Кіріспе

Принцесса Стефани Клотильда Луиза Герминия Мария Шарлотта Бельгийская (21 мая 1864 – 23 августа 1945) – бельгийская принцесса, ставшая кронпринцессой Австрии благодаря браку с кронпринцем Рудольфом, наследником трона Австро-Венгерской империи. Принцесса Стефани была второй дочерью короля Леопольда II Бельгийского и Марии Генриетты Австрийской. Она вышла замуж в Вене 10 мая 1881 года за кронпринца Рудольфа, сына и наследника императора Франца Иосифа I Австрийского. У них был один ребенок, эрцгерцогиня Елизавета Мария. Брак Стефани быстро стал непрочным. Рудольф, страдавший депрессией и разочарованный политикой, завел множество внебрачных связей и заразился венерическим заболеванием, которое передал своей жене, лишив ее возможности забеременеть снова. В 1889 году Рудольф и его любовница Мэри Ветсера были найдены мертвыми в императорском охотничьем домике в Майерлинге, в Венских лесах, предположительно в результате пакта о самоубийстве. В 1900 году Стефани вновь вышла замуж за графа Элемэра Лёньяи де Надь Лёнья и Вашарош Намень, венгерского дворянина более низкого ранга; за это она была исключена из Дома Габсбургов. Однако этот второй союз был счастливым. После смерти отца в 1909 году Стефани присоединилась к своей старшей сестре Луизе, чтобы потребовать от бельгийских судов долю наследства, которую, по их мнению, у них отняли. До Второй мировой войны граф и графиня Лёньяи (получившие княжеский титул в 1917 году) мирно провели свою жизнь в поместье Русовце в Словакии. В 1935 году Стефани опубликовала свои мемуары под названием «Je devais être impératrice» («Я должна была стать императрицей»). В 1944 году она лишила наследства свою дочь, которая развелась, чтобы жить с социалистическим депутатом, и которую она не видела с 1925 года. Приход Красной Армии в апреле 1945 года, в конце войны, вынудил Стефани и ее мужа покинуть свою резиденцию и укрыться в аббатстве Паннонхалма в Венгрии. Стефани умерла от инсульта в аббатстве позже в том же году.

Отбасылық тарихы және тууы

Стефани герцогтың (болашақ король Леопольд II) және Брабант герцогинясының (туған күні Австрияның архигерцогинясы Мари Генриетта) үшінші баласы болды. Бұл бақытсыз және үйлесімсіз жұп еді. 1853 жылы олардың некесі король Леопольд I және Габсбургтер тарапынан, күйеу жігіт пен қалыңдықпен ақылдаспай, тек саяси себептермен ұйымдастырылды. Олардың мүдделері мүлдем қарама-қарсы болды: Брабант герцогы отбасылық өмірге қызығушылық танытпады және билейтін патшалықтағы саяси және экономикалық мәселелерге құштар болды, ал Мари Генриетта дінге бейім, атпен жүру, иттер және музыкамен шектелген қызығушылықтары бар жас әйел болды. 1864 жылдың 21 мамырында Лейкен сарайында дүниеге келген Стефани туған күнінің өзінде шұғыл қадімдік рәсімнен өтті. Ресми қадімдік рәсім бір айдан кейін, 25 маусымда Лейкен сарайындағы шіркеуде сағатқа жуық уақытқа созылды. Ол Стефани Клотильда Луиза Герминия Мари Шарлотта деген аттарды алды. Оның алғашқы екі аты оның крест ата-аналарының құрметіне берілді, олар – анасының інісі Австрияның архигерцогі Стефан (Венгрияның титулды палатасының иесі) және күйеу баласы Саксония-Кобург және Готаның принцессасы Клотильда болды. Рәсімнен кейін 60 адам қатысқан салтанатты түскі ас ұйымдастырылды. Стефанидің екі үлкен бауыры болды: Луиза (18 ақпан 1858 жылы туған) және Леопольд, Эно графы (12 маусым 1859 жылы туған). 1865 жылдың 10 желтоқсанында оның әкесінің әкесі, Бельгия әулетін құрған король Леопольд I, 34 жылдық биліктен кейін қайтыс болды. Оның ұлы, Стефанидің әкесі Леопольд II деген атпен таққа отырды, ал оның ағасы тақтың жаңа мұрагері ретінде Брабант герцогы атағын алды.

Отбасылық және династиялық драма

1868 жылдың көктемінде Брабант герцогы және тақтың мұрагері Леопольд Лейкен саябағындағы тоғанға құлап, суық тиіп ауырды. Оның жағдайы тез нашарлады: дәрігер жедел перикардит диагнозы қойды. Жазда жағдайы жақсарғандай болды, бірақ жөтел тоқтамады. Дәрігер тілшесін алып тастауды ұсынды және жас пациент Остендке сауығуға барар алдында осы операцияны жасады. Королева Мария Генриетта Спада оқшауланып, демалды, ал король Леопольд II мемлекеттік істерге байланысты Лейкенде екі қызымен бірге қалды. Тамыз айында Леопольд сусынынан зардап шегіп, Лейкенге қайтарылды. Осы кезде королева ұлының төсегінен ешқашан кетпеді. Қыркүйек айында соңғы қасиеттерді алғаннан кейін, ұлы жақсырақ сезінгендей болды, бірақ 1869 жылдың 22 қаңтарында қайтыс болғанға дейін жағдайы қайта нашарлады. Стефани өзінің естеліктерінде былай деп жазды: "Менің жадымда мәңгіге сақталған алғашқы оқиға – сүйікті бауырымның өлімі [ ]. Мен төрт жарым жаста болсам да, оның әдемі және мейірімді екенін, ауру кезіндегі шыдамдылығын және анамның оның қолында дем тастағандағы қайғысын жақсы еске аламын". Сондықтан Стефанидің балалық шағы осы қайғымен белгіленді: "Осы сәттен бастап, менің есімде ата-аналарымның некедегі өмірі қараңғыланды. Ұлының өлімінен қатты күйзелген анам өмірінде көп өзгерді: бұл бала оның өмірінің мақсаты болды, ол оны тағдырымен татуластырды". 1871 жылдың басында Брюссельде тиф және шешек індеті тарады. Королева, жұқпалы ауруға шағу мүмкіндігіне қарамастан, зардап шеккен отбасыларға көмектесті. 10 сәуірде жетіге толмаған Стефани тифпен ауырып қалды, бұл ата-анасын қатты алаңдатты, олар тағы бір балаларының өлімінен қорқады. Қыз көптеген апталар бойы есінен танып, қызуы көтеріліп, қатты ауырды. Туғандары оны өлімге дайындады. Әкесі жиі келіп, оның жанында анасы мен Тони Шарири, Стефани дүниеге келгеннен кейін жалдаған неміс бала күтушісі, жылады. Ханшайымды белгісіз Арден дәрігерінің көмегімен ғана құтқарылды, патша жұбы оған кеңес сұраған, ол суық ванналар жасауды ұсынды. Қазан айында қызуы түсті және Стефани жазылған деп есептелді. Қызы жазылғаннан кейін Леопольд II және Мария Генриетта оны және оның әпкесін Биаррицке алып барып, Парижде тоқтады. Леопольд екінші ұлға ие болу үмітін күтті және осылайша королевамен қарым-қатынасты қайта жаңартты; бірақ 1871 жылдың наурыз айында түсік тастағаннан кейін, 1872 жылдың 30 шілдесінде тағы бір қыз дүниеге келді: Клементина, патша жұбының соңғы баласы. Стефани ата-анасы туралы былай дейді: "Осы екі адамның жақсы өмір сүріп, бақытты отбасы құруға мүмкіндігі болмағаны өте қайғылы және көңілді жағдай. Бірақ, өкінішке орай, олар бір-бірін түсінбеді. Олардың жолдары бір сәтте қиылысып, бірден және мәңгілікке алыстады. Ол бейжайлық пен опасыздықты таңдады, ал ол бас тарту, жалғыздық және азапты қабылдауға мәжбүр болды". Леопольд II кейіннен отбасына деген қызығушылығын жоғалтты; ол Конго еркін мемлекетін құруға көңіл бөлді, ол оның жеке феодалы және Бельгияның отарлау аймағы емес, сондықтан оның аяусыз пайдалануы оған үлкен жеке байлық әкелді. Ол сондай-ақ өзінің сүйіктілері үшін отбасын қабылдамады, өйткені оның көптеген абыройлы қарым-қатынастары болды, сондықтан ол өзінің азаматтары үшін Бельгиялықтардың және сұлулардың патшасы деп танылды.

Оқыту және білім беру

1874 жылдан бастап Стефани (соған дейін оның виендік Антуанетта Полстерер есімді күтімшісі болған) әпкесі Луизаның гувернанты мадемуазель Легранның басшылығына берілді. Стефани: «Мен он жасымда білім алуды бастадым, сол сәттен бастап кітаптар мен дәптерлер ойыншықтарымның орнын басатынын, өмірдің ұйымшылдығы артатынын түсіндім», – деп жазады. Стефаниге түрлі пәндерді оқытқан мұғалімдер сабақ берді: француз, ағылшын, неміс, голланд және венгр тілдері, математика, атпен жүру, тарих, өнер тарихы, дін, ботаника және риторика. Дегенмен, ханшайымдардың білім деңгейі жоғары емес еді: «Бағдарламалар көлемді болмады. Оқу бөлмесінің қатал атмосферасында тарих, география, әдебиет, математиканы көбінесе үстірт оқыдық; декоративтік өнерге – сурет салу, музыка, тігін және т.б. – басымдық берілді». Стефанидің білімі біршама қарапайым болғанымен, тәртіп қатаң болды: «Біз таңертең ерте тұратынбыз: жазда сағат бесте, қыста сағат алтыда. Тазалық кезінде толық үнсіздік сақталуы керек еді, бұл ереже бұзылса, қатаң жазаланды. Киімдерімізді киіп, шашымызды өзіміз шаштық. Қызметші бөлмеде тұрып, бізді бақылады. Үй шаруашылығының меңгерушісі бізді сынап көру үшін күтпеген жерден бөлмеге кіріп отыратын. Киімдеріміз де, шаштарымыз да қарапайым болды. Көйлектер тізеден төменге дейін, әшекейсіз, рубашка пішінінде тігілді, оларды былғары белдікпен ұстап тұрдық. Бізді шынықтыру үшін жазда да, қыста да жатын бөлмеміздің терезелері ашық тұрды, біз сирек жылыттық». Луиза мен Стефани бөлмелерін өздері шаң-тозаңсыздандыруға міндетті болды. Кейде олар таңғы ас кезінде патша мен патшайымға қосылатын. Олардың гүлдермен безенілген үстелінде ханшайымдарға дәм татуға рұқсат етілмеген тәттілер тұрды. Стефани жазаланғанда құрғақ безбенде тізе бүгіп тұруға немесе екі есіктің арасында, қараңғыда бірнеше сағаттап тұруға мәжбүр болды. Стефани мен Луиза ата-аналарымен бірге түскі және кешкі ас ішкенде, олардың мінез-құлқы туралы королеваға гувернантка баяндағаннан кейін ғана мүмкін болды. Патша асханаға кіргенде ханшайымдар тұрып, оның қолына сүйісіп, содан кейін ол бір сөз айтпай, олардың басына қолын тигізетін. Тек қыздарға қызмет ететін Тони ғана оларға үнемі жылы сезіммен қарады. Құтқарылу мерекесі, Николай күні және Рождество – Стефани мен оның қарындастарының қуанған жалғыз күндері.

Неке жобалары

1875 жылы оның үлкен әпкесі Луиза әкесі, Саксен-Кобург және Готаның ханзадасы Филипптің бай туысына, Австрияның ханзадасы Рудольфтің досы болған австриялық офицерге үйленсе, Стефани оқуын жалғастырды және кіші әпкесі Клементинаға қамқорлық жасады, өйткені Луизаның кетуі Лейкен сарайында үлкен қайғы тудырды. Стефани 1876 жылдың 12 маусымында алғашқы қасиетті тағылымды қабылдады және алғаш рет сарайда ресми түрде пайда болды. Бірнеше айдан соң Луиза күйеуімен Брюссельге келді. Стефани өзінің үлкен әпкесінің "көрікті, даңқты бойжеткенге" айналғанын, ол бұрын таныған жас қыздан мүлдем өзгеше екенін байқады. 1878–1879 жылдардың қысында Лондонға жол тартқан Австрия императрицасы Елизавета (халық арасында "Сиси" деп танылған), мұрагер ханзада Рудольфтің анасы, Брюссель сарайында тоқтады, онда оған 14 жасар Стефани таныстырылды. Еуропада оның үйленуі мүмкін деген әңгімелер тарады. Леопольд II және Мари Генриетта екінші қызын биліктегі патшаға немесе мұрагер ханзадаға үйлендіруді үміттенеді. Бірінші кандидат ретінде Испания королі Альфонсо XII аталды, бірақ бұл мүмкіндік дереу жоққа шығарылды. Стефани Рудольф туралы алғаш рет үй шаруасын жүргізетін Фанни Броссель берген әдебиет сабағында естіген болатын. Вильгельм Телль туралы оқиғаны оқығаннан кейін мұғалім оқушысына Габсбургтер әулетінің күші мен ұлылығы туралы айтуға шешім қабылдады және сөздерін иллюстрациялап, журналда жарияланған, мұрагер ханзаданың аң аулау киімінде бейнеленген суретін көрсетті. Осылайша Стефани болашақ күйеуінің сырт келбетін білді. 1879–1880 жылдардың қысында Елизавета Брюссельге қайта келді. Ол Вена сарайының ұсыныстарына көнді, ол мұрагер ханзаданы тез ұрпақ беру үшін жас некеге тұруға ынталандырды. 1880 жылдың наурыз айында Рудольф Леопольд II-нің талабы бойынша Бельгия сарайына шақырылды. Ол 15 жасар Стефани ханшайыммен кездескеннен кейін анасына "өзі іздегенін тапқанын" жазды, оның "әдемі, жақсы, және ақылды" екенін атап өтті. Дегенмен, ол Рудольфтің болашақ әйелі ретінде бірінші таңдауы болған жоқ: Саксонияның Матильда ханшайымынан бас тартып, Португалия мен Испанияның бірнеше инфанталарынан бас тартып, ол Стефанидің әкесі, император Франц Иосиф I-нің австро-венгр империясының мұрагерінің әйелі болу үшін қойған талаптарына сай келетін бірнеше католик ханшайымдарының бірі екенін анықтады. Ата-анасының қысымымен мүмкіндігінше тезірек үйленуге мәжбүр болған мұрагер ханзада Стефаниге риза болды және 5 наурызда оның ата-анасынан қолын сұрады. Рудольфтің ата-анасының реакциясы әртүрлі болды – императрица Елизавета бұл одақтан қатты көңілі қалды, өйткені Бельгия монархиясы 1830 жылдан ғана құрылған және оның патшалық үйі Веттин әулетінің (Еуропадағы ең көне билеуші әулеттердің бірі) бір тармағы болғанымен, Габсбургтермен салыстыруға келмейтін еді. Император Франц Иосиф I оған риза болды. Стефани өзінің естелігінде былай деп жазды: "5 наурыз күні түстен кейін ата-анам маған шақырды. Мен кіргенде, әкем орнынан тұрып, маған жақындап, терең дауыспен: «Австрия-Мажарстанның мұрагер ханзадасы сіздің қолыңызды сұрауға келді. Анаңыз бен мен осы некеге толық келісімізді береміз. Біз сізді Австрия императрицасы және Венгрия патшайымы етіп таңдадық. Енді барып, ойланып, ертең бізге жауабыңызды беріңіз», – деді".

Қыз алысу және неке

1880 жылдың 7 наурызында, Стефания 16 жасқа толмаған кезде, оның никесі ресми түрде бекітілді. Рудольф 21 адамнан тұратын ресми сүйегімен және оның қазіргі сүйіктісімен бірге Брюссельге сапар шекті. Тәрбиешісіне мұрагер ханзада: «Мен үшін жаңа өмір басталады және осыған қатты алаңдап жатырмын деп мойындауым керек» деді. Нике кезінде мұрагер ханзаданың жасы 21-ге толыпты. 19 жасында ересек деп танылған ол өз үй шаруашылығын құрған еді. 1879 жылы Прага қамалына көшіп, жаяу әскер полкіне қолбасшылық етті, бұл лауазым оған өте ұнады. Ол Бельгияның Луиза ханшайымымен жақын қарым-қатынаста болды, ол оны кіші қарындасына үйленуге ынталандырды. Австрия сарайына енуге дайындалып жатқан анасы Мари Генриет Стефанияны ескертті: «Луизадан сақтаныңыз, егер оны көрсеңіз, ақылға келтіріңіз, оған жақсы үлгі көрсетіңіз. Луиза адал емес. Өтірік айту немесе әрекет етуге ешқандай қиындық жоқ. Ол өте жеңілтек». Рудольфтің мінезі күрделі болды: көңіл-күйі жиі өзгеріп, кейде мұңайып, кейде қуанышқа толы болатын. Ол ерте жасынан-ақ өмір сүрудің барлық жақсы жақтарын пайдаланатын және моральдық тұрғыдан дұрыс емес мінез-құлыққа бой ұрды. Бұл неке оның махаббат оқиғаларын аяқтауы тиіс еді. Императрица Элизабеттің немересі, графша Мари Лариш фон Моенних Рудольфтің болашақ әйелі туралы былай деді: «Біз таңдалу құрметіне ие болатын кедей ханшайымға алдын ала аяныштықпен қарадық». Тойға дайындықтар король Леопольд II-ні мақтанға толтырды. Австрия императоры бастапқы 100 000 флориндік қалыңдыққа 148 000 гульдер қосты, сондай-ақ неке сақталар тұсында жыл сайын 100 000 флориннен сыйлық беруге уәде берді. Никеге келісім бергеннен кейін Стефания Венаға императорлық сарай әдептерін үйрену үшін жіберілді, содан кейін үйлену тойына дейін барлық ресми қабылдаулар мен кешкі астарға қатысуға міндетті болды, ол 1881 жылдың 15 ақпанына жоспарланған еді. Алайда, Стефанияның жасы жетпегендіктен той кейінге қалдырылды және күйеу жігіттің үйіне қайтарылды. Неке ақыры 1881 жылдың 10 мамырында Венадағы Сент-Августин шіркеуінде Стефанияның 17 жасқа толуына бірнеше күн қалғанда тойланды. Белгия және Австрия патшалары үшін төрт тақ орнатылды, ал күйеу жігіттің анасы мен әкесі күйеу жігіттің қолынан жетектеп шіркеуге кірді. Тойға шетелдік ханзадалар (олардың ішінде болашақ Ұлыбритания королі Эдуард VII және оның жүрегі жақын туысы, болашақ неміс императоры Вильгельм II) және императорлық отбасының мүшелері, сондай-ақ дипломатиялық корпустың өкілдері мен Алтын Жүннің рыцарлары қатысты. Шіркеуде тым көп адам болғандықтан, той процессиясының жолы қиындыққа тап болды. Стефания еске алды: «Біз екеуміз де қасиетті «иә» дедік. Біз сақина алмастырдық. Елорда тұрғындарына біздің салтанатты некемізді жариялау үшін қаланың барлық шіркеулерінің қоңырауы соғылды. Көпшіліктен қуанышты дауыстар естілді. Әскери оркестрлер екі елдің гимндерін орындады. Мен Австрия-Венгрияның мұрагерлік ханшайымы болдым!» Тойдың аясында император Валтере Фрере Орбанға Мажарстанның қасиетті Стефан орденін, ал императрица бірнеше әйелдерге Жұлдызды Крест орденін табыс етті.

Венадағы соттың алдында

Үйлену түнінен кейін, Стефани жеке хаттарында қарындасына Рудольфтың зорлық көрсеткенін айтты, ал Рудольфтың психикалық жағдайы тұрақсыз еді. Жас жұбайлар астанадан тыс, Лаксенбургте бал айына шықты. Стефани жаңа отбасы мүшелерінің көптеген сұрақтарына тап болды. Вена сарайында ол көп уақытын олармен бірге өткізді – серуендеу, қайықпен жүзу, кештер мен тойлар көбінесе Габсбург үйінің көптеген мүшелерімен бірге өтті. Оның қайын енесі, императрица Елизавета, оны "қорқынышты түйе" деп атады, бірақ Стефани жаңа лауазымын ұната бастады. 1881 жылдың мамыр айында Венгрияға ресми сапар барысында оған тұрған жерде қол шапалақтады және жағдайының артықшылықтарын көре бастады. Кез келген династиялық некеде екі егемен үйдің саяси мүддесі басым болғандықтан, жұбайлардың арасындағы романтикалық сезімдердің бар екені ешқашан дәлелденген жоқ, бірақ жас жұбайлардың қарым-қатынасы бастапқыда құрмет пен өзара сыйластыққа негізделген. Олар бір-біріне лақап аттар берді: Рудольфқа "Коко", ал Стефаниге "Косеуз". Олардың өзара түсіністігі шын болды; Стефани Рудольфты "үлгілі күйеу" деп атады және олар бір-бірін жақсы түсінетіні, бұл оны бақытты еткенін айтты. Алайда Стефани Рудольфтың онымен бірге жүрген кезде күмәндана бастағанын айтты. Ол сарайдан шығуға рұқсат алмай, қатаң бақылауда болды, сондықтан ол сурет салуға немесе бояуға уақыт бөлді. 1881 жылдың қазан айынан бастап Стефани ресми қабылдауларда императрицаның орнын басты. Ол қайын енесінің өтініші бойынша император мен мұрагер ханзаданың ресми сапарларына қатысты, сондай-ақ сарайға келген шетелдік монархтарды қабылдады. Ол қайын атасының қолынан ұстап, сарайларға кірді және ресми кешкі астарда үй иесі болып қызмет етті. "Ресми міндеттерден" босатылғанына қуанған императрица Елизавета сарайдан кетіп қалды, ал Рудольф әйелінен алыстады, оған деген жылуы азайды. 1881 жылдың күзінде Стефани жүкті екенін ойлады, бірақ бұл жалған болды. Бұл көңіл көшіруден кейін, 1883 жылдың көктемінде ханшайымның жүктілігі расталды, бұл императорды қуантты. Осы жаңалықтан кейін ханзада тағы да әйеліне көңіл бөліп, қамқорлық танытты. Стефани мен Рудольф екеуі де ұл туатынына сенімді болды, тіпті болашақ бала туралы "Венцеслав" (Ваклав) деп атап, сөйледі – бұл мұрагер ханзаданың Австро-Венгрия империясының славян халқына деген симпатиясын көрсететін чех есімі. 8 тамызда королева Мария Генриетта қызына бала тууға дайындалып, қонаққа келді. Стефани некедегі проблемалары туралы анасына айтуға батыл болмады. Патшалық тууына дайындықтар протоколға сәйкес жүргізілді: шіркеулерде дұғалар оқылды және император сарайларының шіркеулерінде Қасиетті Тағам көрсетілді. 2 қыркүйекте Лаксенбург сарай кешенінде Стефани қызын, Елизавета Мариді дүниеге әкелді, оны "Эржи" (Эржебеттің венгрше қысқартылған түрі) деп атады. Император Франц Иосиф I жас ана мен оның отбасына жомарт сыйлықтар берді. Баланың жынысы Рудольфқа хабарланғанда, ол Австрия-Мажарстан империясының мұрагері болмағанына көңілі қалды, бірақ ол әкелік рөліне бейімделіп, хаттарында жаңа туған қыз туралы көптеген мәліметтерді берді. Стефани аналық рөлінде гүлденгенімен, бұл тууы некедегі қиындықтардың басталуын білдірді.

Рудольфтің ауруы және оның салдары

Прага мен Венада жұбайлар көптеген қонақтарды қабылдап, көптеген кештер берді. Стефани өзінің мәртебесін жоғары бағалап, титулымен берілген рөлді толыққанды орындауға тырысты, себебі императрица Венадан Еуропаға жиі саяхаттауға қашып кеткен еді. Әкесінің саясатын мақұлдамаған Рудольф монархияға қарсылармен достық қарым-қатынас орнатып, досы Мориц Сзепс бас редакторлық қызмет атқаратын «Neues Wiener Tagblatt» газетінде саяси көзқарастарын анонимді түрде жариялады. 1886 жылдың басында тәж мұрагері ауыр сырқатқа шалдықты. Диагнозға цистит және асқазан аурулары кірді. Бұл тек оның нағыз ауруын жасыру үшін жасалған еді – ол некеден тыс қатынастары барысында жұқпалы ауруға (мүмкін, гонореяға) шалдыққан. Дәрігерлер сифилис емдеу үшін қолданылатын тәсілдерді пайдаланды, атап айтқанда, опиум, коньяк, морфин, сондай-ақ сынапты, оның үлкен дозада қабылдануы психологиялық салдарларға әкелуі мүмкін еді. Рудольф өзін сақтау үшін Локрум аралына кетіп, Стефаниді де алып кетті. Ешкім тәж шайырына күйеуінің қандай ауруға шалдыққанын айтпады. Алғашқы белгілерін сезінгенде дәрігерлер перитонитке шалдыққан деді. Бұл жалғанның салдары ауыр болды: жұбайлар тағы бір бала табуға тырысқанда, 22 жасқа толмаған Стефани өзінің бедеу екенін анықтады. Сол сәттен бастап, күйеуінен адасқан сезімге толы Стефани Рудольфқа наразылық пен ашу сезімін ұстады. Ол таңға дейін қайтып келмейтін күйеуімен отбасылық өмірін жалғастырудан бас тартты, ал сәтсіздікке ұшырағандықтан көңілі толып, тәртіпсіздікке салысты. Рудольф әйелімен келісуге тырысса да, олардың арасындағы дау тереңдей түскендей болды. 1887 жылы Галиция мен Лодомерия Корольдігіне сапар барысында Стефани поляк графы Артур Владислав Потоцкийге ғашық болды. Келесі он сегіз ай бойы ол күйеуінен графқа деген құмарлығын жасырмады, ол өзінің қарым-қатынастарын жалғастыра берді. 1887 жылдың көктемінен бастап жұбайлар арасындағы қайғылы оқиғалар қайталанды. Рудольф өзін-өзі бақылаудан шығара бастады: терең меланхолия мен манияға ұшырап, ол өзінің жақын арада өлетінін кімге болса да айта бастады. 1888 жылдың жазында Стефани тәж мұрагерінің жағдайындағы алаңдататын өзгерісті байқады: оның күшейе түскен ашуы оны зорлық-зомбылыққа ұшыратуға әкелді.

Мейерлинг оқиғасы

1888 жылдың қазан айында күйеуінің депрессиялық, тіпті өзін-өзі өлтіруге бейім екендігіне алаңдаған Стефани император Франц Иосиф I-ге ескерту үшін барды, бірақ оны сендіре алмады. Ол былай деп есіне алады: "Император мені жылы қарсы алды. Мен оған Рудольфтың өте ауыр халде екенін, оның қайғылы сыртқы түрі мен салқын мінез-құлқы маған үлкен алаңдау тудыратынын айттым; оның ұлын ұзақ саяхатқа жіберіп, оны қатал өмірінен аудармаға шақырып өтіндім. Бірақ император мені сөзімді бөліп: "Бұл сенің қиялың ғана сен үшін арбақтар жасайды. Рудольфтің жағдайы жақсы. Ол сәл шаршаған сияқты, ол тым көбірек жолға шығады, тым көп күш жұмсайды. Ол сенімен көбірек болуы керек; бірақ қорқудың қажеті жоқ!" деді. Рудольф 1888 жылдың сәуір айынан бастап, әсіресе 17 жасар баронша Мари Ветсерамен басқа да қарым-қатынастарды жалғастырды. 1889 жылдың 30 қаңтарында күйеуі Майерлингтегі аңшылық үйінде баронша Ветсерамен бірге атып өлтірілгендіктен Стефани 24 жасында жесір қалды. Тақ мұрагерінің болжамды өзіне қол жұмсауы Стефаниге терең әсер етті және Ирмгард Шилдің сөзімен айтқанда, "әйелдің некелі өміріндегі ең үлкен апат" болды. Рудольф Стефаниге мерзімі көрсетілмеген хат қалдырды: "Қымбатты Стефани, сен менің өлімге әкелетін қатыгездігімнен құтылдың; тағдырыңда бақытты бол. Менен қалған жалғыз нәрсе – кедейге жақсылық жаса. Мен тыныш түрде өлімге бет бұрамын, ол ғана менің абыройымды сақтай алады. Сені жүрегімнің түкпірінен сүйетін Рудольф".

Жесір мұрагер ханшайым

Рудольф қайтыс болғаннан кейін Стефанидің бір ғана ойы болды: Венаны және сарайдың ауыр атмосферасын тастап кету. Ол Брюссельдегі ата-анасына баруды қалады, бірақ Леопольд II де, Франц Иосиф I де жесір ханшайым болған Стефаниге Австрияны тастауға рұқсат бермеді. 5 жасар немересі Элизабет Маридің қамқоршысы ретінде император Стефанидің баласымен бірге қалуын талап етті. Стефани мойынсұнып, Триестке жақын орналасқан Мирамар сарайында төрт айға рұқсат алды. Жесірлікке қалғанда Стефани өзін жабық ұстады. Жылдар өте келе, қызынан алыстау жиіледі, сондықтан олардың қарым-қатынасы ұзаққа созылмады. Осы кезеңде Стефани граф Потоцкиймен романтикалық қарым-қатынасын жалғастырды, оны "Гамлет" деп лақап қойды. 1881 жылдан бері жесір қалған ол Вена сарайының камергері және Австрия парламентінің Лордтар палатасының мүшесі болды. Бұл жайтты тек оның әпкесі Луиза ғана білді. Артур Потоцкий Рудольфтың өлімінен кейінгі қиын күндерде Стефаниге жақын болды. Бірақ, 40 жасқа да толмаған графтың денсаулығы нашарлап, көмей рагынан жасалған операциядан кейін сөйлеу қабілетін жоғалтты. 1890 жылдың наурыз айында Потоцкий қайтыс болды, Стефани тағы да терең қайғыға батты. Вена сарайында Стефани императрица Элизабеттің салқындығына және император Франц Иосиф I-нің де ұшқынсыз қарым-қатынасына шыдауға мәжбүр болды. Ол мұрагер ханшайым титулын сақтап қалғанымен, оның функцияларын жоғалтты және енді императрицаны өкілдік етуге құқылы емес еді. Оның рөлі шектелді, көптеген достарының қолдауына сене алмады. Ол көп саяхаттап, сурет салуға берілді. Оның Лакромадан салған акварельдері 1892 жылы альбом түрінде жарық көрді. Австрияда Стефани ән айтумен айналысты, сондай-ақ Лаксенбург пен Хофбургтағы резиденцияларында театр мен концерттерге қатысты. 1898 жылға дейін Стефани жыл сайын ұзақ сапарлар жасады: 1892 жылы Корфу, Мальта, Тунис және Сицилия; келесі жылы – скандинавия елдері; 1894 жылы – Солтүстік Африка, Балеар аралдары және Корсика; 1895 жылы – Грекия мен Палестина; ал 1897 жылы – Ресей. 1898 жылдың наурыз айында ауру оны саяхаттаудан бас тартуға мәжбүр етті – ол пневмония және плевритке шалдықты, бұл оны біраз уақыт төсекке жатқызуға себеп болды. Оның өміріне қауіп төнді, бірақ ол күрт жазылып кетті. 1898 жылдың 10 қыркүйегінде Женевада императрица Элизабет қаза тапты. Ол анасымен жақын қарым-қатынас құра алмағанымен, Стефани бұл күтпеген оқиғаға қатты қайғырды.

Некеге деген ықылас

Бельгия императоры Франц Иосиф I және король Леопольд II Рудольф қайтыс болғаннан кейін Австрия-Мажарстан империясының мұрагері эрцгерцог Франц Фердинандқа Стефаниді қайта үйлендіру жоспарын қолдады. Алайда, соңғысы Габсбургтер сарайының қызметкері графиня Софи Чотек фон Вогнинмен некелесуді жоспарлаған. Өз кезегінде, Стефани аристократпен неке құруды жоспарлады: граф Элемер Лонья де Наджи Лонья және Васарос Намень, төменгі дәрежелі венгр дворяны, одан бір жас үлкен, протестант дінін ұстанатын. Будапештте құқық білімін алғаннан кейін, ол дипломатиялық қызметке кірісті. 1886 жылы ол легацияның кеңесшісі болып тағайындалды. Ол Бухарестте, содан кейін Санкт-Петербургте және Брюссельде жұмыс істеді. 1890 жылы ол Австрия патша сарайында императорлық және патшалық камерагер болды. 1892 жылы елшілік хатшысы болып тағайындалып, Санкт-Петербургте, Парижде, Лондонда және Штутгартта жұмыс істеді. Содан кейін ол бір жылдық демалысын Африка мен Жерорта теңізі елдерінде саяхаттауға пайдаланды. 1895 жылы Санкт-Петербургте патша Николай II-нің тәж кию рәсімінде императорлық легация мүшесі ретінде қатысты. 1896 жылы ол ағасы Габормен бірге граф титулы алды. 1897 жылы ол сыртқы істер қызметінен кетіп, мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шықты. Стефанимен некелесу үшін ол католицизмге ауысты. Стефани өзінің некеге тұру ниеттерін әкесіне алдын ала хабарлауға батыл болмады. Ол 1899 жылғы қазан айында өзін қолдаған Виктория патшайымына хат жолдауды жөн көрді. Алайда, Бельгия королі қызының төмен дәрежелі адамға үйленуіне қарсы болды. Леопольд II Стефаниге жауап берді: "Әкем маған өзінің келісімін бермейтінін өте қатал және бейшара сөздермен жеткізді. Виктория патшайымының хаты күтілген нәтижені бермеді. Ол оған да өте ызалы жауап берді, тіпті ол оған қатысы жоқ мәселелерге араласпағаны жөн екенін айтты". Бельгиялық монархтар Стефанидің некелік жоспарлары туралы ең алдымен олармен сөйлеспегеніне ренжіді, қызымен кез келген қарым-қатынасты үзіп, оған Бельгияға оралуға тыйым салды. Леопольд II тіпті екінші қызынан Корольдік билік титулын алуды жоспарлады, бірақ сот заңгерлері мұның мүмкін еместігін көрсетті. Король кіші қызы Клементинаға Стефанимен хат алысуға тыйым салды және Франц Иосиф I оған қарсы кеңес бергенімен, оның алған жылдық 50 000 франк көлеміндегі жәрдемақысын жоюмен қорқытты. 1900 жылдың 22 наурызында Мирамар сарайында және он бір жыл жесір болғаннан кейін Стефани граф Элемер Лонья де Наджи Лонья және Васарос Наменьге тұрмысқа шықты. Император көңілі толып, рұқсат берді, бірақ Стефани қайтадан үйленуімен бірге өзінің титулын және императорлық атақтарынан айырылды, ал қызы Элизабет Мари әкесінің қамқорлығында Венада қалды. Бұрынғы мұрагер ханшайымның үйі таратылды: оның құрамына кіргендердің барлығы босатылды, бірақ олардың кейбіреулері оның қызының қызметіне тағайындалды. Стефаниге берілетін қамқорлық тоқтатылды, сондықтан ол жылдық 100 000 гульдер зейнетақы алды. Ал оның жаңа күйеуі жылына 50 000 гульдер табыс табады. Австрия баспасөзі, әсіресе Die Presse журналы, бұл некеде "принцессаның жасаған әрекетінде белгілі бір керемет романтика бар [өйткені] соңғысы оған Хофбург есігін жапты, сонымен бірге ойлы және үміттерге толы көзқараспен оңтүстікке кетті, онда ол жақын арада жесір ханшайым болуын тоқтатар еді". Жаңа жұбайлар бастапқыда Венадағы Palais Zichy сарайына қоныстанды.

Отбасылық мәселелер

Анасының қайтадан үйленгенінен екі жыл өткен соң, Елизавета Мария (бір кезде Еуропадағы бірнеше ханзадалардың, оның ішінде оның туысы Альберт ханзаданың, Бельгия тағының мұрагері және неміс мұрагерінің болашақ жұбайы ретінде қарастырылған) 1902 жылғы 23 қаңтарда бұрынғы тәуелсіз отбасыда (неміс медиатизациясына дейін) туған австриялық ханзада Отто Верианд фон Виндиш-Грецтің қолына қосылды, ол сонымен қатар офицер болған. Әкесі, император Франц Иосиф I-нің қарсылығына қарамастан, кейін ол рұқсат берді. Бірнеше айдан кейін, қыркүйекте Лондонда болғанда Стефани анасы, королева Мари Генриеттаның Бельгия сарайынан шеттеген күйде қайтыс болғанын естіді. Ол дереу Спаға жол тартты, анасына соңғы құрмет көрсету үшін. Бірақ король Леопольд II қызының теңдес емес некесіне қатты ашуланып, Стефаниге жаназа рәсіміне қатысуға тыйым салды, содан кейін бірнеше күннен соң ол Лондонға қайта оралуға мәжбүр болды. 1909 жылғы 17 желтоқсанда король Леопольд II қайтыс болғанда, Стефаниге монархпен соңғы рет кездесуден екі күн бұрын бас тартылған еді. Оның әпкесі Луиза да Бельгияға оралды, бірақ өлім төсегінде жатқан патша оны да қабылдаудан бас тартты. Стефани мен оның әпкелері әкесінің өсиеті бойынша мүліктің басты иегері ретінде оның басты сүйіктісі, француздық әйел Каролина Лакруа және Корольдік трастын қалдырғанын білді. Ол сондай-ақ Германия мен Франциядағы фирмалар арқылы мүлкін жасырды, бұл оның қыздарын мүліктен айыру және қала құрылысы жобаларын жалғастыру үшін жасалған. Бельгия мемлекеті үш ханшайымға қаржылық ұсыныс жасады, олардың әрқайсысы екі миллион франк көлемінде ақша алатын болды. Стефани мен Клементина ұсынысты қабылдады, ал Луиза одан бас тартып, 1910 жылғы желтоқсанда Бельгия мемлекетіне және оның екі әпкесіне қарсы алғашқы сот процесін бастады. 1911 жылғы сәуірде Луиза Леопольд II құрған француз компанияларына қатысты екінші сот процесін қозғады. 1912 жылы Луиза мен Стефани, енді оның одақтасы болған Анри Жаспар мен Поль Эмиль Жансонның қорғауында болды, Луиза заңдық шараларын жалғастырды. Екі ханшайым 1913 жылғы сәуірде апелляциялық сот олардың ісін қараудан бас тартқанға дейін мемлекетпен жаңа келісімге келуден бас тартты. Алайда 1914 жылғы 22 қаңтарда Луиза, Бельгия мемлекеті және оның кейбір кредиторлары арасында келісімге қол жеткізілді: ол екі әпкесі сияқты, марқұм әкесінің мүлкінен бес миллионнан астам франк алды.

Венгриядағы бейбіт өмір

1906 жылдың қаңтар айында Стефани мен Элемер тұрақты тұру үшін Венгриядағы (қазіргі Словакияда) Русовце сарайын сатып алды. Неоклассикалық стильдегі ғимарат 2400 гектардан астам аумақта орналасқан, ол ағылшын стиліндегі саябақтан тұрады, онда қызғылт түсті бук ағаштары, күміс шыршалар және көптеген сәндік түрлер отырғызылған. Саябақ Дунайдың екі жағалауына дейін созылады. Олар көптеген қонақтарды қабылдады, соның ішінде герцог Франц Фердинанд пен оның әйелін, Вена сарайы әлі де оқшаулап отырған, және пацифист Берта фон Саттнер сияқты жазушыларды. 200 бөлмеден тұратын сарайды жөндеу қажет болды. Элемер антикалық жиһаз, ежелгі және заманауи суретшілердің картиналары, сондай-ақ құнды фарфордан тұратын өнер жинақтарын көрмеге қойды. Стефани мен оның күйеуі үш бақ құрды: раушан гүлдерінің бағы, альпілік бақ және голланд үлгісіндегі бақ. Ирмгард Шилл былай деп жазды: «Принцесса бірден лорд, үйдің иесі, мүліктің басқарушысы, бақша архитектор және меймандос болды».

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылы 28 маусымда Сараевода Франц Фердинанд пен оның әйелінің қаза болғанын естігенде, Стефани Австро-Мажарстан тағының мұрагерінің өлімін император Франц Иосиф I қалағандығына көз жеткізді, себебі марқұм оған қарсы тұруға батыл болған еді. Стефани құрбандарды ескерткенін айтады, өйткені император өзінің немере інісінің қауіпте екенін білген. Төрт аптадан соң соғыс басталды. Венгрия әлі көп қиындыққа тап болмағандықтан, Стефани Русовце үйінде жедел жәрдем пунктін ашты, ал Элемер Австрияның Қызыл Кресінде басқарушылық лауазымға тағайындалды, ол оны Румыния мен Сербияға жіберді. Стефани өз үйінде медбике болып жұмыс істеді. 1916 жылдың қараша айында император Франц Иосиф I-нің денсаулығы нашарлап, оның отбасы оны көруге келді. Стефани Венгриядан Венаға кетті, онда император 86 жасында, 1916 жылдың 21 қарашасында 68 жылдық биліктен кейін бронхит пен пневмониядан қайтыс болды. Стефани және оның қызы Элизабет Мари тоғыз күннен кейін өткен жерлеу рәсіміне қатысты. Осы оқиғада Габсбург монархиясы соңғы рет өзінің толық салтанатын көрсетті. Жаңа император Карл I жерлеу процессиясын басқарды, онда одақтас державалардың өкілдері, барлық неміс князьдары және Габсбург әулетінің мүшелері болды. Әулие Стефан соборының хорында жаңа император мен оның әйелі император Зита шетелдік билеушілермен бірге маңызды орын алды, ал олардың артында жақын туыстары тұрды. Стефани мен оның қызы үшінші қатарда отырды. Соңында, Франц Иосиф I-нің мәйіті әйелі мен ұлының қасында Вена орталығындағы Императорлық мазарға қойылды. Жаңа император 1917 жылдың 28 қаңтарында Элемерге «Серендік билікпен Венгрия князі» (Fürst) атағын берді. 1918 жылдың 11 қарашасындағы келісімнен кейін Австро-Мажарстан империясы құлап, жойылды. 1919 жылдың наурыз айында императорлық отбасының барлығы Австрияны тастап кетуге мәжбүр болды. Алайда, бұл шара Стефани мен оның қызына қатысты болмады, олар некелерінен кейін Габсбург әулетінен шығарылған еді.

Соғыс аралығында

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ханзада мен ханшайым Лоньяй өмірлерін Русовцеде бейбіт өткізді. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейінгі жылдары Элизабет Мари (оның отбасымен бірге Шёнау-ан-дер-Трайстингте, Төменгі Австрияда тұратын) мен оның анасы бір-біріне деген сезімдері әлі де күшті болды. Бұл нежностьті олар хат алысу арқылы білдірді, өйткені Русовцеге бару қиын болды. Алайда 1922 жылы Стефани өзінің екі үлкен немересі – Виндиш-Грейцтегі Франц Иосиф пен Эрнст Верианды қуанышпен қарсы алды. Бірақ, жасөсперімдер әжелерінің көзқарастары өздеріне әдеттегідей болмағандықтан, үйлеріне қайтуға асықты. Стефанидің қызына жазған соңғы хаты 1924 жылғы, сол жылы Эрзи күйеуінен толық ажырасып кеткен болатын. Келесі жылы Элизабет Мари анасының күміс тойына қатысты. Содан кейін ана мен қыз мүлдем бір-бірін көрмеді. Оның немересі, жазушы Гислен Виндиш-Грейц (туған аты Арсхот-Схонховен) Стефанидің "сенімде шатасып, тіпті фанатизмге бой алдырған; ол қызының демонмен иеленгенін және оның сүйіспеншілік өмірінің әдепсіздігін көтере алмайды деп сенді. Ол қызын жамандады, оның іс-әрекеттеріне наразылық білдірді. Наразылық жеткіліксіз көрінгендіктен, ол қашықтап, қызы үшін дұға етіп, оған қосылуын дін қызметкерлерінен сұрады. 1923 жылы Стефани өзінің естеліктерін жазуды жоспарлады. Ол үшін Габсбургтер әулетінің тарихи тұлғалары туралы еңбегімен танылған өмірбаяншы Эгон Кортимен ынтымақтастыққа түсті. Жазушы Русовцеде он бір рет болды. Алайда 1933 жылы Стефани Кортиге жазған хатында ынтымақтастықты күрт тоқтатты: "Императорлық отбасының қадірі үшін мен естеліктерімді бастапқыда жоспарланған түрінде жариялаудан бас тартуға шешім қабылдадым. Мен өзімді тек өз жазбаларыммен, сондай-ақ сіздің үлесіңіз бен түзетулеріңіз орын таппайтын жеке естеліктеріммен шектеуге мәжбүрмін". Корти әдеби жобадан шеттетіліп, Стефани граф және графиня Гаттербургке жүгінді, олар қолжазбаны алдымен 1933 жылы Лейпцигтегі баспаға тапсырды. Баспа қолжазба жеткілікті толық емес деп есептеді және оның жариялануы авторға зиян келтіруі мүмкін екенін айтты. Лондондық Джон Мюррей баспасы да бұл мәтінді қабылдамады. Ақырында, Лейпцигтегі Koehler & Amelang үйі кітапты шығаруға келісті және оны Еуропа мен Нью-Йоркте бір мезгілде жариялады. Баспа келісім-шарты 1934 жылдың 24 сәуірінде жасалды, бірақ Стефанидің кешігуі оның естеліктерін басып шығаруды және таратуды 1935 жылдың қазанына дейін кейінге қалдырды, өйткені кітап Австрияда цензураға ұшырады, полиция Венадағы барлық кітап дүкендерін аралап, сатылымдағы даналарды тәркіледі. Кітапта ол Рудольфтің өзіне жазған соңғы хатын жариялады және (өз пікірінше) ол баронша Ветсерамен өзіне-өзі қол жұмсау туралы келісім жасады деп мәлімдеді.

Соңғы жылдары және өлімі

Олар денсаулықтары жақсы болғанда, Стефани мен Элемер саяхаттап, қуғынға түскен түрлі билеушілермен кездесті: Болгарияның құлатылған патшасы Фердинанд I және император Зитамен. Олар соңғысымен Испанияда, содан кейін Фердинандтың 1930 жылдан бері жер аударылған Бельгияда кездесті. Бірте-бірте олар өздерінің иеліктеріне қайтып, діни амалдармен тынышталып, оңаша өмір сүрді. 1944 жылдан бастап олардың жақын таныстарының арасында капелланы Геза Карсай, германист, университет профессоры және Паннонхалма архиепархиясының монахы болды. 1944 жылдың шілдесінде Стефани өсиетнамасын жасады. Ол қызын, ханзада Отто фон Виндш-Грацтан ажырылып, Төменгі Австриядан шыққан социал-демократ Леопольд Петцнекпен бірге өмір сүргендіктен мүліктен айырды және барлық жылжымайтын мүлкін бенедиктиндер орденіне сыйлады. Бенедиктиндер Лоньяйлардың барлық қарызын төлеуге және олардың иеліктерін басқаруға жауапкер болды. 1944 жылы Стефани мен оның күйеуі үшін жаңа уайымдар туды, себебі неміс әскері олардың резиденциясын соғыста жараланғандарға арналған әскери госпитальға айналдыруды жоспарлады, бірақ жоба соңғы сәтте қабылданбады. Күзде Эдмунд Визенмайер, SS бригада фюрері және Будапешт қаласының қолбасшысы, үлкен штабымен бірге Русовцеде орналасты. Визенмайер үйдегі барлық мұрағаттарды қарап, тарихи құжаттарды, мысалы, тәж мұрагері Рудольфтің хаттарын тәркіледі. Стефани мен Элемер тұрғындар қамалдың көп бөлігін иеленгендіктен, бірнеше бөлмеге шегінуге мәжбүр болды. 1945 жылдың наурыз айының соңында немістер алға жылжып келе жатқан Қызыл Армияның қауіпті екенін сезіп, батысқа қарай жылжыды. 1945 жылдың 2 сәуірінде Балатон көлі маңында немістерді кері тартқан соңғы шабуылдан кейін Қызыл Армия Русовце сарайына жетті. Кеңес билігі орнаған алғашқы апталарда Лоньяйлар бірнеше қызметшімен бірге үйде қалуды жөн көрді. Бірақ мамыр айында Стефани (жүрек ауруынан зардап шеккен) күйеуімен бірге Халықаралық Қызыл Крест комитетінің қорғауындағы Паннонхалма архиепархиясына бас сауғалады. Үш айдан кейін, 1945 жылдың 23 тамызында Стефани 81 жасында инсульттан қайтыс болды. Оның қызы мен ұрпақтарының ешқайсысы жерлеу рәсіміне қатыспады. Ол Паннонхалма архиепархиясының криптасына жерленді. Элемер одан бір жылға жетпей, 1946 жылдың 29 шілдесінде қайтыс болды және оның қасына жерленді.

Топонимика

Брюссельде 1840 жылы салынған және Луиза алаңын Бой де ла Камбрмен байланыстыратын Стефани алаңы 1875 жылдан бері ханшайымның атын иеленеді. Брюссельдегі Стефани туннелі – 465 метрлік автомобиль туннелі, 1957 жылы салынған және Поэларт алаңын Луиза бульварымен байланыстырады. 1890 жылы Хобокендегі Коккерл кеме құрылысшылары салып бітірген Archiduchesse Stéphanie бу пароходы келесі жылы Жоғарғы Конго флотилиясының қызметіне жұмсалды. Эфиопияда орналасқан, 1887-1888 жылдары австриялық-венгриялық саяхатшылар Самуэль Телеки мен Людвиг фон Хёнель ашқан Чиу-Бахир көлі, сондай-ақ Стефани көлі деп те аталады. Хорватиядағы Плитвице көлдері ұлттық паркінде Кожак көлінде 1,4 гектар көлемдегі "Стефания аралы" бар, ол 1900 жылға дейін бұл жерге келген ханшайымның құрметіне аталған.

Астрология

220 Стефания – негізгі астероид белдеуінде орналасқан астероид. Оны австриялық астроном Иоганн Палиса ханшайымның 1881 жылғы 19 мамырда үйленгенінен кейін көп ұзамай ашып, оның құрметіне осылай атады.

Орнитология

Стефани астрапиясы – 1884 жылы принцессаның құрметіне аталған, Paradisaeidae тұқымдасына жататын сайрақ құс түрі.

Экраны мен сахнасы

Майерлинг, Анатоль Литвактың француз фильмі (1936), Йоланде Лаффон Стефани рөлінде. «Майерлинг сыры», Жан Деланнойдың француз фильмі (1949), Сильвия Монфорт Стефани рөлін ойнады. Майерлинг, Теренс Янгтың франко-британдық фильмі (1968), Андреа Паризи Стефани рөлінде. «Бөрілердің құлауы» британдық телесериалының (1974) «Тақтың мұрагеріне реквием» атты эпизодында Сюзан Трейси Стефаниді бейнелейді. Кеннет Макмилланның 1978 жылғы балеті, «Майерлинг» – Венди Эллис бейнелеген. Роберт Дорнхелмнің 2006 жылғы «Кронпринц Рудольф» австро-франко-неміс-итальян телефильмі, екі бөлімді, Даниэла Голпашин Стефани рөлінде. Фрэнк Уайлдхорнның 2008 жылғы мюзиклы, «Рудольф: Майерлинг ісі» – Вицке Ван Тонгерен бейнелеген. Дэвид Логанның 2011 жылғы «Рудольф» пьесасы, екі актілі, Тақ мұрагері Стефани басты рөлде.