Кіріспе

Kraljevo () – Сербияның орталық бөлігіндегі Рашка округінің әкімшілік орталығы. Ол Батыс Морава және Ибар өзендерінің тоғысқан жерінде, Шумадия географиялық аймағында, солтүстікте Котленик таулары мен оңтүстікте Столови таулары арасында орналасқан. 2022 жылы қаланың қалалық ауданында 61 490 адам, ал қалалық әкімшілік ауданында 110 196 адам тұрады. 1530 км² аумақты алып жатқан ол, Белградтан кейін Сербиядағы ең ірі муниципалитет болып табылады.

Атауы

Бұрын Рудо Полье (Рудо Поље), Карановац (Карановац) және Ранковићево (Ранковићево) деп аталған Кральево қаласы өзінің қазіргі атын – "Патша қаласы" деген мағынаны Сербия корольдігінің Милан I патшасынан, оның өзінің тәж киюі мен осы аймақта тәж киген алты серб патшасын құрметтеп алды. Қаланың қазіргі гербінде жеті патшаны символдайтын жеті тәж бейнеленген.

Тарих және көрікті жерлер

"Төменгі" Ибар аймағы сербтердің мәдени, саяси және экономикалық өмірін дамыта бастаған алғашқы аймақ деп есептеледі. 11 ғасырдың соңынан бастап Сербияның Ұлы княздығының орталығы Рашка аймағында орналасқан, ал мемлекеттік астанасы қазіргі Нови-Пазар маңындағы Растың ежелгі бекінісі болған. Кралево аймағында көптеген монастырлар бар: Студеница (1188), Градак және Стара-Павлика. Сонымен қатар, Маглич деп аталатын ортағасырлық бекініс те бар. Жича монастыры (1219) – серб архиепископтарының алғашқы ордасы, сонымен қатар серб патшаларының тәж кию рәсімі осы жерде өткізілген. Кралево қаласының алдындағы Рудо-Полье ауылы 14 ғасырда қоныстанған. Бұл аймақ 1458-1459 жылдары түріктер тарапынан басылып алынған. Түрік билігі кезінде Рудо-Полье Карановац деп аталды. Карановац 1718-1739 жылдар аралығында Австрия мен Түркия арасындағы соғыс кезінде маңызды елді мекенге айналды. 1718 жылдан кейін Морава өзенінің оң жағалауында Австрия мен Түркия арасындағы шекара белгіленді. 1805 жылы сербтердің бірінші көтерілісі кезінде Карановац ауыр зақымдарға ұшырады және мұсылман халқының көп бөлігі кетіп қалды, ал сербтер көтерілістен кейінгі кезеңде қаланың дамуын жалғастырды. Екінші серб көтерілісінен кейін Карановац 1819 жылы князь Милош Обреновичтің басшылығымен босатылды. Осы кезеңде Қасиетті Үшбірлік православие соборы салынды, Gospodar Vasin konak – бай қонақтарды қабылдауға арналған сарай, сондай-ақ бірқатар маңызды қоғамдық ғимараттар бой көтерді. Кралево алғашқы қала құрылыс жоспарын қабылдады және маңызды экономикалық орталыққа айналды. 1882 жылы король Милан Обренович Сербия Корольдігін құрып, өзінің тәж киюінің құрметіне Карановацтың атын Кралево деп өзгертті және Жича монастырын қалпына келтіру жөнінде бұйрық берді. 1919 жылы Николай Велимирович Жича епископы болып тағайындалды және қалада қысқа уақыт болды. 1935 жылы ол қайта оралып, 1941 жылға дейін қалады. Ол монастырды қайта жаңартып, кеңейтті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кралево неміс әскерлері тарапынан басылып алынды. 1941 жылдың қазан айында четниктер мен партизандардың біріккен күштері Кралево қамалы кезінде қаладағы неміс күштеріне шабуыл жасады. Жауап ретінде вермахт Кралево қырғынын жасады, нәтижесінде қаланың 2000 тұрғыны қаза табады. 1970 жылдары салынған ескерткіш кешен қазіргі күні осы қырғынның орнын еске салады. 1944 жылдың қараша айында Кралево және оның айналасындағы аудандарда ауыр шайқастар болды, нәтижесінде 29 қарашада қала азат етілді. 1999 жылы Югославияны НАТО бомбалау кезінде Кралево маңындағы Ладжевци әуежайы бомбаға түсті. Аймақтың ерекше белгісі – Жича монастырына қарасты Коронация шіркеуі. Жеті серб патшасы осы шіркеуде тәж киген (қаланың елтаңбасындағы жеті тәж осы болжамды көрсетеді). Шіркеу византиялық стильде салынған және ішінара қалпына келтірілген, ал 1210 жылы Сербияның қасиетті әулиесі Сава құрған алғашқы ғимараттан тек басты мұнара ғана сақталған. Кралевоның оңтүстік-батысында орналасқан әйгілі Студеница монастыры оңтүстік-батыс тауларының арасында, Ибар өзенінің саласы – Студеницаға қарап тұр. Ол 1190 жылы монах болған және Сент-Симеон ретінде қасиеттіленген король Стефан Неманья құрған ақ мәрмәрден жасалған кішкентай шіркеуден тұрады. Солтүстік, оңтүстік және батыс есіктердегі ою-өрнектер түріктер тарапынан зақымдалған. Ішкі қабырғалары византиялық фрескалармен безендірілген, олардың ішінде Соңғы Тоқсан және бес әулиенің портреттері ғана сақталған. Күмбез және нартекс – кейінірек салынған қосымшалар. Киелі Симеонның күміс қабірлік орны шіркеу ішінде көптеген алтын және күміс әшекейлермен, шіркеу ыдыстарымен және ескі қолжазбалармен, киім-кешек жиынтығымен және монахтардың пікірінше, 13 ғасырда Студеницада алғашқы аурухананы құрған қасиетті Саваға тиесілі болған реликтілермен сақталған. Әртүрлі тарихи кезеңдерде Кралево Сербияның әртүрлі әкімшілік құрылымдарының құрамына кірді, мысалы, Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінде Солтүстік Сербияның бөлігі ретінде, Югославия Корольдігі кезінде Моравия Бановинасының бөлігі ретінде және т.б., ал бүгінде ол ресми түрде Сумадия және Батыс Сербия аймағының құрамына кіреді.

2010 жылғы жер сілкінісі

2010 жылдың 3 қарашасында Кралево қаласын магнитудасы 5,4 болатын жер сілкінісі шарлады. Екі адам қаза болып, 100-ден астам адам жеңіл жарақат алды. Көптеген ғимараттар зақымданып, жүздеген ғимарат, көбінесе ескілер, тұруға жарамсыз болып қалды. 4 қарашада 4,3 магнитудалы жер сілкінісі болған бірнеше нашар сілкіністер тіркелді.

Демография

2011 жылғы санақ нәтижесі бойынша, Кральево қалалық әкімшілік ауданында барлығы 125 488 адам тұрады. Кральево қаласында 41 358 шаруашылық бар, олардың әрқайсысында орташа 3,03 адам, ал үйлердің саны 53 367-ге жетеді. Кральево қаласының діни құрамында басым бөлігі серб православтарын (120 240) құрайды, сондай-ақ мұсылмандар (932), дінге сенбейтіндер (487), католиктер (286), протестанттар (82) және басқа да конфессия өкілдері де бар. Халықтың көп бөлігі серб тілінде сөйлейді (122 007).

Туризм

1990 жылдан бері Ибар өзенінде жыл сайын "Көңілді түсіру" (Весели спуст) деп аталатын регата өткізіледі. Бұл қашықтығы ұзын, Маглич бекінісінен басталып Кралево қаласында аяқталады. Регата шілде айының басында өтеді және 2017 жылы оған 300-ден астам қайық пен 5000-ға жуық адам қатысты. 1990 жылы өткен алғашқы регатаға 150 қатысушы келсе, 2004-2006 жылдары қатысушылар саны 10 000-ға, ал 2008 жылы 20 000-ға жеткен.

Спорт

Кралеводағы ең танымал спорт түрлері – баскетбол, волейбол және футбол. Волейбол клубы OK Ribnica Сербияның жоғары лигасының волейбол бөлімінде ойнайды. Баскетбол клубы KK Sloga Сербияның екінші деңгейдегі баскетбол лигасы B-де, ал футбол клубы FK Kablar Sijaće Polje Сербияның аймақтық лигасында ойнайды.

Танымал тұрғындар

НБА ойыншысы Влад Дивац мансабын Кралево қаласында, "Слога" баскетбол клубында ойнаған кезде бастады (оның әйелі Кралеволық). Қазір ол клубқа көмектесіп тұрады. Тағы бір НБА ойыншысы Ненад Крстич Кралевода туған және Кралевоның "Машинац" баскетбол клубында өнер көрсеткен. Кралево – Еуролиганың ең құнды ойыншысы Василие Мичичтің туған жері. Кралевода сербиялық халықаралық футболшы Александр Лукович дүниеге келді. Небойша Дугалић, актер. Предраг Живкович Тозовац, музыкалық автор-орындаушы, Драган Калафатович, жас шахмат дарыны, Милош Прибичевич, Сербиядағы ең танымал букмекер, Стефан Йованович, Рибницадан шыққан рэпер, Лука Воштинич, "Мишлен" компаниясына бәсекелес "Про Гума" иесі және Данило Пантович, кинорежиссер.