Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Емшектілер түрі
Species of mammal
Тау қояны (Lepus timidus), сонымен қатар көк қоян, тундра қояны, өзгермелі қоян, ақ қоян, қар қояны, альпілік қоян және ирландиялық қоян деп те аталады, – палеарктикалық қоян, ол негізінен полярлық және таулы ортаға бейімделген.
The mountain hare (Lepus timidus), also known as blue hare, tundra hare, variable hare, white hare, snow hare, alpine hare, and Irish hare, is a Palearctic hare that is largely adapted to polar and mountainous habitats.
Эволюция
Тау қояндары Плейстоценнің соңында пайда болды; мұз басу кезеңінде олардың ареалы Оңтүстік Еуропаға дейін кеңейгенін көрсететін дәлелдер бар. Солтүстік Ибериядағы ибериялық қоян (Lepus granatensis), еуропалық қоян (L. europaeus) және қоян қоян (L. castroviejoi) популяциялары тау қоянының митохондриялық гаплотиптерін сақтайды. Плейстоценнің соңы мен голоценнің басында Ресейдегі тау қояндарының саны қазіргі кездегі ең ірі популяциядан кем дегенде 10%-ға артық болды. Бұл популяция Lepus tanaiticus деп бөлек түр ретінде жіктелген, бірақ қазір ол қазіргі тау қоянының ежелгі морфотипі деп есептеледі.
The mountain hare arose during the Late Pleistocene; there is evidence that its range expanded during glaciations into southern Europe, with populations of Iberian hare (Lepus granatensis), European hare (L. europaeus) and broom hare (L. castroviejoi) in northern Iberia harboring mitochondrial haplotypes from the mountain hare. During the Late Pleistocene to Early Holocene, populations of mountain hare in Russia grew at least 10% larger than any living population today. This population has been classified as a distinct species Lepus tanaiticus, but is now generally considered a prehistoric morphotype of the living mountain hare.
Тарату
Бұл түр Фенносканиядан шығыс Сібірге дейін таралған; сонымен қатар, Альп, Шотландия, Балтық елдері, солтүстік-шығыс Польша және Хоккайдода оқшауланған таулы популяциялары кездеседі. Ирландияда ирланд қояны (L. t. hibernicus) төменгі жайылымдарда, жағалау шалғынды жерлерде және тұзды батпақтарда да тіршілік етеді, тек таулы жерлерде ғана емес. Тау қояны сондай-ақ Исландия, Шетланд, Оркни, Мэн аралы, Пик ауданы, Шпицберген, Кергелен аралдары, Крозет аралдары және Фарер аралдарына да әкелінген. Альп тауларында тау қояны географиялық аймақ пен маусымға байланысты, белгілі бір биіктікте өмір сүреді.
This species is distributed from Fennoscandia to eastern Siberia; in addition, isolated mountain populations occur in the Alps, Scotland, the Baltics, northeastern Poland, and Hokkaidō. In Ireland, the Irish hare (L. t. hibernicus) lives on lowland pastures, coastal grasslands, and salt marshes, not just in the mountains. The mountain hare has also been introduced to Iceland, Shetland, Orkney, the Isle of Man, the Peak District, Svalbard, the Kerguelen Islands, the Crozet Islands, and the Faroe Islands. In the Alps, the mountain hare lives at elevations from , depending on geographic region and season.
Сипаттама
Тау қояны ірі түр, бірақ еуропалық қоянға қарағанда сәл кішідірек. Оның ұзындығы , құйрығы , салмағы , аналықтары әдетте аталықтарынан ауыр болады. Олар 12 жылға дейін өмір сүре алады. Жазда тау қояндарының барлық популяциясының түсі қоңыр түстің әртүрлі нұсқаларында болады. Қысқа дайындық үшін көптеген популяциялар ақ (немесе көбінесе ақ) түске еніп, терісі өзгереді. Құйрығы жыл бойы толығымен ақ болып қалады, бұл тау қоянын еуропалық қояннан (Lepus europaeus) ерекшелейді, оның құйрығының үстіңгі жағы қара болады.
The mountain hare is a large species, though it is slightly smaller than the European hare. It grows to a length of , with a tail of , and a mass of , females being slightly heavier than males. They can live for up to 12 years. In summer, for all populations of mountain hares, the coat is various shades of brown. In preparation for winter most populations moult into a white (or largely white) pelage. The tail remains completely white all year round, distinguishing the mountain hare from the European hare (Lepus europaeus), which has a black upper side to the tail.
Мінез-құлық
Тау қоянның қоректену әдеті аймаққа қарай өзгереді. Бұл, зерттеліп отырған популяцияның қоныстанған ортасына байланысты болады. Мысалы, Скандинавияның солтүстігінде қар бірнеше ай бойы жерді жауып тұратындықтан, қояндар бұтақтар мен қабықпен қоректенеді. Ирландия сияқты қар аз жауатын аймақтарда шөп диетаның басым бөлігін құрайды. Таңдау мүмкіндігі болғанда, Шотландия мен Ирландиядағы тау қояндары жайылымды (шөппен қоректенуді) артық жақсы көреді. Ирландиядағы жағалау жазықтарындағы тау қояндарының рационының 90% астамын шөп құрайды. Бұл көрсеткіш сол ортада тіршілік ететін еуропалық қоянның (Oryctolagus cuniculus) диетасындағы шөптің үлесінен жоғары. Тау қоян алтын бүркіттің ең сүйікті жемірілігі болып табылады, сонымен қатар еуразиялық бүркітқұйрықтар мен қызыл түлкілер де оны жемдей алады. Құс тұяқтары жас қояндарға азық болады. 2016 жылдың тамызында шотландтық жануарларды қорғаумен айналысатын OneKind қайырымдылық қоры, ел бойынша жүргізіліп жатқан тау қояндарын қырып-жою туралы хабардар ету және осы мәселеге қатысты халықтың қолдауын жинау мақсатында тау қояндары атынан науқан бастады. Шотландияның таулы аймақтарында тау қояндары ақылы аңшылық "турлары" аясында да, қызыл қоян популяциясын басқаратын аңшылар (тау қояндары құстарға зиян келтіретін аурулардың таратушысы болуы мүмкін деп санайды) тарапынан да жүйелі түрде атылады. Бұл іс-әрекеттердің көп бөлігі құпия ұсталады, бірақ жүргізілген тергеулер жыл сайын ондаған мың қоянның қырылып жатқанын көрсетті. "Біз тау қоянды бағалаймыз" деген ұранды қолдануға шақыратын науқанның мақсаты – Шотландия үкіметін осы елдің символына айналған түрді коммерциялық аңшылықтан қорғауға бағытталған заң қабылдауға итермелеу. Науқан Шотландияда қоян аулауға тыйым салуға зор қолдау бар екенін көрсетті. 2020 жылдың 17 мамырында парламент депутаттары тау қояндарын лицензиясыз қырып-жоюға тыйым салуға және оларға Шотландияда қорғалатын түр мәртебесін беруге дауыс берді. Green партиясының депутаты Элисон Джонстоун бастаған петиция 22 000-нан астам қол жинады. 2021 жылы Жойылып бара жатқан түрлерге көмектесетін халықтық қор Ұлыбританияның Пик ауданындағы тау қоян популяциясын зерттеуге қаржы бөлді, себебі оқшауланған популяцияның жай-күйіне қатысты алаңдаушылықтар туындады, олардың саны 2500-ге дейін төмендеген деп есептеледі. Қор климаттың өзгеруі 1870 жылдары бұл аймаққа әкелінген Пик ауданының популяциясының ұзақ мерзімді өмір сүруіне қауіп төндіреді деп санайды.
The diet of the mountain hare varies from region to region. It seems to be somewhat dependent on the particular habitat in which the population under study lives. For example, in northern Scandinavia, where snow may blanket the ground for many months, the hares may feed on twigs and bark. In areas where snowfall is rare, such as Ireland, grass may form the bulk of the diet. Given a choice, mountain hares in Scotland and Ireland seem to prefer grazing (feeding on grasses). For mountain hares on a coastal grassland environment in Ireland, grasses constituted over 90% of their diet. This was higher than the percentage of grass in the diet of the European rabbit (Oryctolagus cuniculus) that inhabited the same environment. The mountain hare is regionally the favourite prey of the golden eagle and may additionally be preyed on by Eurasian eagle owls and red foxes. Stoats may prey on young hares. In August 2016, the Scottish animal welfare charity OneKind launched a campaign on behalf of the mountain hare, as a way of raising awareness of mountain hare culls taking place across the country and in garnering public support for the issue. Mountain hares are routinely shot in the Scottish Highlands both as part of paid hunting "tours" and by gamekeepers managing red grouse populations (who believe that mountain hares can be vectors of diseases that affect the birds). Much of this activity is secretive, but investigations have revealed that tens of thousands of hares are being culled every year. The campaign, which urges people to proclaim, "We Care For The Mountain Hare", will culminate with the charity urging the Scottish government to legislate against commercial hunting and culling of the iconic Scottish species. The campaign has revealed widespread public support for a ban on hare hunting in Scotland. On May 17, 2020, MSPs voted to ban the unlicensed culling of mountain hares and grant them protected species status within Scotland after a petition started by Green MSP Alison Johnstone gathered over 22,000 signatures. In 2021, the People's Trust for Endangered Species funded a survey of mountain hare populations in the UK's Peak District after concerns about the viability of the isolated population, believed to be as low as 2,500. The trust believes climate change is a threat to long term survival of the Peak District population, which was introduced to the area in the 1870s.