Кіріспе

Константинополь патриархы (552–565, 577–582); христиан әулиесі

Евтихий (Εὐτύχιος, Eutychios; 512 – 5 сәуір 582) католик және шығыс православие христиандық дәстүрлерінде әулие саналады. Ол 552 жылдан 565 жылға дейін және 577 жылдан 582 жылға дейін Константинополь патриархы болды. Православие шіркеуі оның мерекесін 6 сәуірде тойлайды, ал Католик шіркеуінің "Corpus Juris" еңбегінде оның есімі кездеседі. Оның билік мерзімі, император Юстинианның тұсында болғандықтан, императорлық және папалық билікпен келіспеушіліктерге толы болды.

Ерте өмір

Евтихтің мансабы жақсы құжатталған: оның константинопольдік капелланы Евстатий жазған толық өмірбаяны толығымен сақталған. Евтих Фригиядағы Тейум қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Александр, танымал византиялық қолбасшы Белисарийдің әскерінде генерал болған. Евтих 30 жасында Амасеяда монахқа айналды. Константинополь архимандриті ретінде Евтих Константинополь патриархы Менасқа өте құрметті болды. Соңында, Менас қайтыс болған күні Юстиниан Ұлы Евтихті патриарх етіп тағайындады.

Бірінші патриархат

Евтихий патриарх болған кезде папа Вигилий Константинопольде болды. Евтихий оған өзінің тағайындалғаны туралы әдеттегі хабарламаны және сол кездегі біріккен Шіркеудің толығымен ортодоксальды имандылығын жіберді. Сонымен қатар, Папа оны Үш тарау дауымен айналысу үшін шақырылған Шіркеу кеңесін шақырып, оған төрағалық етуге шақырды. Вигилий кеңеске келісімін бірінші берді, содан кейін кері қайтарып алды. Папаның бас тартуына қарамастан, кеңес 553 жылдың 5 мамырында Константинопольде өтті, ал Евтихий Александриялық Аполлинариймен және Антиохиялық Домнинуспен (оны "Домнус III" деп атайды, Антиохияның грек православ патриархтарының тізімін қараңыз) бірінші орынды бөлісті. Екінші сессияда Папа денсаулығының нашарлауына байланысты тағы да өзін ақтады. Евтихийдің осы синодтың актілеріне қол қоюы, кейін Бесінші Жалпы Кеңес ретінде мойындалды және 553 жылдың 2 маусымында аяқталды, ол Үш тарауға қарсы қаулылардың жиынтығы еді. Евтихий осы уақытқа дейін Императордың жанында болды. Ол Кеңестің "Тарауларға" қарсы қаулысын жазды. 562 жылы ол Агия Софияның жаңа шіркеуін киеледі. Алайда, 564 жылы Евтихий Юстинианмен қатысты жанжалға түсті, осы кезде Император Афтартодоцеттердің сенімдерін қабылдады, бұл Халкидондық емес секта, олар Мәсіхтің жердегі денесі жемқорлықсыз және ешқандай ауыртпалыққа ұшырамауына сенді. Евтихий ұзақ сөйлеген сөзінде Афтартодоцеттік сенімдердің Қасиетті Жазумен үйлеспейтінін дәлелдеді. Император Юстиниан оған бәрібір оған қол қоюын талап етті. Евтихий келіспегендіктен, Юстиниан оны тұтқындауға бұйырды. 565 жылдың 22 қаңтарында Евтихий Ормиздас сарайына іргелес шіркеуде Әулие Тимофей мерекесін тойлап отырғанда, сарбаздар патриархтық резиденциясына шабуыл жасап, шіркеуге кірді және оны алып кетті.

Тұтқындалу және жер аударылу

Евтихті алдымен Хоракудис деп аталатын монастырға, ал ертесі күні Халкидонның жанындағы Әулие Осия монастырына көшірді. Сегіз күннен кейін Юстиниан ханзадалар мен дінбасыларын жинап, Еутихийді шақыртты. Оған тағылған айыптар ұсақ-түйек болды: май жаққандығы, "жұмсақ тағамдар" жегендігі және ұзақ уақыт бойы дұға жасағандығы. Үш рет шақырылғаннан кейін, Еутихий өзінің дәрежесінде, канондық тәртіппен сотталса және дін қызметкерлерімен бірге болса ғана келетінін мәлімдеді. Соттан қашып, ол Пропонтис теңізіндегі Принцип ("Ханзада аралы") аралына, содан кейін Амасеядағы бұрынғы монастырына жіберілді, онда 12 жыл 5 ай өткізді.

Қайту және екінші патриархат

Юстиниан патриархтық орынға тағайындаған Иоанн Сколастикустың қайтысымен Константинополь халқы Евтихийдің қайта оралуын талап етті. 565 жылы Юстинианның орнын Иустин II басты, ол 574 жылы жас Тиберийді өзімен бірге Цезарь етіп бекітті. 577 жылдың қазан айында екі император Евтихті Константинопольге қайтару үшін Амасеяға делегация жіберді. Замандас баяндамаларында айтылғандай, ол қалаға кірген кезде, көптеген адамдар оны қарсы алып, "Күнәһарлардың ішінде құтталған болсын, Раббының атымен келген!" және "Жоғарыда Аллаға даңқ, жерде бейбітшілік!" деп шулап айқайлады. Исаның Иерусалимге кіруіндей (Матфей 21:1–11 және Жохан 12:12–18-де жазылған), ол есектің баласының үстінде, жерге төселген киімдер үстінен кірді, халық пальма бұталарын ұстап, билеп, ән айтты. Бүкіл қала шамдармен жарықтандырылды, мерекелік дастарқандар ұйымдастырылды және жаңа ғимараттар ашылды. Келесі күні ол екі императормен кездесіп, Блачернадағы Құдіретті Ана шіркеуінде ерекше құрметке ие болды. Содан кейін ол Айя-Софияға барып, мінберге шығып, көпшілікке бата берді. Барлық адамдар оның қолынан қасиетті нан алуды қалағандықтан, қасиеттілік рәсімін өткізуге алты сағат уақыт кетті.

Кейінгі сенімдер мен өлім

Өмірінің соңына таман Еутихий, қайта тірілгеннен кейін дененің "ауадан да жұқа" болып, ешқандай материалдық нысанға ие болмайтынына сенді. Бұл еретік саналды, себебі оны денелі қайта тірілу туралы доктринаны жоққа шығару деп түсіндірді. Болашақ Папа Григорий I, сол кезде Константинопольде Апокрисиарий ретінде тұрғанда, Лұқа 24:39-ға сілтеме жасап, бұл пікірге қарсы шықты. Император Тиберий дауласушылармен жеке-жеке әңгімелесіп, оларды келісуге тырысты, бірақ келіспеушілік сақталды. Еутихий 70 жасында, Пасхадан кейінгі жексенбіде бейбіт қайтыс болды. Кейіннен оның достарының бірі Рим Папасы Григорийге, өліміне бірнеше минут қалғанда қолының терісіне тиіп: "Осы денемен біз қайта тірілеміз деп мойындаймын" деді (Жұбы 19:26-дан шамамен алынған цитата). Оның шәкірттерінің ішінде Константинопольдік Эвстратий де болды, ол жанның ұйқысы туралы трактат жазды.