Кіріспе

Мараскино (,/m//ær//ə/'/s//k//iː//n//oʊ//, // /'/ʃ//iː// / MARRəSKEEnoh, SHEE, maraˈskiːno) – мараска шиесінен дистилляциялау арқылы алынатын ликер. Хорватияның Далмация жағалауының кейбір бөліктерінде өсетін, кішкентай, сәл қышқыл мараска шие ағашының (Prunus cerasus var. marasca) жемісі, ликерге ерекше хош иіс береді.

Тарих

1759 жылы венециялық саудагер Франческо Дриоли сол кезде Венеция Республикасының құрамына кіретін Хорватияның Задар қаласында мараскиноны өнеркәсіптік масштабта өндіруді бастады. Дриоли Венеция кәсіпкерлерінің рухын, Венето аймағындағы басқа кәсіпкерлер сияқты, граппаны үй ішіндегі дәстүрден ресми өнеркәсіпке айналдырды: екі жағдайда да кәсіпорындар өңірлік дистилляторлар гильдиясының (Arte dell'acqua di vita) ережелері мен шектеулеріне қатаң бағынды. Франческо Дриоли Джузеппе Карцениганың Мараска вишенін дәмдеудің жаңаша әдістерін дамытып, жетілдірді және 1759 жылы «Франческо Дриоли мараскино фабрикасын» (Fabbrica di Maraschino Francesco Drioli) құрды. XVIII ғасырдың соңына қарай оның мараскиносы кеңінен танылып, Еуропаның, әсіресе Англияның маңызды нарықтарын бағындырды. 1779 жылғы 17 маусымдағы «London Morning Post» және «Daily Advertiser» газеттерінде жарияланған алғашқы жарнамада «Джонсон мен Юстерини» фирмасы «әлеуметтік және ақсүйек топқа» Зарадан әкелінген «өте таңғажайып дәмі бар мараскиноның көп мөлшері» туралы хабарлады. 1804 жылы Австрия императоры зауытқа «Императорлық Regia Privilegiata» атағын берді, осымен олар императорлық гербті пайдалануға құқық алды. Ликерді бүкіл Еуропаның көрнекті тұлғалары, билеушілері мен сарайлары іздеді, ал «Франческо Дриоли» фабрикасы Австрия, Ұлыбритания және Италияның патшалық үйлерінен патшалық жарлықтар алды, оларға патшалық гербті пайдалануға рұқсат берілді. Британдық әскери кемелер Корфу мен Мальтадағы базалардан британдық патшалық сарайы үшін мараскино жүк тасымалдарын алуға жіберілді. Шын мәнінде, 1877 жылы Йорк герцогы (болашақтағы Георг V) мен Эдинбург герцогы зауытты аралап, Salghetti Drioli отбасы үйінде «үлкен қуанышпен таңдаулы дәмдіктерді» қабылдады және «тағы да бірнеше ішекті розолио мен бірнеше банка мараскино вишенкасын» сатып алды («Il Dalmata», ж. XXII, №77, 28 қыркүйек 1877 ж.). Алайда, Drioli Maraschino бастапқыдан-ақ жалған өнімдерге бейім болды, бұл зауыт 1980 жылы жабылғаннан кейін де оны қинады, иелерін бірнеше рет сотқа жүгінуге мәжбүр етті. «Via Facti» еңбегінде Николо Томмасео Дриоли Мараскиноның Италияда және әлемнің барлық бес бөлігінде қаншалықты кең таралғанын атап өтті және ол «in tutte bevuto e in tutte falsificato» (барлық жерде ішіледі және барлық жерде жалғандалады) деп жазды. Квадратты жасыл бөтелкелерді Мурано шыны зауыттары жасады, ал 19 ғасырдың басында сабанмен оралған қақпақ («фиаско» деп аталады) енгізілді. Бұл ұзақ теңіз сапарларында бөтелкелерді тасымалдаудың венециялық әдісі болды және жылдар бойы брендтің символына айналды. Италияның Венетодағы егемендігін қалпына келтіргеннен кейін Джузеппе ұлы Франческо Сальгетти Дриоли Задарда шыны фабрикасын құруға көмектесті, Муранодан білікті жұмысшыларды әкеліп, оның бірінші президенті болды. Мараскиноның беделі артаған сайын, Задардың да аты шықты, бұл басқа зауыттардың пайда болуына және құрылуына себеп болды, әсіресе Гироламо Луксардо (1821) мен Романо Влахов (1861). Олар бірігіп «Задар мараскино өнеркәсібін» (l'industria del maraschino di Zara) құрды, оның негізін қалаушысы Франческо Дриоли екені мойндалды. Екінші дүниежүзілік соғыс, Тито партизандарының итальяндық қауымға қарсы қуғын-сүргіні (Луксардо отбасының кейбір мүшелері, соның ішінде Пьетро мен Николо Луксардо партизандардың қолынан қаза болды), Задардың бомбаға түсуі және оның Югославияның құрамына өтуі бір дәуірдің аяқталуын білдірді. Соғыстан кейінгі кезеңде ең маңызды үш дистиллятордың иелері Витторио Сальгетти Дриоли, Джорджио Луксардо және Романо Влахов Италияға қашып, Венеция маңындағы Мира, Падуа маңындағы Торрелья және Болонья қалаларында өз бизнесін қайта құрды. 1946 жылы Витторио өндірісті қайта бастады және көп ұзамай компанияның дәстүрлі нарықтарын, әсіресе ағылшын және ағылшын тілінде сөйлейтін аймақтарды қайтадан иеленді. Ол өзінің зауытының ұзақ уақыттан бері қалыптасқан және беделді дәстүрін соғыстан кейінгі кезеңдегі күрделі өзгерістерге байланысты жаңғырту талаптарымен шеберлікпен үйлестірді. Задардың мараскино өнеркәсібінің тарихи негізін қалаушы отбасының далматиндық тармағының алтыншы және соңғы мұрагері Витторио Сальгетти Дриолидің қайтыс болуы тек отбасының осы тармағының жойылуына ғана емес, сонымен қатар Италияның ең көне ликерлік компаниясы «Франческо Дриоли» фабрикасының 200 жылдық тарихының аяқталуына әкелді. 1974 жылы қайтыс болғаннан кейін оның мұрагерлері «Distillerie Venete Mira Spa» (DI. VE. MI) құрды. Компания жаңа топқа берілді, бірақ фабриканың, брендтердің және рецептуралардың меншігі сақталды, оларды пайдалануға рұқсат берілді. 1980 жылы директорлар кеңесі өндірісті тоқтату туралы шешім қабылдады және компания таратылды. 18 ғасырдың екінші жартысынан 1943 жылға дейінгі кезеңді қамтитын құнды «Салгетти Дриоли» мұрағаты Задар мараскиносының тарихына куәлік етеді. Отбасы сақтаған бөлігі 1991 жылы Мәдени мұра министрлігі тарапынан «үлкен тарихи маңызы бар» деп танылды және профессор Жоржетта Бонфиглио Дозио тарапынан каталогталды. Задарда қалған бөлігі соғыстан кейін тәркіленді және Югославияға Задардың өтуінен кейін «Drzavni Arhiv u Zadru» мемлекеттік архивіндегі «Tvornica F. Drioli» қорында сақталады және архивист Мариан Мароя тарапынан каталогталды. Мұрағаттың барлық бөлігі зауыттың тарихын, жеті буын кәсіпкерлердің дамуын және Задар тарихына олардың үлкен үлесін ғана емес, сонымен қатар Адриатика маңындағы аймақты дүрліктірген тарихи оқиғалар туралы мәліметтер береді. Мұрағат Венеция Республикасының құлауынан 1797 жылдан бастап Задардың Югославияның құрамына өтуіне дейін 1947 жылға дейінгі кезеңді зерттеушілер мен архивистер үшін ең бағалы деректерді ұсынады, Австрия, Франция және Италияның үстемдік кезеңдерін қамтиды. Мараскино өнеркәсібі Задар қаласының тарихында маңызды рөл атқарды, ал соғыстан кейін өндіріс қайта жандандырылды. Тарихи зауыттардан тәркіленген активтер, пайдалы жабдықтардың барлығы біріктіріліп, кейіннен «Maraska» деп аталған жаңа зауыт құрылды, ол бұрынғы Луксардо үй-жайларында орналасқан және қазір «Maraska Company Zadar» ретінде жұмыс істейді. Бұл компания дәстүрлі бизнесті жалғастырып, ликерлер мен сироптар ассортиментін кеңейтіп, Хорватиядағы ең маңызды ликер өндірушісіне айналды.