Крушевац – Сербияның орталық қаласы, Расина округінің орталығы. 1371 жылы құрылған, халық саны 113 582. Тарихы, географиясы және этимологиясы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Крушевац () – Сербияның орталық бөлігіндегі Расина ауданының әкімшілік орталығы. Ол Батыс Морава аңғарында, Расина өзенінің жағасында орналасқан. 2022 жылғы халық санауы бойынша, қалалық әкімшілік ауданында 113 582 адам, ал қаланың ішінде 68 119 адам тұрады. Қала 1371 жылы Сербия князі Лазар (1371–1389) тарапынан негізделді, ол оны өз резиденциясы ретінде пайдаланды.
Kruševac (, ) is a city and the administrative center of the Rasina District in central Serbia. It is located in the valley of West Morava, on Rasina river. According to the 2022 census, the city administrative area has a population of 113,582 while the urban area has 68,119 inhabitants. The city was founded in 1371, by Prince Lazar of Serbia (1371–1389), who used it as his seat.
Этимология
Этимологиясы серб тіліндегі "өзен тасы" деген мағына беретін "krušac" сөзінен туындайды, ол кезде құрылысқа кеңінен қолданылған.
The etymology is derived from the Serbian word for "river stone", krušac which was largely used for a building at that time.
Тарих
Крушевац 1371 жылы Лазар Хребельяновичтің иелігіндегі бекіністі қала ретінде құрылды. Лазарь шіркеуі (немесе Әулие Стефан шіркеуі) 1375-78 жылдары Лазардың тапсырысымен Морава сәулет стилінде салынды. 1387 жылы Лазардың бір жарлығында, ол Сербия аумағындағы венециялық саудагерлердің құқықтарын бекіткен кезде, оның резиденциясы ретінде еске алынады. Осман империясына қарсы Косово шайқасына (1389) дайындалу үшін серб әскері қалада жиналды. Лазардың сарайының орны оның жұбайы, принцесса Милицаның мұнарасының фрагменті бар қираған қоршаумен белгіленген, ал аңыз бойынша, жеңіліс туралы хабарды оған шайқас даласынан қарғалар жеткізген. Шайқастан кейін қала принцесса Милицаның резиденциясы болды. Лазардың қаласынан қалған аз нәрсе – Крушевац бекінісі. Ол 1979 жылы ерекше маңызды мәдени ескерткіш деп жарияланды. ХХ ғасырдың басында бірнеше ескі Осман үйлері сақталған, сондай-ақ 1427-1833 жылдар аралығында (номиналды түрде 1867 жылға дейін) Осман билігі кезінде Алахисар (Аладжа Хисар) деп аталған ескі түрік су көзі мен моншасы болды. Осман билігі 1688-1690 және 1717-1739 жылдар аралығында австриялық оккупациялар кезінде тоқтатылды. Косово шайқасында қаза тапқан сербтерге арналған үлкен ескерткішті Джордже Йованович жасап, 1904 жылы Сербия королі Петр I Караджорджевич ашты. Ескерткіштегі басқа да элементтердің ішінде танымал соқыр серб ақыны Филип Вишничтің мүсіні бар. Югославияны неміс әскерлері басып алған кезде, 1941 жылдың қыркүйегінде Драгутин Кесерович басқаратын Югославия армиясының бөлімдері және коммунистердің бір отряды неміс гарнизонына шабуыл жасады, бірақ төрт күндік шайқастан кейін қаланы азат ете алмады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Багдала төбесінде патриоттар мен антифашистердің жаппай атылуы болды. Ең көп атылу 1943 жылдың жазында болды. Атылу орнында қазір "Слободиште" (серб тіліндегі "слобода" сөзі "бостандық" дегенді білдіреді) ескерткіші тұр. Крушевац 14 қазанда четниктер мен немістер бірге қаладан шығып кеткен кезде азат етілді. Сербияда коммунистер режимі аяқталғаннан кейін Сербия үкіметі мен Әділет министрлігі 1944 жылдың күзінде Сербияны бақылауға алғаннан кейін Югослав партизандық қозғалысының мүшелері жасаған қылмыстарды зерттеу үшін комиссия құрды. Комиссияның есебіне сәйкес, Сербиядағы коммунистік тазартулардың 55 554 тіркелген құрбанының 493-і Крушевацтағы жаңа коммунистік режимнің құрбаны болды, ал 11 адам жоғалып кетті. Крушевац СФРЮ кезеңінде қарқынды дамыды. Осы кезеңде көптеген зауыттар салынды, ал Крушевац Сербия мен Югославияның ең ірі өнеркәсіптік орталықтарының біріне айналды. 14 қазандағы ИМК машина жасау зауытында 7000-ге жуық жұмысшы жұмыс істеді. Алайда, Крушевацтың ірі өнеркәсібі Милошевичтен кейінгі кезеңде аман қалған жоқ. 2002 жылы ғана 5 зауыт банкротқа ұшырады. 2002-2014 жылдар аралығында 27 зауыт жабылып, 11 мыңға жуық жұмысшы жұмысынан айырылды. 2015 жылы Крушевацтағы жұмыссыздық деңгейі шамамен 39% құрады. Сенімсіз дереккөз: күні=2023 жылдың маусым айы.
Kruševac was founded in 1371, as a fortified town in the possession of Lord Lazar Hrebeljanović. The Lazarica Church (or Church of St, Stephen) was built by Lazar between 1375–78, in the Morava architectural style. It is mentioned in one of Lazar's edicts in 1387, as his seat, when he affirmed the rights of Venetian merchants on Serbian territory. In preparation for the Battle of Kosovo (1389) against the Ottoman Empire, the Serbian army assembled in the city. The site of Lazar's palace is marked by a ruined enclosure containing a fragment of the tower of his spouse Princess Milica, and, according to legend, tidings of the defeat were brought to her by crows from the battlefield. After the battle, the city was held by Princess Milica as her seat. The little that remains of Lazar's city is the Kruševac Fortress, which was declared a Cultural Monument of Exceptional Importance in 1979. Several old Ottoman houses were left at the beginning of the 20th century, besides an old Turkish fountain and bath, which was known as Alacahisar (Aladža Hisar) during Ottoman rule between 1427–1833 (nominally to 1867) when Kruševac was the seat of the Sanjak of Kruševac. The Ottoman rule was interrupted during Austrian occupations between 1688–1690 and 1717–1739. A large monument dedicated to Serbs fallen at the Battle of Kosovo was sculpted by Đorđe Jovanović and unveiled by King Petar I Karađorđević of Serbia in 1904. A detail on the monument, among others, is a statue of the famous blind Serbian poet Filip Višnjić. At the beginning of the German occupation of Yugoslavia the units of Yugoslav Army in the Fatherland commanded by Dragutin Keserović and supported by one detachment of communists attacked the German garrison in September 1941 but failed to liberate the town after four days battle. During World War II mass executions of patriots and antifascists occurred on hill Bagdala. Largest execution was in summer of 1943. At place of executions now is a monument named Slobodište (from the Serbian word "sloboda", which means 'freedom'). Kruševac was liberated on 14 October when chetnik collaborators and Germans left the city together. After the regime of communists in Serbia ended the Government of Serbia and its Ministry of Justice established the commission to research atrocities that were committed by members of the Yugoslav Partisan Movement after they gained control over Serbia in Autumn 1944. According to the report of this commission, out of 55,554 registered victims of communist purges in Serbia the new communist regime in Kruševac killed 493 people while 11 people are missing. Kruševac progressed profusely during the SFRY. A large number of factories were built in that era, while Kruševac became one of the strongest industrial centres in both Serbia and Yugoslavia. The machine factory IMK 14. oktobar Kruševac employed around 7,000 workers. However, the large Kruševac industry hasn't survived the post Milošević transition. In 2002 alone 5 factories went bankrupt. Unreliable source: date=June 2023 From 2002 to 2014 27 factories closed and around 11,000 workers lost their jobs. The unemployment rate in Kruševac was almost 39% in 2015. Unreliable source: date=June 2023
Демография
2022 жылғы халық санауының нәтижелері бойынша Крушевац қаласының тұрғындарының саны 113 582 адамды құрайды.
According to the 2022 census results, the city of Kruševac has a total population of 113,582 inhabitants.
Спорт
Қаланың басты футбол клубы – Сербия Суперлигасында тұрақты түрде ойнайтын FK Napredak Kruševac.
The city's main football club is FK Napredak Kruševac, who regularly play in the Serbian SuperLiga.