Бельгиялық принцесса Стефани: Австрия-Мажар империясының мұрагері Рудольфқа үйлену, некедегі қиындықтар және жалғыз қызы Элизабет Мария туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Принцесса Стефани Клотильда Луиза Герминия Мария Шарлотта Бельгийская (21 мая 1864 – 23 августа 1945) – бельгийская принцесса, ставшая кронпринцессой Австрии благодаря браку с кронпринцем Рудольфом, наследником трона Австро-Венгерской империи. Принцесса Стефани была второй дочерью короля Леопольда II Бельгийского и Марии Генриетты Австрийской. Она вышла замуж в Вене 10 мая 1881 года за кронпринца Рудольфа, сына и наследника императора Франца Иосифа I Австрийского. У них был один ребенок, эрцгерцогиня Елизавета Мария. Брак Стефани быстро стал непрочным. Рудольф, страдавший депрессией и разочарованный политикой, завел множество внебрачных связей и заразился венерическим заболеванием, которое передал своей жене, лишив ее возможности забеременеть снова. В 1889 году Рудольф и его любовница Мэри Ветсера были найдены мертвыми в императорском охотничьем домике в Майерлинге, в Венских лесах, предположительно в результате пакта о самоубийстве. В 1900 году Стефани вновь вышла замуж за графа Элемэра Лёньяи де Надь Лёнья и Вашарош Намень, венгерского дворянина более низкого ранга; за это она была исключена из Дома Габсбургов. Однако этот второй союз был счастливым. После смерти отца в 1909 году Стефани присоединилась к своей старшей сестре Луизе, чтобы потребовать от бельгийских судов долю наследства, которую, по их мнению, у них отняли. До Второй мировой войны граф и графиня Лёньяи (получившие княжеский титул в 1917 году) мирно провели свою жизнь в поместье Русовце в Словакии. В 1935 году Стефани опубликовала свои мемуары под названием «Je devais être impératrice» («Я должна была стать императрицей»). В 1944 году она лишила наследства свою дочь, которая развелась, чтобы жить с социалистическим депутатом, и которую она не видела с 1925 года. Приход Красной Армии в апреле 1945 года, в конце войны, вынудил Стефани и ее мужа покинуть свою резиденцию и укрыться в аббатстве Паннонхалма в Венгрии. Стефани умерла от инсульта в аббатстве позже в том же году.
Princess Stéphanie Clotilde Louise Herminie Marie Charlotte of Belgium (21 May 1864 – 23 August 1945) was a Belgian princess who became Crown Princess of Austria through marriage to Crown Prince Rudolf, heir to the throne of the Austro Hungarian Empire. Princess Stéphanie was the second daughter of King Leopold II of Belgium and Marie Henriette of Austria. She married in Vienna on 10 May 1881 Crown Prince Rudolf, son and heir of Emperor Franz Joseph I of Austria. They had one child, Archduchess Elisabeth Marie. Stéphanie's marriage quickly became fragile. Rudolf, depressed and disappointed by politics, had multiple extramarital affairs, and contracted a venereal disease that he transmitted to his wife, rendering her unable to conceive again. In 1889, Rudolf and his mistress Mary Vetsera were found dead in an apparent murder suicide pact at the imperial hunting lodge at Mayerling in the Vienna Woods. In 1900, Stéphanie married again, to Count Elemér Lónyay de Nagy Lónya et Vásáros Namény, a Hungarian nobleman of lower rank; for this, she was excluded from the House of Habsburg. However, this second union was happy. After the death of her father in 1909, Stéphanie joined her older sister Louise to claim from the Belgian courts the share of the inheritance of which they both felt they had been stripped. Until World War II, Count and Countess Lónyay (elevated to the princely rank in 1917) peacefully spent their lives at Rusovce Mansion in Slovakia. In 1935, Stéphanie published her memoirs, entitled Je devais être impératrice ("I Had to Be Empress"). In 1944, she disinherited her daughter, who had divorced to live with a socialist deputy and whom she had not seen since 1925. The arrival of the Red Army in April 1945, at the end of the war, forced Stéphanie and her husband to leave their residence and take refuge in the Pannonhalma Archabbey in Hungary. Stéphanie died of a stroke in the abbey later the same year.
Отбасылық тарихы және тууы
Стефани герцогтың (болашақ король Леопольд II) және Брабант герцогинясының (туған күні Австрияның архигерцогинясы Мари Генриетта) үшінші баласы болды. Бұл бақытсыз және үйлесімсіз жұп еді. 1853 жылы олардың некесі король Леопольд I және Габсбургтер тарапынан, күйеу жігіт пен қалыңдықпен ақылдаспай, тек саяси себептермен ұйымдастырылды. Олардың мүдделері мүлдем қарама-қарсы болды: Брабант герцогы отбасылық өмірге қызығушылық танытпады және билейтін патшалықтағы саяси және экономикалық мәселелерге құштар болды, ал Мари Генриетта дінге бейім, атпен жүру, иттер және музыкамен шектелген қызығушылықтары бар жас әйел болды. 1864 жылдың 21 мамырында Лейкен сарайында дүниеге келген Стефани туған күнінің өзінде шұғыл қадімдік рәсімнен өтті. Ресми қадімдік рәсім бір айдан кейін, 25 маусымда Лейкен сарайындағы шіркеуде сағатқа жуық уақытқа созылды. Ол Стефани Клотильда Луиза Герминия Мари Шарлотта деген аттарды алды. Оның алғашқы екі аты оның крест ата-аналарының құрметіне берілді, олар – анасының інісі Австрияның архигерцогі Стефан (Венгрияның титулды палатасының иесі) және күйеу баласы Саксония-Кобург және Готаның принцессасы Клотильда болды. Рәсімнен кейін 60 адам қатысқан салтанатты түскі ас ұйымдастырылды. Стефанидің екі үлкен бауыры болды: Луиза (18 ақпан 1858 жылы туған) және Леопольд, Эно графы (12 маусым 1859 жылы туған). 1865 жылдың 10 желтоқсанында оның әкесінің әкесі, Бельгия әулетін құрған король Леопольд I, 34 жылдық биліктен кейін қайтыс болды. Оның ұлы, Стефанидің әкесі Леопольд II деген атпен таққа отырды, ал оның ағасы тақтың жаңа мұрагері ретінде Брабант герцогы атағын алды.
Stéphanie was the third child of the Duke (future King Leopold II) and Duchess of Brabant (born Archduchess Marie Henriette of Austria), an unhappy and mismatched couple. In 1853, their marriage had been arranged for exclusively political reasons by both King Leopold I and the Habsburgs without consulting the groom and bride, whose interests were almost entirely opposed: the Duke of Brabant was little interested by family life and was passionate about political and economic issues in the kingdom which he was to reign over, while Marie Henriette was a young woman versed in religion with other interests limited to horseback riding, dogs and music. Born at the Palace of Laeken on 21 May 1864, Stéphanie received an emergency baptism on the day of her birth. The official baptism took place one month later, on 25 June, in a ceremony which lasted an hour, in the chapel of the Palace of Laeken, where she received the names Stéphanie Clotilde Louise Herminie Marie Charlotte; her first two names were in honor of her godparents, her maternal uncle Archduke Stephen of Austria, titular Palatine of Hungary) and her aunt by marriage Princess Clotilde of Saxe Coburg and Gotha. After the ceremony, a gala lunch was given with 60 people in attendance. Stéphanie had two older siblings: Louise (born 18 February 1858), and Leopold, Count of Hainaut (born 12 June 1859). On 10 December 1865, her paternal grandfather King Leopold I, founder of the Belgian dynasty, died after a reign of 34 years. His son, Stéphanie's father, ascended to the throne under the name of Leopold II, and her brother assumed the title of Duke of Brabant as the new heir of the throne.
Отбасылық және династиялық драма
1868 жылдың көктемінде Брабант герцогы және тақтың мұрагері Леопольд Лейкен саябағындағы тоғанға құлап, суық тиіп ауырды. Оның жағдайы тез нашарлады: дәрігер жедел перикардит диагнозы қойды. Жазда жағдайы жақсарғандай болды, бірақ жөтел тоқтамады. Дәрігер тілшесін алып тастауды ұсынды және жас пациент Остендке сауығуға барар алдында осы операцияны жасады. Королева Мария Генриетта Спада оқшауланып, демалды, ал король Леопольд II мемлекеттік істерге байланысты Лейкенде екі қызымен бірге қалды. Тамыз айында Леопольд сусынынан зардап шегіп, Лейкенге қайтарылды. Осы кезде королева ұлының төсегінен ешқашан кетпеді. Қыркүйек айында соңғы қасиеттерді алғаннан кейін, ұлы жақсырақ сезінгендей болды, бірақ 1869 жылдың 22 қаңтарында қайтыс болғанға дейін жағдайы қайта нашарлады. Стефани өзінің естеліктерінде былай деп жазды: "Менің жадымда мәңгіге сақталған алғашқы оқиға – сүйікті бауырымның өлімі [ ]. Мен төрт жарым жаста болсам да, оның әдемі және мейірімді екенін, ауру кезіндегі шыдамдылығын және анамның оның қолында дем тастағандағы қайғысын жақсы еске аламын". Сондықтан Стефанидің балалық шағы осы қайғымен белгіленді: "Осы сәттен бастап, менің есімде ата-аналарымның некедегі өмірі қараңғыланды. Ұлының өлімінен қатты күйзелген анам өмірінде көп өзгерді: бұл бала оның өмірінің мақсаты болды, ол оны тағдырымен татуластырды". 1871 жылдың басында Брюссельде тиф және шешек індеті тарады. Королева, жұқпалы ауруға шағу мүмкіндігіне қарамастан, зардап шеккен отбасыларға көмектесті. 10 сәуірде жетіге толмаған Стефани тифпен ауырып қалды, бұл ата-анасын қатты алаңдатты, олар тағы бір балаларының өлімінен қорқады. Қыз көптеген апталар бойы есінен танып, қызуы көтеріліп, қатты ауырды. Туғандары оны өлімге дайындады. Әкесі жиі келіп, оның жанында анасы мен Тони Шарири, Стефани дүниеге келгеннен кейін жалдаған неміс бала күтушісі, жылады. Ханшайымды белгісіз Арден дәрігерінің көмегімен ғана құтқарылды, патша жұбы оған кеңес сұраған, ол суық ванналар жасауды ұсынды. Қазан айында қызуы түсті және Стефани жазылған деп есептелді. Қызы жазылғаннан кейін Леопольд II және Мария Генриетта оны және оның әпкесін Биаррицке алып барып, Парижде тоқтады. Леопольд екінші ұлға ие болу үмітін күтті және осылайша королевамен қарым-қатынасты қайта жаңартты; бірақ 1871 жылдың наурыз айында түсік тастағаннан кейін, 1872 жылдың 30 шілдесінде тағы бір қыз дүниеге келді: Клементина, патша жұбының соңғы баласы. Стефани ата-анасы туралы былай дейді: "Осы екі адамның жақсы өмір сүріп, бақытты отбасы құруға мүмкіндігі болмағаны өте қайғылы және көңілді жағдай. Бірақ, өкінішке орай, олар бір-бірін түсінбеді. Олардың жолдары бір сәтте қиылысып, бірден және мәңгілікке алыстады. Ол бейжайлық пен опасыздықты таңдады, ал ол бас тарту, жалғыздық және азапты қабылдауға мәжбүр болды". Леопольд II кейіннен отбасына деген қызығушылығын жоғалтты; ол Конго еркін мемлекетін құруға көңіл бөлді, ол оның жеке феодалы және Бельгияның отарлау аймағы емес, сондықтан оның аяусыз пайдалануы оған үлкен жеке байлық әкелді. Ол сондай-ақ өзінің сүйіктілері үшін отбасын қабылдамады, өйткені оның көптеген абыройлы қарым-қатынастары болды, сондықтан ол өзінің азаматтары үшін Бельгиялықтардың және сұлулардың патшасы деп танылды.
In the spring of 1868, the almost 9 year old Leopold, Duke of Brabant and heir to the throne, suffered from a chill following a fall in the pond in the Park of Laeken. His condition deteriorated rapidly: the doctor diagnosed acute pericarditis. In the summer, he seemed to recover, but his cough persisted. The doctor recommended the removal of the uvula and performed this surgery before his young patient went to Ostend to recover. Queen Marie Henriette isolated herself in Spa to rest, while King Leopold II, held back by affairs of state, and his two daughters remained in Laeken. In August, Leopold, suffering from dropsy, was brought back to Laeken. The Queen thenceforth never left her son's bedside. After having received the last sacraments in September, the son seemed better, but his condition worsened again until he died on 22 January 1869. In her memoirs, Stéphanie wrote: "The first event that was deeply engraved in my memory was the death of this beloved brother [ ]. Although I was only four and a half years old, I still vividly remember this deliciously beautiful and tender child, his resignation during his short illness, and the poignant pain of my mother, when he exhaled in her arms". Stéphanie's childhood was therefore marked by this mourning: "From that moment on, my memories have seen my parents' married life darken. Struck in the heart by the death of her son, my mother had changed a lot: this child had been the goal of her life, he had reconciled her with the fate that had fallen to her". At the beginning of 1871, epidemics of typhus and smallpox raged in Brussels. The Queen, without worrying about potential contagion, assisted affected families. On 10 April, Stéphanie, who was not yet seven, contracted typhus, to the dismay of her parents, who feared that a second child of theirs would die. For many weeks, the girl was unconscious, feverish and in great pain. Her relatives prepared her for death. Her father often came to see her, and her mother and the faithful Toni Schariry, a nanny of German origin hired shortly after Stéphanie's birth, wept at her bedside. The princess was saved only by the care of an unknown Ardennes doctor, whom the royal couple had consulted, who recommended cold baths. The fever decreased and in October, Stéphanie was considered to have recovered. After the recovery of their daughter, Léopold II and Marie Henriette took her and her sister to make her convalescence in Biarritz, making a stopover in Paris. Leopold nourished the hope of having a second son and therefore resumed sexual relations with the Queen; but, after a miscarriage in March 1871, another daughter was born on 30 July 1872: Clémentine, the last child of the royal couple. Stéphanie relates about her parents: "It is sad and discouraging to think that these two beings [ ] could not live better together and create a home. But unfortunately, they did not understand each other. Their paths crossed for a single instant, only to move away immediately and forever. He chose that of indifference, infidelity, she had to accept that of resignation, loneliness and pain". Leopold II thereafter lost interest in his family; he turned his attentions to the notorious creation of the Congo Free State, which was his personal fiefdom and not a Belgian colonial territory, and as such its ruthless exploitation amassed him a vast private fortune. He also rejected his family for his mistresses – having so many scandalous liaisons that he was known to his subjects as Le Roi des Belges et des Belles (“The King of the Belgians and of the Beauties”).
Оқыту және білім беру
1874 жылдан бастап Стефани (соған дейін оның виендік Антуанетта Полстерер есімді күтімшісі болған) әпкесі Луизаның гувернанты мадемуазель Легранның басшылығына берілді. Стефани: «Мен он жасымда білім алуды бастадым, сол сәттен бастап кітаптар мен дәптерлер ойыншықтарымның орнын басатынын, өмірдің ұйымшылдығы артатынын түсіндім», – деп жазады. Стефаниге түрлі пәндерді оқытқан мұғалімдер сабақ берді: француз, ағылшын, неміс, голланд және венгр тілдері, математика, атпен жүру, тарих, өнер тарихы, дін, ботаника және риторика. Дегенмен, ханшайымдардың білім деңгейі жоғары емес еді: «Бағдарламалар көлемді болмады. Оқу бөлмесінің қатал атмосферасында тарих, география, әдебиет, математиканы көбінесе үстірт оқыдық; декоративтік өнерге – сурет салу, музыка, тігін және т.б. – басымдық берілді». Стефанидің білімі біршама қарапайым болғанымен, тәртіп қатаң болды: «Біз таңертең ерте тұратынбыз: жазда сағат бесте, қыста сағат алтыда. Тазалық кезінде толық үнсіздік сақталуы керек еді, бұл ереже бұзылса, қатаң жазаланды. Киімдерімізді киіп, шашымызды өзіміз шаштық. Қызметші бөлмеде тұрып, бізді бақылады. Үй шаруашылығының меңгерушісі бізді сынап көру үшін күтпеген жерден бөлмеге кіріп отыратын. Киімдеріміз де, шаштарымыз да қарапайым болды. Көйлектер тізеден төменге дейін, әшекейсіз, рубашка пішінінде тігілді, оларды былғары белдікпен ұстап тұрдық. Бізді шынықтыру үшін жазда да, қыста да жатын бөлмеміздің терезелері ашық тұрды, біз сирек жылыттық». Луиза мен Стефани бөлмелерін өздері шаң-тозаңсыздандыруға міндетті болды. Кейде олар таңғы ас кезінде патша мен патшайымға қосылатын. Олардың гүлдермен безенілген үстелінде ханшайымдарға дәм татуға рұқсат етілмеген тәттілер тұрды. Стефани жазаланғанда құрғақ безбенде тізе бүгіп тұруға немесе екі есіктің арасында, қараңғыда бірнеше сағаттап тұруға мәжбүр болды. Стефани мен Луиза ата-аналарымен бірге түскі және кешкі ас ішкенде, олардың мінез-құлқы туралы королеваға гувернантка баяндағаннан кейін ғана мүмкін болды. Патша асханаға кіргенде ханшайымдар тұрып, оның қолына сүйісіп, содан кейін ол бір сөз айтпай, олардың басына қолын тигізетін. Тек қыздарға қызмет ететін Тони ғана оларға үнемі жылы сезіммен қарады. Құтқарылу мерекесі, Николай күні және Рождество – Стефани мен оның қарындастарының қуанған жалғыз күндері.
From 1874, Stéphanie (who until then had a nanny, the Viennese Antoinette Polsterer) was placed under the direction of her sister Louise's governess, Mademoiselle Legrand. Stephanie writes: "My education began at the age of ten; I immediately understood that from that moment books and notebooks would take the place of my toys, that a more orderly life would begin". Stéphanie benefitted from schooling by teachers who provided her with various courses: French, English, German, Dutch and Hungarian for languages, while mathematics lessons, horsemanship, history, history of art, religion, botany, and rhetoric were also taught. However, the level of education of the princesses was not very high: "The programs lacked scope. In the severe decor of the study room, it was usually too rudimentary that we applied ourselves to history, geography, literature, mathematics; a preponderant place being left to the decorative arts: painting, drawing, music, as well as needlework". If Stéphanie's instruction was somewhat rudimentary, the discipline was strict: "We got up early in the morning: in summer, at five o'clock, in winter, at six o'clock. During our toilet, the most absolute silence was required; any breach of this rule resulted in severe punishment. We had to dress and comb our hair on our own. The maid stood in the room and watched us. In order to test us, the housekeeper often made unexpected entries. [ ] Our dresses were as simple as our hairstyles. Cut in the shape of a shirt, they fell without any trim, below the knee; a leather belt held them back. In order to toughen us up, the windows of our bedroom, summer and winter, remained open: we rarely heated". Louise and Stéphanie had to dust their room themselves. Sometimes they joined the King and Queen at breakfast time. At their table, adorned with flowers, were sweets that the princesses were not allowed to taste. When Stéphanie was punished, she had to kneel on dry peas or remain locked up for hours, in the dark, between double doors. Stephanie and Louise had lunch and dinner with their parents after their governess reported their behavior to the Queen. When the King entered the dining room, the princesses would rise and bow before kissing his hand which he then put on their head, without a word. Only the girls' maid Toni showed them constant affection. The feast days, Easter, Saint Nicholas Day and Christmas, were the only times when Stéphanie and her sisters were pampered.
Неке жобалары
1875 жылы оның үлкен әпкесі Луиза әкесі, Саксен-Кобург және Готаның ханзадасы Филипптің бай туысына, Австрияның ханзадасы Рудольфтің досы болған австриялық офицерге үйленсе, Стефани оқуын жалғастырды және кіші әпкесі Клементинаға қамқорлық жасады, өйткені Луизаның кетуі Лейкен сарайында үлкен қайғы тудырды. Стефани 1876 жылдың 12 маусымында алғашқы қасиетті тағылымды қабылдады және алғаш рет сарайда ресми түрде пайда болды. Бірнеше айдан соң Луиза күйеуімен Брюссельге келді. Стефани өзінің үлкен әпкесінің "көрікті, даңқты бойжеткенге" айналғанын, ол бұрын таныған жас қыздан мүлдем өзгеше екенін байқады. 1878–1879 жылдардың қысында Лондонға жол тартқан Австрия императрицасы Елизавета (халық арасында "Сиси" деп танылған), мұрагер ханзада Рудольфтің анасы, Брюссель сарайында тоқтады, онда оған 14 жасар Стефани таныстырылды. Еуропада оның үйленуі мүмкін деген әңгімелер тарады. Леопольд II және Мари Генриетта екінші қызын биліктегі патшаға немесе мұрагер ханзадаға үйлендіруді үміттенеді. Бірінші кандидат ретінде Испания королі Альфонсо XII аталды, бірақ бұл мүмкіндік дереу жоққа шығарылды. Стефани Рудольф туралы алғаш рет үй шаруасын жүргізетін Фанни Броссель берген әдебиет сабағында естіген болатын. Вильгельм Телль туралы оқиғаны оқығаннан кейін мұғалім оқушысына Габсбургтер әулетінің күші мен ұлылығы туралы айтуға шешім қабылдады және сөздерін иллюстрациялап, журналда жарияланған, мұрагер ханзаданың аң аулау киімінде бейнеленген суретін көрсетті. Осылайша Стефани болашақ күйеуінің сырт келбетін білді. 1879–1880 жылдардың қысында Елизавета Брюссельге қайта келді. Ол Вена сарайының ұсыныстарына көнді, ол мұрагер ханзаданы тез ұрпақ беру үшін жас некеге тұруға ынталандырды. 1880 жылдың наурыз айында Рудольф Леопольд II-нің талабы бойынша Бельгия сарайына шақырылды. Ол 15 жасар Стефани ханшайыммен кездескеннен кейін анасына "өзі іздегенін тапқанын" жазды, оның "әдемі, жақсы, және ақылды" екенін атап өтті. Дегенмен, ол Рудольфтің болашақ әйелі ретінде бірінші таңдауы болған жоқ: Саксонияның Матильда ханшайымынан бас тартып, Португалия мен Испанияның бірнеше инфанталарынан бас тартып, ол Стефанидің әкесі, император Франц Иосиф I-нің австро-венгр империясының мұрагерінің әйелі болу үшін қойған талаптарына сай келетін бірнеше католик ханшайымдарының бірі екенін анықтады. Ата-анасының қысымымен мүмкіндігінше тезірек үйленуге мәжбүр болған мұрагер ханзада Стефаниге риза болды және 5 наурызда оның ата-анасынан қолын сұрады. Рудольфтің ата-анасының реакциясы әртүрлі болды – императрица Елизавета бұл одақтан қатты көңілі қалды, өйткені Бельгия монархиясы 1830 жылдан ғана құрылған және оның патшалық үйі Веттин әулетінің (Еуропадағы ең көне билеуші әулеттердің бірі) бір тармағы болғанымен, Габсбургтермен салыстыруға келмейтін еді. Император Франц Иосиф I оған риза болды. Стефани өзінің естелігінде былай деп жазды: "5 наурыз күні түстен кейін ата-анам маған шақырды. Мен кіргенде, әкем орнынан тұрып, маған жақындап, терең дауыспен: «Австрия-Мажарстанның мұрагер ханзадасы сіздің қолыңызды сұрауға келді. Анаңыз бен мен осы некеге толық келісімізді береміз. Біз сізді Австрия императрицасы және Венгрия патшайымы етіп таңдадық. Енді барып, ойланып, ертең бізге жауабыңызды беріңіз», – деді".
While her older sister Louise married in 1875 a wealthy cousin of their father, Prince Philipp of Saxe Coburg and Gotha, Austrian officer and friend of Rudolf, Crown Prince of Austria, Stéphanie continued her studies and willingly took care of her younger sister Clémentine because Louise's departure left a void at the Palace of Laeken. Stéphanie made her first communion on 12 June 1876 and officially appeared for the first time at court. A few months later, Louise and her husband went to Brussels. Stéphanie found her older sister, who had turned into a "young woman admired and celebrated", very different from the young girl she had known. During the winter of 1878–1879, on her way to London, Empress Elisabeth of Austria (known as "Sisi"), mother of Crown Prince Rudolf, stopped at the court of Brussels, where the 14 year old Stéphanie was introduced to her. Already rumors about her possible marriage were swirling in Europe. Leopold II and Marie Henriette hoped to marry their second daughter to a reigning sovereign or a crown prince. The first candidate mentioned was King Alfonso XII of Spain, but this possibility was almost immediately denied. Stéphanie had heard of Rudolf for the first time at the end of a literature class given by her housekeeper Fanny Brossel. After reading the story of William Tell, the teacher decided to teach her pupil about the power and grandeur of the House of Habsburg and illustrated her words by showing her an engraving published in a magazine depicting the Crown Prince in hunting costume. This was how Stéphanie discovered the features of the one who would become her fiancé. During the winter of 1879–1880, Empress Elisabeth returned to Brussels. She was persuaded by the arguments of the court of Vienna which encouraged the Crown Prince to marry young in order to quickly ensure descendants. In March 1880 Rudolf was invited to the Belgian court at the insistence of Leopold II. After meeting the 15 year old Princess Stéphanie, he wrote to his mother that "[he had] found what [he] sought", noting that she was "pretty, good, [and] clever". However, she was not Rudolf's first choice as a potential bride: having refused Princess Mathilde of Saxony, as well as several Infantas of Portugal and Spain, he found that Stéphanie was one of the few Catholic princesses who met the criteria imposed by his father Emperor Franz Joseph I to become wife of the heir of the Austro Hungarian Empire. Under pressure from his parents to marry as soon as possible, the Crown Prince was satisfied with Stéphanie and on 5 March, he asked her parents for her hand. The reaction of Rudolf's parents was mixed – while Empress Elisabeth was deeply disappointed with the match as the Belgian monarchy dated only from 1830 and did not compare to the Habsburgs in terms of seniority, even though its royal house was a branch of the House of Wettin (one of the oldest ruling houses in Europe), Emperor Franz Joseph I was pleased. For her part, Stéphanie remembered: "In the afternoon of 5 March, my parents called me. When I made my entrance, my father stood up, came to me and said in a deep voice: "The Crown Prince of Austria Hungary has come here to ask for your hand. Your mother and I are all in favor of this marriage. We have chosen you to be Empress of Austria and Queen of Hungary. Go away, think about it and give us your answer tomorrow".
Қыз алысу және неке
1880 жылдың 7 наурызында, Стефания 16 жасқа толмаған кезде, оның никесі ресми түрде бекітілді. Рудольф 21 адамнан тұратын ресми сүйегімен және оның қазіргі сүйіктісімен бірге Брюссельге сапар шекті. Тәрбиешісіне мұрагер ханзада: «Мен үшін жаңа өмір басталады және осыған қатты алаңдап жатырмын деп мойындауым керек» деді. Нике кезінде мұрагер ханзаданың жасы 21-ге толыпты. 19 жасында ересек деп танылған ол өз үй шаруашылығын құрған еді. 1879 жылы Прага қамалына көшіп, жаяу әскер полкіне қолбасшылық етті, бұл лауазым оған өте ұнады. Ол Бельгияның Луиза ханшайымымен жақын қарым-қатынаста болды, ол оны кіші қарындасына үйленуге ынталандырды. Австрия сарайына енуге дайындалып жатқан анасы Мари Генриет Стефанияны ескертті: «Луизадан сақтаныңыз, егер оны көрсеңіз, ақылға келтіріңіз, оған жақсы үлгі көрсетіңіз. Луиза адал емес. Өтірік айту немесе әрекет етуге ешқандай қиындық жоқ. Ол өте жеңілтек». Рудольфтің мінезі күрделі болды: көңіл-күйі жиі өзгеріп, кейде мұңайып, кейде қуанышқа толы болатын. Ол ерте жасынан-ақ өмір сүрудің барлық жақсы жақтарын пайдаланатын және моральдық тұрғыдан дұрыс емес мінез-құлыққа бой ұрды. Бұл неке оның махаббат оқиғаларын аяқтауы тиіс еді. Императрица Элизабеттің немересі, графша Мари Лариш фон Моенних Рудольфтің болашақ әйелі туралы былай деді: «Біз таңдалу құрметіне ие болатын кедей ханшайымға алдын ала аяныштықпен қарадық». Тойға дайындықтар король Леопольд II-ні мақтанға толтырды. Австрия императоры бастапқы 100 000 флориндік қалыңдыққа 148 000 гульдер қосты, сондай-ақ неке сақталар тұсында жыл сайын 100 000 флориннен сыйлық беруге уәде берді. Никеге келісім бергеннен кейін Стефания Венаға императорлық сарай әдептерін үйрену үшін жіберілді, содан кейін үйлену тойына дейін барлық ресми қабылдаулар мен кешкі астарға қатысуға міндетті болды, ол 1881 жылдың 15 ақпанына жоспарланған еді. Алайда, Стефанияның жасы жетпегендіктен той кейінге қалдырылды және күйеу жігіттің үйіне қайтарылды. Неке ақыры 1881 жылдың 10 мамырында Венадағы Сент-Августин шіркеуінде Стефанияның 17 жасқа толуына бірнеше күн қалғанда тойланды. Белгия және Австрия патшалары үшін төрт тақ орнатылды, ал күйеу жігіттің анасы мен әкесі күйеу жігіттің қолынан жетектеп шіркеуге кірді. Тойға шетелдік ханзадалар (олардың ішінде болашақ Ұлыбритания королі Эдуард VII және оның жүрегі жақын туысы, болашақ неміс императоры Вильгельм II) және императорлық отбасының мүшелері, сондай-ақ дипломатиялық корпустың өкілдері мен Алтын Жүннің рыцарлары қатысты. Шіркеуде тым көп адам болғандықтан, той процессиясының жолы қиындыққа тап болды. Стефания еске алды: «Біз екеуміз де қасиетті «иә» дедік. Біз сақина алмастырдық. Елорда тұрғындарына біздің салтанатты некемізді жариялау үшін қаланың барлық шіркеулерінің қоңырауы соғылды. Көпшіліктен қуанышты дауыстар естілді. Әскери оркестрлер екі елдің гимндерін орындады. Мен Австрия-Венгрияның мұрагерлік ханшайымы болдым!» Тойдың аясында император Валтере Фрере Орбанға Мажарстанның қасиетті Стефан орденін, ал императрица бірнеше әйелдерге Жұлдызды Крест орденін табыс етті.
The betrothal was formalized on 7 March 1880, when Stéphanie was not yet 16 years old. Rudolf went to Brussels accompanied by an official suite of 21 people, and his current mistress. To his tutor, the Crown Prince confided, "A new life will soon begin for me and I must admit that this worries me a little". The Crown Prince was 21 years old at the time of the engagement. Declared an adult at the age of 19, he already had his own household. In 1879 he had moved to Prague Castle and assumed command of an infantry regiment, a post he liked very much. He was friendly with Princess Louise of Belgium, who had encouraged him to marry her younger sister. In anticipation of her establishment at the Austrian court, her mother Marie Henriette had warned Stéphanie: "Avoid Louise, and if you see her, reason with her, show her a good example [ ] Louise is not true. It costs nothing to lie or act. She is very frivolous". Rudolf's personality was ambiguous: Often subject to mood swings, he suddenly passed from a melancholy state to an expansive joy, and he was aware of the duality of his temperament. Very young, he became a bon vivant and indulged in morally lax behaviour. The marriage was supposed to end his affairs. Countess Marie Larisch von Moennich, niece of Empress Elisabeth, had declared about Rudolph's future fiancée: "In advance, we had pity on the poor princess who would have the honor of being chosen". The preparations for the wedding filled King Leopold II with pride. The Austrian Emperor added 148,000 guilders to the initial dowry of 100,000 florins, plus an annual sum of 100,000 florins for the duration of the marriage. Engaged, Stéphanie was dispatched to Vienna to be taught Imperial court etiquette in preparation for her marriage, and then had to attend all official receptions and dinners until her wedding, which was scheduled for 15 February 1881; however the wedding had to be deferred because Stéphanie had not yet reached puberty, and the bride was returned home for a while. The marriage was finally celebrated on 10 May 1881, a few days before Stéphanie's 17th birthday, at the Saint Augustine's Church in Vienna. Four thrones were arranged under a canopy for the Belgian and Austrian sovereigns, with the bride being walked down the aisle by her parents. Foreign princes (among them the future King Edward VII of the United Kingdom and his nephew, the future German Emperor Wilhelm II) and members of the imperial family attended the celebrations, alongside members of the diplomatic corps and the Knights of the Golden Fleece. The church was so crowded that the wedding procession was hampered in its progress. Stéphanie remembered, "Both of us pronounced the sacramental 'yes'. We exchanged alliances [ ]. The bells of the whole city rang to announce to the inhabitants of the capital the celebration of our solemn marriage. A long, cheerful noise arose from the crowd. Military bands played the hymns of the two countries. I was the Crown Princess of Austria Hungary!". As a part of the wedding celebrations, the Emperor bestowed Walthere Frere Orban with the Order of Saint Stephen of Hungary and the Empress bestowed several ladies with the Order of the Starry Cross.
Венадағы соттың алдында
Үйлену түнінен кейін, Стефани жеке хаттарында қарындасына Рудольфтың зорлық көрсеткенін айтты, ал Рудольфтың психикалық жағдайы тұрақсыз еді. Жас жұбайлар астанадан тыс, Лаксенбургте бал айына шықты. Стефани жаңа отбасы мүшелерінің көптеген сұрақтарына тап болды. Вена сарайында ол көп уақытын олармен бірге өткізді – серуендеу, қайықпен жүзу, кештер мен тойлар көбінесе Габсбург үйінің көптеген мүшелерімен бірге өтті. Оның қайын енесі, императрица Елизавета, оны "қорқынышты түйе" деп атады, бірақ Стефани жаңа лауазымын ұната бастады. 1881 жылдың мамыр айында Венгрияға ресми сапар барысында оған тұрған жерде қол шапалақтады және жағдайының артықшылықтарын көре бастады. Кез келген династиялық некеде екі егемен үйдің саяси мүддесі басым болғандықтан, жұбайлардың арасындағы романтикалық сезімдердің бар екені ешқашан дәлелденген жоқ, бірақ жас жұбайлардың қарым-қатынасы бастапқыда құрмет пен өзара сыйластыққа негізделген. Олар бір-біріне лақап аттар берді: Рудольфқа "Коко", ал Стефаниге "Косеуз". Олардың өзара түсіністігі шын болды; Стефани Рудольфты "үлгілі күйеу" деп атады және олар бір-бірін жақсы түсінетіні, бұл оны бақытты еткенін айтты. Алайда Стефани Рудольфтың онымен бірге жүрген кезде күмәндана бастағанын айтты. Ол сарайдан шығуға рұқсат алмай, қатаң бақылауда болды, сондықтан ол сурет салуға немесе бояуға уақыт бөлді. 1881 жылдың қазан айынан бастап Стефани ресми қабылдауларда императрицаның орнын басты. Ол қайын енесінің өтініші бойынша император мен мұрагер ханзаданың ресми сапарларына қатысты, сондай-ақ сарайға келген шетелдік монархтарды қабылдады. Ол қайын атасының қолынан ұстап, сарайларға кірді және ресми кешкі астарда үй иесі болып қызмет етті. "Ресми міндеттерден" босатылғанына қуанған императрица Елизавета сарайдан кетіп қалды, ал Рудольф әйелінен алыстады, оған деген жылуы азайды. 1881 жылдың күзінде Стефани жүкті екенін ойлады, бірақ бұл жалған болды. Бұл көңіл көшіруден кейін, 1883 жылдың көктемінде ханшайымның жүктілігі расталды, бұл императорды қуантты. Осы жаңалықтан кейін ханзада тағы да әйеліне көңіл бөліп, қамқорлық танытты. Стефани мен Рудольф екеуі де ұл туатынына сенімді болды, тіпті болашақ бала туралы "Венцеслав" (Ваклав) деп атап, сөйледі – бұл мұрагер ханзаданың Австро-Венгрия империясының славян халқына деген симпатиясын көрсететін чех есімі. 8 тамызда королева Мария Генриетта қызына бала тууға дайындалып, қонаққа келді. Стефани некедегі проблемалары туралы анасына айтуға батыл болмады. Патшалық тууына дайындықтар протоколға сәйкес жүргізілді: шіркеулерде дұғалар оқылды және император сарайларының шіркеулерінде Қасиетті Тағам көрсетілді. 2 қыркүйекте Лаксенбург сарай кешенінде Стефани қызын, Елизавета Мариді дүниеге әкелді, оны "Эржи" (Эржебеттің венгрше қысқартылған түрі) деп атады. Император Франц Иосиф I жас ана мен оның отбасына жомарт сыйлықтар берді. Баланың жынысы Рудольфқа хабарланғанда, ол Австрия-Мажарстан империясының мұрагері болмағанына көңілі қалды, бірақ ол әкелік рөліне бейімделіп, хаттарында жаңа туған қыз туралы көптеген мәліметтерді берді. Стефани аналық рөлінде гүлденгенімен, бұл тууы некедегі қиындықтардың басталуын білдірді.
After the wedding night, which Stéphanie in her private letters revealed to her sister to have been a violent event by Rudolf, already mentally unstable, the couple honeymooned at Laxenburg outside the capital. Stéphanie was soon subjected to the questioning of her new family: At the court of Vienna, she had to live most of the time with them – walks, canoeing parties, invitations and parties were almost always held with the many members of the House of Habsburg. Her mother in law, Empress Elisabeth, nicknamed her "the hideous dromedary"; however, Stephanie began to enjoy her new position. During an official visit to Hungary in May 1881, she was given a standing ovation and began to see the advantages of her situation. As in any dynastic marriage where the political interest of the two sovereign houses takes precedence, the existence of romantic feelings within the couple has never been proven, but the relationship of the young spouses was based, at the beginning, on respect and a mutual attachment. The spouses gave nicknames to each other respectively: "Coco" for Rudolf, and "Coceuse" for Stéphanie. Their understanding was real; Stéphanie described Rudolf as "a model husband" and added that they understood each other admirably, which made her happy. However, Stéphanie related that Rudolf was suspicious when she accompanied him. She was not allowed to leave the palace and remained subject to strict surveillance, so she took the opportunity to devote herself to drawing or painting. From October 1881, Stéphanie replaced the Empress at official receptions. It was she who, at the request of her mother in law, now accompanied the Emperor and the Crown Prince on official trips and who received foreign sovereigns visiting the court. She entered the ballrooms on her father in law's arm and served as the hostess at official dinners. Delighted to be released from the "official duties", Empress Elisabeth withdrew from court, while Rudolf broke away from his wife to whom he became less and less warm. In the autumn of 1881, Stéphanie thought she was pregnant, but it was a false alarm. After this disappointment, in the spring of 1883, the Crown Princess's pregnancy was confirmed, delighting the Emperor. After this announcement, the Crown Prince once again became considerate and attentive to his wife. Both Stéphanie and Rudolf were sure it would be a boy; they even spoke of the future child by calling him "Wenceslaus" (Wacław), a Czech first name reflecting the sympathies of the Crown Prince for the Slavic populations of the Austro Hungarian Empire. On 8 August, Queen Marie Henriette visited her daughter in anticipation of her childbirth. Stéphanie did not dare talk about her marital problems with her mother. The preparations for a princely birth obeyed protocol: prayers in churches and the exhibition of the Blessed Sacrament in the churches of the imperial palaces. On 2 September in the Laxenburg castles complex, Stéphanie gave birth to a daughter, Elisabeth Marie, known as "Erzsi" (short for Erzsébet, the Hungarian form of Elisabeth). Generously, Emperor Franz Joseph I showered the young mother and her family with gifts. When the gender of the child was announced to Rudolf, he did not hide his disappointment at not having been given an heir to Austria Hungary Empire, but he got used to his role of father and gave, in his correspondence, many details about the newborn girl. While Stéphanie blossomed in her new role of mother, this birth marked the beginning of deep marital difficulties.
Рудольфтің ауруы және оның салдары
Прага мен Венада жұбайлар көптеген қонақтарды қабылдап, көптеген кештер берді. Стефани өзінің мәртебесін жоғары бағалап, титулымен берілген рөлді толыққанды орындауға тырысты, себебі императрица Венадан Еуропаға жиі саяхаттауға қашып кеткен еді. Әкесінің саясатын мақұлдамаған Рудольф монархияға қарсылармен достық қарым-қатынас орнатып, досы Мориц Сзепс бас редакторлық қызмет атқаратын «Neues Wiener Tagblatt» газетінде саяси көзқарастарын анонимді түрде жариялады. 1886 жылдың басында тәж мұрагері ауыр сырқатқа шалдықты. Диагнозға цистит және асқазан аурулары кірді. Бұл тек оның нағыз ауруын жасыру үшін жасалған еді – ол некеден тыс қатынастары барысында жұқпалы ауруға (мүмкін, гонореяға) шалдыққан. Дәрігерлер сифилис емдеу үшін қолданылатын тәсілдерді пайдаланды, атап айтқанда, опиум, коньяк, морфин, сондай-ақ сынапты, оның үлкен дозада қабылдануы психологиялық салдарларға әкелуі мүмкін еді. Рудольф өзін сақтау үшін Локрум аралына кетіп, Стефаниді де алып кетті. Ешкім тәж шайырына күйеуінің қандай ауруға шалдыққанын айтпады. Алғашқы белгілерін сезінгенде дәрігерлер перитонитке шалдыққан деді. Бұл жалғанның салдары ауыр болды: жұбайлар тағы бір бала табуға тырысқанда, 22 жасқа толмаған Стефани өзінің бедеу екенін анықтады. Сол сәттен бастап, күйеуінен адасқан сезімге толы Стефани Рудольфқа наразылық пен ашу сезімін ұстады. Ол таңға дейін қайтып келмейтін күйеуімен отбасылық өмірін жалғастырудан бас тартты, ал сәтсіздікке ұшырағандықтан көңілі толып, тәртіпсіздікке салысты. Рудольф әйелімен келісуге тырысса да, олардың арасындағы дау тереңдей түскендей болды. 1887 жылы Галиция мен Лодомерия Корольдігіне сапар барысында Стефани поляк графы Артур Владислав Потоцкийге ғашық болды. Келесі он сегіз ай бойы ол күйеуінен графқа деген құмарлығын жасырмады, ол өзінің қарым-қатынастарын жалғастыра берді. 1887 жылдың көктемінен бастап жұбайлар арасындағы қайғылы оқиғалар қайталанды. Рудольф өзін-өзі бақылаудан шығара бастады: терең меланхолия мен манияға ұшырап, ол өзінің жақын арада өлетінін кімге болса да айта бастады. 1888 жылдың жазында Стефани тәж мұрагерінің жағдайындағы алаңдататын өзгерісті байқады: оның күшейе түскен ашуы оны зорлық-зомбылыққа ұшыратуға әкелді.
In Prague and Vienna, the couple received many visitors and gave many dinners. Stéphanie had a high idea of her rank and strove to fully assume the role conferred on her by her title, as the Empress had fled Vienna to travel frequently through Europe. For his part, Rudolf, who disapproved of his father's policies, developed friendships among opponents of the monarchy and anonymously published his political opinions in the Neues Wiener Tagblatt, edited by his friend Moritz Szeps. At the beginning of 1886, the Crown Prince fell seriously ill. Several diagnoses included cystitis and stomach disease. These were only intended to hide the true nature of the disease which affected him – he had actually contracted a venereal disease, (possibly gonorrhea), during his extramarital affairs. Doctors, fearing syphilis, used the approaches then used to treat the latter, namely opium, cognac, morphine, as well as mercury which, taken at too high a dose, can lead to psychological consequences. In order to take care of himself, Rudolf left to stay on the island of Lokrum, where he took Stéphanie. No one had informed the Crown Princess of the nature of the illness from which her husband was suffering. When she felt the first effects herself, doctors mentioned peritonitis. The consequences of this lie were dramatic: when the couple tried to conceive another child, Stéphanie, who was not yet 22 years old, found it that she was sterile. From that moment, feeling betrayed by her own husband, Stéphanie harbored resentment and bitterness towards Rudolf. She refused to resume her conjugal life with a husband who did not return until dawn, and disillusioned and undermined by a feeling of failure, had sunk into debauchery. Despite Rudolf's attempts to reconcile with his wife, their quarrel seemed deep. During a visit to the Kingdom of Galicia and Lodomeria in 1887, Stéphanie fell in love with the Polish Count Artur Władysław Potocki. During the next eighteen months, she did not try to hide her affections for the Count from her husband, who continued his own liaisons. From the spring of 1887, painful scenes were repeated between the spouses. Rudolf began to lose control of himself: suffering from deep fits of melancholy and mania he spoke in front of whoever wanted to hear him the presentiment of his imminent death. During the summer of 1888, Stéphanie noticed a disturbing change in the general condition of the Crown Prince: his increasingly angry character led him to continued public outbursts of extreme violence.
Мейерлинг оқиғасы
1888 жылдың қазан айында күйеуінің депрессиялық, тіпті өзін-өзі өлтіруге бейім екендігіне алаңдаған Стефани император Франц Иосиф I-ге ескерту үшін барды, бірақ оны сендіре алмады. Ол былай деп есіне алады: "Император мені жылы қарсы алды. Мен оған Рудольфтың өте ауыр халде екенін, оның қайғылы сыртқы түрі мен салқын мінез-құлқы маған үлкен алаңдау тудыратынын айттым; оның ұлын ұзақ саяхатқа жіберіп, оны қатал өмірінен аудармаға шақырып өтіндім. Бірақ император мені сөзімді бөліп: "Бұл сенің қиялың ғана сен үшін арбақтар жасайды. Рудольфтің жағдайы жақсы. Ол сәл шаршаған сияқты, ол тым көбірек жолға шығады, тым көп күш жұмсайды. Ол сенімен көбірек болуы керек; бірақ қорқудың қажеті жоқ!" деді. Рудольф 1888 жылдың сәуір айынан бастап, әсіресе 17 жасар баронша Мари Ветсерамен басқа да қарым-қатынастарды жалғастырды. 1889 жылдың 30 қаңтарында күйеуі Майерлингтегі аңшылық үйінде баронша Ветсерамен бірге атып өлтірілгендіктен Стефани 24 жасында жесір қалды. Тақ мұрагерінің болжамды өзіне қол жұмсауы Стефаниге терең әсер етті және Ирмгард Шилдің сөзімен айтқанда, "әйелдің некелі өміріндегі ең үлкен апат" болды. Рудольф Стефаниге мерзімі көрсетілмеген хат қалдырды: "Қымбатты Стефани, сен менің өлімге әкелетін қатыгездігімнен құтылдың; тағдырыңда бақытты бол. Менен қалған жалғыз нәрсе – кедейге жақсылық жаса. Мен тыныш түрде өлімге бет бұрамын, ол ғана менің абыройымды сақтай алады. Сені жүрегімнің түкпірінен сүйетін Рудольф".
In October 1888, Stéphanie, worried about the depressive – even suicidal – tendencies of her husband, went to the Emperor Franz Joseph I to alert him, without succeeding in convincing him. She remembers: "The Emperor greeted me cordially. I began by telling him that Rudolf was very ill and that his pathetic appearance and his dissipated behavior caused me serious concern; I begged him to make his son take a long journey so as to distract him from his grueling existence. But the Emperor interrupted me: "It is your imagination that creates ghosts for you. Rudolf is doing very well. He looks a little tired, he is too often on the road, he exerts himself too much. He should stay more with you; but have no fear!". Rudolf pursued other connections, in particular with the 17 year old Baroness Marie Vetsera from around April 1888. Stéphanie became a widow at the age of 24 when, on 30 January 1889, her husband was found dead in strange circumstances with his mistress Baroness Vetsera, both shot dead, at the Mayerling hunting lodge. The apparent suicide of the Crown Prince deeply affected Stéphanie and constituted, in the words of Irmgard Schiel, "the greatest catastrophe that can affect a woman in her married life". To Stéphanie, Rudolf had left an undated letter: "Dear Stéphanie, you are delivered from my fatal presence; be happy in your destiny. Be good to the poor little one who is the only thing left of me. [ ] I calmly enter death which alone can save my good reputation. Kissing you with all my heart, your Rudolf who loves you".
Жесір мұрагер ханшайым
Рудольф қайтыс болғаннан кейін Стефанидің бір ғана ойы болды: Венаны және сарайдың ауыр атмосферасын тастап кету. Ол Брюссельдегі ата-анасына баруды қалады, бірақ Леопольд II де, Франц Иосиф I де жесір ханшайым болған Стефаниге Австрияны тастауға рұқсат бермеді. 5 жасар немересі Элизабет Маридің қамқоршысы ретінде император Стефанидің баласымен бірге қалуын талап етті. Стефани мойынсұнып, Триестке жақын орналасқан Мирамар сарайында төрт айға рұқсат алды. Жесірлікке қалғанда Стефани өзін жабық ұстады. Жылдар өте келе, қызынан алыстау жиіледі, сондықтан олардың қарым-қатынасы ұзаққа созылмады. Осы кезеңде Стефани граф Потоцкиймен романтикалық қарым-қатынасын жалғастырды, оны "Гамлет" деп лақап қойды. 1881 жылдан бері жесір қалған ол Вена сарайының камергері және Австрия парламентінің Лордтар палатасының мүшесі болды. Бұл жайтты тек оның әпкесі Луиза ғана білді. Артур Потоцкий Рудольфтың өлімінен кейінгі қиын күндерде Стефаниге жақын болды. Бірақ, 40 жасқа да толмаған графтың денсаулығы нашарлап, көмей рагынан жасалған операциядан кейін сөйлеу қабілетін жоғалтты. 1890 жылдың наурыз айында Потоцкий қайтыс болды, Стефани тағы да терең қайғыға батты. Вена сарайында Стефани императрица Элизабеттің салқындығына және император Франц Иосиф I-нің де ұшқынсыз қарым-қатынасына шыдауға мәжбүр болды. Ол мұрагер ханшайым титулын сақтап қалғанымен, оның функцияларын жоғалтты және енді императрицаны өкілдік етуге құқылы емес еді. Оның рөлі шектелді, көптеген достарының қолдауына сене алмады. Ол көп саяхаттап, сурет салуға берілді. Оның Лакромадан салған акварельдері 1892 жылы альбом түрінде жарық көрді. Австрияда Стефани ән айтумен айналысты, сондай-ақ Лаксенбург пен Хофбургтағы резиденцияларында театр мен концерттерге қатысты. 1898 жылға дейін Стефани жыл сайын ұзақ сапарлар жасады: 1892 жылы Корфу, Мальта, Тунис және Сицилия; келесі жылы – скандинавия елдері; 1894 жылы – Солтүстік Африка, Балеар аралдары және Корсика; 1895 жылы – Грекия мен Палестина; ал 1897 жылы – Ресей. 1898 жылдың наурыз айында ауру оны саяхаттаудан бас тартуға мәжбүр етті – ол пневмония және плевритке шалдықты, бұл оны біраз уақыт төсекке жатқызуға себеп болды. Оның өміріне қауіп төнді, бірақ ол күрт жазылып кетті. 1898 жылдың 10 қыркүйегінде Женевада императрица Элизабет қаза тапты. Ол анасымен жақын қарым-қатынас құра алмағанымен, Стефани бұл күтпеген оқиғаға қатты қайғырды.
After Rudolf's death, Stéphanie had only one thought: to leave Vienna and the heavy atmosphere of the court. She wished to go to her parents in Brussels, but neither Leopold II nor Franz Joseph I would allow Stephanie, who had become a Dowager Crown Princess, to abandon Austria. As guardian of his 5 year old granddaughter Elisabeth Marie, the Emperor demanded that Stéphanie remain with her child. Stéphanie had to obey and obtained permission to stay for four months at Miramare Castle, near Trieste. At the start of her widowhood, Stéphanie led a rather withdrawn life. Over the years, the separations from her daughter became more and more frequent, so a fulfilling relationship with her daughter did not last. During this time, Stéphanie continued her romantic relationship with Count Potocki, whom she had nicknamed "Hamlet". Widowed since 1881, he was Chamberlain at the court of Vienna and a life member of the House of Lords in the Austrian Parliament. Only her sister Louise was informed of the affair. Artur Potocki remained close to Stéphanie during the dark days following Rudolf's death. However, the health of the Count, who was not yet 40, was so bad that he lost the ability to speak after surgery due to laryngeal cancer. In March 1890, Potocki died and Stéphanie once again went into a deep grieving. At the court of Vienna, Stéphanie had to endure the coldness of Empress Elisabeth, who avoided her, and the equally distant attitude adopted by Emperor Franz Joseph I. Although she retained her title of Crown Princess, she did not retain its functions and was no longer authorized to represent the Empress. Her role was limited, and she could no longer count on the support of many friends. She traveled a lot and devoted herself to painting. Her watercolors painted in Lacroma were published as an album in 1892. In Austria, Stéphanie devoted herself to singing or went to the theater and concerts during her stays in her residences in Laxenburg and at the Hofburg. Until 1898, Stéphanie undertook long journeys each year: Corfu, Malta, Tunis and Sicily in 1892; the Nordic countries the following year; North Africa, the Balearic Islands and Corsica in 1894; Greece and Palestine in 1895; and Russia in 1897. In March 1898, an illness forced her to give up traveling – she suffered from pneumonia and pleurisy, which forced her to remain bedridden for some time. This gave rise to fears for her life before she suddenly recovered. On 10 September 1898, Empress Elisabeth was assassinated in Geneva; even though she had never managed to get closer to her mother in law, Stéphanie was very affected by this unexpected death.
Некеге деген ықылас
Бельгия императоры Франц Иосиф I және король Леопольд II Рудольф қайтыс болғаннан кейін Австрия-Мажарстан империясының мұрагері эрцгерцог Франц Фердинандқа Стефаниді қайта үйлендіру жоспарын қолдады. Алайда, соңғысы Габсбургтер сарайының қызметкері графиня Софи Чотек фон Вогнинмен некелесуді жоспарлаған. Өз кезегінде, Стефани аристократпен неке құруды жоспарлады: граф Элемер Лонья де Наджи Лонья және Васарос Намень, төменгі дәрежелі венгр дворяны, одан бір жас үлкен, протестант дінін ұстанатын. Будапештте құқық білімін алғаннан кейін, ол дипломатиялық қызметке кірісті. 1886 жылы ол легацияның кеңесшісі болып тағайындалды. Ол Бухарестте, содан кейін Санкт-Петербургте және Брюссельде жұмыс істеді. 1890 жылы ол Австрия патша сарайында императорлық және патшалық камерагер болды. 1892 жылы елшілік хатшысы болып тағайындалып, Санкт-Петербургте, Парижде, Лондонда және Штутгартта жұмыс істеді. Содан кейін ол бір жылдық демалысын Африка мен Жерорта теңізі елдерінде саяхаттауға пайдаланды. 1895 жылы Санкт-Петербургте патша Николай II-нің тәж кию рәсімінде императорлық легация мүшесі ретінде қатысты. 1896 жылы ол ағасы Габормен бірге граф титулы алды. 1897 жылы ол сыртқы істер қызметінен кетіп, мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шықты. Стефанимен некелесу үшін ол католицизмге ауысты. Стефани өзінің некеге тұру ниеттерін әкесіне алдын ала хабарлауға батыл болмады. Ол 1899 жылғы қазан айында өзін қолдаған Виктория патшайымына хат жолдауды жөн көрді. Алайда, Бельгия королі қызының төмен дәрежелі адамға үйленуіне қарсы болды. Леопольд II Стефаниге жауап берді: "Әкем маған өзінің келісімін бермейтінін өте қатал және бейшара сөздермен жеткізді. Виктория патшайымының хаты күтілген нәтижені бермеді. Ол оған да өте ызалы жауап берді, тіпті ол оған қатысы жоқ мәселелерге араласпағаны жөн екенін айтты". Бельгиялық монархтар Стефанидің некелік жоспарлары туралы ең алдымен олармен сөйлеспегеніне ренжіді, қызымен кез келген қарым-қатынасты үзіп, оған Бельгияға оралуға тыйым салды. Леопольд II тіпті екінші қызынан Корольдік билік титулын алуды жоспарлады, бірақ сот заңгерлері мұның мүмкін еместігін көрсетті. Король кіші қызы Клементинаға Стефанимен хат алысуға тыйым салды және Франц Иосиф I оған қарсы кеңес бергенімен, оның алған жылдық 50 000 франк көлеміндегі жәрдемақысын жоюмен қорқытты. 1900 жылдың 22 наурызында Мирамар сарайында және он бір жыл жесір болғаннан кейін Стефани граф Элемер Лонья де Наджи Лонья және Васарос Наменьге тұрмысқа шықты. Император көңілі толып, рұқсат берді, бірақ Стефани қайтадан үйленуімен бірге өзінің титулын және императорлық атақтарынан айырылды, ал қызы Элизабет Мари әкесінің қамқорлығында Венада қалды. Бұрынғы мұрагер ханшайымның үйі таратылды: оның құрамына кіргендердің барлығы босатылды, бірақ олардың кейбіреулері оның қызының қызметіне тағайындалды. Стефаниге берілетін қамқорлық тоқтатылды, сондықтан ол жылдық 100 000 гульдер зейнетақы алды. Ал оның жаңа күйеуі жылына 50 000 гульдер табыс табады. Австрия баспасөзі, әсіресе Die Presse журналы, бұл некеде "принцессаның жасаған әрекетінде белгілі бір керемет романтика бар [өйткені] соңғысы оған Хофбург есігін жапты, сонымен бірге ойлы және үміттерге толы көзқараспен оңтүстікке кетті, онда ол жақын арада жесір ханшайым болуын тоқтатар еді". Жаңа жұбайлар бастапқыда Венадағы Palais Zichy сарайына қоныстанды.
Emperor Franz Joseph I and King Leopold II of Belgium cherished the plan to remarry Stéphanie with Archduke Franz Ferdinand, heir to the Austria Hungary Empire after the death of Rudolf. However, the latter harbored other marriage plans with Countess Sophie Chotek von Wognin, a lady in waiting of the Habsburg court. For her part, Stéphanie planned to marry an aristocrat: Count Elemér Lónyay de Nagy Lónya et Vásáros Namény, a Hungarian nobleman of lower rank, of Protestant faith, and one year older than her. After studying law in Budapest, he had entered diplomatic service. In 1886, he was appointed counselor of the legation. He worked in Bucharest, then in Saint Petersburg and Brussels. In 1890, he became imperial and royal Chamberlain at the Austrian court. Promoted to embassy secretary in 1892, he worked in Saint Petersburg, Paris, London and Stuttgart. He then took advantage of a year's leave to travel to Africa and the Mediterranean countries. In 1895, he accompanied Archduke Louis Victor as a member of the imperial legation during the coronation of Tsar Nicolas II in Saint Petersburg. In 1896 he and his brother Gábor were raised to the dignity of Count. In 1897, he resigned from the foreign service and retired from the public service. In order to be able to marry Stéphanie, he converted to Catholicism. Stéphanie did not dare to forewarn her father of her marriage plans. She chose to address herself by letter, in October 1899, to Queen Victoria who supported her. However, the King of Belgium refused to see his daughter marry a man of lower rank. Stéphanie received a negative response from Leopold II: "My father answered me in the severest and harshest terms that he refused me his consent. Queen Victoria's letter had missed its mark. He gave her, too, an extremely lively answer, in which he even hinted that she had better not interfere in matters which did not concern her". The Belgian sovereigns, offended that Stéphanie did not primarily speak to them about her matrimonial projects, severed any relationship with their daughter and forbade her to return to Belgium. Leopold II even planned to withdraw the title of Royal Highness from his second daughter, but court jurists demonstrated the impossibility of this. The King forbade his youngest daughter Clémentine to correspond with Stéphanie and threatened to abolish the annual annuity of 50,000 francs which she received, although Franz Joseph I advised him against it. On 22 March 1900 at Miramare Castle and after eleven years of widowhood, Stéphanie married Count Elemér Lónyay de Nagy Lónya and Vásáros Namény. The Emperor reluctantly gave his authorization, but Stéphanie lost her rank and her imperial titles by remarrying, while her daughter Elisabeth Marie remained in Vienna in her grandfather's guardianship. The former Crown Princess's household was dissolved: all those who were part of it were dismissed, but some of them were assigned to her daughter's service. The patronages exerted by Stéphanie were withdrawn from her, and she thus received an annual pension of 100,000 guilders. Her new husband, for his part, had an annual income of 50,000 guilders. The Austrian press, and in particular the journal Die Presse, saw in this marriage a "certain marvelous romanticism in the act which the princess poses [because] the latter closed on her the portal of the Hofburg, at the same time thoughtful and the glance full of promising images, then went south where she will soon cease to be Princess Dowager". The new spouses initially settled at the Palais Zichy in Vienna.
Отбасылық мәселелер
Анасының қайтадан үйленгенінен екі жыл өткен соң, Елизавета Мария (бір кезде Еуропадағы бірнеше ханзадалардың, оның ішінде оның туысы Альберт ханзаданың, Бельгия тағының мұрагері және неміс мұрагерінің болашақ жұбайы ретінде қарастырылған) 1902 жылғы 23 қаңтарда бұрынғы тәуелсіз отбасыда (неміс медиатизациясына дейін) туған австриялық ханзада Отто Верианд фон Виндиш-Грецтің қолына қосылды, ол сонымен қатар офицер болған. Әкесі, император Франц Иосиф I-нің қарсылығына қарамастан, кейін ол рұқсат берді. Бірнеше айдан кейін, қыркүйекте Лондонда болғанда Стефани анасы, королева Мари Генриеттаның Бельгия сарайынан шеттеген күйде қайтыс болғанын естіді. Ол дереу Спаға жол тартты, анасына соңғы құрмет көрсету үшін. Бірақ король Леопольд II қызының теңдес емес некесіне қатты ашуланып, Стефаниге жаназа рәсіміне қатысуға тыйым салды, содан кейін бірнеше күннен соң ол Лондонға қайта оралуға мәжбүр болды. 1909 жылғы 17 желтоқсанда король Леопольд II қайтыс болғанда, Стефаниге монархпен соңғы рет кездесуден екі күн бұрын бас тартылған еді. Оның әпкесі Луиза да Бельгияға оралды, бірақ өлім төсегінде жатқан патша оны да қабылдаудан бас тартты. Стефани мен оның әпкелері әкесінің өсиеті бойынша мүліктің басты иегері ретінде оның басты сүйіктісі, француздық әйел Каролина Лакруа және Корольдік трастын қалдырғанын білді. Ол сондай-ақ Германия мен Франциядағы фирмалар арқылы мүлкін жасырды, бұл оның қыздарын мүліктен айыру және қала құрылысы жобаларын жалғастыру үшін жасалған. Бельгия мемлекеті үш ханшайымға қаржылық ұсыныс жасады, олардың әрқайсысы екі миллион франк көлемінде ақша алатын болды. Стефани мен Клементина ұсынысты қабылдады, ал Луиза одан бас тартып, 1910 жылғы желтоқсанда Бельгия мемлекетіне және оның екі әпкесіне қарсы алғашқы сот процесін бастады. 1911 жылғы сәуірде Луиза Леопольд II құрған француз компанияларына қатысты екінші сот процесін қозғады. 1912 жылы Луиза мен Стефани, енді оның одақтасы болған Анри Жаспар мен Поль Эмиль Жансонның қорғауында болды, Луиза заңдық шараларын жалғастырды. Екі ханшайым 1913 жылғы сәуірде апелляциялық сот олардың ісін қараудан бас тартқанға дейін мемлекетпен жаңа келісімге келуден бас тартты. Алайда 1914 жылғы 22 қаңтарда Луиза, Бельгия мемлекеті және оның кейбір кредиторлары арасында келісімге қол жеткізілді: ол екі әпкесі сияқты, марқұм әкесінің мүлкінен бес миллионнан астам франк алды.
Two years after her mother's remarriage, Archduchess Elisabeth Marie (who at some point was considered as a potential bride for several princes in Europe, among them her cousin Prince Albert, heir presumptive to the throne of Belgium, and the German Crown Prince) married on 23 January 1902 Prince Otto Weriand of Windisch Graetz, an Austrian prince born in a former Sovereign family (until the German mediatisation) and officer, despite the objections of her grandfather Emperor Franz Joseph I, who later gave his consent. A few months later, in September, while staying in London, Stéphanie learned of the death of her mother, Queen Marie Henriette, who was living withdrawn from the Belgian court. Immediately, she left for Spa to pay a last tribute to her mother. However, King Leopold II was still so furious with his daughter's unequal marriage that he forbade Stéphanie to attend the funeral service, and she was finally forced a few days later to return to London. When King Leopold II himself died on 17 December 1909, Stéphanie had just, two days earlier, been refused a final meeting with the monarch. Her sister Louise returned to Belgium as well, and the dying sovereign also refused to see her. Stéphanie and her sisters discovered that their father had left as main beneficiary of his will his chief mistress, the French prostitute Caroline Lacroix, as well as the Royal Trust,. He also deliberately concealed property included in his estate in shell companies in Germany and France, not only to deprive his daughters of it, but also to allow his town planning projects to continue. The Belgian state offered a financial transaction to the three princesses, who would each receive a sum of two million francs. While Stéphanie and Clémentine accepted the proposal, Louise refused it and initiated, in December 1910, a first trial against the Belgian State and her two sisters. In April 1911, Louise initiated a second lawsuit concerning the French companies created by Leopold II. In 1912, Louise and Stéphanie, who had now become her ally, were defended by Henri Jaspar and Paul Émile Janson, and Louise persevered in her legal actions. The two princesses refused a new amicable agreement with the State, before their action was dismissed by the Court of Appeal in April 1913. However, on 22 January 1914, an agreement was concluded between Louise, the Belgian State and some of her creditors: She received, like her two sisters, a little more than five million francs from their late father's fortune.
Венгриядағы бейбіт өмір
1906 жылдың қаңтар айында Стефани мен Элемер тұрақты тұру үшін Венгриядағы (қазіргі Словакияда) Русовце сарайын сатып алды. Неоклассикалық стильдегі ғимарат 2400 гектардан астам аумақта орналасқан, ол ағылшын стиліндегі саябақтан тұрады, онда қызғылт түсті бук ағаштары, күміс шыршалар және көптеген сәндік түрлер отырғызылған. Саябақ Дунайдың екі жағалауына дейін созылады. Олар көптеген қонақтарды қабылдады, соның ішінде герцог Франц Фердинанд пен оның әйелін, Вена сарайы әлі де оқшаулап отырған, және пацифист Берта фон Саттнер сияқты жазушыларды. 200 бөлмеден тұратын сарайды жөндеу қажет болды. Элемер антикалық жиһаз, ежелгі және заманауи суретшілердің картиналары, сондай-ақ құнды фарфордан тұратын өнер жинақтарын көрмеге қойды. Стефани мен оның күйеуі үш бақ құрды: раушан гүлдерінің бағы, альпілік бақ және голланд үлгісіндегі бақ. Ирмгард Шилл былай деп жазды: «Принцесса бірден лорд, үйдің иесі, мүліктің басқарушысы, бақша архитектор және меймандос болды».
In January 1906, Stéphanie and Elemér bought the Rusovce Mansion in Hungary (now in Slovakia) in order to establish permanent residence there. The neoclassical style building is located in an area of over 2,400 hectares, consisting of an English style park, planted with purple beeches, silver fir trees and multiple decorative species, which extends over both banks of the Danube. They received many guests there, including Archduke Franz Ferdinand and his morganatic wife, still ostracized by the court of Vienna, and writers, such as the pacifist Bertha von Suttner. Renovation was required for the residence, which comprised 200 rooms. Elemér exhibited his artistic collections there, including antique furniture, paintings by old and modern masters, as well as precious porcelain. Stéphanie and her husband created three gardens: a rose garden, an alpine garden, and another of Dutch inspiration. Irmgard Schiel wrote, "The princess was at the same time a lord, mistress of the house, manager of the estate, garden architect and hostess".
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1914 жылы 28 маусымда Сараевода Франц Фердинанд пен оның әйелінің қаза болғанын естігенде, Стефани Австро-Мажарстан тағының мұрагерінің өлімін император Франц Иосиф I қалағандығына көз жеткізді, себебі марқұм оған қарсы тұруға батыл болған еді. Стефани құрбандарды ескерткенін айтады, өйткені император өзінің немере інісінің қауіпте екенін білген. Төрт аптадан соң соғыс басталды. Венгрия әлі көп қиындыққа тап болмағандықтан, Стефани Русовце үйінде жедел жәрдем пунктін ашты, ал Элемер Австрияның Қызыл Кресінде басқарушылық лауазымға тағайындалды, ол оны Румыния мен Сербияға жіберді. Стефани өз үйінде медбике болып жұмыс істеді. 1916 жылдың қараша айында император Франц Иосиф I-нің денсаулығы нашарлап, оның отбасы оны көруге келді. Стефани Венгриядан Венаға кетті, онда император 86 жасында, 1916 жылдың 21 қарашасында 68 жылдық биліктен кейін бронхит пен пневмониядан қайтыс болды. Стефани және оның қызы Элизабет Мари тоғыз күннен кейін өткен жерлеу рәсіміне қатысты. Осы оқиғада Габсбург монархиясы соңғы рет өзінің толық салтанатын көрсетті. Жаңа император Карл I жерлеу процессиясын басқарды, онда одақтас державалардың өкілдері, барлық неміс князьдары және Габсбург әулетінің мүшелері болды. Әулие Стефан соборының хорында жаңа император мен оның әйелі император Зита шетелдік билеушілермен бірге маңызды орын алды, ал олардың артында жақын туыстары тұрды. Стефани мен оның қызы үшінші қатарда отырды. Соңында, Франц Иосиф I-нің мәйіті әйелі мен ұлының қасында Вена орталығындағы Императорлық мазарға қойылды. Жаңа император 1917 жылдың 28 қаңтарында Элемерге «Серендік билікпен Венгрия князі» (Fürst) атағын берді. 1918 жылдың 11 қарашасындағы келісімнен кейін Австро-Мажарстан империясы құлап, жойылды. 1919 жылдың наурыз айында императорлық отбасының барлығы Австрияны тастап кетуге мәжбүр болды. Алайда, бұл шара Стефани мен оның қызына қатысты болмады, олар некелерінен кейін Габсбург әулетінен шығарылған еді.
When Stéphanie learned of the assassination of Archduke Franz Ferdinand and his wife in Sarajevo on 28 June 1914, she was convinced that the death of the heir presumptive to the Austro Hungarian throne was desired by Emperor Franz Joseph I because the deceased had dared to stand up to him. Stéphanie claimed to have warned the victims because the Emperor knew the danger that his nephew was running. Four weeks later, war broke out. With Hungary not yet undergoing many hardships, Stéphanie set up a makeshift dispensary in the Rusovce house, while Elemér accepted a management position in the Austrian Red Cross which took him to Romania and Serbia. Stéphanie worked as a nurse in her residence. In November 1916, the health of Emperor Franz Joseph I was declining, and his family came to see him. Stéphanie left Hungary for Vienna, where the Emperor died of bronchitis and pneumonia at the age of 86 on 21 November 1916 after a reign of 68 years. Stéphanie and her daughter Elisabeth Marie attended the funeral, which took place nine days later. On this occasion, the Habsburg monarchy unfolded its full splendor for the last time. The new Emperor Charles I led the funeral procession, which included representatives of the Allied Powers, all German princes, and the members of the House of Habsburg. In the choir of St. Stephen's Cathedral, the new Emperor and his wife Empress Zita took a prominent place alongside the foreign rulers, and behind them stood their close family relatives. Stéphanie and her daughter were placed in the third row. Finally, the remains of Franz Joseph I were placed next to his wife and son in the Imperial Crypt in the center of Vienna. The new emperor on 28 January 1917 granted the title of Hungarian Fürst (Prince) with the style of Serene Highness to Elemér. After the armistice of 11 November 1918, the Austro Hungarian Empire ceased to exist. In March 1919, the whole imperial family had to leave Austria. However this measure did not apply to Stéphanie nor her daughter, who were excluded from the House of Habsburg following their marriages.
Соғыс аралығында
Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ханзада мен ханшайым Лоньяй өмірлерін Русовцеде бейбіт өткізді. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейінгі жылдары Элизабет Мари (оның отбасымен бірге Шёнау-ан-дер-Трайстингте, Төменгі Австрияда тұратын) мен оның анасы бір-біріне деген сезімдері әлі де күшті болды. Бұл нежностьті олар хат алысу арқылы білдірді, өйткені Русовцеге бару қиын болды. Алайда 1922 жылы Стефани өзінің екі үлкен немересі – Виндиш-Грейцтегі Франц Иосиф пен Эрнст Верианды қуанышпен қарсы алды. Бірақ, жасөсперімдер әжелерінің көзқарастары өздеріне әдеттегідей болмағандықтан, үйлеріне қайтуға асықты. Стефанидің қызына жазған соңғы хаты 1924 жылғы, сол жылы Эрзи күйеуінен толық ажырасып кеткен болатын. Келесі жылы Элизабет Мари анасының күміс тойына қатысты. Содан кейін ана мен қыз мүлдем бір-бірін көрмеді. Оның немересі, жазушы Гислен Виндиш-Грейц (туған аты Арсхот-Схонховен) Стефанидің "сенімде шатасып, тіпті фанатизмге бой алдырған; ол қызының демонмен иеленгенін және оның сүйіспеншілік өмірінің әдепсіздігін көтере алмайды деп сенді. Ол қызын жамандады, оның іс-әрекеттеріне наразылық білдірді. Наразылық жеткіліксіз көрінгендіктен, ол қашықтап, қызы үшін дұға етіп, оған қосылуын дін қызметкерлерінен сұрады. 1923 жылы Стефани өзінің естеліктерін жазуды жоспарлады. Ол үшін Габсбургтер әулетінің тарихи тұлғалары туралы еңбегімен танылған өмірбаяншы Эгон Кортимен ынтымақтастыққа түсті. Жазушы Русовцеде он бір рет болды. Алайда 1933 жылы Стефани Кортиге жазған хатында ынтымақтастықты күрт тоқтатты: "Императорлық отбасының қадірі үшін мен естеліктерімді бастапқыда жоспарланған түрінде жариялаудан бас тартуға шешім қабылдадым. Мен өзімді тек өз жазбаларыммен, сондай-ақ сіздің үлесіңіз бен түзетулеріңіз орын таппайтын жеке естеліктеріммен шектеуге мәжбүрмін". Корти әдеби жобадан шеттетіліп, Стефани граф және графиня Гаттербургке жүгінді, олар қолжазбаны алдымен 1933 жылы Лейпцигтегі баспаға тапсырды. Баспа қолжазба жеткілікті толық емес деп есептеді және оның жариялануы авторға зиян келтіруі мүмкін екенін айтты. Лондондық Джон Мюррей баспасы да бұл мәтінді қабылдамады. Ақырында, Лейпцигтегі Koehler & Amelang үйі кітапты шығаруға келісті және оны Еуропа мен Нью-Йоркте бір мезгілде жариялады. Баспа келісім-шарты 1934 жылдың 24 сәуірінде жасалды, бірақ Стефанидің кешігуі оның естеліктерін басып шығаруды және таратуды 1935 жылдың қазанына дейін кейінге қалдырды, өйткені кітап Австрияда цензураға ұшырады, полиция Венадағы барлық кітап дүкендерін аралап, сатылымдағы даналарды тәркіледі. Кітапта ол Рудольфтің өзіне жазған соңғы хатын жариялады және (өз пікірінше) ол баронша Ветсерамен өзіне-өзі қол жұмсау туралы келісім жасады деп мәлімдеді.
Until World War II, Prince and Princess Lónyay peacefully spent their lives at Rusovce. In the years following the end of the World War I, Elisabeth Marie (who resided with her family in Schönau an der Triesting, Lower Austria) and her mother still had strong feelings for each other. This tenderness was expressed especially in their correspondence because it was difficult to travel to Rusovce. However, in 1922, Stéphanie was delighted to receive her two eldest grandsons, Franz Joseph and Ernst Weriand of Windisch Graetz. The teenagers, however, were eager to return to their home because their grandmother's attitudes were very different from what they were used to. Stéphanie's last letter to her daughter dated from 1924, the year in which Erzsi had just obtained a divorce a mensa et thoro from her husband. The following year, Elisabeth Marie participated in her mother's silver wedding anniversary. Thereafter, mother and daughter did not see each other at all. According to her granddaughter in law, author Ghislaine of Windisch Graetz (née d'Arschot Schoonhoven), Stéphanie "was confused in devotion and even bigoted; she was convinced that her daughter was possessed by the demon and she could not tolerate the immorality of her love life. As the reprobation seemed insufficient to her, she preferred to stay away, pray for her daughter and ask priests to join their prayers to hers. In 1923, Stéphanie planned to write her memoirs. To do this, she chose to collaborate with Egon Corti, a biographer recognized in particular for his work on the historical figures of the House of Habsburg. The writer stayed in Rusovce eleven times. The collaboration was, however, abruptly interrupted in 1933 by Stéphanie, who wrote to Corti: "For the sake of the imperial family, I decided to give up publishing my memoirs in the form that had been initially planned [ ]. I see myself constrained to limit myself to my own notes, as well as to my personal memories, in which your contributions and your modifications do not find their place". Corti being excluded from the literary project, Stéphanie addressed Count and Countess Gatterburg, who submitted the manuscript first to a publisher in Leipzig in 1933. The latter considered that the manuscript was not complete enough and that its publication would be detrimental to the author. Another publishing house, John Murray of London, also rejected the text received. Finally, the Koehler & Amelang house in Leipzig agreed to publish the book and have it published simultaneously in Europe and New York. The publishing contract was drawn up on 24 April 1934, but Stéphanie's procrastination postponed the publication and distribution of her memoirs to October 1935, under the original title of Ich sollte Kaiserin werden (I Was To Be Empress) in German bookstores, because the book was censored in Austria, where the police visited every bookshop in Vienna in order to seize the copies already on sale. In the book she published Rudolf's last letter to her, and proclaimed that (in her view) he and Baroness Vetsera had made a suicide pact.
Соңғы жылдары және өлімі
Олар денсаулықтары жақсы болғанда, Стефани мен Элемер саяхаттап, қуғынға түскен түрлі билеушілермен кездесті: Болгарияның құлатылған патшасы Фердинанд I және император Зитамен. Олар соңғысымен Испанияда, содан кейін Фердинандтың 1930 жылдан бері жер аударылған Бельгияда кездесті. Бірте-бірте олар өздерінің иеліктеріне қайтып, діни амалдармен тынышталып, оңаша өмір сүрді. 1944 жылдан бастап олардың жақын таныстарының арасында капелланы Геза Карсай, германист, университет профессоры және Паннонхалма архиепархиясының монахы болды. 1944 жылдың шілдесінде Стефани өсиетнамасын жасады. Ол қызын, ханзада Отто фон Виндш-Грацтан ажырылып, Төменгі Австриядан шыққан социал-демократ Леопольд Петцнекпен бірге өмір сүргендіктен мүліктен айырды және барлық жылжымайтын мүлкін бенедиктиндер орденіне сыйлады. Бенедиктиндер Лоньяйлардың барлық қарызын төлеуге және олардың иеліктерін басқаруға жауапкер болды. 1944 жылы Стефани мен оның күйеуі үшін жаңа уайымдар туды, себебі неміс әскері олардың резиденциясын соғыста жараланғандарға арналған әскери госпитальға айналдыруды жоспарлады, бірақ жоба соңғы сәтте қабылданбады. Күзде Эдмунд Визенмайер, SS бригада фюрері және Будапешт қаласының қолбасшысы, үлкен штабымен бірге Русовцеде орналасты. Визенмайер үйдегі барлық мұрағаттарды қарап, тарихи құжаттарды, мысалы, тәж мұрагері Рудольфтің хаттарын тәркіледі. Стефани мен Элемер тұрғындар қамалдың көп бөлігін иеленгендіктен, бірнеше бөлмеге шегінуге мәжбүр болды. 1945 жылдың наурыз айының соңында немістер алға жылжып келе жатқан Қызыл Армияның қауіпті екенін сезіп, батысқа қарай жылжыды. 1945 жылдың 2 сәуірінде Балатон көлі маңында немістерді кері тартқан соңғы шабуылдан кейін Қызыл Армия Русовце сарайына жетті. Кеңес билігі орнаған алғашқы апталарда Лоньяйлар бірнеше қызметшімен бірге үйде қалуды жөн көрді. Бірақ мамыр айында Стефани (жүрек ауруынан зардап шеккен) күйеуімен бірге Халықаралық Қызыл Крест комитетінің қорғауындағы Паннонхалма архиепархиясына бас сауғалады. Үш айдан кейін, 1945 жылдың 23 тамызында Стефани 81 жасында инсульттан қайтыс болды. Оның қызы мен ұрпақтарының ешқайсысы жерлеу рәсіміне қатыспады. Ол Паннонхалма архиепархиясының криптасына жерленді. Элемер одан бір жылға жетпей, 1946 жылдың 29 шілдесінде қайтыс болды және оның қасына жерленді.
As long as they maintained satisfactory health, Stéphanie and Elemér traveled and met various exiled rulers: the deposed Tsar Ferdinand I of Bulgaria and the Empress Zita. They met the latter in Spain, and then in Belgium where Ferdinand had been exiled since 1930. Gradually, they withdrew to their estate where they led a more secluded existence, punctuated by religious exercises. Among their closest acquaintances figured, from 1944, their chaplain, Geza Karsai, Germanist, university professor and monk of the Pannonhalma Archabbey. In July 1944, Stéphanie drew up her will. She disinherited her daughter, who had divorced Prince Otto of Windisch Graetz to live with Leopold Petznek, a Social Democratic deputy from Lower Austria, and bequeathed all of her real estate to the order of the Benedictines. In return, the Benedictines were responsible for meeting all the debts of the Lónyays and managing their estates. The year 1944 brought new worries to Stéphanie and her husband because the German Army wanted to transform their residence into a military hospital for war wounded, a project which was rejected at the last minute. On the other hand, in the autumn, Edmund Veesenmayer, SS Brigadeführer, and commander of the city of Budapest, took up quarters in Rusovce accompanied by a large staff. Veesenmayer began to search all the archives in the house and confiscated documents of a historical nature, such as letters from Crown Prince Rudolf. Stéphanie and Elemér were forced to take refuge in a few rooms because the occupants had appropriated most of the castle. At the end of March 1945, the Germans, realizing that their position was threatened by the advancing Red Army, traveled further west. On 2 April 1945, it was the Red Army, having just launched a last offensive pushing back the Germans near Lake Balaton, which reached the Rusovce mansion. During the first weeks of the Soviet occupation, the Lónyays preferred to stay at home with a few servants. However, in May, Stéphanie (suffering from heart disease) and her husband left their residence to take refuge in the Pannonhalma Archabbey, protected by the International Committee of the Red Cross. Three months later, on 23 August 1945, Stephanie died there of a stroke, aged 81. Neither her daughter nor any of her descendants were present at her funeral. She was buried in the crypt of Pannonhalma Archabbey. Elemér survived her less than a year, dying on 29 July 1946, and was buried next to her.
Топонимика
Брюссельде 1840 жылы салынған және Луиза алаңын Бой де ла Камбрмен байланыстыратын Стефани алаңы 1875 жылдан бері ханшайымның атын иеленеді. Брюссельдегі Стефани туннелі – 465 метрлік автомобиль туннелі, 1957 жылы салынған және Поэларт алаңын Луиза бульварымен байланыстырады. 1890 жылы Хобокендегі Коккерл кеме құрылысшылары салып бітірген Archiduchesse Stéphanie бу пароходы келесі жылы Жоғарғы Конго флотилиясының қызметіне жұмсалды. Эфиопияда орналасқан, 1887-1888 жылдары австриялық-венгриялық саяхатшылар Самуэль Телеки мен Людвиг фон Хёнель ашқан Чиу-Бахир көлі, сондай-ақ Стефани көлі деп те аталады. Хорватиядағы Плитвице көлдері ұлттық паркінде Кожак көлінде 1,4 гектар көлемдегі "Стефания аралы" бар, ол 1900 жылға дейін бұл жерге келген ханшайымның құрметіне аталған.
In Brussels, Place Stéphanie, created in 1840 and connecting Place Louise to Bois de la Cambre, bears the name of the Princess from 1875. In Brussels, the Stéphanie Tunnel is a road tunnel of 465 mt. long, connecting Place Poelaert to Avenue Louise, construction of which was completed in 1957. The steamboat Archiduchesse Stéphanie, built in 1890 by the Cockerill shipyards in Hoboken, was intended the following year for the service of the Haut Congo flotilla. The Lake Chew Bahir, also known as Lake Stéphanie, located in Ethiopia and discovered by the Austro Hungarian explorers Sámuel Teleki and Ludwig von Höhnel in 1887–1888, was named in honor of the princess. In Croatia, in the Plitvice Lakes National Park, Lake Kozjak has an ovoid islet of 1.4 hectares, called "Stephanie's islet" in memory of the princess, who visited the site shortly before 1900.
Астрология
220 Стефания – негізгі астероид белдеуінде орналасқан астероид. Оны австриялық астроном Иоганн Палиса ханшайымның 1881 жылғы 19 мамырда үйленгенінен кейін көп ұзамай ашып, оның құрметіне осылай атады.
220 Stephania is an asteroid in the main belt, discovered shortly after the marriage of the princess (19 May 1881) by Austrian astronomer Johann Palisa, who named it in her honor.
Орнитология
Стефани астрапиясы – 1884 жылы принцессаның құрметіне аталған, Paradisaeidae тұқымдасына жататын сайрақ құс түрі.
The Stephanie's astrapia is a species of passerine birds of the family of Paradisaeidae, named in honor of the princess in 1884.
Экраны мен сахнасы
Майерлинг, Анатоль Литвактың француз фильмі (1936), Йоланде Лаффон Стефани рөлінде. «Майерлинг сыры», Жан Деланнойдың француз фильмі (1949), Сильвия Монфорт Стефани рөлін ойнады. Майерлинг, Теренс Янгтың франко-британдық фильмі (1968), Андреа Паризи Стефани рөлінде. «Бөрілердің құлауы» британдық телесериалының (1974) «Тақтың мұрагеріне реквием» атты эпизодында Сюзан Трейси Стефаниді бейнелейді. Кеннет Макмилланның 1978 жылғы балеті, «Майерлинг» – Венди Эллис бейнелеген. Роберт Дорнхелмнің 2006 жылғы «Кронпринц Рудольф» австро-франко-неміс-итальян телефильмі, екі бөлімді, Даниэла Голпашин Стефани рөлінде. Фрэнк Уайлдхорнның 2008 жылғы мюзиклы, «Рудольф: Майерлинг ісі» – Вицке Ван Тонгерен бейнелеген. Дэвид Логанның 2011 жылғы «Рудольф» пьесасы, екі актілі, Тақ мұрагері Стефани басты рөлде.
Mayerling, French film by Anatole Litvak (1936), with Yolande Laffon as Stéphanie. The Secret of Mayerling, a French film by Jean Delannoy (1949), with Silvia Monfort playing the role of Stéphanie. Mayerling, Franco British film by Terence Young (1968), with Andrea Parisy as Stéphanie. In the British television series Fall of Eagles (1974), Stéphanie is portrayed by Susan Tracy in the episode "Requiem for a Crown Prince". Kenneth MacMillan's 1978 ballet, Mayerling Portrayed by Wendy Ellis. Kronprinz Rudolf, Austro Franco German Italian TV movie by Robert Dornhelm (2006) in two parts, with Daniela Golpashin in the role of Stéphanie. Frank Wildhorn's 2008 Musical, Rudolf The Mayerling Affair Portrayed by Wietske Van Tongeren. Rudolf: A Play in Two Acts by David Logan, 2011 Crown Princess Stephanie is a major role.