Кіріспе

Махаяна буддизміндегі сутра

Кемел немесе толық ағарту сутрасы – Хуаян және Дзен мектептері жоғары бағалайтын Махаяна буддистік сутра. Ең ерте жазбалар қытай тілінде сақталған, және оның қытайлық шығу тегі бар деп есептеледі. Медитация практикасы туралы әртүрлі талқылаулардан тұратын, он екі тарауға бөлінген бұл мәтін, надандықтың мәні мен себептері, кенеттен және біртіндеп ағарту, бастапқы Буддалық табиғат сияқты мәселелерді қарастырады. Осы тақырыптар "Иманның оянуы" еңбегінде де кеңінен жарылған. Бұл сутра Чан мектебінің алғашқы жақтастары үшін доктрина және медитацияға қатысты туындаған сұрақтарды шешу мақсатында жазылған. Ең маңызды түсіндірме – Цонгмидің 9 ғасырда жазған Толық ағарту сутрасына арналған Ұлы түсіндірмесі (圓覺經大疏鈔 Yuanjuejing Dashuchao).

Атаулары

Оның толық қытайша атауы: (大方廣圓覺修多羅了義經,). Санскрит тіліндегі қайта құрылған атауы – Махавайпулья пӯрнабуддха сӯтра прасаннарта сӯтра. efngadgadhe Сүра атаудың ішінде екі рет кездесуі – қате емес, және бұл қайталану ғалымдардың назарына ерекше түсті. Алайда, кейбір ғалымдар бұл туындының қытай тілінде жазылғанын және біздің заманымыздың 7-шы ғасырының соңында немесе 8-шы ғасырының басында пайда болғанын айтады. Бұл Шурангама сӯтрасы және "Иманның оянуы" ілімдерін біріктіретін шығармашылық жаңару деп есептеледі, олардың да шығу тегі зерттелген мәтіндер.

Қорытынды

"Түгел ағарту" сүті он екі тараудан тұрады, соған қоса қысқаша кіріспе бөлім бар. Кіріспе бөлім уағыздың орын-жайын сипаттайды және басты қатысушылардың тізімін келтіреді. Орын – терең медитациялық шоғырлану (самадхи) күйі, онда Будда мен жүз мың ұлы бодхисаттвалар қатысады, олардың ішінде он екі көрнекті бодхисаттвалар сөйлеушілер рөлін атқарады. Олардың әрқайсысы бірінен кейін бірі тұрып, Буддаға ілім, тәжірибе және ағарту туралы бірнеше сұрақтар қояды. Сүтінің құрылымы сондай, алдыңғы тарауларда ең "маңызды" және кенеттен туындайтын талқылаулар, ал кейінгі тарауларда "қолданбалы" және біртіндеп дамытылатын әңгімелер кездеседі. Бұл құрылым Хуайян мектебінің ілімімен байланысты мотивті көрсетеді, ол Будданың өзінің алғашқы уағызы ретінде "әдептілік тамырлары" жетілгендерді тікелей ояту мақсатымен "Аватамсака сүтін" (華嚴經 ‘Huayan жазбалары’) жеткізгенін айтады. Зонгми мен Гихва осы жетілген тәжірибешілерді сипаттау үшін қолданатын терминология – олардың "кенесу арқылы ағарту" ілімін үйретуге қабілеттілігі; шындықтың екіліксіздігіне тікелей ояну, бұл міндетті түрде біртіндеп, "мақсатқа бағытталған" тәжірибені жоққа шығарады. Бірінші екі тарауда (Маньюшри және Самантабхадра тарауларында) Будда кенеттен туындайтын көзқарасқа өте қатаң түрде ұстанып, біртіндеп тәжірибе арқылы ағарту мүмкін еместігін жоққа шығарады. Үшінші тарауда ол біртіндеп қарауға мүмкіндік бере бастайды, ал келесі бірнеше тараулар екеуінің араласуынан тұрады. Соңғы бірнеше тараулар толыққанды біртіндеп дамытылатын көзқарасты ұсынады. Гихва тарауларды жіктеу үшін практиктердің "үш қабілетін" – жоғары, орта және төмен деңгейдегілерді пайдаланады. Гихваның айтуынша, алғашқы үш тарау жоғары қабілеттілерге, келесі жеті тарау орта қабілеттілерге, ал соңғы екеуі төмен қабілеттілерге арналған. Дегенмен, осы жіктеу соңғы тарауларды оқып, түсіну оңайырақ етеді дегенді білдірмейді. Шындығында, ең қиын талқылаулар кейінгі тарауларда кездеседі. Бұл жағынан ең маңыздысы – тоғызыншы тараудағы "төрт із" – Өзім, Тұлға, Сезімтал Жан және Өмір туралы талқылау. Осы төрт ұғымның арасындағы айырмашылық өте нәзік болғандықтан, ал мәтіннің өзі де осылай анық емес, бұл тарауларды оқудың ең қиынына айналады.