Кіріспе
Генри Дэвид Тороның 1854 жылғы кітабы, Генри Дэвид Тороның «Уолден» кітабы (алғаш рет 1854 жылы «Уолден; немесе, Ормандағы өмір» деген атпен жарияланған) – американдық трансценденталист жазушы Генри Дэвид Тороның кітабы. Мәтін автордың табиғи ортада қарапайым өмір сүруі туралы ойлар жиынтығы. Бұл шығарма жеке тәуелсіздік жариялануы, әлеуметтік тәжірибе, рухани ашу саяхаты, сатира және, белгілі бір дәрежеде, өзіне сенуге арналған нұсқаулық болып табылады. «Уолден» Тороның Конкорд, Массачусетс қаласының жанында, досы және ұстазы Ральф Уолдо Эмерсонға тиесілі ормандағы Уолден көлінің жанында салған үйінде өткізген екі жыл, екі ай және екі күннің оқиғаларын баяндайды. Торо табиғатты дәл ғылыми тұрғыдан бақылайды, сонымен қатар табиғи құбылыстарды метафоралық және поэтикалық мағынада қолданады. Ол көптеген өсімдіктер мен жануарларды халық арасындағы және ғылыми атауларымен анықтайды, әртүрлі суқоймалардың түсі мен тазалығын егжей-тегжейлі сипаттайды, көлдің қату және еріу мерзімдерін нақты көрсетеді және «телімі жоқ» деп есептелетін Уолден көлінің тереңдігі мен пішінін өлшеу үшін жасаған тәжірибелерін айтады.
the book by Henry David Thoreau
Walden ('/w//ɔː//l//d//ən/; first published in 1854 as Walden; or, Life in the Woods) is a book by American transcendentalist writer Henry David Thoreau. The text is a reflection upon the author's simple living in natural surroundings. The work is part personal declaration of independence, social experiment, voyage of spiritual discovery, satire, and—to some degree—a manual for self reliance. Walden details Thoreau's experiences over the course of two years, two months, and two days in a cabin he built near Walden Pond amidst woodland owned by his friend and mentor Ralph Waldo Emerson, near Concord, Massachusetts. Thoreau makes precise scientific observations of nature as well as metaphorical and poetic uses of natural phenomena. He identifies many plants and animals by both their popular and scientific names, records in detail the color and clarity of different bodies of water, precisely dates and describes the freezing and thawing of the pond, and recounts his experiments to measure the depth and shape of the bottom of the supposedly "bottomless" Walden Pond.
Өмірбаян
Тороның неге көлге барып тұрғаны туралы көп пікір айтылды. Е. Б. Уайт бұл орайда: «Генри орманға шыққанда соғысқа шықты, ал «Уолден» – әлемді тамашалауға және әлемді түзеуге құштар екі күшті, қарама-қарсы ниеттермен қиналған адамның баяндамасы», – деді. Лео Маркс Тороның Уолден көліндегі тұруы оның ұстазы Эмерсонның «әдістемесі мен табиғаты» негізіндегі тәжірибе болғанын және ол «трансценденталды шаруашылықтағы тәжірибе туралы есеп» екенін атап өтті. Басқалар Тороның Уолден көліндегі мақсаты «эксперимент жүргізу болды деп есептейді: ол барлық артық сәнділіктен бас тартып, өте төмен жағдайда қарапайым, қарапайым өмір сүре отырып, аман қалуға, тіпті гүлденуге бола ма?» Ол мұны «шаруашылық» бойынша тәжірибе деп ойлады. Торо «цивилизацияның артық өркендеуінен» қашу үшін және «табиғи» және «жабайы қуаныш» іздеу үшін Уолденге барса да, уақытының көп бөлігін оқу мен жазуға жұмсады. Торо Уолден көлінде өткізген уақытын (1845 жылдың 4 шілдесі – 1847 жылдың 6 қыркүйегі) өзінің алғашқы кітабы «Конкорд және Мерримак өзендеріндегі бір апта» (1849) еңбегін жазуға пайдаланды. Бұл тәжірибе кейіннен «Уолденге» әсер етті, онда Торо уақытты бір күнтізбелік жылға сығып, адамның дамуын бейнелеу үшін төрт маусымды пайдаланды. Табиғатқа толыққанды ену арқылы Торо қоғамды объективті түрде түсінуге үміттенеді. Қарапайым өмір сүру және өзіне-өзі жеткілікті болу Тороның тағы бір мақсаты болды. Жобаның барлығы американдық романтизм дәуірінің негізгі тақырыбы – трансцендентализм философиясынан шабыт алды.
Ұйым
Мен орманға бардым, өйткені өмірдің маңызды фактілерін ғана қарастырып, саналы түрде өмір сүруді, өлгенде өмір сүрмегенімді білмеу үшін, оның не үйрететінін үйренуді қаладым. Өмір емес нәрсені өмір сүргім келмеді, өмір сүру соншалықты құнды; сондай-ақ, қажет болмаса, мойынсұнуға дайын болған жоқпын. Өмірдің барлық мәнін терең сезініп, сорып алуды, өмірге қарсы тұратын барлық нәрсені жеңіп, кеңінен кесіп, жақыннан қырып, өмірді бұрышқа тіреп, оны ең төменгі деңгейге дейін келтіруді қаладым. Егер ол арзан болса, оның барлық және шынайы арзандығын біліп, оның арзандығын әлемге жариялауды; немесе егер ол ұлы болса, оны тәжірибе арқылы біліп, келесі саяхатымда оның тура есебін беруді қаладым. Генри Дэвид Тороның естеліктері мен рухани ізденістерінің бірі – «Уолден», онда Торо екі жыл бойы Уолден тоғанында, ешқандай қолдаусыз қарапайым өмір сүргенін жариялайды. Оқырманға еске салады, кітап жарық көрген кезде Торо өркениетті адамдардың арасына оралған. Кітап бірнеше тарауға бөлінген, олардың әрқайсысы белгілі бір тақырыпқа арналған:
Part memoir and part spiritual quest, Walden opens with the announcement that Thoreau spent two years at Walden Pond living a simple life without support of any kind. Readers are reminded that at the time of publication, Thoreau has returned to living among the civilized. The book is separated into several chapters, each of which focuses on specific themes:
Economy: In this first and longest chapter, Thoreau outlines his project: a two year, two month, and two day stay at a cozy, "tightly shingled and plastered", English style 10 by 15 foot cottage in the woods near Walden Pond. He does this, he says, to illustrate the spiritual benefits of a simplified lifestyle. He easily supplies the four necessities of life (food, shelter, clothing, and fuel) with the help of family and friends, particularly his mother, his best friend, and Mr. and Mrs. Ralph Waldo Emerson. The latter provided Thoreau with a work exchange: he could build a small house and plant a garden if he cleared some land on the woodlot and did other chores while there. His possibilities included a nearby Hollowell farm (where the "wife" unexpectedly decided she wanted to keep the farm). Thoreau takes to the woods dreaming of an existence free of obligations and full of leisure. He announces that he resides far from social relationships that mail represents (post office) and the majority of the chapter focuses on his thoughts while constructing and living in his new home at Walden. He yearns for a time when each New England village will support "wise men" to educate and thereby ennoble the population. Sounds: Thoreau encourages the reader to be "forever on the alert" and "looking always at what is to be seen". Thoreau repeatedly reflects on the benefits of nature and of his deep communion with it and states that the only "medicine he needs is a draught of morning air". The Ponds: In autumn, Thoreau discusses the countryside and writes down his observations about the geography of Walden Pond and its neighbors: Flint's Pond (or Sandy Pond), White Pond, and Goose Pond. Although Flint's Pond is the largest, Thoreau's favorites are Walden and White ponds, which he describes as lovelier than diamonds. Baker Farm: While on an afternoon ramble in the woods, Thoreau gets caught in a rainstorm and takes shelter in the dirty, dismal hut of John Field, a penniless but hard working Irish farmhand, and his wife and children. Thoreau urges Field to live a simple yet independent and fulfilling life in the woods, thereby freeing himself of employers and creditors. However, the Irishman will not give up his aspirations of luxury and the quest for the American dream. Higher Laws: Thoreau discusses whether hunting wild animals and eating meat is necessary. He concludes that the primitive, carnal sensuality of humans drives them to kill and eat animals, and that a person who transcends this propensity is superior to those who cannot. (Thoreau eats fish and occasionally salt pork and woodchuck.) By doing so, men may find happiness and self fulfillment. I do not say that John or Jonathan will realize all this; but such is the character of that morrow which mere lapse of time can never make to dawn. The light which puts out our eyes is darkness to us. Only that day dawns to which we are awake. There is more day to dawn. The sun is but a morning star.
Экономика: Бұл бірінші және ең ұзақ тарауда Торо жобасын сипаттайды: Уолден тоғанының жанындағы ормандағы 10х15 фут көлемдес, ағылшын стиліндегі, тығыз жабылып, сыланған коттеджде екі жыл, екі ай және екі күн тұру. Оның айтуынша, ол мұны қарапайым өмір салтының рухани пайдасын көрсету үшін істейді. Ол отбасының және достарының, әсіресе анасының, жақын досының және Ральф Уолдо Эмерсонның көмегімен өмірдің төрт қажеттілігін (тамақ, баспана, киім және отын) оңай қамтамасыз етеді. Соңғысы Тороға жұмыс алмасу мүмкіндігін ұсынды: ол орманды жерді тазартып, басқа да жұмыстар жасаса, кішкентай үй салып, бақша отырғыза алады. Оның мүмкіндіктеріне жақын маңдағы Холлоуэлл фермасы да кірді (онда әйелі күтпеген жерден ферманы сақтап қалғысы келді). Торо ормандарға кетіп, міндеттерден азат, демалысқа толы өмірді армандайды. Ол пошта арқылы білдірілетін әлеуметтік байланыстардан алыс тұратынын хабарлайды және тараудың көп бөлігі Уолдендегі жаңа үйін салу және онда өмір сүру кезіндегі ойларына арналған. Ол Жаңа Англияның әрбір ауылы «ақылды адамдарды» білім беру және осылайша халықты асылдандыру үшін қолдауға тиіс уақыт күтеді. Дыбыстар: Торо оқырмандарды «әрқашан сергек болуға» және «әрқашан көрінетін нәрсеге назар аударуға» шақырады. Торо табиғаттың және онымен тығыз байланыстың пайдасы туралы қайта-қайта ой жүгіртеді және оған қажет жалғыз «дәрі – таңертеңгі ауаның бір жұтымы» дейді. Көлдер: Күзде Торо аймақты талқылайды және Уолден көлінің және оның көршілерінің географиясы туралы байқауларын жазады: Флинт көлі (немесе Sandy Pond), Ақ көл және Қаз көлі. Флинт көлі ең үлкені болса да, Тороның сүйіктілері – Уолден және Ақ көлдер, ол оларды алмаздардан да әдемі деп сипаттайды. Бейкер фермасы: Түстен кейін орманды аралап жүргенде Торо жаңбырға ұшырап, Джон Филдтің кіршік, қарапайым үйінде баспана табады, ол ақшасы жоқ, бірақ еңбекқор ирланд шаруасы, оның әйелі мен балалары. Торо Филдті қарапайым, бірақ тәуелсіз және орманды өмір сүруге шақырады, осылайша өзін жұмыс берушілер мен қарыздардан босатады. Алайда ирландтық өзінің сән-салтанат пен америкалық арманға деген ұмтылысынан бас тартпайды. Жоғары заңдар: Торо жабайы жануарларды аулап, ет жеудің қажеттігін талқылайды. Ол адамдардың бастапқы, тәндік сезімталдықтары оларды жануарларды өлтіруге және жеуге итермелейді, ал бұл бейімділіктен асып түсетін адам олардан жоғары деп қорытындылайды. (Торо балық, кейде шошқа еті мен суыртық жейді.) Осылай еткендерімен, олар бақыт пен қанағат табады. Мен Джон немесе Джонатан барлық осыны түсінеді дей алмаймын, бірақ мұндай таңның сипаты, ол уақыт өткен сайын ешқашан тумайды. Көздерімізді сөндіретін жарық – біз үшін қараңғылық. Тек оянған күніміз ғана туады. Таң атқанға дейін күн ашық. Күн – таңғы жұлдыз ғана.
Part memoir and part spiritual quest, Walden opens with the announcement that Thoreau spent two years at Walden Pond living a simple life without support of any kind. Readers are reminded that at the time of publication, Thoreau has returned to living among the civilized. The book is separated into several chapters, each of which focuses on specific themes:
Economy: In this first and longest chapter, Thoreau outlines his project: a two year, two month, and two day stay at a cozy, "tightly shingled and plastered", English style 10 by 15 foot cottage in the woods near Walden Pond. He does this, he says, to illustrate the spiritual benefits of a simplified lifestyle. He easily supplies the four necessities of life (food, shelter, clothing, and fuel) with the help of family and friends, particularly his mother, his best friend, and Mr. and Mrs. Ralph Waldo Emerson. The latter provided Thoreau with a work exchange: he could build a small house and plant a garden if he cleared some land on the woodlot and did other chores while there. His possibilities included a nearby Hollowell farm (where the "wife" unexpectedly decided she wanted to keep the farm). Thoreau takes to the woods dreaming of an existence free of obligations and full of leisure. He announces that he resides far from social relationships that mail represents (post office) and the majority of the chapter focuses on his thoughts while constructing and living in his new home at Walden. He yearns for a time when each New England village will support "wise men" to educate and thereby ennoble the population. Sounds: Thoreau encourages the reader to be "forever on the alert" and "looking always at what is to be seen". Thoreau repeatedly reflects on the benefits of nature and of his deep communion with it and states that the only "medicine he needs is a draught of morning air". The Ponds: In autumn, Thoreau discusses the countryside and writes down his observations about the geography of Walden Pond and its neighbors: Flint's Pond (or Sandy Pond), White Pond, and Goose Pond. Although Flint's Pond is the largest, Thoreau's favorites are Walden and White ponds, which he describes as lovelier than diamonds. Baker Farm: While on an afternoon ramble in the woods, Thoreau gets caught in a rainstorm and takes shelter in the dirty, dismal hut of John Field, a penniless but hard working Irish farmhand, and his wife and children. Thoreau urges Field to live a simple yet independent and fulfilling life in the woods, thereby freeing himself of employers and creditors. However, the Irishman will not give up his aspirations of luxury and the quest for the American dream. Higher Laws: Thoreau discusses whether hunting wild animals and eating meat is necessary. He concludes that the primitive, carnal sensuality of humans drives them to kill and eat animals, and that a person who transcends this propensity is superior to those who cannot. (Thoreau eats fish and occasionally salt pork and woodchuck.) By doing so, men may find happiness and self fulfillment. I do not say that John or Jonathan will realize all this; but such is the character of that morrow which mere lapse of time can never make to dawn. The light which puts out our eyes is darkness to us. Only that day dawns to which we are awake. There is more day to dawn. The sun is but a morning star.
Бейне ойындар
2012 жылы Ұлттық өнер қоры Трейси Фуллертонға, Оңтүстік Калифорния университетінің Ойын инновациялық зертханасының ойын дизайнері және профессоры, кітап негізінде бірінші тұлғадағы, ашық әлемді бейне ойын жасау үшін 40 000 доллар көлемінде грант берді. Ойынның аты – «Уолден», ол ойыншыларға «Уолден орманның географиясы мен ортасын симуляциялайтын ашық, үш өлшемді ойын әлемінде өмір сүруге» мүмкіндік береді. Ойынның өндірісі Гуманитарлық ғылымдар жөніндегі ұлттық қордан да қаржылық қолдау алды және 2014 жылы Санданс «Жаңа шекаралық оқиғалар зертханасының» құрамына кірді. Ойын 2017 жылдың 4 шілдесінде жарық көрді, бұл күні Торо көлге түсіп тәжірибесін бастаған және Тороның туғанына 200 жыл толу мерекесін бірге атап өтті. 2018 жылғы Нью-Йорк ойын сыйлықтарында «Үздік инди-ойын» номинациясы бойынша «Бродвей» сыйлығына ие болды.
Цифрландыру және стипендиялық жұмыстар
Digital Thoreau, Нью-Йорк штатының Geneseo университеті, Thoreau қоғамы және Walden Woods жобасының бірлескен жобасы, оқырмандарға Тороның классикалық туындысының 1846 жылдан 1854 жылға дейінгі жеті редакциялық кезеңдегі эволюциясын қадағалауға көмектесу үшін «Уолденнің» әртүрлі нұсқалары бойынша динамикалық мәтіндік басылымын жасады. «Уолденнің» кез келген тарауында оқырмандар жеті қолжазба нұсқасын бір-бірімен, Принстон университеті баспасымен салыстыра алады және Торо зерттеушілерінің, соның ішінде Рональд Клэппердің «Уолденнің дамуы: генетикалық мәтін» (1967) диссертациясы мен Уолтер Хардингтің «Уолден: түсіндірмелі басылым» (1995) еңбегінен алынған сындық ескертпелерді қарастыра алады. Жобаның соңғы мақсаты – оқырмандарға Торо туралы оның мәтіндерінің шеңберінде пікір алмасуға мүмкіндік беру.
Ықпал
Голландиялық жазушы және психиатр Фредерик ван Иден бұл кітаптағы идеяларды 1898 жылы Нидерландтағы Уолден коммунында табиғатқа оралу туралы өзінің көзқарасын қалыптастыру үшін пайдаланды. 1948 жылғы мінез-құлық психологы Б. Ф. Скиннердің «Уолден-Екі» кітабында эксперименталды «Уолден-Екі» қауымдастығы Тороның «Уолдені» сияқты жерде өмір сүрудің артықшылықтарын ұсынады, бірақ «қосымша адамдармен». Джонас Мекастың 1968 жылғы «Уолден» фильмі кітаптан шабыттанды. Жан Крейгхед Джорджтың «Менің тау жағым» трилогиясы (1959) «Уолденде» айтылған тақырыптарға көп сүйенеді. Басты кейіпкер Сэм Гриблиді ағылшын тілінің мұғалімі «Торо» деп атайды. Шейн Карруттың екінші фильмі «Upstream Color» (2013) өзінің сюжетінде Уолденді маңызды элемент ретінде көрсетеді және Тороның тақырыптарына көп сілтеме жасайды. 1962 жылы Уильям Мелвин Келли өзінің алғашқы романына «Әртүрлі дорбақшы» деген ат қойды, бұл «Уолденнен» алынған атақты цитатадан кейін жазылған: «Егер адам өзінің серіктерімен бірқадамды басқара алмаса, мүмкін ол басқа дорбақшының үнін естиді». Бұл цитата, сондай-ақ кітаптан алынған тағы бір шумақ Келлидің романында эпиграф ретінде пайда болады, ол Тороның жеке тұлға тақырыбын қайталайды. 1964 жылы жарық көрген гомосексуалдар мәдениеті мен жаңалықтар журналы «Drum» атауы әр нөмірінде пайда болатын дәл осы цитатадан шабыттанды. 1989 жылғы «Өлі ақындар қоғамы» фильмінде «Уолденнен» алынған үзінді сюжетте маңызды мотив ретінде жиі кездеседі. Фин симфониялық метал тобы Nightwish 2011 жылы «The Crow, the Owl and the Dove» әнінде «Маған махаббат, ақша, атақ-даңқ емес, шындықты бер» деген цитатаны «Imaginaerum» студиялық альбомынан қайталайды. Олар «Walden» туралы өзінің сегізінші студиялық альбомы «Endless Forms Most Beautiful» (2015) -та бірнеше сілтеме жасайды, соның ішінде «My Walden» және «Alpenglow» әндерінде. Инвестициялық зерттеулер фирмасы Morningstar, Inc. негізін қалаушы және бас директор Джо Мансуэтоның құрметіне «Уолдендегі» соңғы сөйлеммен аталды, ал компания логотипіндегі «O» әрпі шығып тұрған күнге ұқсайды. 2015 жылғы «Fallout 4» видео ойынында, Массачусетс штатында «Уолден тоғаны» деп аталатын орын бар, онда ойыншы автоматтандырылған туристік нұсқаулықтан Тороның шөл далада өмір сүру тәжірибесі туралы тыңдай алады. Осы жерде Тороның өзі салған және тұрған үйі орналасқан. Фиби Бриджерс өзінің «Smoke Signals» әнінде кітапқа сілтеме жасайды. 2018 жылы MC Lars және Mega Ran «Walden» әнін шығарды, онда олар кітап пен оның ықпалын талқылайды. 1997 жылғы «South Park» сериалының «Weight Gain 4000» эпизодында Эрик Картман Тороның есімін өзінің есімімен ауыстырып, «Уолденнен» көшіріп алынған сыйлыққа ие болған эссе «жазады». Бостон университетінің профессоры Ричард Примак климаттың өзгеруін зерттеуде Тороның «Уолден» кітабынан алынған ақпаратты пайдаланады. Америка әдебиетіндегі табиғат жазуы жанры Тороның «Уолден» романынан туындаған деп саналады.