Конфуцийдың Нақыл Сөздері

Кіріспе

Конфуцийдің философиялық мәтіні

«Аналектілер», сонымен қатар «Конфуцийдің сөздері» деп те аталады, – Конфуцийге және оның замандастарына жатқызылатын сөздер мен ойлардан тұратын ежелгі қытай философиялық мәтіні. Дәстүр бойынша, бұл мәтінді оның шәкірттері жинаған деп есептеледі. Ғалымдардың пікірінше, мәтіннің көп бөлігі Соғысқан мемлекеттер кезеңінде (б.з.д. 475–221) жазылған, ал жұмыстың түпкілікті нысаны Хан әулетінің орта кезеңінде (б.з.д. 206–220 ж.) қалыптасқан. Хан әулетінің басында «Аналектілер» тек Бес классикалық кітапқа түсіндірме ретінде қарастырылған. Алайда, әулет соңына қарай «Аналектілердің» мәртебесі конфуциандық ілімнің негізгі мәтіндерінің қатарына енді. Кейінгі Сун әулеті (960–1279 ж.) тұсында «Аналектілер» қытай философиясының ескі Бес классикадан жоғары тұратын еңбегі ретінде танылды және «Төрт кітаптың» бірі болып жарияланды. «Аналектілер» – Қытайда екі мың жылдан астам уақыт бойы кеңінен оқылған және зерттелген кітаптардың бірі. Оның идеялары Шығыс Азияның ойлау жүйесі мен құндылықтарына әсерін тигізуде. Конфуций елдің игілігі халықтың, әсіресе ел басшыларының моральдық тәрбиесіне байланысты деп сенген. Ол адамдардың «жень» арқылы жан-жақты ізгілік сезімін дамыта алатынын айтқан, ал «женьді» дамытудың ең маңызды қадамы – ата-ана мен үлкен жандарға құрмет көрсету, яғни ұлылық қайырымдылық. Ол адамның жеке тілектерін басудың қажеті жоқ екенін, бірақ адамдарды «ли» – рәсімдер мен әдептілік нормалары арқылы өз тілектерін үйлестіруге тәрбиелеу керек екенін, осылайша олар басқаларға құрмет көрсетіп, қоғамдағы өз жауапкершіліктерін орындай алатынын үйреткен. Конфуций билеушінің «дэ» немесе «абырой» сезімі оның басшылыққа басты талап екеніне сенген. Оның шәкірттерін тәрбиелеудегі басты мақсаты – адал, әдепті, дұрыс сөйлейтін және барлық ісінде мінсіз болатын жақсы адамдарды даярлау болды.

The Analects, also known as the Sayings of Confucius, is an ancient Chinese philosophical text composed of sayings and ideas attributed to Confucius and his contemporaries, traditionally believed to have been compiled by his followers. The consensus among scholars is that large portions of the text were composed during the Warring States period (475–221 BC), and that the work achieved its final form during the mid Han dynasty (206 BC220 AD). During the early Han, the Analects was merely considered to be a commentary on the Five Classics. However, by the dynasty's end the status of the Analects had grown to being among the central texts of Confucianism. During the late Song dynasty (960–1279 AD) the importance of the Analects as a Chinese philosophy work was raised above that of the older Five Classics, and it was recognized as one of the "Four Books". The Analects is one of the most widely read and studied books in China for more than two millennia; its ideas continue to have a substantial influence on East Asian thought and values. Confucius believed that the welfare of a country depended on the moral cultivation of its people, beginning from the nation's leadership. He believed that individuals could begin to cultivate an all encompassing sense of virtue through ren, and that the most basic step to cultivating ren was filial piety—primarily the devotion to one's parents and older siblings. He taught that one's individual desires do not need to be suppressed, but that people should be educated to reconcile their desires via li, rituals and forms of propriety, through which people could demonstrate their respect for others and their responsible roles in society. Confucius also believed that a ruler's sense of de, or 'virtue', was his primary prerequisite for leadership. His primary goal in educating his students was to produce ethically well cultivated men who would carry themselves with gravity, speak correctly, and demonstrate consummate integrity in all things.

Мәтіннің құрылуы

Бан Гудің айтуынша, «Хан кітабында» жазылғандай, «Аналектілер» Конфуцийдің шәкірттерімен ұстазының олармен сөйлескен жеке жазбалары ретінде пайда болды. Кейін оларды жинап, Конфуций қайтыс болғаннан кейін, б.з.д. 479 жылы шәкірттері бірлесіп өңдеді. Хан әулеті кезінде бұл еңбек «Луню» деп аталды: осы контексте «лун» белгісі «талқылау» немесе «пікір таласу» дегенді, ал «ю» – «сөз» немесе «нақыл сөздер» дегенді білдіреді. Сондықтан «Луню» «өңделген әңгімелер» немесе «таңдамал сөздер» (осылайша «аналектілер») деген мағынаны білдіруі мүмкін. Бұл – кейінгі ұрпақ ғалымдар қабылдаған еңбектің пайда болуының дәстүрлі есебін құрайды. Мысалы, Сун әулетінің неоконфуциандық ғалымы Чжу Си «Аналектілер» Конфуцийдің бірінші және екінші буын шәкірттерінің жазбалары екенін айтты. Бұл дәстүрлі көзқарасқа қытай, жапон және батыс ғалымдары күмән келтірді. Цин әулетінің филологы Цюй Шу тілдік негізде соңғы бес кітаптың қалған бөлімдерге қарағанда әлдеқайда кейін жазылғанын дәлелдеді. Ито Цинсай «Аналектілердегі» тілдік үлгілер мен мазмұндағы айырмашылықтарға байланысты «жоғарғы Аналектілер» (1-10 кітаптар) мен «төменгі Аналектілер» (11-20 кітаптар) арасында авторлық ерекшеліктер болуы керек деп мәлімдеді. Артур Уэйли 3-9 кітаптардың еңбектің ең ерте бөліктерін құрайтынын болжады. Брюс Брукс пен Таэко Брукс тараулардың жаратылуы туралы бұрынғы теорияларды қарастырып, мәтіннің жаратылуының «төрт қабатты теориясын» жасады. Көптеген қазіргі заманғы ғалымдар бұл еңбек Соғысқан мемлекеттер кезеңінде (б.з.д. 476-221) шамамен екі жүз жыл бойы жинақталғанын санайды, ал кейбіреулері нақыл сөздердің кейбіреулерінің шынайылығына күмән келтіреді. Б.з.д. 70 жылға дейінгі ешқандай қолжазба табылмағандықтан және «Аналектілер» Хан әулетінің басындағы ешбір деректе аталмағандықтан, кейбір ғалымдар мәтіннің соңғы жинағы б.з.д. 140 жылға дейін жасалмағанын ұсынады. «Аналектілер» мәтінінің қаншалықты ерте пайда болғанына қарамастан, көптеген «Аналектілер» ғалымдары кітаптың Хан әулетінің басында (б.з.д. 206 – 220 ж.) Қытайдың барлық аймақтарында кеңінен танылып, толыққанды түрінде тарағанын және кітап Хан әулеті кезінде соңғы, толық түрін алғанын сенеді. Алайда, Хан әулетінің жазушысы Ван Чонг, Хан әулеті кезінде болған «Аналектілердің» барлық көшірмелері толық емес және әлдеқайда үлкен еңбектің бір бөлігін ғана құрайтынын мәлімдеді. Бұл Конфуцийдің ілімдерінің үлкен жинағы Соғысқан мемлекеттер кезеңінде «Аналектілерде» тікелей сақталғаннан гөрі көп болғанын көрсетеді: Конфуцийдің екінші буын шәкірті Мэнций келтірген нақыл сөздердің 75%-ы «Аналектілердің» қабылданған мәтінінде жоқ.

According to Ban Gu, writing in the Book of Han, the Analects originated as individual records kept by Confucius's disciples of conversations between the Master and them, which were then collected and jointly edited by the disciples after Confucius's death in 479 BC. The work was titled Lunyu during the Han dynasty: in this context the character for lun means 'discuss' or 'dispute', while yu means 'speech' or 'sayings'. Lunyu therefore may mean 'edited conversations', or 'selected speeches' (thus "analects"), This broadly forms the traditional account of the genesis of the work accepted by later generations of scholars, for example the Song dynasty neo Confucian scholar Zhu Xi stated that Analects is the records of Confucius's first and second generation pupils. This traditional view has been challenged by Chinese, Japanese, and Western scholars. The Qing dynasty philologist Cui Shu argued on linguistic ground that the last five books were produced much later than the rest of the work. Itō Jinsai claimed that, because of differences he saw in patterns of language and content in the Analects, a distinction in authorship should be made between the "upper Analects" (Books 1–10) and "lower Analects" (Books 11–20). Arthur Waley speculated that Books 3–9 represent the earliest parts of the book. E. Bruce Brooks and A. Taeko Brooks reviewed previous theories of the chapters' creation and produced a "four stratum theory" of the text's creation. Many modern scholars now believe that the work was compiled over a period of around two hundred years, some time during the Warring States period (476–221 BC), with some questioning the authenticity of some of the sayings. Because no manuscript dated earlier than c. 70 BC has been discovered, and because the Analects was not referred to by name in any existing source before the early Han dynasty, some scholars have proposed dates as late as 140 BC for the text's final compilation. Regardless of how early the text of the Analects existed, most Analects scholars believe that by the early Han dynasty (206 BC–220 AD) the book was widely known and transmitted throughout China in a mostly complete form, and that the book acquired its final, complete form during the Han dynasty. However, Han dynasty writer Wang Chong claimed that all copies of the Analects that existed during the Han dynasty were incomplete and formed only a part of a much larger work. This is supported by the fact that a larger collection of Confucius's teachings did exist in the Warring States period than has been preserved directly in the Analects: 75% of Confucius's sayings cited by his second generation student, Mencius, do not exist in the received text of the Analects.

Мәтіндік тарихы

Хан әулеті ғалымы Лю Сянь айтуынша, Хан әулетінің басында «Аналектілердің» екі нұсқасы болған: «Лу нұсқасы» және «Ци нұсқасы». «Лу нұсқасында» жиырма тарау, ал «Ци нұсқасында» жиырма екі тарау болған, оның ішінде «Лу нұсқасында» кездеспейтін екі тарау бар еді. Екі нұсқада да ортақ жиырма тарау болса, «Лу нұсқасында» көбірек тармақтар кездесетін. Әр нұсқаның өз ұстаздары, мектептері және таратушылары болды. Хан императоры Цзин билік құрған кезде, сол кезде Конфуцийдің үйі деп саналған үйдің қабырғасында жасырылған үшінші «Ескі мәтін» нұсқасы табылды. Бұл үйді Лу патшасы Гун патша сарайын кеңейту үшін бұздырған. Жаңа нұсқада «Ци нұсқасында» кездесетін екі қосымша тарау болмады, бірақ «Лу» және «Ци» нұсқаларында кездесетін бір тарауды екіге бөліп, жиырма бір тарауға жеткізді, ал тараулардың реті басқаша болды. «Ескі мәтін» нұсқасы өзінің атын алды, өйткені ол бұрын қолданылмаған таңбалармен жазылған, өйткені ол соғысқан мемлекеттер кезеңінен бастап (б.з.д. 221 жылға дейін) жасырылған деп есептелді. Хан әулеті ғалымы Хуан Тан айтуынша, «Ескі мәтін» нұсқасында «Лу нұсқасынан» төрт жүз таңба ерекшеленеді және ол «Лу нұсқасынан» 27 жерде айтарлықтай ерекшеленеді. Осы жиырма жеті айырмашылықтың ішінде тек екі жерде ғана қабылданған мәтін «Ескі мәтінмен» сәйкес келеді. Бір ғасырдан астам уақыт өткен соң, Хан императоры Чэннің «Аналектілер» бойынша мұғалімі Чжан Ю «Лу» және «Ци» нұсқаларын синтездеді, «Лу» нұсқасын беделді деп қабылдап, «Ци» нұсқасынан бөлімдерді таңдамалы түрде қосты және «Чжан Хоу Лун» деп аталатын «Аналектілердің» құрама мәтінін жасады. Бұл мәтінді Чжан Юдің замандастары мен кейінгі хан ғалымдары екі жеке нұсқадан да жоғары деп таныды және бүгінгі күні «Аналектілер» деп танылған мәтін осы мәтін. Қазіргі кезде «Лу нұсқасының» немесе «Аналектілердің» «Ескі мәтін» нұсқасының толық көшірмелері жоқ, бірақ «Ескі мәтін» нұсқасының фрагменттері Дунхуанда табылды. «Ци нұсқасы» шамамен 1800 жыл бойы жоғалып кеткен, бірақ 2011 жылы Хайхун маркизінің қабірін қазу кезінде қайта табылды. ХХ ғасырдың аяғына дейін ғалымдарға белгілі «Аналектілердің» ең көне көшірмесі 175 жылы шығыс астанасы Луоянгта тасқа жазылған Конфуций классикасының көшірмесі, «Синпин дәуірінің тас классикасы» болды. Археологтар сол кезде Батыс Хан әулеті кезінде б.з.д. 50 жылы жазылған «Аналектілердің» екі қолжазба көшірмесін тапты. Олар «Дингчжоу аналектілері» және «Пхеньян аналектілері» деп аталады, олар табылған қабірлердің орналасқан жерінен кейін аталды. «Дингчжоу аналектілері» 1973 жылы табылды, бірақ оның мазмұнының транскрипциясы 1997 жылға дейін жарияланбады. «Пхеньян аналектілері» 1992 жылы табылды. «Пхеньян аналектілеріне» академиялық қол жеткізу өте шектеулі болды және 2009 жылға дейін оның мазмұны туралы ешқандай академиялық зерттеу жарияланбады. «Дингчжоу аналектілері» Хан әулеті кезінде қабірге қойылғаннан кейін көп ұзамай өртеніп зақымдалды. Ол табылғаннан кейін көп ұзамай жер сілкінісі кезінде бұзылып, сақталған мәтін «Аналектілердің» қолжетімді мәтінінің жартысынан аспайды. Сақталған бөлімдердің ішінде «Дингчжоу аналектілері» алынған «Аналектілерден» қысқа, бұл «Дингчжоу аналектілері» қабірге қойылған кезде «Аналектілердің» мәтіні әлі де кеңейту процесінде болғандығын көрсетеді. Жазушының кем дегенде бір нұсқасы бар екеніне және толықтығын қамтамасыз ету үшін «қосымша» материалдар енгізгеніне дәлелдер бар. «Пхеньян аналектілерінің» мазмұны «Дингчжоу аналектілеріне» ұқсас. Солтүстік Корея үкіметі құпиялылық пен оқшаулау саясатын ұстануға тырысқандықтан, халықаралық ғалымдарға оның тек қана өте қысқаша зерттеулері ғана қолжетімді болды, ал оның мазмұны Солтүстік Кореядан тыс жерлерде толық танымал емес. Ғалымдар «Дингчжоу аналектілерінің» немесе «Пхеньян аналектілерінің» «Лу нұсқасын», «Ци нұсқасын», «Ескі мәтін» нұсқасын немесе осы үш дәстүрден тәуелсіз басқа нұсқаны білдіретіні туралы келіспейді. Бүгінгі күнге дейін «Аналектілердің» ең көне қолжазбасы 2011 жылы Хайхунхоу қабірінен табылған мәтіндер болып табылады; «Хайхунхоу аналектілері» «Дингчжоу» және «Пхеньян» аналектілерінен кем дегенде он жеті жыл бұрын таралған.

According to the Han dynasty scholar Liu Xiang, there were two versions of the Analects that existed at the beginning of the Han dynasty: the "Lu version" and the "Qi version". The Lu version contained twenty chapters, and the Qi version contained twenty two chapters, including two chapters not found in the Lu version. Of the twenty chapters that both versions had in common, the Lu version had more passages. Each version had its own masters, schools, and transmitters. In the reign of Emperor Jing of Han , a third "Old Text" version was discovered hidden in a wall of the home believed at the time to have been Confucius's, when the home was in the process of being destroyed by King Gong of Lu in order to expand the king's palace. The new version did not contain the two extra chapters found in the Qi version, but it split one chapter found in the Lu and Qi versions in two, so it had twenty one chapters, and the order of the chapters was different. The old text version got its name because it was written in characters not used since the earlier Warring States period (before 221 BC), when it was assumed to have been hidden. According to the Han dynasty scholar Huan Tan, the old text version had four hundred characters different from the Lu version—from which the received text is mostly based—and it seriously differed from the Lu version in 27 places. Of these twenty seven differences, the received text only agrees with the old text version in two places. Over a century later, lt=Zhang Yu, the tutor of the Analects to Emperor Cheng of Han, , synthesized the Lu and Qi versions by taking the Lu version as authoritative and selectively adding sections from the Qi version, and produced a composite text of the Analects known as the "Zhang Hou Lun". This text was recognized by Zhang Yu's contemporaries and by subsequent Han scholars as superior to either individual version, and is the text that is recognized as the Analects today. No complete copies of either the Lu version or the old text version of the Analects exist today, though fragments of the old text version were discovered at Dunhuang. The Qi version was lost for about 1,800 years, but was rediscovered during the excavation of the tomb of Marquis of Haihun in 2011. Before the late twentieth century the oldest existing copy of the Analects known to scholars was found in the "Stone Classics of the Xinping Era", a copy of the Confucian classics written in stone in the old Eastern capital of Luoyang c. 175 AD. Archaeologists have since discovered two handwritten copies of the Analects that were written c. 50 BC, during the Western Han dynasty. They are known as the "Dingzhou Analects", and the "Pyongyang Analects", after the location of the tombs in which they were found. The Dingzhou Analects was discovered in 1973, but no transcription of its contents was published until 1997. The Pyongyang Analects was discovered in 1992. Academic access to the Pyongyang Analects has been highly restricted, and no academic study on it was published until 2009. The Dingzhou Analects was damaged in a fire shortly after it was entombed in the Han dynasty. It was further damaged in an earthquake shortly after it was recovered, and the surviving text is just under half the size of the received text of the Analects. Of the sections that survive, the Dingzhou Analects is shorter than the received Analects, implying that the text of the Analects was still in the process of expansion when the Dingzhou Analects was entombed. There was evidence that "additions" may have been made to the manuscript after it had been completed, indicating that the writer may have become aware of at least one other version of the Analects and included "extra" material for the sake of completeness. The content of the Pyongyang Analects is similar to the Dingzhou Analects. Because of the secrecy and isolationism of the North Korean government, only a very cursory study of it has been made available to international scholars, and its contents are not completely known outside of North Korea. Scholars do not agree about whether either the Dingzhou Analects or the Pyongyang Analects represent the Lu version, the Qi version, the old text version, or a different version that was independent of these three traditions. To date, the oldest extant manuscript of the Analects are the discovered texts found in the Haihunhou Tomb in 2011; the Haihunhou Analects "circulated at least seventeen years" before the Dingzhou and Pyongyang ones.

Конфуцийшілдіктегі маңызы

Хан дәуірінің көп бөлігінде «Аналектілер» конфуциандық ілімнің негізгі мәтіндерінің бірі саналмады. Хан Уди билігінде (б.з.д. 141–87 жж.), Қытай үкіметі конфуцийшілдік зерттеулерін қолдаған кезде, үкімет тек Бес классиканы канондық (jing) деп мойындады. Олар конфуцийшілдік деп есептелді, себебі Конфуций оларды жазған, өңдеген және/немесе жеткізген деп саналды. «Аналектілер» екіншілік деп есептелді, өйткені ол Конфуцийдің Бес классикаға арналған ауызша «түсіндірмелерінің» (zhuan) жинағы ғана деп ойылды. Конфуций мен конфуциандық ілімнің саяси маңызы мен танымалдылығы Хан әулеті кезеңінде артты, ал Шығыс Хан кезеңінде «Аналектілерді» мектеп оқушылары мен сауат ашуға ұмтылғандар кеңінен оқыды, көбінесе Бес классикадан бұрын. Шығыс Хан дәуірінде тақ мұрагеріне «Аналектілерді» оқыту үшін арнайы ұстаз тағайындалды. «Аналектілердің» маңыздылығы артқанда Бес классика «Жеті классика» деп кеңейтілді: Бес классика, «Аналектілер» және «Ұлылыққа қатысты классика», және конфуциандық ілімнің орталық мәтіндерінің бірі ретінде оның мәртебесі Сонг әулетінің соңына дейін (960–1279 жж.) өсіп, Чжу Сидің «Төрт кітабының» бірі ретінде танылып, ескі Бес классикадан гөрі көреген деп қабылданды. «Аналектілердің» жазу стилі болашақ конфуцийшіл жазушыларға да үлгі болды. Мысалы, Суй әулетінің жазушысы Ван Тонгтың «Орташалық туралы түсіндірмесі» (c=中说) «Аналектілердің» стилін еліктеу үшін жазылды, бұл тәсілді Мин әулетінің философы Ван Янмин мақтады.

Комментарийлер

Хан әулетінің кезінде қытай оқырмандары «Аналектілерді» ғалымдардың кітапқа жазған түсіндірмелерін оқып түсіндірген. Хан әулетінен бері «Аналектілерге» көптеген түсіндірмелер жазылған, бірақ ең ықпалдысы Хе Янның (шамамен 195–249) және бірнеше әріптестерінің «Аналектілердің жинақталған түсіндірмелері» (Луню Джиджи) және Чжу Сидің (1130–1200) «Аналектілердің жинақталған түсіндірмелері» (Луню Цзичжу) болды. Хе Ян өзінің еңбегінде Хан және Вэй династиясы (220–265 ж.) ғалымдары жазған «Аналектілер» туралы барлық бұрынғы түсіндірмелерден ең терең деп санайтынын жинап, іріктеп, қорытып, ұтымды етті. Хе Янның «Луню» туралы жеке түсіндіруі даосизм мен конфуциандық бір-бірін толықтырады деген сенімге негізделді, сондықтан оларды дұрыс зерттеу арқылы ғалым біртұтас шындыққа жете алады. Даосизм мен конфуциандық ілімдердің толық үйлесімділігін дәлелдеп, ол «Лаоцзы [әрине] Данышпанмен келіседі» деді. 248 жылы жазылған түсіндірме тез арада беделді деп танылды және Юань әулетінің басына дейін (1271–1368) шамамен 1000 жыл бойы «Аналектілерді» түсіндірудің стандартты нұсқаулығы болды. Бұл әлі күнге дейін сақталған «Аналектілердің» ең толық және ескі түсіндірмесі. Бірақ Хе Янның түсіндірмесі кейін Чжу Сидің түсіндірмесімен алмастырылды, ол стандартты түсіндірме ретінде қабылданды. Чжу Сидің еңбегінде бұрынғы ғалымдардың (көбінесе Сун әулетінен) түсіндірмелері мен оның жеке түсіндірулері жинақталды. Чжу Сидің жұмысы конфуциандық зерттеулерге қызығушылықтың қайта жаңғыру кезеңінде жасалды, онда қытай ғалымдары қытай дәстүрлерін «құтқарып», оларды шетелдік ықпалдардан қорғайтын бір «дұрыс» интеллектуалдық бағытты құруға ұмтылды, сонымен қатар метафизикалық ізденістерге көбірек қызығушылық танытты. Чжу Си өзінің түсіндірмесінде «Аналектілерді» басқа Төрт кітапта жазылған теорияларды пайдалану арқылы түсіндіруге көп күш жұмсады, бұл Хе Ян істемеген еді. Чжу Си «Аналектілердің» хабарына үйлесімділік пен біртүтаслық беруге тырысты, Конфуций канонының жеке кітаптары тұтас мағынаны беретінін, ал канонның тұтас бөлігі оның бөліктеріне мағына беретінін көрсетті. Алғы сөзінде Чжу Си: «Аналектілер мен Мэнций – Жолды ұстанатын студенттер үшін ең маңызды еңбектер. «Аналектілердің» сөздері барлық нәрсені қамтиды; олардың үйреткені – ақыл-ойымызды сақтап, табиғатымызды жетілдірудің қажетті элементтері» деді. Комментарийлердің алғашқы басылымынан бастап Чжу Си өмірінің соңғы отыз жылында түсіндірмесін жетілдіріп келді. XIV ғасырда Мин мемлекеті Чжу Сидің түсіндірмесін қолдады. 1905 жылға дейін оны оқып, жаттап алғандардың барлығы мемлекеттік қызметке үміткер және сауатты азаматтар болды.

Since the Han dynasty, Chinese readers have interpreted the Analects by reading scholars' commentaries on the book. There have been many commentaries on the Analects since the Han dynasty, but the two which have been most influential have been the Collected Explanations of the Analects (Lunyu Jijie) by He Yan (c. 195–249) and several colleagues, and the Collected Commentaries of the Analects (Lunyu Jizhu) by Zhu Xi (1130–1200). In his work, He Yan collected, selected, summarized, and rationalized what he believed to be the most insightful of all preceding commentaries on the Analects which had been produced by earlier Han and Wei dynasty (220–265 AD) scholars. He Yan's personal interpretation of the Lunyu was guided by his belief that Daoism and Confucianism complemented each other, so that by studying both in a correct manner a scholar could arrive at a single, unified truth. Arguing for the ultimate compatibility of Daoist and Confucian teachings, he argued that "Laozi [in fact] was in agreement with the Sage" (sic). The Explanations that was written in 248 AD, was quickly recognized as authoritative, and remained the standard guide to interpreting the Analects for nearly 1,000 years, until the early Yuan dynasty (1271–1368). It is the oldest complete commentary on the Analects that still exists. He Yan's commentary was eventually displaced as the definitive, standard commentary by Zhu Xi's commentary. Zhu Xi's work also brought together the commentaries of earlier scholars (mostly from the Song dynasty), along with his own interpretations. Zhu's work took part in the context of a period of renewed interest in Confucian studies, in which Chinese scholars were interested in producing a single "correct" intellectual orthodoxy that would "save" Chinese traditions and protect them from foreign influences, and in which scholars were increasingly interested in metaphysical speculation. In his commentary Zhu made a great effort to interpret the Analects by using theories elaborated in the other Four Books, something that He Yan had not done. Zhu attempted to give an added coherence and unity to the message of the Analects, demonstrating that the individual books of the Confucian canon gave meaning to the whole, just as the whole of the canon gave meaning to its parts. In his preface, Zhu Xi stated, "[T]he Analects and the Mencius are the most important works for students pursuing the Way [ ] The words of the Analects are all inclusive; what they teach is nothing but the essentials of preserving the mind and cultivating [one's] nature." From the first publication of the Commentaries, Zhu continued to refine his interpretation for the last thirty years of his life. In the fourteenth century, the Ming state endorsed Zhu's commentary. Until 1905 it was read and memorized along with the Analects by all Chinese aspiring to literacy and employment as government officials.

Мазмұны

Конфуций туралы «Аналектіден» басқа сенімді дереккөздер өте сирек. Тарихшыларға қолжетімді негізгі өмірбаян Сима Цзяньнің «Ұлы тарихшының жазбаларында» келтірілген, бірақ бұл тарихтың мазмұнының көп бөлігі басқа дереккөздерде тексерілмейтін және аңызға жататын материалдардан тұрады. Сондықтан Конфуций туралы өмірбаяндық мәліметтер «Аналектілерде» табылады және осы себепті «Аналектілерді» Конфуций туралы өмірбаяндық ақпараттың ең сенімді көзі деп санауға болады. Конфуций өзін ерте Жоу әулетінен (шамамен б.з.д. 1000–800 жылдар) бастау алған әлеуметтік және саяси дәстүрлердің «жалғастырушысы» деп есептеді және жаңа ештеңе ойлап таппағанын айтты (§7.1), бірақ Конфуцийдің әлеуметтік және саяси идеялары оның замандастары арасында кең таралмады.

Әлеуметтік философия

Конфуцийдің табиғаттан тыс күштер туралы пікірлері (§3.12; §6.20; §11.11) оның «әруақтар» мен «рухтарды» құрметтеу қажет болғанымен, олардан қашықтық сақтаған абзал деп сенгенін көрсетеді. Адамдар өздерінің құндылықтары мен әлеуметтік идеалдарын моральдық философияға, дәстүрге және басқаларға деген табиғи сүйіспеншілікке негіздеуі керек. Конфуцийдің әлеуметтік философиясы негізінен қоғамдағы әрбір адамның ренге ұмтылуына байланысты болды. Кейінгі конфуций философтары ренді ағылшын тіліндегі «адамгершілік», «алтруизм» немесе «пейіштендік» сөздеріне ұқсас мейірімді мінез-құлық деп түсіндірді, бірақ Конфуцийдің «Аналектілерде» рен туралы талқылаған алпыс мысалының өте азында осы соңғы мағыналар кездеседі. Конфуций рен терминін өте жалпы және барлық қасиеттерді қамтитын, ешбір тірі адам толыққанды қол жеткізе алмаған жағдайды сипаттау үшін қолданды. (Рен терминін қолдану «Аналектілерге» тән.) «Аналектілер» барысында Конфуцийдің шәкірттері жиі Конфуцийден реннің анықтамасын беруді және оны бейнелейтін адамдардың мысалдарын сұрайды, бірақ Конфуций әдетте шәкірттерінің сұрақтарына тікелей жауап бермейді, оның орнына ренмен байланысты мінез-құлықтардың мысалдарын ұсынады және оған қалай жетуге болатынын түсіндіреді. Конфуцийдің айтуынша, рен сезімін жақсы дамытқан адам мұқият және қарапайым сөйлейді (§12.3); нық қадамды және бекем (§12.20), батыл (§14.4), уайымсыз, бақытсыздықтан және қауіпсіздіктен азат (§9.28; §6.21); өз тілектерін шектеу және әдептілікке оралу (§12.1); құрметпен, төзімді, еңбекқор, сенімді және мейірімді (§17.6); және басқаларды жақсы көру (§12.22) қажет. Конфуций өзінің ізбасарларының реннің толық анықтамасын бермегеніне көңілі қалды, бірақ оларды қолынан келгеннің бәрін бөлісіп отырғанына сендірді (§7.24). Конфуций үшін ренді дамыту – өзін-өзі қарапайымдықпен бағалау, шебер сөздерден және жалған әсер қалдыруға бағытталған әдептіліктерден аулақ болуды білдіреді (§1.3). Конфуций ренді дамытқан адамдардың «тұрмыста қарапайым және сөйлеуде баяу» болатынын айтқан. Ол адамдар рен сезімін кері алтын ереже арқылы дамыта алады деп сенді: «Өзіңе жасалғанын қаламасаң, басқаларға жасама»; «ренге ие адам өзін орнатуға ұмтылса, басқаларға орнасуға көмектеседі; өзін табысқа жеткізуге ұмтылса, басқаларға табысқа жетуге көмектеседі» (§12.2; §6.28). Конфуций адамдардың өздерін басқалардың орнына қойып, олардың жағдайын сезіну қабілетінің моральдық өзін-өзі жетілдіру үшін маңызды екенін үйретті (§4.15; сондай-ақ §5.12; §6.30; §15.24 қараңыз). Конфуций ата-анаға және үлкен аға-інілерге құрмет көрсетуді ренді дамытудың ең қарапайым, ең негізгі жолы деп есептеді (§1.2). Конфуций ренді ең жақсы өзін-өзі тәрбиелеуді үйренгендер дамыта алады деп сенді, ал өзін-өзі тәрбиелеуді ли туралы түсінікті тәжірибеден өткізу және дамыту арқылы жақсы үйренеді: рәсімдер мен әдептілік түрлері, арқылы адамдар басқаларға деген құрметтерін және қоғамдағы өздерінің жауапты рөлдерін көрсетеді (§3.3). Конфуций ли туралы түсінік адамның айтқан және істеген барлық нәрсесін анықтауы керек деп айтқан (§12.1). Ол өзін лиге бағындыру – тілектерін басу емес, оларды отбасының және кеңінен қоғамның қажеттіліктерімен үйлестіруді үйрену екенін сендірді. Конфуций және оның ізбасарлары адамдарды әлеуметтік жауапкершілік аясында өздерінің тілектерін білдіруге жетелеу арқылы лидің қоғамдық өсірілуі жақсы тәртіпті қоғамның негізі екенін үйретті (§2.3). Конфуций шәкірттеріне лидің маңызды аспектісі – адамдардың күнделікті өмірінде болатын әлеуметтік айырмашылықтарды байқау екенін үйретті. Конфуций философиясында бұл «бес қатынас» мыналарды қамтиды: билеуші мен бағынышты; әке мен бала; күйеу мен әйел; үлкен аға мен кіші іні; дос пен дос. Рен мен ли «Аналектілерде» ерекше қарым-қатынаста болады: ли адамның отбасы мен жақын қауыммен қарым-қатынасын басқарады, ал рен кеңінен қолданылады және барлық адамдармен қарым-қатынасын анықтайды. Конфуций этикалық өзін-өзі жетілдіру зұлым билеушіге шексіз адалдық білдірмейді деп сенді. Ол рен мен ли талаптары билеушілердің өз азаматтарын тек өздері үшін ғана қысымға алатынын білдірді: «Сіз Үш армияның қолбасшысын тартып алсаңыз да, ең кіші шаруаның пікірін тартып ала алмайсыз» (§9.26). Конфуций адамгершілік жағынан жақсы тәрбиеленген адам өзін басқаларды сүюге бағыштауды өмірі үшін берілген міндет деп есептейтінін айтқан (§15.8).

Confucius' discussions on the nature of the supernatural (§3.12; §6.20; §11.11) indicate his belief that while "ghosts" and "spirits" should be respected, they are best kept at a distance. Instead human beings should base their values and social ideals on moral philosophy, tradition, and a natural love for others. Confucius' social philosophy largely depended on the cultivation of ren by every individual in a community. Later Confucian philosophers explained ren as the quality of having a kind manner, similar to the English words "humane", "altruistic", or "benevolent", but, of the sixty instances in which Confucius discusses ren in the Analects, very few have these later meanings. Confucius instead used the term ren to describe an extremely general and all encompassing state of virtue, one which no living person had attained completely. (This use of the term ren is peculiar to the Analects.) Throughout the Analects, Confucius's students frequently request that Confucius define ren and give examples of people who embody it, but Confucius generally responds indirectly to his students' questions, instead offering illustrations and examples of behaviours that are associated with ren and explaining how a person could achieve it. According to Confucius, a person with a well cultivated sense of ren would speak carefully and modestly (§12.3); be resolute and firm (§12.20), courageous (§14.4), free from worry, unhappiness, and insecurity (§9.28; §6.21); moderate their desires and return to propriety (§12.1); be respectful, tolerant, diligent, trustworthy and kind (§17.6); and love others (§12.22). Confucius recognized his followers' disappointment that he would not give them a more comprehensive definition of ren, but assured them that he was sharing all that he could (§7.24). To Confucius, the cultivation of ren involved depreciating oneself through modesty while avoiding artful speech and ingratiating manners that would create a false impression of one's own character (§1.3). Confucius said that those who had cultivated ren could be distinguished by their being "simple in manner and slow of speech." He believed that people could cultivate their sense of ren through exercising the inverted Golden Rule: "Do not do to others what you would not like done to yourself"; "a man with ren, desiring to establish himself, helps others establish themselves; desiring to succeed himself, helps others to succeed" (§12.2; §6.28). Confucius taught that the ability of people to imagine and project themselves into the places of others was a crucial quality for the pursuit of moral self cultivation (§4.15; see also §5.12; §6.30; §15.24). Confucius regarded the exercise of devotion to one's parents and older siblings as the simplest, most basic way to cultivate ren. (§1.2). Confucius believed that ren could best be cultivated by those who had already learned self discipline, and that self discipline was best learned by practicing and cultivating one's understanding of li: rituals and forms of propriety through which people demonstrate their respect for others and their responsible roles in society (§3.3). Confucius said that one's understanding of li should inform everything that one says and does (§12.1). He believed that subjecting oneself to li did not mean suppressing one's desires but learning to reconcile them with the needs of one's family and broader community. By leading individuals to express their desires within the context of social responsibility, Confucius and his followers taught that the public cultivation of li was the basis of a well ordered society (§2.3). Confucius taught his students that an important aspect of li was observing the practical social differences that exist between people in daily life. In Confucian philosophy these "five relationships" include: ruler to ruled; father to son; husband to wife; elder brother to younger brother; and friend to friend. Ren and li have a special relationship in the Analects: li manages one's relationship with one's family and close community, while ren is practiced broadly and informs one's interactions with all people. Confucius did not believe that ethical self cultivation meant unquestioned loyalty to an evil ruler. He argued that the demands of ren and li meant that rulers could oppress their subjects only at their own peril: "You may rob the Three Armies of their commander, but you cannot deprive the humblest peasant of his opinion" (§9.26). Confucius said that a morally well cultivated individual would regard his devotion to loving others as a mission for which he would be willing to die (§15.8).

Саяси философия

Конфуцийдің саяси нанымдары оның жақсы билеушінің өзін-өзі тәртіпке келтіретініне, өзінің бағыныстарын білім беру және жеке мысалы арқылы басқаратынына, ал жазалау мен мәжбүрлеудің орнына, оларды сүйіспеншілік пен қамқорлықпен түзетуге тырысатынына сенуімен байланысты болды. «Егер халық заңдармен басқарылса және олардың арасындағы біртектілік жазалау арқылы ізделсе, олар жазадан қашуға тырысады және ұят сезімі болмайды. Егер олар ізгілікпен басқарылса және олардың арасындағы біртектілік ритуалдық әдептілік арқылы ізделсе, олар ұят сезіміне ие болады және өз еркімен сізге келеді» (§2.3; сондай-ақ §13.6 қараңыз). Конфуцийдің саяси теориясы Қытай билеушілерінің заңгерлік саяси бағыттарына тікелей қайшы келді және ол өмірінің бойында өз идеяларын Қытай жетекшілері арасында танымал ете алмады. Конфуций өз заманындағы әлеуметтік хаостың негізінен Қытайдың билеуші элитасының өздеріне лайық емес лауазымдарға таласуымен және оларды талап етуімен байланысты деп сенді. Үлкен Ци мемлекетінің билеушісі Конфуцийден жақсы үкіметтің қағидалары туралы сұрағанда, Конфуций: «Жақсы үкімет – билеушінің билеуші болуында, министрдің министр болуында, әкенің әке болуында және ұлдың ұл болуында» жатыр (§12.11) деп жауап берді. Қызметкерлердің мінез-құлқын олардың өзін қалай танитыны мен сипаттайтынына сәйкес деңгейге көтеру қажеттілігін талдау «атауларды түзеу» деп аталады, және ол атауларды түзеу билеушінің лауазымына кіріскен кездегі бірінші жауапкершілігі болуы керек деп мәлімдеді (§13.3). Конфуций билеуші қоғамдағы өзінен төмен тұрғандардың бәріне үлгі болғандықтан, атауларды түзеу билеушіден басталуы керек деп сенді, содан кейін басқалар оны еліктеуге көшеді (§12.19). Конфуций жақсы билеушіні оның «де» (ерлік) иелігімен бағалады: билік иелеріне физикалық мәжбүрлеусіз билік етуге және басқалардың адалдығын жеңіп алуға мүмкіндік беретін моральдық күш (§2.1). Конфуций билеушінің «де» сезімін дамытудың ең маңызды жолдарының бірі – «ли» дұрыс тәжірибелеріне берілгендік екенін айтты. Конфуцийдің билеушінің «де»-ін дамыту үшін маңызды деп таныған ритуалдардың мысалдары: ата-бабалар ғибадатханаларында ризашылық пен қарапайымдық білдіру үшін өткізілетін құрбандықтар; құрмет көрсету рәсімдері, тосттар және сыйлар алмасу, ақсүйектерді міндеттемелер мен қарыздардың күрделі иерархиялық қатынастарымен байланыстырды; және, формальды сыпайылық пен әдептілік актілері (яғни, иілу және бас иеу) орындаушыларды моральдық жағынан жетілген деп көрсетеді.

Confucius' political beliefs were rooted in his belief that a good ruler would be self disciplined, would govern his subjects through education and by his own example, and would seek to correct his subjects with love and concern rather than punishment and coercion. "If the people be led by laws, and uniformity among them be sought by punishments, they will try to escape punishment and have no sense of shame. If they are led by virtue, and uniformity sought among them through the practice of ritual propriety, they will possess a sense of shame and come to you of their own accord" (§2.3; see also §13.6). Confucius' political theories were directly contradictory to the Legalistic political orientations of China's rulers, and he failed to popularize his ideals among China's leaders within his own lifetime. Confucius believed that the social chaos of his time was largely due to China's ruling elite aspiring to, and claiming, titles of which they were unworthy. When the ruler of the large state of Qi asked Confucius about the principles of good government, Confucius responded: "Good government consists in the ruler being a ruler, the minister being a minister, the father being a father, and the son being a son" (§12.11). The analysis of the need to raise officials' behavior to reflect the way that they identify and describe themselves is known as the rectification of names, and he stated that the rectification of names should be the first responsibility of a ruler upon taking office (§13.3). Confucius believed that, because the ruler was the model for all who were under him in society, the rectification of names had to begin with the ruler, and that afterwards others would change to imitate him (§12.19). Confucius judged a good ruler by his possession of de ('virtue'): a sort of moral force that allows those in power to rule and gain the loyalty of others without the need for physical coercion (§2.1). Confucius said that one of the most important ways that a ruler cultivates his sense of de is through a devotion to the correct practices of li. Examples of rituals identified by Confucius as important to cultivate a ruler's de include: sacrificial rites held at ancestral temples to express thankfulness and humility; ceremonies of enfeoffment, toasting, and gift exchanges that bound nobility in complex hierarchical relationships of obligation and indebtedness; and, acts of formal politeness and decorum (i. e. bowing and yielding) that identify the performers as morally well cultivated.

Білім

Білім мен оқудың маңызы – «Аналектілердің» негізгі тақырыбы болып табылады. Конфуций үшін жақсы оқушы ұстазының сөздері мен іс-әрекеттерін құрмет етеді және олардан үйренуге тырысады, ал жақсы ұстаз – өткеннің жолдарымен және ежелгі дәстүрлермен жақсы таныс, жасы үлкен адам болып табылады (§7.22). Конфуций формальды оқу мен интуитивті өзін-өзі зерделеу арасында тепе-теңдік табу қажеттігін баса көрсетті (§2.15). Оқыту кезінде «Аналектілерде» ол ешқашан қандай да бір тақырып бойынша ұзақ дәріс оқығаны айтылмайды, керісінше, шәкірттерін тікелей сұрақтар қою, классикадан үзінділер келтіру және теңеулер арқылы шындықты табуға шақырады (§7.8). Кейде ол шәкірттерінен олардың түсініктерін қабылдамас бұрын, сондай-ақ тақырыптарды тереңірек талқыламас бұрын, интуитивті тұжырымдамалық секірулер жасап, тақырыптарды түсінулерін көрсетуді талап ететін. Оның басты мақсаты – шәкірттерін әдептілікпен мінез-құлық танытатын, дұрыс сөйлейтін және барлық ісінде жоғары адалдық көрсететін жандарға тәрбиелеу болды (§12.11; сонымен қатар §13.3 қараңыз). Ол әлеуметтік жағдайына қарамастан, шын ниетпен, құлшыныспен және жалықпай оқуға дайын болған кез келген адамды оқытуға дайын болды (§7.7; §15.38). Ол үш мың шәкірт оқытқан, бірақ оның үйреткендерін тек жетпіс адам ғана толық меңгерген. Ол қолданбалы дағдыларды үйретті, бірақ моральдық өзін-өзі жетілдіруді ең маңызды пәні деп есептеді.

Бөлімдер

Әр тарауға берілген дәстүрлі атаулар көбінесе алғашқы екі немесе үш бастама сөз болып табылады. Кейбір жағдайларда тақырып тараудың негізгі тақырыбын көрсете алады, бірақ тақырыпты тарау мазмұнының сипаттамасы немесе жалпылауы ретінде қарау орынсыз. "Аналектілердегі" тараулар жеке тақырыптар бойынша топтастырылған, бірақ тараулар ойлар мен идеялардың үздіксіз ағынын жеткізетіндей ретпен орналастырылмаған. Жақын тараулардың тақырыптары бір-бірімен байланысты емес. Негізгі тақырыптар әртүрлі тарауларда қайталап келеді, кейде дәл сол сөздермен, кейде шамалы өзгерістермен. 10-тарауда Конфуцийдің күнделікті іс-әрекеттеріндегі мінез-құлқының егжей-тегжейлі сипаттамасы келтірілген. Вольтер мен Езра Паунд бұл тарау Конфуцийдің қарапайым адам екенін көрсетеді деп сенді. Жақында "Аналектілерді" ағылшын және француз тілдеріне аударған Саймон Лейз бұл кітапта тарихтағы алғашқы рет жеке, тарихи тұлғаның өмірі суреттелген болуы мүмкін деді. Элияс Канетти былай деп жазды: "Конфуцийдің "Аналектілері" - ақыл-ой және рухани адам туралы ең көне толық сурет. Ол қазіргі заманғы кітап сияқты көрінеді; оның барлық мазмұны, тіпті барлық кемшіліктері де маңызды". 20-тарау, "Яо Юэ", әсіресе бірінші тармағы, тіл және мазмұн жағынан ерекше. Тіл жағынан мәтін архаикалық болып көрінеді (немесе Батыс Чжоудың архаикалық тілінің қасақана еліктеуі) және "Шуцзин" кітабындағы сөздерге ұқсас. Мазмұны жағынан, бұл үзінді Яоның отставкаға шығар алдында Шуньға берген ескертуі болып көрінеді, ол Конфуций мен оның философиясымен тікелей байланысты емес. Сонымен қатар, мәтіннің сақталуында кейбір қиындықтар бар екенін ғалымдар айтады. Қабылданған Лу мәтінінің соңғы тарауының фрагменттілігі "аккреция теориясымен" түсіндіріледі, онда "Аналектілердің" мәтіні Конфуцийдің өлімінен басталып, б.з.б. 249 жылы Лудың басылып алынуымен аяқталады. Осы бастамалардың ішінде "Аналектілердегі" көптеген үзінділер "Ұстаз айтты" деген формулалық "цзыюэ" сөзімен басталады, бірақ классикалық қытай тілінде тыныш белгілердің болмауы "цзыюэ" сөзінен кейінгі мәтін Конфуцийдің нақты сөздерінің тікелей цитатасы екенін немесе "Ұстаз былай деді" және "Аналектілерді" құрастырушылардың Конфуцийдің сөздерін қайталауы екенін растамайды. + "Аналектілердегі" тараулар тізімі Тақырыбы Аудармасы 1 "Оқу және тәжірибе" 2 "Үкіметті басқару тәжірибесі" Бұл тарау саяси тәртіпті күшпен немесе шамадан тыс мемлекеттік реттеу арқылы емес, моральдық өзін-өзі жетілдірудің мәжбүрлеусіз ықпалы арқылы ең жақсы деп қарастырады. 3 "Сегіз бишінің сегіз қатары" Ба И - Чжоу патшасының сарайында орындалатын ырымдық бидің бір түрі. Конфуций заманында төменгі дәрежелі ақсүйектер де бұл билерді өздері үшін орындай бастады. Осы тараудың негізгі тақырыптары: ритуалдық орынсыздықты сынау (әсіресе Қытайдың саяси басшылығы арасында) және моральдық өзін-өзі жетілдіру курсында білімді табиғатпен біріктіру қажеттілігі. 3-9 тараулар "Аналектілердегі" ең көне тараулар болуы мүмкін. 4 "Бауырластықта өмір сүру" Бұл тарауда рен тақырыбы, оның қасиеттері және оған ие болғандардың қасиеттері қарастырылады. Екінші тақырып - ата-анаға құрмет көрсету. 5 "Гунъе Чан" Бұл тараудың басты тақырыбы - Конфуцийдің басқалардың қасиеттері мен кемшіліктерін қарастырып, өзін-өзі жетілдірудің дұрыс жолын көрсетуі. Бұл тарау әдетте Конфуцийдің шәкірті Цзыгунның шәкірттеріне қатысты айтылады. Гунъе Чан Конфуцийдің күйеу баласы еді. 6 "Юн бар" Ран Юнға қатысты, сондай-ақ Чжоу Гун деп те аталатын Конфуцийдің шәкірті. 7 "Тасымалдау" Білімді алу, [жаңалықтар емес]. 8 "Тайбо" Ву Тайбо - Ву мемлекетінің негізін қалаушы. Ол Тай ханның үлкен ұлы және Чжоу патшасы Вэньнің ағасы. 9 "Мұғалімнен аулақ болды" Конфуций сирек пайда туралы айтқан. 10 "Сян және Дан арасында" "Сян" - 12 500 отбасынан тұратын топ, ал "Дан" - 500 отбасынан тұратын топ. Бұл тарау - діни рәсімдерге қатысты ұйғарымдар жинағы. 11 "Ежелгі замандағылар" Бұрынғы ұрпақтар. Бұл тарау дәстүрлі түрде Конфуцийдің шәкірті Мин Сунның шәкірттеріне қатысты. 12 "Янь Юань" Янь Хуэй - Конфуцийдің сүйікті шәкірті Цзы Юаньның жалпы аты. 13 "Цзылу" Цзылу Конфуцийдің шәкірті болған. 14 "Сянь сұрады" Бұл тарау әдетте Юань Сянның шәкірттеріне, сондай-ақ Юань Си және Цзызи деп те аталатын Конфуцийдің шәкіртіне қатысты. 15 "Вэйдің герцогы Лин" Герцог Лин 534 жылдан 493 жылға дейін Вэй мемлекетіне билік жүргізді. 16 "Джи кланының басшысы" Дзисун Лудағы ең маңызды отбасылардың бірінің өкілі болды. Бұл тарау, әдетте, салыстырмалы түрде кеш жазылған деп есептеледі; мүмкін, "Аналектілердің" Ци нұсқасының қосымша тарауларынан жинақталған. 17 "Ян Хуо" Ян Джи кланының өкілі, Лудағы маңызды отбасы. 18 "Вэйцзы" Вэйцзы - Чжоу патшасының соңғы ханзадасы Шанның үлкен жартылай бауыры және Сун мемлекетінің негізін қалаушы. Бұл тараудың авторы Конфуцийді сынаған. 19 "Цзычжан" Цзычжан (Чжуаньсунь Ши) Конфуцийдің шәкірті болған. Бұл тарау Конфуцийдің шәкірттерінің айтқан сөздерінен тұрады. 20 "Яо сөйледі" Яо - ежелгі Қытайдың дәстүрлі Үш Художник және Бес Императорының бірі. Бұл тарау "Шуцзин" кітабының стилі мен мазмұнына ұқсас жеке сөйлемдерден тұрады.

The traditional titles given to each chapter are mostly an initial two or three incipits. In some cases a title may indicate a central theme of a chapter, but it is inappropriate to regard a title as a description or generalization of the content of a chapter. Chapters in the Analects are grouped by individual themes, but the chapters are not arranged in a way as to carry a continuous stream of thoughts or ideas. The themes of adjacent chapters are completely unrelated to each other. Central themes recur repeatedly in different chapters, sometimes in exactly the same wording and sometimes with small variations. Chapter 10 contains detailed descriptions of Confucius's behaviors in various daily activities. Voltaire and Ezra Pound believed that this chapter demonstrated how Confucius was a mere human. Simon Leys, who recently translated the Analects into English and French, said that the book may have been the first in human history to describe the life of an individual, historic personage. Elias Canetti wrote: "Confucius's Analects is the oldest complete intellectual and spiritual portrait of a man. It strikes one as a modern book; everything it contains and indeed everything it lacks is important." Chapter 20, "Yao Yue", particularly the first verse, is bizarre in terms of both language and content. In terms of language, the text appears to be archaic (or a deliberate imitation of the archaic language of the Western Zhou) and bears some similarity with the language of the speeches in the Shujing. In terms of the content, the passage appears to be an admonition by Yao to Shun on the eve of Yao's abdication, which seems to be only tangentially related to Confucius and his philosophy. Moreover, there appear to be some problems with the text's continuity, and scholars have speculated that parts of the text were lost in the process of transmission and possibly transmitted with errors in the order. The fragmentary nature of the final chapter of the received Lu text has been explained by the "accretion theory", in which the text of the Analects was gradually accreted over a 230 year period, beginning with the death of Confucius and ending suddenly with the conquest of Lu in 249 BC. Within these incipits, a large number of passages in the Analects begin with the formulaic ziyue, "The Master said," but without punctuation marks in classical Chinese, this does not confirm whether what follows ziyue is direct quotation of actual sayings of Confucius, or simply to be understood as "the Master said that " and the paraphrase of Confucius by the compilers of the Analects. + List of chapters in the Analects Title Translation Notes 1 "Studying and Practicing" 2 "The practice of government" This chapter explores the theme that political order is best gained through the non coercive influence of moral self cultivation rather than through force or excessive government regulation. 3 "Eight lines of eight dancers apiece" Ba Yi was a kind of ritual dance practiced in the court of the Zhou king. In Confucius' time, lesser nobles also began staging these dances for themselves. The main themes of this chapter are: criticism of ritual impropriety (especially among China's political leadership), and the need to combine learning with nature in the course moral self cultivation. Chapters 3–9 may be the oldest in the Analects. 4 "Living in brotherliness" This chapter explores the theme of ren, its qualities, and the qualities of those who have it. A secondary theme is the virtue of filial piety. 5 "Gongye Chang" The main theme of this chapter is Confucius' examination of others' qualities and faults in order to illustrate the desirable course of moral self cultivation. This chapter has traditionally been attributed to the disciples of Zigong, a student of Confucius. Gongye Chang was Confucius' son in law. 6 "There is Yong" Refers to Ran Yong, also called Zhou Gong, a disciple of Confucius. 7 "Transmission" Transmission, not invention [of learning]. 8 "Taibo" Wu Taibo was the legendary founder of the state of Wu. He was the oldest son of King Tai and the uncle of King Wen of the Zhou dynasty. 9 "The Master shunned" Confucius seldom spoke of advantage. 10 "Among the Xiang and the Dang" A "xiang" was a group of 12,500 families, while a "dang" is a group of 500. The chapter is a collection of maxims related to ritual. 11 "Those of former eras" The former generations. This chapter has traditionally been attributed to the disciples of Min Sun, a student of Confucius. 12 "Yan Yuan" Yan Hui was a common name of Zi Yuan, the favorite disciple of Confucius. 13 "Zilu" Zilu was a student of Confucius. 14 "Xian asked" This chapter has traditionally been attributed to the disciples of Yuan Xian, also called both Yuan Si and Zisi, a student of Confucius. 15 "Duke Ling of Wey" Duke Ling ruled from 534 to 493 BC in the state of Wey. 16 "Chief of the Ji Clan" Jisun was an official from one of the most important families in Lu. This chapter is generally believed to have been written relatively late; possibly compiled from the extra chapters of the Qi version of the Analects. 17 "Yang Huo" Yang was an official of the Ji clan, an important family in Lu. 18 "Weizi" Weizi was the older half brother of Zhou, the last king of the Shang dynasty, and was founder of the state of Song. The writer of this chapter was critical of Confucius. 19 "Zizhang" Zizhang (Zhuansun Shi) was a student of Confucius. This chapter consists entirely of sayings by Confucius' disciples. 20 "Yao spoke" Yao was one of the traditional Three Sovereigns and Five Emperors of ancient China. This chapter consists entirely of stray sentences resembling the style and content of the Shujing.

Белгілі аудармалар

Қайта қаралып дамытылған екінші басылым (1893), Оксфорд: Clarendon Press, 2006 жылы Cosimo баспасында қайта басылды. ; қайта басылды. Лондон: Оксфорд университетінің баспасы (1937). Қайта басылды (2000), Нью-Йорк: Альфред А. Кнопф. Йошикава, Кожиро 吉川幸次郎 (1978). Ронго 論語 [Лунюй], 3 томдық. Токио: Асахи Шинбун. Қайта басылды, 2 томдық, Асахи Шинбун (1996). ; қайта басылды, қытай мәтінімен, Гонконг: Қытай университетінің баспасы (1979). Ағылшын тіліндегі нұсқасы Simon Leys аудармасымен жарық көрді (1997), Конфуцийдің таңдамалы сөздері (Нью-Йорк: В. В. Нортон).