Кіріспе

Оңтүстік-Шығыс Азия спорты – Сепак такрау

Сепак такрау немесе Сепактакрау – қазіргі заманғы спорт түрі. Бұл волейбол мен футволейболға ұқсас, онда ратан доп қолданылады және ойыншылар допқа тию үшін тек аяқтарын, тізелерін, иықтарын, кеуделерін және бас-мойындарын пайдаланады. Сепак такрау көбінесе волейболдың, торды пайдалануы себепті, және футболдың, ойыншылар аяқтарын қолдануы себепті, қоспасы ретінде қарастырылады. Спорттың қазіргі нұсқасы 1960 жылы Малайзия, Сингапур, Таиланд және Мьянма елдерінің өкілдері Куала-Лумпурда бас қосып, оның атауын және стандарттық ережелерін келіскен кезде енгізілді, дамытылды және стандартталды. Бұрын ол Сепак Рага Джаринг деп аталған және алғаш рет 1945 жылы Пенангта көрсетілген. 1965 жылы Куала-Лумпурда өткен Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарында медальдар үшін күрестің бір түрі ретінде қосылды. Сепак такрау Малайзияның ұлттық спорты болып саналады. "Сепак такрау" сөзінің мағынасы – "ратан допты тебу". Осы атауды таңдау 1960 жылы Куала-Лумпурда Малайзия мен Таиланд арасындағы келісімнің нәтижесі болды. Бұрын Малайзияда бұл ойын "Сепак рага жарринг" деп аталған. Ойын дамыған сайын, қауырсынмен толтырылған доп екі қабатты қабығы бар, ауа толтырылған допқа алмастырылды. Халықаралық футбол қауымдастығы (ФИФА) Кужуды футбол спортының бастауы ретінде қарастырады. Мьянмада Сепак такрау "чинлон" деп аталады. Чинлон Мьянмада шамамен 1500 жыл бойы маңызды рөл атқарып келеді. Оның стилі көрсетуге бағытталған, себебі ол алғаш рет бірмалық патшалық әулеттерін көңілді ету мақсатымен демонстрациялық шара ретінде құрылған. Чинлонға бірмалықтардың дәстүрлі жекпе-жек өнері мен биі үлкен әсер етеді. Малайзияда тоқылған ратаннан жасалған доптармен Сепак такраудың алғашқы жазбалары 15 ғасырда Малака Сұлтандығында (қазіргі Малайзия) кездеседі, бұл туралы ежелгі малай жылнамасы "Sejarah Melayu" (Малай жылнамалары) куәлік етеді. Таиландта Аюттхая патшалығының королі Наресуанның (1590–1605) тұсында тайлар Сепак такрау ойнағандығы туралы мәліметтер бар. Француз тарихшысы Франсуа Анри Турпин сиамдықтардың дене нығайту үшін такрау ойынын ойнағаны туралы жазған. Сулавесиде Бугистердің дәстүрлі футбол ойыны "Рага" деп аталады (ойыншы "Па'Рага" деп аталады). Ерлер топтасып "Рага" шеңберін ойнайды, допты бірінен біріне лақтырады, ал ең жоғары допты тепкен адам жеңімпаз атанды. "Рага" ойыншыларды көңілді ету үшін түрлі трюктер көрсету арқылы да ойналады, мысалы, допты тебу және оны тенгколок бугидің (малай танжағына ұқсас буги бас киімі) тұтқасымен ойыншының басына қою. Филиппинде бұл спорт "сипа" (немесе мұсылман филиппиндіктері арасында "сипа салама") деп аталатын жергілікті ойынмен байланысты және дәстүрлі жекпе-жек өнерлерімен бірге испан отарлауынан аман қалды. Бұл Филиппинде балалардың арасында танымал спорт түрі және 2009 жылы Арниспен ауыстырылғанға дейін Филиппиннің ұлттық спорты болды. Сепак такрау Филиппиннің бастауыш және орта мектептеріндегі оқу бағдарламасына енгізілген.

Қазіргі заманғы спорттың пайда болуы

Бастапқыда Сепак Такроу бәсекеге бағытталмаған, физикалық белсенділікке баса назар аударатын қарапайым ойын болды. Ойын дене шынықтыру құралы ретінде қызмет етіп, ұзақ отыру, тұру немесе жұмыс істегеннен кейін денені сергітуге, жаттығулар жасауға мүмкіндік берді. Дегенмен, Сепак Такроудың қазіргі түрі 1940 жылдар шамасында қалыптаса бастады. 1935 жылы Серембанда Сепак Рага алғаш рет екі команданың ойыншылары тордың үстінде бадминтон алаңында ойналды, бұл шара Георг V-нің күміс юбилейінің тойлаулары аясында өтті. Бұл Сепак Рага үшін қолданылған ең ерте заманауи спорт ережелерінің мысалы болып табылады, осылайша ол бәсекеге қабілетті спортқа айналды. Бадминтон британдықтардың сүйікті спорты болса, Сепак Раганы негізінен малайлар ойнады. Ойын алғаш рет юбилейлік тойларда өткендіктен, ол "Сепак Рага Юбилейі" (Jubilee Sepak Raga) деп аталды. Ойын Малайяның қалған бөлігіне жылдам тарады. Пенангтан "Сепак Рага Жаринг" Кедах штатындағы Алор-Сетарға, Куала-Лумпурдағы Кампунг-Баруға, содан кейін Сингапурға тарады. 1960 жылға қарай, бұл түр бадминтон алаңдары бар көптеген малай мектептерінде кеңінен танылды. Сол кезде Таиландта да ұқсас дамулар орын алды. 1929 жылы Сиам спорт қауымдастығы Такрау жарысы үшін алғашқы ережелерді жасады. Төрт жыл өткен соң, қауымдастық волейбол стиліндегі торды енгізіп, алғашқы ашық жарыс өткізді. Бірнеше жылдың ішінде Такрау сиамдық мектептердің оқу бағдарламасына қосылды. Ойын отандық дәстүрге айналды, ал 1933 жылы Таиланд абсолюттік монархияны жойғаннан кейін елдің алғашқы конституциясын тойлау үшін волейбол стиліндегі Такраудың тағы бір көрсетілімі ұйымдастырылды. Осылайша, акробатикалық қимылдармен ойналатын Сепак Такроу ойыны халықаралық деңгейде ресми түрде таныстырылды. Малайяда спортты одан әрі дамыту мақсатында 1962 жылдың 27-28 желтоқсанында Куала-Лумпурдағы Негара стадионында "Хир Джохари Алтын кубогы" деп аталатын штараралық жарыс ұйымдастырылды. Сепак Рага Жарингтің туған жері Пенанг турнирдің тұрақты иесіне айналды. Осы уақытқа дейін "Сепак Рага Жаринг" Малайяда кеңінен танымал болды және қазір Малайзияның ұлттық спорты ретінде есептеледі. 1977 жылы Пенангтың Сепак Такроу командасы Австралияның Аделаида қаласында өткен Солтүстік Малайзия апталығына қатысты.

Жарыс

Халықаралық жарыстар енді ISTAF басқарады. Осы спорт түрінен ISTAF SuperSeries, ISTAF World Cup және King's Cup әлем чемпионаттары сияқты маңызды жарыстар жыл сайын өткізіледі. Сепак такрау Азия ойындары мен Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарының бағдарламасына енгізілді, және осы жарыстарда Тайланд ең көп медаль жеңіп алған ел.

Азия ойындары

Сепак такрау 1990 жылдан бері Азия ойындарында спорт түрі ретінде өткізіліп келеді, ал Тайланд ең көп алтын медальдарды жеңіп алды.

Канада

Лао халқы алғаш рет 1970-ші жылдары босқын ретінде көшіп келген кезде Сепак Такроуды Канадаға әкелді. Бірақ, ойын лао қауымдастықтарының шегінен тыс жерлерде таныла бастады, себебі Саскачеван мұғалімі Ричард (Рик) Энгель, Азияда тұрғанда Сепак Такроумен танысып, оны Азия спорты, білімі және мәдениеті (ASEC) халықаралық ұйымының мектептік таныстыру бағдарламасына қосты. Сепак Такроу мектептерде жақсы қабылданып, ASEC-тің елде осы спортты таныстыру, насихаттау және ұйымдастыру міндетінің бір бөлігіне айналды. 1998 жылдың мамырында көптеген мектептерді осы спортпен таныстырғаннан кейін, және тәжірибелі ойыншылармен бірлесіп, ASEC International ерлер, ұлдар және қыздар командаларымен Канаданың алғашқы провинцияаралық турнирін ұйымдастырды. 1998 жылдың соңында Энгель Таиландтың Бангкок қаласына 14-ші Король кубогы Сепак Такроу әлем чемпионатының түсірілімдерін жасау үшін жіберілді. Осы түсірілімдер негізінде «Сепак Такроу – ғана соққы үшін» деп аталатын, кеңінен қолданылатын Сепак Такроу оқулық видео/DVD-сі жасалды. 1998 жылдың 11 желтоқсанында Сепак Такроу Канада қауымдастығы (STAC) құрылып, спортты ұлттық деңгейде ұйымдастыру және басқару міндетін алды. Оның кеңсесі Саскачеван штатының Регина қаласында орналасты, онда тәжірибелі ойыншылар мен ұйымдық қолдау бар еді, және ол ресурстар мен кеңсе кеңістігін ASEC International ұйымымен бөлісті, бұл ұйым қазір Сепак Такроу Саскачеван Inc. болып табылады. Бірінші жылдық Канада ашық Сепак Такроу чемпионаты (ұлттық және халықаралық турнирлік шара) 1999 жылдың мамырында Регинада өтті, және жылдар бойы Канада, АҚШ, Жапония, Малайзия және Қытай командаларын қамтыды. Сол жылы Канада алғаш рет Халықаралық Сепактакрау федерациясының (ISTAF) конгресіне қатысып, ISTAF мүшесі болып қабылданды. 2000 жылы Рик Энгель, Перри Сенко және Брайдон Блэклауз Канада командасы құрамында Тайландта өткен Король кубогы әлем чемпионатының бастапқы деңгейінде күміс жүлде алды. 2000 жылдың 3 желтоқсанында STAC және Сепак Такроу спорты Канада Олимпиада комитетінің ресми E класты мүшесі болды, бұл тағы бір маңызды жетістік болды. Канада Сепак Такроудың бүкіл әлемде дамуына үлкен үлес қосты, Энгель үш оқулық кітаптың авторы болды және спорт туралы бес DVD жасауға көмектесті, ал STAC оларды басып шығарды. Осы кітаптардың ең танымалсы – «Сепак Такроу 101 – Сепак Такроуға толық оқулық/нұсқаулық (Kick Volleyball)», оның үшінші басылымы индонезия тіліне аударылып, Индонезияда мемлекеттік білім беру жобасы арқылы жарияланды. Энгель осы спортты таныстырып, Канада, АҚШ және Еуропаның мектептерінде және дене тәрбиесі мұғалімдерінің конференцияларында Сепак Такроу дағдыларын үйрету семинарларын өткізді.

Жапония

Жапон командасы 1990 жылы Пекинде өткен Азия ойындарында ойнады. 2010 жылға дейін Жапонияда кәсіби командалар болмаса да, Азия университеті, Чиба университеті, Кейо университеті және Васеда университетінде студенттік деңгейдегі командалар құрылды.

Филиппин

Сепак Такрау Филиппинде "Сипа" деп те аталады. Филиппиннің Сепак Такрау командасы халықаралық жарыстарда өнер көрсетеді. Құрамындағы тәжірибелі ойыншылардың арасында Джейсон Хуерта, Рейджей Ортусте, Марк Джозеф Гонзалес, Жозефина Маат, Дес Олтор, Ронстед Кабаерон және Сара Катейн бар.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында ұйымдастырылған Такрау туралы алғашқы мәліметтер 1986 жылы Калифорния штатының Инглвуд қаласында Нортроп университетінің студенттері (Грег Сент-Пьер, Томас Гонг, Джоэл "үлкен құс" Нельсон және Марк Кимицука) Лос-Анджелесте осы спортты үйреніп, ойнаған кездерге дейін барып жетеді. 80-жылдардың басында Оңтүстік-Шығыс Азиялықтар Висконсин, Мичиган, Миннесота және Калифорния штаттарында, әсіресе Лаос, Хмонг және Тай қауымдастықтары ішінде футбол турнирлерімен қатар Такрау жарыстарын да өткізді. Университетте оқыған малайзиялық студенттер көбінесе жатақхананың асханасының үстіндегі алаңда осы спортты ойнауды ұнататын. Олар бірнеше қызығушылық танытқан американдық студенттерге ойнауды үйретті, бұл өз кезегінде Малайзия Әуе Жолдары компаниясын университеттен АҚШ командасына демеушілік етуге және 1987 жылдың қараша айында Куала-Лумпурда өткен Ұлттық турнирге қатысуға итермеледі. Нортроп командасы Корея, Шри-Ланка және Австралиямен бірге халықаралық жаңа командалар тобында өнер көрсетті. АҚШ командасы Шри-Ланка мен Австралияны жеңіп, алтын медальді елдеріне әкелді. Лос-Анджелес Азия қауымдастығы және Нортроп командасы қаланың ішінде және айналасында Такрау қауымдастығын құрды. Курт Зондегер Лос-Анджелеске көшіп, Америка Құрама Штаттары Такрау қауымдастығын құрды және пластикалық Такрау доптарын сататын бизнес ашты. 1989 жылы ол Халықаралық Сепактакрау федерациясынан шақыру алды және Нортроп тобының бірнеше мүшесімен бірге АҚШ-ты әлем чемпионатына қатыстыру үшін сапар шекті. Команда жеңіліске ұшырады, бірақ Такрау әлемі Азия емес командалардың әлем чемпионатына қатысуын құттықтады.

Ережелер мен ережелер

Соттар мен жабдық өлшемдері әдетте ойын-сауық деңгейінен бастап бәсекелі деңгейге дейін турнирлер мен ұйымдар арасында өзгеше болуы мүмкін; осы бөлімде халықаралық бәсекелік ережелер мен нормалар қолданылады. Жарыс санаттарының екі түрі бар: регю және қос регю. Регю санатында әр команда үш ойыншыдан ойнаса, қос регюде әр команда екі ойыншыдан ойнайды.

Сөз тіркестері

Такрау – бұл тай тіліндегі сөз, ол бастапқыда ойында қолданылатын қолмен тоқылған ратан допты білдіреді. Сондықтан, ойынның мәні – "допты тебу". Футволей ойынының идеясы тай Такрауынан (Tha Graw) туындаған. Шет елдіктер оны кейде қате түрде "Шаолин футбол" деп атайды, бірақ бұл ежелгі ойын негізінен Таиланд пен Лаос елдерінде танымал.

Сот

Сепак такрау бадминтонның екі есе үлкен алаңына ұқсас алаңда ойналады. Алаңның ауданы еден бетінен (құмды және шөп алаңдары ұсынылмайды) өлшенген биіктікке дейін кез келген кедергілерден бос болуы керек. Алаңның шекарасын белгілейтін сызықтардың ені алаң өлшемдерінің жиегінен ішке қарай өлшенгеннен аспауы тиіс. Барлық шекара сызықтары барлық кедергілерден кем дегенде алыс болуы керек. Орта сызық оң және сол жақ алаңдарды тең бөліп жүргізілуі керек. Орта сызық пен бүйір сызықтарының қиылысқан жерлерінде, екі жақтан да, 0,9 метр радиусы бар ширек шеңберлер салынуы керек. 0,3 метр радиусы бар беріс шеңбері сол және оң жақ алаңдарға салынуы керек, оның ортасы алаңның артқы сызығынан 2,45 метр және бүйір сызықтарынан 3,05 метр қашықтықта, ал 0,04 метрлік сызық 0,3 метр радиусының жиегінен сыртқа қарай өлшеніп жүргізілуі керек.

Желілік

Желі 6 см-ден 8 см-ге дейінгі ұялы тормен, волейбол желісіне ұқсас, қарапайым жіп немесе нейлоннан жасалуы керек. Желінің ені 0,7 м, ал ұзындығы 6,10 м-ден кем болмауы тиіс, жоғарғы және бүйірлік жағындағы ленталардан 0,05 м қашықтықта лентамен бекітілуі керек, бұл шекаралық лента деп аталады. Желінің жоғарғы және төменгі жағы 0,05 м енді екі жақты лентамен жиектелген болуы керек, ал лента арқылы өтетін және тіректердің жоғарғы жағымен деңгейлес тартылған қарапайым жіп немесе нейлон жіппен қолдау көрсетілуі керек. Желінің жоғарғы бөлігі ортасынан 1,52 м (әйелдер үшін 1,42 м) және тіректерде 1,55 м (әйелдер үшін 1,45 м) биіктікте болуы керек. Мьянмада қазір стандартты биіктік тым төмен болғандықтан және оңай тепкілеуге болатындықтан, кем дегенде 1,82 м немесе 2,43 м биіктік қолданылады.

Топ

Сепак Такрау доп шар тәрізді, синтетикалық талшықтан немесе бір тоқылған қабаттан жасалуы керек. Синтетикалық резеңкемен қапталмаған Сепак Такрау доптарында 12 тесігі және 20 қиылысы болуы тиіс, ерлер үшін айналымы – , әйелдер үшін – , салмағы ерлер үшін – , әйелдер үшін – болуы керек. Доп бір түсті немесе бірнеше түсті болуы мүмкін, бірақ ойыншылардың ойын көрсетуіне кедеріл келтіретін түсте болмауы тиіс. Сепак Такрау доп сондай-ақ синтетикалық резеңкеден немесе допты жабу үшін жұмсақ, берік материалдан жасалуы мүмкін, осылайша доптың ойыншы денесіне тигендегі соққысын жұмсартуға болады. Допты жасауға немесе резеңкемен немесе жұмсақ, берік қаптамамен жабуға қолданылатын материалдың түрі мен әдісін ISTAF кез келген жарысқа пайдалану алдында мақұлдауы керек. Халықаралық Сепактакрау федерациясы санкциялаған барлық әлемдік, халықаралық және аймақтық жарыстар, оның ішінде Олимпиада ойындары, Әлем ойындары, Достастық ойындары, Азия ойындары және Оңтүстік-Шығыс Азия ойындары, міндетті түрде ISTAF мақұлдаған Сепак Такрау доптарымен өткізілуі керек.

Ойыншылар

Бұл ойынды екі команда ойнайды, әрқайсысы үш ойыншыдан тұрады. Кейде бұл ойынды екі ойыншыдан (дубль) немесе командаға төрт ойыншыдан (квадрант) ойнауға болады. Ойыншылардың бірі артқы қатарда болуы керек, оны "Теконг" немесе "Сервер" деп атайды. Қалған екі ойыншы алдыңғы қатарда, біреуі сол жақта, екіншісі оң жақта орналасады. Сол жақтағы ойыншы "беруші/қоюшы/паста" деп, ал оң жақтағы ойыншы "шабуылшы/соққы беруші/ұрушы" деп аталады.

Ойынның басталуы және сервис

Бірінші серуендеуге міндетті команда бірінші сетті бастауы керек. Бірінші сетті жеңген командаға "сервисті таңдау" мүмкіндігі беріледі. Допты лақтыру, төреші есепті жариялағаннан кейін дереу орындалуы тиіс. Егер "ішкі" ойыншылардың біреуі төреші есеп бермес бұрын допты лақтырып жіберсе, оны қайта лақтыру керек және лақтырушыға ескерту жасалады. Сервис кезінде, Теконг допты тепкен кезде, барлық ойыншылар өз алаңдарында еркін қозғалуға рұқсат етіледі. Сервис жарамды болып есептеледі, егер доп тордан өтіп, торға тисе де, тимесе де, қарсыластың алаңындағы екі тор жолағы мен шекара сызықтарының ішінде қалса.

Қызмет көрсету кезінде қызмет көрсету жағы

Серверге лақтыратын "ішкі" ойыншы доппен ойнайды (допты жоғары лақтырып, соққы беру, басқа "ішкі" ойыншыға пас беру және т.б.) төреші есепті жариялағаннан кейін. "Ішкі" ойыншы допты лақтырып жатқанда аяғын көтеріп, сызыққа басып, немесе одан өтіп, торға тиіп кетеді. Теконг сервисті орындау үшін жерден секіреді. Теконг сервисті атқанда допты теппейді. Доп қарсыластың алаңына өтуден бұрын сервис жасайтын жақтан шыққан ойыншыға тиеді. Доп тордан өтеді, бірақ алаңнан сыртқа түседі. Доп қарсыластың жағына өтпейді. Ойыншы допты соғуды жеңілдету үшін қолын немесе екі қолын, немесе қолының кез келген бөлігін пайдаланады, тіпті егер қол немесе қол тікелей допқа тимесе де, бірақ оны орындау кезінде басқа заттарға немесе беттерге тисе.

Қызмет көрсету кезінде қызмет көрсету және қабылдау жағы

Қарсыластың назарын аударуға тырысу, шу шығару немесе оған айқайлау.

Басқа медиада

Спорт түрі "Супа Стракас" анимациялық сериалының алтыншы маусымының төртінші эпизодында еске алынады. "Ничидзоу" сериалының екінші эпизодында Мио Наганохараның анасы қызының мектепке бару үшін оятуға тырысқанда, ол Сепак Такроу ойнауға бара жатқанын білді. Сепак Такроу Диснейдің "Амфибия" анимациялық шоуының "Ғибадатхана бақалары" эпизодында көрсетілді, онда Сприг тай ғибадатханасында өтіп жатқан ойынға кез боп қалады.