Мортен: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Мортен (mɔʁtɛ̃) – Францияның солтүстік-батысындағы Нормандиядағы Манш департаментіндегі бұрынғы коммуна. 2016 жылдың 1 қаңтарында ол Мортен-Бокаж жаңа коммунасына біріктірілді.

География

Мортен - Селунь өзенінің саласы Канс шатқалының үстінен көтерілген тасты төбеде орналасқан.

Әкімшілік

Мортен – Ле Мортен кантонының орталығы. Бұл Манш департаментінің бұрынғы субпрефектурасы және 1800 жылдан 1926 жылға дейін болған Мортен округінің орталығы.

Тарих

Орта ғасырларда Мортен маңызды графтық (конте) басшысы болды, ол Нормандияның биліктегі үйіне арналған еді (Мортен графтарының тізімін қараңыз). Шамамен 1027 жылы ол Нормандияның Ришард I-нің болуы мүмкін заңсыз ұлы Робертке берілді. Одан кейін Уильям Уорленк ("сонылушы") билікке келді, ол оның ұлы болуы мүмкін. 1049 жылы немесе шамамен герцог Вильгельм оны Уильям Уорленктен алып, жартылай ағасы Робертке сыйлады, ол содан бері "Мортен графы" деп аталды. Оның Англиядағы кең иеліктері (1066 жылғы Жеңістен кейін) "Мортеннің кішкентай иеліктері" деп аталды, олар басқа графтықтарға қарағанда феодалдық міндеттемелерден азат болды. Роберттің орнын Генрих I-ге қарсы көтерілген ұлы Уильям Мортен графы басты, ол Тиншебрай шайқасында (1106) тұтқынға алынып, иеліктерінен айырылды. Бірнеше жылдан кейін Генрих графтық атағын жүрегіне жақын туысы Стивенге берді, ол 1135 жылы король болды. Стивеннің қайтысымен (1154) оның аман қалған ұлы Уильям Мортен графы болды, бірақ Уильям 1159 жылы баласыз қайтыс болғаннан кейін титул Генрих II-ге қайтадан өтті. Ричард I таққа отырғанда (1189) ол оны ағасы Джонға берді, ол таққа отырғанға дейін (1199) Мортен графы ретінде танылды. Нормандияны жоғалтумен графтық та жоғалды, бірақ Ланкастер әулеті провинцияны қайта басып алғаннан кейін, Джон Гонттың немересі Эдмунд Бофорт Мортен графы болып жарияланды және 1441 жылға дейін осылай аталды, содан кейін ол Дорсет графы болды. 1944 жылдың тамызында Мортенде неміс және американдық күштер арасында маңызды шайқас болды. Алты түн бойы 30-шы жаяу әскер дивизиясы (ақыры таусыла бастаған батареялары бар бір радиостанциясымен) "Lüttich" операциясының неміс танктарына қарсы шабуылына қарсы тұрып, "Cobra" операциясындағы бұзушылықты сақтап қалу үшін күресті. Қорғаныс сәтсіз аяқталып, немістер қаланы қайта басып алды, бірақ майдан жағдайына байланысты оны ұстай алмады. "Чевендегі бақташы" романының авторы, танымал американдық жазушы Дж.Д.Сэлинджер американдық күштермен бірге шайқасты, оның қызының айтуынша, бұл оқиға оның посттравматикалық синдромына әкелді.

In the Middle Ages Mortain was the head of an important county (comté), reserved for the reigning house of Normandy (see List of Counts of Mortain). Around 1027 it was established for Robert, who was probably an illegitimate son of Richard I of Normandy. He was succeeded by William Warlenc ("the waning") who was probably his son. In or about 1049 Duke William took it from William Warlenc and bestowed it on his half brother, Robert, thenceforth known as "count of Mortain," whose vast possessions in England after the Conquest (1066) gave name to "the small fees of Mortain," which owed less feudal service than others. Robert was succeeded as count by his son William, Count of Mortain, who rebelled against Henry I, was captured at the battle of Tinchebrai (1106) and forfeited his possessions. Some years later, Henry bestowed the comtéship on his nephew Stephen, who became king in 1135. On Stephen's death (1154) his surviving son William became count of Mortain, but when William died childless in 1159 the title was resumed by Henry II. On the accession of Richard I (1189) he granted it to his brother John, who was thenceforth known as count of Mortain until he ascended the throne (1199). With his loss of Normandy the comté was lost, but after the recapture of the province by the House of Lancaster, Edmund Beaufort, a grandson of John of Gaunt, was created count of Mortain and so styled till 1441, when he was made earl of Dorset. In August 1944, Mortain was the site of an important battle between the German and American forces. Over a period of six nights the 30th Infantry Division fought (with one radio with dying batteries) against the German Panzer counter attack of Operation Lüttich, to preserve the breakout established in Operation Cobra. The defence failed and the Germans recaptured the town but could not hold it owing to developments along the front. The famed American author J. D. Salinger, who wrote The Catcher in the Rye, fought alongside the American forces, an experience that his daughter claims led to his post traumatic syndrome.

Көрікті жерлер

Сент-Эврольт шіркеуі – 13 ғасырдың басындағы кезеңдік стильдің тамаша мысалы. Қалаға жақын жерде Бланш аббаттығы орналасқан, ол 1105 жылы бенедиктиндер әйелдер монастыры ретінде құрылған және одан кейін көп ұзамай Ситоға қосылған. Шіркеу – 12 ғасырдың соңындағы цистерциандық монастырь шіркеуінің үлгісі, сонымен қатар 12 ғасырға жататын монастырь галереясының бөліктері де сақталған. Бұл жерде бұрын қатыгез сер Гийом де Мортен тұрған сарайдың қиратылыстары және Гоблин шатқалының орны болған.