Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының радио және теледидарларында дәстүрлі түрде тыйым салынған сөздер

"Жеті лас сөз" – ағылшын тіліндегі жеті қара сөз, американдық комедиант Джордж Карлин алғаш рет 1972 жылы "Телевизорда ешқашан айта алмайтын жеті сөз" атты монологында тізбектеген. Карлин тізбектеген сөздер ретімен: "shit", "piss", "fuck", "cunt", "cocksucker", "motherfucker" және "tits". Сол кезде бұл сөздер өте қолайсыз және АҚШ-тағы радио немесе теледидар арқылы таратуға жарамсыз деп есептелді. Сондықтан, олар сценарийлік материалдарда қолданылмады және сирек қолданылған жағдайларда цензураланды. Әлемнің әртүрлі бөліктерінде хабар тарату стандарттары әр түрлі болған және қазір де әр түрлі, бірақ Карлиннің бастапқы тізіміндегі көптеген сөздер американдық теледидарда әлі де табу болып табылады. Бұл тізім тыйым салынған сөздердің ресми тізімі емес, Карлин оларды комедиялық нөмірде жақсырақ ағып кетуі үшін жинақтаған. Дегенмен, осы сөздерді қамтитын радио хабарлама 1978 жылы FCC v. Pacifica Foundation ісінде Жоғарғы Соттың 5–4 дауысымен қабылданған шешімге әкелді, онда FCC-нің декларативтік шешімі Бірінші және Бесінші түзетулерді бұзбайды деп шешілді, осылайша АҚШ-тағы федералды үкіметтің теледидар және радио хабарларын таратудағы сөзді қаншалықты реттеуге құқығы бар екенін анықтауға көмектесті.

Өмірбаян

1966 жылы комедиялық актер Ленни Брюс тоғыз сөзді айтқандығы үшін тұтқындалғанын мәлімдеді: "мүлік", "жамбас", "құйрық сорғыш", "қатындар", "қатындар", "анасы ауыр", "сікпе", "кәдімгісі", және "көкірек". 1972 жылы комедиялық актер Джордж Карлин өзінің төртінші стендап-альбомын – Class Clown шығарды. Альбомдағы "Телевизияда ешқашан айта алмайтын жеті сөз" атты трек, оның осы сөздерді анықтап, оларды қандай контекстте болмасын қолдануға болмайтынына таңырқанын білдіретін монолог болды. 2004 жылы NPR берген сұхбатында ол былай деді:

Карлин 1972 жылы Милуокидегі Саммерфестте өнер көрсеткен кезде қоғамдық тәртіпті бұзғаны үшін тұтқындалды. 1973 жылы шыққан Occupation: Foole альбомында ол "Лас сөздер" (Filthy Words) деп аталатын ұқсас өнер көрсетті, онда сол тізім мен көптеген осыған ұқсас тақырыптарды қарастырды. Pacifica станциясы WBAI осы өнер көрсетілімінің цензураланбаған нұсқасын сол жылдың 30 қазанында эфирге шығарды.

Федералды байланыс комиссиясы - Pacifica Foundation

1973 жылы «Медиадағы мораль» ұйымының белсенді мүшесі Джон Дуглас, 15 жасар ұлы Динмен бірге келе жатқанда WBAI радиосының хабарларын естігенін мәлімдеді және материалдың күннің уақытына сәйкес келмейтіні туралы Федералдық коммуникациялар комиссиясына (FCC) шағымданды (шамамен сағат 14:00). Шағым тіркелгеннен кейін FCC Pacifica компаниясынан жауап сұрады, содан кейін шағымды қабылдап, декларативтік бұйрық шығарды. Бұйрықта нақты санкциялар көзделмеген, бірақ WBAI-ға «кейінгі шағымдар түскен жағдайда Комиссия Конгресс берген барлық қолданылатын санкцияларды пайдалану туралы шешім қабылдайды» деп хабарланды. WBAI бұл декларативтік шешімге қарсы шағымданып, Колумбия округінің апелляциялық соты FCC-нің «әдепсіздік» анықтамасының тым кең және белеңді екенін, соның салдарынан Бірінші түзетуде кепілденген сөз бостандығын бұзғанын 2:1 дауыспен жоққа шығарды. FCC өз кезегінде Жоғарғы Сотқа шағымданды. FCC тәуелсіз федералдық агенттік ретінде өз атынан шағымданып, Құрама Штаттар Әділет министрлігі Pacifica-ның FCC-нің декларативтік шешімі Бірінші түзетуді бұзды және FCC-нің «әдепсіздік» анықтамасының қылмыстық жазаларды қолдану үшін тым белеңді екенін, соның салдарынан Бесінші түзетуді де бұзды деген пікірін қолдап, іске араласты. 1978 жылы Жоғарғы Сот 5:4 дауыспен FCC-нің декларативтік шешімі Бірінші немесе Бесінші түзетулерді бұзбайды деп шешті, бірақ шешімінің ауқымын декларативтік шешімге себеп болған нақты хабарламамен шектеді және Pacifica-ның қысқаша мәлімдемесінде келтірілген бірдей немесе ұқсас сөздерді қамтитын басқа материалдарға қатысты FCC-нің әдепсіздік анықтамасы Бірінші түзетуге қарсы шағымға төтеп бере алатынын қарастырудан бас тартты (мысалы, Шекспирдің «ластанған арналар», «оңтүстікке қарай сағат тілінің ұятсыз қолы»; Киелі кітап – «қабырғаға зәр тастаған адам»; Уотергейт таспалары). Сот, декларативтік шешім қылмыстық кодексте (18 USC 1464) қолданылған «әдепсіздік» терминінің мағынасына қатысты болғанымен, FCC Pacifica-ға ешқандай жаза салған жоқ екенін, сондықтан анықтаманың Бесінші түзетудегі тиісті процеске қатысты талаптарды қанағаттандыру үшін тым белеңді екені туралы мәселені қарау қажет емес екенін атап өтті. Бұл шешім американдық радио және телеарналардың эфирінде әдепсіздікті реттеуді ресми түрде бекітті. Жоғарғы Соттың кейінгі шешімдері радио және телеарналарға түнгі сағат 22:00-ден таңғы 6:00-ға дейін әдепсіз (бірақ ұятсыз емес) материалдарды таратуға құқық беретін қауіпсіз кезеңді белгіледі, бұл уақытта балалардың көруі аз деп есептеледі. FCC таңғы 6:00-ден кешкі 22:00-ға дейінгі уақытта эфирде тыйым салынған сөздердің нақты тізімін ұстаған емес. «Жеті лас сөз» теледидар немесе радио эфирінде айтылған жағдайда FCC-нің ұятсыздыққа байланысты шаралар қабылдауы мүмкін деп есептеледі, сондықтан телеарналар көбінесе осы жеті лас сөзді цензуралайды. FCC-нің «көшпенді» тіркестерді пайдалану ережелері 2010 жылдың 13 шілдесінде Нью-Йорктегі АҚШ-тың 2-ші апелляциялық округінің үш судьялық алқасы тарапынан Бірінші түзетуді бұзғаны үшін конституцияға қайшы деп танылды, себебі олар сөз бостандығына қатысты әсер ете алатын.

H.R. 3687

U2 әншісі Боно тікелей эфирде 2003 жылғы «Алтын глобус» сыйлығының «шын мәнінде, өте-өте тамаша!» екенін айтты. Шағымдарға қарамастан, Федералды байланыс комиссиясы (FCC) телеарнаға айыппұл салмады. Осыған жауап ретінде Конгресс Карлиннің қарапайым сөздерінен туындаған тізімді АҚШ кодексінде құмарлық сөздер деп белгілеуге тырысты. Заң жобасының мақсаты «АҚШ кодексінің 18-тарауының 1464-бабын өзгерту, белгілі бір құмарлық хабарламаларға жаза беруді қамтамасыз ету» болды. Заң жобасының мәтінінде «шит», «писс», «фак», «кант», «ассхол» сөздері және «кок саккер», «мазер факер», «асс хоул» тіркестері нақты көрсетілген. Аталған заң жобасы қабылданбады.

Абоненттік қызметтер

FCC әдепсіздік туралы ережелері кабельдік теледидар, спутниктік теледидар немесе спутниктік радио сияқты эфирлік емес медиаға қолданылмайды. Конгресс FCC немесе Әділет министрлігіне кабельдік теледидардағы қоғамдық нормадан тыс мазмұнды шектеу құқығын бере ала ма, және мұндай заң Конституцияға қайшы келмей ме, деген мәселе әлі күнге дейін сотта шешілген жоқ. Кабельдік теледидарды заңды түрде көру үшін жазылу қажет болғандықтан, мазмұнына наразылық білдірген абоненттер жазылуын тоқтатуға болады, бұл кабельдік операторларды өзін-өзі реттеуге ынталандырады (эфирлік теледидардан айырмашылығы, кабельдік теледидар заңды түрде «жалпыға тараған» деп есептелмейді, сондай-ақ ол шектеулі, үкімет тарапынан бөлінген электромагниттік спектрге тәуелді емес; осылайша, эфирлік теледидарды реттеуді қолдайтын аргументтердің ешқайсысы кабельдік теледидарға қатысты қолданылмайды). Көптеген негізгі кабельдік арналардың өзін-өзі реттеуін Стандарттар және Практика (S&P) бөлімдері жүзеге асырады, олар жарнама берушілердің қысымынан туындаған цензураны өз бағдарламаларына қолданады. Бұл сондай-ақ, мұндай қысымды елемеуге дайын кез келген негізгі кабельдік арна Карлиннің «жеті лас сөзінің» кез келгенін пайдалана алады дегенді білдіреді. Карлиннің тізіміндегі барлық сөздер көптеген кабельдік сериалдар мен фильмдерде кеңінен қолданылады.