және ескі қолжазбалармен, киім-кешек жиынтығымен және монахтардың пікірінше, 13 ғасырда Студеницада алғашқы аурухананы құрған қасиетті Саваға тиесілі болған реликтілермен сақталған. Әртүрлі тарихи кезеңдерде Кралево Сербияның әртүрлі әкімшілік құрылымдарының құрамына кірді, мысалы, Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінде Солтүстік Сербияның бөлігі ретінде, Югославия Корольдігі кезінде Моравия Бановинасының бөлігі ретінде және т.б., ал бүгінде ол ресми түрде Сумадия және Батыс Сербия аймағының құрамына кіреді.
The "lower" Ibar region is thought to be the first area where Serbs began to develop cultural, political and economic life. Since the end of the 11th century, the center of Grand Principality of Serbia was in the region of Raška, with state capital in the ancient fortress of Ras, near modern Novi Pazar. There are numerous monasteries in the Kraljevo area, Studenica (1188), Gradac and Stara Pavlica. There is also a medieval fortress known as Maglič. Monastery of Žiča (1219) was the original seat of Serbian Archbishop was used for the crowning of Serbian kings. The village of Rudo Polje, from which Kraljevo arose, was settled during the 14th century. This area was occupied by the Turks between 1458 and 1459. During the Turkish rule Rudo Polje became known as Karanovac. Karanovac became an important settlement during the war between Austria and Turkey in the period between 1718 and 1739. After 1718, a border between Austria and Turkey was established along right bank of river Morava. During the first uprising of the Serbs in 1805, Karanovac was heavily damaged and most of the Muslim population left, leaving the Serbs to continue development of the city during the period following the uprising. After the Second Serbian uprising, Karanovac was liberated in 1819 under the rule of Prince Miloš Obrenović. In that period the Orthodox Cathedral of the Holy Trinity was built; Gospodar Vasin konak, a mansion used by wealthy guests, as well as a number of significant public buildings. Kraljevo received the first urban plan, and became an important economic city. In 1882 King Milan Obrenović, establishing the Kingdom of Serbia, in honor of his coronation, changed Karanovac name to Kraljevo, and gave the order for restoration of rather dilapidated monastery Žiča. In 1919, Nikolaj Velimirović, was consecrated Bishop of Žiča and spent a brief period in the city. He returned again in 1935, and stayed until 1941. He rebuilt and enlarged the monastery. During World War II Kraljevo was occupied by the German army. In October 1941, joint forces of Chetniks and Partisans besieged and attacked German forces in Kraljevo during the Siege of Kraljevo. In retaliation the Wehrmacht carried out the Kraljevo massacre, killing 2,000 residents of the city. A memorial complex constructed in the 1970s today commemorates the site of the massacre. In November 1944, heavy battles were fought in Kraljevo and its surrounding areas culminating in the city's liberation on 29 November 1944. During the NATO bombing of Yugoslavia in 1999 the Lađevci Airport located near Kraljevo was bombed. One prominent feature of the area is the Coronation church which belongs to the Žiča monastery. Seven Serbian kings are said to have been crowned (the seven crowns on the city coat of arms represent this assumption) in the church. The church is Byzantine in style, and has been partially restored, with only the main tower remaining from the original building dating to 1210, when it was founded by Saint Sava, the patron saint of Serbia. The famous monastery of Studenica, south west of Kraljevo, stands high among the south western mountains, overlooking the Studenica, a tributary of the Ibar. It consists of a group of old fashioned timber and plaster buildings, a tall belfry, and a diminutive church of white marble, founded in 1190 by King Stefan Nemanja, who became a monk and was canonized as Saint Simeon. The carvings around the north, south and west doors have been partially defaced by the Turks. The inner walls are decorated with Byzantine frescoes, among which only a painting of the Last Supper, and the portraits of five saints remain from the original artwork. The dome and narthex are modern additions. The silver shrine of Saint Simeon sits within the church, along with many gold and silver ornaments, church vessels and old manuscripts, and a set of vestments and a reliquary, believed by the monks to have been the property of Saint Sava who founded the first hospital in Studenica in the 13th century. In various historical periods, Kraljevo was part of various administrative formats within Serbia, for example in the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes, as part of Northern Serbia, during the time of Kingdom of Yugoslavia as part of the Moravian Banovina, etc., and today it is officially part of Sumadija & Western Serbia Region
2010 жылғы жер сілкінісі
2010 жылдың 3 қарашасында Кралево қаласын магнитудасы 5,4 болатын жер сілкінісі шарлады. Екі адам қаза болып, 100-ден астам адам жеңіл жарақат алды. Көптеген ғимараттар зақымданып, жүздеген ғимарат, көбінесе ескілер, тұруға жарамсыз болып қалды. 4 қарашада 4,3 магнитудалы жер сілкінісі болған бірнеше нашар сілкіністер тіркелді.
Kraljevo was shaken by a Mw 5.4 earthquake on 3 November 2010. Two people died and over 100 suffered light injuries. A number of buildings suffered damage, and several hundreds, chiefly older buildings, were rendered unusable. There were several weaker aftershocks including a 4.3 earthquake on November 4.
Демография
2011 жылғы санақ нәтижесі бойынша, Кральево қалалық әкімшілік ауданында барлығы 125 488 адам тұрады. Кральево қаласында 41 358 шаруашылық бар, олардың әрқайсысында орташа 3,03 адам, ал үйлердің саны 53 367-ге жетеді. Кральево қаласының діни құрамында басым бөлігі серб православтарын (120 240) құрайды, сондай-ақ мұсылмандар (932), дінге сенбейтіндер (487), католиктер (286), протестанттар (82) және басқа да конфессия өкілдері де бар. Халықтың көп бөлігі серб тілінде сөйлейді (122 007).
According to the 2011 census results, a total of 125,488 inhabitants live in the city administrative area of Kraljevo. The city of Kraljevo has 41,358 households with 3,03 members on average, while the number of homes is 53,367. Religion structure in the city of Kraljevo is predominantly Serbian Orthodox (120,240), with minorities like Muslims (932), Atheists (487), Catholics (286), Protestants (82) and others. Most of the population speaks Serbian language (122,007).
Туризм
1990 жылдан бері Ибар өзенінде жыл сайын "Көңілді түсіру" (Весели спуст) деп аталатын регата өткізіледі. Бұл қашықтығы ұзын, Маглич бекінісінен басталып Кралево қаласында аяқталады. Регата шілде айының басында өтеді және 2017 жылы оған 300-ден астам қайық пен 5000-ға жуық адам қатысты. 1990 жылы өткен алғашқы регатаға 150 қатысушы келсе, 2004-2006 жылдары қатысушылар саны 10 000-ға, ал 2008 жылы 20 000-ға жеткен.
Since 1990 an annual regatta called "Joyful descend" (Veseli spust) is held on the Ibar river. The course is long, starts at the Maglič fortress and ends in Kraljevo. It is held in the early July and in 2017 it was attended by over 300 boats and 5,000 people. Inaugural regatta in 1990 had 150 participants, but the number grew to 10,000 in 2004–06 and 20,000 in 2008.
Спорт
Кралеводағы ең танымал спорт түрлері – баскетбол, волейбол және футбол. Волейбол клубы OK Ribnica Сербияның жоғары лигасының волейбол бөлімінде ойнайды. Баскетбол клубы KK Sloga Сербияның екінші деңгейдегі баскетбол лигасы B-де, ал футбол клубы FK Kablar Sijaće Polje Сербияның аймақтық лигасында ойнайды.
The most popular sports in Kraljevo are basketball, volleyball and football. The volleyball club OK Ribnica is playing in top tier Volleyball League of Serbia. The basketball club KK Sloga is playing in the second tier Basketball League of Serbia B, while the association football club FK Kablar Sijaće Polje is playing in regional league of Serbia.
Танымал тұрғындар
НБА ойыншысы Влад Дивац мансабын Кралево қаласында, "Слога" баскетбол клубында ойнаған кезде бастады (оның әйелі Кралеволық). Қазір ол клубқа көмектесіп тұрады. Тағы бір НБА ойыншысы Ненад Крстич Кралевода туған және Кралевоның "Машинац" баскетбол клубында өнер көрсеткен. Кралево – Еуролиганың ең құнды ойыншысы Василие Мичичтің туған жері. Кралевода сербиялық халықаралық футболшы Александр Лукович дүниеге келді. Небойша Дугалић, актер. Предраг Живкович Тозовац, музыкалық автор-орындаушы, Драган Калафатович, жас шахмат дарыны, Милош Прибичевич, Сербиядағы ең танымал букмекер, Стефан Йованович, Рибницадан шыққан рэпер, Лука Воштинич, "Мишлен" компаниясына бәсекелес "Про Гума" иесі және Данило Пантович, кинорежиссер.
NBA player Vlade Divac started his career in Kraljevo, while playing for Sloga basketball club (his wife is from Kraljevo). He now donates to the club. Another NBA player, Nenad Krstić was born in Kraljevo, and played for "Mašinac" basketball club from Kraljevo. Kraljevo is the birthplace of Euroleague MVP Vasilije Micić. In Kraljevo was born Serbian international footballer Aleksandar Luković. Nebojša Dugalić, actor. Predrag Živković Tozovac, music cantautor, Dragan Kalafatović, young chess prodigy, Miloš Pribičević, Serbias most notourious bookmaker, Stefan Jovanović, rapper from Ribnica, Luka Voštinić, owner of Michelin rival Pro Guma and Danilo Pantović, movie director.