Кіріспе

Жұқпалы емес, ауырсынулы бактериялық тіс жең ауруы, физиологиялық бұзылыс.

Некротизациялық гингивит (НГ) – тіс жеңнің кенеттен басталатын, жұқпалы емес инфекциясы. Негізгі белгілері – ауырсыну, тіс жеңнің қан кетуі және тіс аралық қапшақтың (құрсау тістер арасындағы тіс жеңінің бөлігі) жаралануы. Бұл ауру, некротизациялық пародонтит (НП) және некротизациялық стоматитпен бірге, тіс жеңінің қабынуынан (периодонтиттен) туындайтын тіс жең ауруларының үш негізгі түрінің бірі – некротизациялық пародонтальды ауру ретінде жіктеледі. НГ-ні сипаттайтын жиі кездесетін қатты тіс ауруы, оны көбінесе кездесетін гингивиттен және сирек ауырсынумен жүретін созылмалы пародонтиттен ерекшелейді. Егер НГ дұрыс емделмесе немесе оған немқұрайлы қараса, ол созылмалы және/немесе қайталануы мүмкін. Ауруды қоздыратын микроорганизмдер көбінесе анаэробты бактериялар, әсіресе Fusobacteriota және спирохеталар. Ауруға бейімдеуші факторлар: нашар ауыз гигиенасы, темекі шегу, дұрыс тамақтану, психологиялық стресс және иммундық жүйенің әлсіреуі. Тістердің сүйекке бекітілуі зардап шегетін жағдайда, НП термині қолданылады. НГ-ны емдеуге өлі тіс жең тінін алып тастау және жедел сатысында антибиотиктер (әдетте метронидазол) қолдану, сондай-ақ қайталанудың алдын алу үшін ауыз гигиенасын жақсарту кіреді. Бұл жағдай тез дамиды және әлсіретеді, бірақ көбінесе тез өтеді және қаулылы зиян келтірмейді. "Қазан аузы" деген бейресми атау Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайда болды, себебі көптеген сарбаздарда ауру дамыды, бұл нашар жағдайлар мен күшті психологиялық стресске байланысты болуы мүмкін.

Белгілері мен симптомдары

Алғашқы кезеңдерде кейбір зардап шеккен адамдар тістерінің айналасында қысылу сезіміне шағымдануы мүмкін. Қатты қызыл иек ауруы. Некротизациялық гингивит иммундық жүйенің нашарлауына байланысты аурулармен, соның ішінде ВИЧ/ЖИТС-пен байланысты болуы мүмкін. Кейін бұл ауру Винсенттің ангинасы деп аталды. 1904 жылы Винсент "жаралы-некротизациялық гингивит" сипаттағанда осы патогенді микроорганизмдерді тағы да сипаттады. Винсенттің ангинасы кейде NUG-мен шатастырылады, бірақ біріншісі - тонзиллит және фарингит, ал екіншісі - қызыл иекке әсер етеді, және көбінесе бұл екі жағдай бір-бірінен тәуелсіз пайда болады. "Қазан аузы" термині Бірінші дүниежүзілік соғыста майдан шебіндегі әскерлерде байқалғандықтан пайда болды, бұл олардың бастан өткерген қатты психологиялық стрестің салдары деп есептелді. 1980-жылдардың соңында және 1990-жылдардың басында, бастапқыда, ВИЧ-пен нашарлаған ЖИТС науқастарында байқалған кейбір некротизациялық периодонталь аурулары ВИЧ-тің тікелей салдары деп ойланды, тіпті оны ВИЧ-қа байланысты периодонтит деп атады. Қазіргі уақытта ВИЧ/ЖИТС-пен байланысы осындай науқастардың иммундық жүйесінің нашарлауына байланысты екені түсінілді; сонымен қатар, иммундық жүйе нашарлаған басқа аурулармен де байланысты, бірақ олардың таралу деңгейі жоғары. 1999 жылы Американдық периодонтология академиясы бұл жағдайды "некротизациялық ойық периодонтит" деп атады. "Ойық" сөзі атаудан алынып тасталды, өйткені ойық некроздың екіншілік белгісі саналады.