Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австрия композиторы және пианиноші (1778–1837)
Austrian composer and pianist (1778–1837)
Иоганн Непомук Хуммель (14 қараша 1778 – 17 қазан 1837) – австриялық композитор және виртуоз пианиноші. Оның музыкасы классикалық дәуірден романтикалық дәуірге өтуді көрсетеді. Ол Моцарт, Сальери және Гайднның шәкірті болды. Бетховен мен Шубертті де жақсы білген.
Johann Nepomuk Hummel (14 November 177817 October 1837) was an Austrian composer and virtuoso pianist. His music reflects the transition from the Classical to the Romantic musical era. He was a pupil of Mozart, Salieri and Haydn. He also knew Beethoven and Schubert.
Ерте өмір
Хуммель Венгрия Корольдігінің Пресбург қаласында (қазіргі Братислава, Словакия) дүниеге келді. Ол кезде ол жалғыз бала болған. Оның аты чех қамқоршысы Иоанн Непомук атымен аталған. Оның әкесі, Йоханнес Хуммель, Венадағы Императорлық әскери музыка мектебінің директоры болды; анасы, Маргарет Соммер Хуммель, шаштараз Йозеф Людвигтің жесірі болды. Олар үйленгенге төрт ай ғана болған еді. Хуммель дарынды бала болды. Сегіз жасында классикалық композитор Вольфганг Амадей Моцарт оған музыка сабақтарын ұсынды, оның қабілетіне әсерленді. Моцарт Хуммельді екі жыл бойы тегін оқытып, үйінде қамтамасыз етті және тоғыз жасында Моцарттың концерттерінің бірінде алғашқы концертін өткізді. Содан кейін Хуммельдің әкесі оны Еуропаға саяхатқа алып, 1790 жылы Лондонға жетті, онда ол Муцио Клементиден сабақ алды. Ол Моцарттың фортепиано концерті мен өзінің сонатасын орындап, "Хановер-сквер-румс" залында үлкен сәттілікке ие болды. 1791 жылы сол жерде он үш жасар Хуммель Хайднның фортепиано триосының тұсаукесерін өткізді. 1793 жылы Венаға оралып, жолында концерттер берді. Оралғаннан кейін, оны Иоганн Георг Альбрехтсбергер, Жозеф Гайдн және Антонио Сальери оқытты. Осы кезде жас Людвиг ван Бетховен Венаға келді және Хайдн мен Альбрехтсбергерден сабақ алды. Екеуі дос болып, Хуммель Бетховеннің оркестрлік туындысы "Веллингтонның жеңісінің" бірнеше қойылымына қатысты. 1813 жылдың 16 мамырында ол опера әншісі Элизабет Реккельге үйленді. Келесі жылы, оның өтініші бойынша, Ресей мен Еуропаның қалған бөлігін аралап шықты. Олардың екі ұлы болды. Кіші ұлы Карл (1821–1907) белгілі пейзаж суретшісі болды. Үлкен ұлы Эдуард пианист, дирижер және композитор болып жұмыс істеді; ол АҚШ-қа көшіп, Нью-Йорктің Троя қаласында қайтыс болды. Хуммель әйелі Элизабет және шәкірті Фердинанд Хиллермен бірге Бетховенді Венада бірнеше рет көріп тұрды. Кейін Хуммель Бетховеннің естелік концертінде өнер көрсетті. Хуммель Франц Шубертпен де дос болды, ол өзінің соңғы үш фортепиано сонатасын Хуммельге арнады. Алайда, екеуі де сонаталардың алғаш рет жарияланғанға дейін қайтыс болды, сондықтан баспагерлер арнауды Роберт Шуманға ауыстырды.
Hummel was born in Pressburg, Kingdom of Hungary (now Bratislava, Slovakia). Unusually for that period, he was an only child. He was named after the Czech patron saint John of Nepomuk. His father, Johannes Hummel, was the director of the Imperial School of Military Music in Vienna; his mother, Margarethe Sommer Hummel, was the widow of the wigmaker Josef Ludwig. The couple married just four months beforehand. Hummel was a child prodigy. At the age of eight, he was offered music lessons by the classical composer Wolfgang Amadeus Mozart, who was impressed with his ability. Hummel was taught and housed by Mozart for two years free of charge and made his first concert appearance at the age of nine at one of Mozart's concerts. Hummel's father then took him on a European tour, arriving in London in 1790, where he received lessons from Muzio Clementi. He played to much acclaim at the Hanover Square Rooms, performing a Mozart piano concerto and a sonata of his own. In 1791, at the same venue, the thirteen year old Hummel premiered a piano trio by Haydn. He returned to Vienna in 1793, giving concerts along his route. Upon his return, he was taught by Johann Georg Albrechtsberger, Joseph Haydn, and Antonio Salieri. At about this time, young Ludwig van Beethoven arrived in Vienna and also took lessons from Haydn and Albrechtsberger. The two men became friends, and Hummel took part in several performances of Beethoven's orchestral work Wellingtons Sieg. On the 16th of May 1813, he married the opera singer Elisabeth Röckel. The following year, at her request, was spent touring Russia and the rest of Europe. The couple had two sons. The younger, Carl (1821–1907), became a well known landscape painter. The older, lt=Eduard, worked as pianist, conductor and composer; he moved to the U. S. and died in Troy, New York. Hummel visited Beethoven in Vienna on several occasions with his wife Elisabeth and pupil Ferdinand Hiller. Hummel would later perform at Beethoven's memorial concert. Hummel had also made friends with Franz Schubert, who dedicated his last three piano sonatas to Hummel. However, both men had died by the time of the sonatas' first publication, and the publishers changed the dedication to Robert Schumann.
Мансап
1804 жылы Хуммель Николай II-нің Концертмейстері болып тағайындалды, Эйзенштадттағы Эстерхази ханзадасының резиденциясында қызмет етті. Ол Капельмейстердің көптеген міндеттерін өз мойнына алғанмен, Хайднның денсаулығы нашар болғандықтан оларды өзі орындай алмады. Хайднға деген құрметтің иесі болғандықтан, ол жай ғана Концертмейстер деп аталды және 1809 жылдың мамырында ескі композитор қайтыс болғаннан кейін ғана Эйзенштадт сарайының Капельмейстері немесе музыка директоры атағын алды. Хуммель Эстерхази ханзадасының қызметінде барлығы жеті жыл болды, бірақ 1811 жылдың мамырында міндеттерін орындамағандықтан қызметтен босатылды. Кейіннен Хуммель 1816-1818 жылдары Штутгартта, ал 1819-1837 жылдары Веймарда Капельмейстер лауазымында болды, онда Гётемен достық қарым-қатынас орнатты. Хуммель музыканттар үшін зейнетақы төлеудің алғашқы жүйелерінің бірін құрды, сондай-ақ қаражат жинау үшін қайырымдылық концерттері ұйымдастырды. Әдепсіз музыка баспагерлеріне қарсы күресте Хуммель зияткерлік меншік және авторлық құқық принциптерін орнатуда маңызды рөл атқарды. 1825 жылы Аристид Фарренктің париждік музыка баспасы Хуммельдің болашақ барлық шығармаларының француздық басылым құқықтарын сатып алғанын жариялады. 1830 жылы Хуммель Парижде үш концерт берді; олардың бірінде Хуммельдің рондосын Аристид Фарренктің әйелі, композитор Луиза Фарренк орындады және ол Хуммельден өз клавиша техникасы туралы пікір алуға тырысты. 1832 жылы 54 жасқа келгенде және денсаулығы нашарлаған Хуммель Веймардағы музыка директоры лауазымындағы міндеттеріне бұрынғыдай көңіл бөлмеді. Сонымен қатар, Гёте 1832 жылдың наурыз айында қайтыс болғаннан кейін ол жергілікті театр өкілдерімен байланысын азайтты, нәтижесінде 1832 жылдан 1837 жылы қайтыс болғанға дейін жартылай зейнеткерлікке шықты. Хуммель өзінің Веймардағы резиденциясының артындағы атақты бағының бір бөлігін масондық ложасына сыйлады. Оның қабірі Веймардағы тарихи зиратта орналасқан. Хуммель әйгілі күйінде қайтыс болды, оның өлімнен кейінгі беделі берік болғанмен, Романтизм дәуірінің қарқынында ол және оның музыкасы тез ұмытылды, мүмкін оның классикалық идеялары көне деп есептелгендіктен. Кейіннен ХХ ғасырдың басында классикалық өнерге қызығушылық жаңадан туғанда Хуммель назардан тыс қалды. Франц Йозеф Гайдн сияқты, оның музыкалық қайта жандануы ХХ ғасырдың екінші жартысына дейін күтілді, Хуммель Моцарт және әсіресе Бетховеннің көлеңкесінде қалды. Жазбалар мен тікелей орындаулардың көбеюіне байланысты оның музыкасы классикалық репертуарда қайтадан орналасты. Оның белгілі шәкірттерінің ішінде Фердинанд Хиллер мен Александр Мюллер бар.
In 1804, Hummel became Konzertmeister to Nikolaus II, Prince Esterházy's estate at Eisenstadt. Although he had taken over many of the duties of Kapellmeister because Haydn's health did not permit him to perform them himself, he continued to be known simply as the Konzertmeister out of respect to Haydn, receiving the title of Kapellmeister, or music director, to the Eisenstadt court only after the older composer died in May 1809. He remained in the service of Prince Esterházy for seven years altogether before being dismissed in May 1811 for neglecting his duties. Hummel later held the positions of Kapellmeister in Stuttgart from 1816 to 1818 and in Weimar from 1819 to 1837, where he formed a friendship with Goethe. Hummel brought one of the first musicians' pension schemes into existence, giving benefit concert tours to help raise funds. In his fight against unethical music publishers, Hummel was also a key figure in establishing the principles of intellectual property and copyright law. In 1825, the Parisian music publishing firm of Aristide Farrenc announced that it had acquired the French publishing rights for all future works by Hummel. In 1830, Hummel gave three concerts in Paris; at one of them, a rondo by Hummel was performed by Aristide Farrenc's wife, the composer Louise Farrenc, who also "sought Hummel's comments on her keyboard technique." In 1832, at the age of 54 and in failing health, Hummel began to devote less energy to his duties as music director at Weimar. In addition, after Goethe's death in March 1832 he had less contact with local theatrical circles and as a result was in partial retirement from 1832 until his death in 1837. Hummel bequeathed a considerable portion of his famous garden behind his Weimar residence to his masonic lodge. His grave is in the Historical Cemetery, Weimar. Although Hummel died famous, with a lasting posthumous reputation apparently secure, he and his music were quickly forgotten at the onrush of the Romantic period, perhaps because his classical ideas were seen as old fashioned. Later, during the classical revival of the early 20th century, Hummel was passed over. Like Franz Joseph Haydn, whose musical revival had to wait until the second half of the 20th century, Hummel was overshadowed by Mozart and especially Beethoven. Due to an increasing number of recordings and live performances, his music has become reestablished in the classical repertoire. Notable students include Ferdinand Hiller and Alexander Müller.
Музыка
Хюмельдің музыкасы Бетховеннің музыкасынан өзгеше бағыт алды. Алға қарай, Хюмель қазіргі заманға өзінің F минорындағы фортепиано сонатасы, Op. 81, Роберт Шуманның сүйікті туындысы және оның Фантазиясы, Op. 18 арқылы қадам басқан, бұл туынды Шуберттің фортепианоға арналған "Жолшыл қиялына" зор ықпал еткен. Бұл шығармалар Хюмельдің классикалық гармониялық құрылымдарға сын тігуінің және сонаталық форманы кеңейтуінің мысалдары болып табылады. Оның негізгі шығармалары фортепианоға арналған, және ол өз заманының ең көрнекті виртуоздарының бірі болды. Ол сегіз фортепиано концерті, скрипка мен фортепианоға арналған қос концерт, он фортепиано сонатасы, сегіз фортепиано триосы, фортепиано квартеті, екі фортепиано септеті, фортепиано квинтеті және төрт қолға арналған фортепиано музыкасы жазды. Фортепианодан басқа, Хюмель желдік октет, виолончель сонатасы, мандолиналық концерт, мандолиналық соната, клапанды трубаға арналған E мажордағы труба концертін (қазіргі трубаларға ыңғайлырақ E-flat мажорда орындалады), F мажордағы "Үлкен фагот концерті", кларнет, скрипка, альт және виолончельге арналған квартет, 22 опера және зингшпиль, мессалар және тағы да басқа шығармалар жазды. Ол сондай-ақ Vaterländischer Künstlerverein 2-бөлігі үшін Антон Диабелли ұсынған тақырыпқа вариация жазды. Хюмель гитараға да қызығушылық танытып, осы аспапта талантымен көзге түсті. Ол оған арналған шығармаларды көптеп жазды, 7-ші opus-тан бастап 93-ші opus-қа дейін. Басқа гитаралық шығармалардың ішінде Opp. 43, 53, 62, 63, 66, 71 және 91 бар, олар әртүрлі аспаптар тобына арналған. Хюмельдің шығармашылығында симфонияның болмауы айқын байқалады. Оның сегіз фортепиано концертінің алғашқы екеуі ерте туындылар (S. 4/WoO 24 және S. 5), ал қалған алтауы нөмірленген және opus нөмірлерімен жарияланған (Opp. 36, 85, 89, 110, 113 және posth.).
Hummel's music took a different direction from that of Beethoven. Looking forward, Hummel stepped into modernity through pieces like his Piano Sonata in F sharp minor, Op. 81, cherished by Robert Schumann, and his Fantasy, Op. 18, which would have a major influence for Schubert's Wanderer Fantasy, for piano. These pieces are examples where Hummel may be seen to both challenge the classical harmonic structures and stretch the sonata form. His main oeuvre is for the piano, on which instrument he was one of the great virtuosi of his day. He wrote eight piano concertos, a double concerto for violin and piano, ten piano sonatas, eight piano trios, a piano quartet, two piano septets, a piano quintet and four hand piano music. Aside from the piano, Hummel wrote a wind octet, a cello sonata, a mandolin concerto, a mandolin sonata, a Trumpet Concerto in E major written for the keyed trumpet (usually heard now in E flat major – better suited to modern trumpets), a "Grand Bassoon Concerto" in F, a quartet for clarinet, violin, viola, and cello, 22 operas and Singspiels, masses and more. He also wrote a variation on a theme supplied by Anton Diabelli for part 2 of Vaterländischer Künstlerverein. Hummel was also very interested in the guitar and talented with the instrument. He was prolific in his writing for it, beginning with opus 7 and finishing with opus 93. Other guitar works include Opp. 43, 53, 62, 63, 66, 71 and 91, which are written for a mixture of instruments. Hummel's output is marked by the conspicuous lack of a symphony. Of his eight piano concertos the first two are early compositions (S. 4/WoO 24 and S. 5) and the later six were numbered and published with opus numbers (Opp. 36, 85, 89, 110, 113, and posth.)
Ықпал
Германияда болған кезде Хюммель «Фортепианода ойнау өнерін оқытудың толық теориялық және практикалық курсы» (Anweisung zum Pianofortespiel, 1828) атты еңбегін жариялады. Ол жарық көргеннен кейін бірнеше күн ішінде мыңдаған данасы сатылып, саусақ қою және әшекейлерді орындаудың жаңа стилін қалыптастырды. Кейінгі 19 ғасыр пианино техникасына Хюммельдің ықпалы зор болды, оның шәкірттері арқылы Карл Черни, кейіннен Франц Листке сабақ берді. Черни үш жыл Бетховенмен оқығаннан кейін Хюммельге ауысты. Лист Хюммельді жақсы біліп, оның шығармаларын жиі орындады, ең сүйікті туындыларының бірі – Септет, Op. 74. Хюммельдің ықпалы Феликс Мендельсонның, Фредерик Шопеннің және Роберт Шуманның ерте туындыларында да көрінеді. Шопеннің концерттерінде Хюммельдің B минорындағы және A минорындағы фортепиано концерттерінің әсері анық байқалады. Бұл түсінікті, өйткені Шопен Хүммельдің Польша мен Ресейге жасаған концерттік турларының бірінде оны тыңдаған болуы мүмкін, және Шопен Хүммельдің фортепиано концерттерін өзінің белсенді репертуарында сақтап келді. Харольд Шонберг «Ұлы пианистер» еңбегінде: «Хүммельдің A минорындағы және Шопеннің E минорындағы концерттерінің басылымдарының ұқсастығы кездейсоқ емес» деп жазады. Шопеннің Op. 28 «Прелюдиялары» туралы айта келе, Шонберг былай дейді: «Шопеннің 1815 жылы жазылған, барлық мажор және минор тональдықтарындағы, C мажорынан басталатын Хүммельдің қазір ұмытылған Op. 67 жинағымен таныс болғаны да сезіледі». Шуман Хүммельдің «Anweisung zum Pianofortespiel» еңбегін оқыды және оның шәкірті болуды жоспарлады. Листің әкесі Адам Хүммельдің жоғары оқу ақысын төлеуден бас тартты (соның салдарынан Лист Чернимен оқыды). Черни, Фридрих Зильхер, Фердинанд Хиллер, Зигмунд Тальберг және Адольф фон Хензельт Хүммельдің ең белгілі шәкірттерінің қатарында болды. Ол сондай-ақ Феликс Мендельсонға қысқаша сабақтар берді. Шуберттің досы Альберт Штадлердің сөзіне сүйенсек, Шуберттің «Троут квинтеті» Хүммельдің бұрынғы туындысына, яғни флейта, гобой, валторна, альт, виолончель, бас және фортепианоға арналған D минорындағы септетінің квинтеттік нұсқасына негізделген, Op. 74. Ол Хүммельдің E-flat мажордағы квинтеті, Op. 87-нің ықпалында болған болуы мүмкін.
While in Germany, Hummel published A Complete Theoretical and Practical Course of Instruction on the Art of Playing the Piano Forte (Anweisung zum Pianofortespiel, 1828), which sold thousands of copies within days of its publication and brought about a new style of fingering and of playing ornaments. Later 19th century pianistic technique was influenced by Hummel, through his instruction of Carl Czerny who later taught Franz Liszt. Czerny had transferred to Hummel after studying three years with Beethoven. Liszt knew and admired Hummel and often performed his works, a particular favourite being the Septet Op. 74. Hummel's influence can also be seen in the early works of Felix Mendelssohn, Frédéric Chopin and Robert Schumann, and the shadow of Hummel's Piano Concerto in B minor as well as his Piano Concerto in A minor can be particularly perceived in Chopin's concertos. This is unsurprising, considering that Chopin must have heard Hummel on one of the latter's concert tours to Poland and Russia, and that Chopin kept Hummel's piano concertos in his active repertoire. Harold C. Schonberg, in The Great Pianists, writes " the openings of the Hummel A minor and Chopin E minor concertos are too close to be coincidental". In relation to Chopin's Preludes, Op. 28, Schonberg says: "It also is hard to escape the notion that Chopin was very familiar with Hummel's now forgotten Op. 67, composed in 1815 – a set of twenty four preludes in all major and minor keys, starting with C major". Schumann studied Hummel's Anweisung zum Pianofortespiel, and considered becoming his pupil. Liszt's father Adam refused to pay the high tuition fee Hummel was used to charging (thus Liszt ended up studying with Czerny). Czerny, Friedrich Silcher, Ferdinand Hiller, Sigismond Thalberg, and Adolf von Henselt were among Hummel's most prominent students. He also briefly gave some lessons to Felix Mendelssohn. According to Schubert's friend Albert Stadler, Schubert's Trout Quintet was modelled on an earlier Hummel work, the quintet version of his Septet in D minor for Flute, Oboe, Horn, Viola, Cello, Bass and Piano, Op. 74. It may also have been influenced by Hummel's Quintet in E flat, Op. 87 .