Кіріспе
Корея және Жапония мемлекеттері арасында бірқатар маңызды даулар болған. Екі аймақ ұзақ жылдар бойы көрші елдер ретінде қарым-қатынас құрған, бірақ олардың тарихы қақтығыстармен толы. Ең маңызды мәселелердің бірі – 1910 жылғы Жапония-Корея шартымен басталып, Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен Жапонияның капитуляциялануымен аяқталған Кореяның жапондық отарлауы. Оңтүстік Корея 1948 жылы құрылғанмен, Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы қарым-қатынас 1965 жылы олардың қарым-қатынасын нормализациялаған Негізгі шартқа қол қою арқылы ғана ресми түрде басталды. Бүгінде Жапония мен Оңтүстік Корея ірі сауда серіктестері болып табылады, және көптеген студенттер, туристер, әртістер мен бизнесмендер екі ел арасында саяхаттайды. Екі ел арасындағы экономикалық ынтымақтастық мықты болғанына қарамастан, аумақтық және тарихи мәселелер әлі де шешілмей тұр. Жапония мен Солтүстік Корея арасындағы қарым-қатынас әлі нормализацияланбаған, және екі ел арасында тарихи, геосаяси және ядролық мәселелер жалғасуда.
There have a number of significant disputes between various Koreanic and Japonic states. The two regions have a long history of relations as immediate neighbors that has been marked with conflict. One of the most significant issues is the Japanese colonization of Korea that began with the Japan–Korea Treaty of 1910 and ended with the surrender of Japan at the end of World War II. Although South Korea was established in 1948, Japan–South Korea relations only officially began in 1965 with the signing of the Basic Treaty that normalized their relations. Today, Japan and South Korea are major trading partners, and many students, tourists, entertainers, and business people travel between the two countries. Despite strong economic cooperation between the two countries, ongoing territorial and historical issues exist between the two nations. Relations between Japan and North Korea are not yet normalized, and there are ongoing historical, geopolitical and nuclear issues between the two nations.
Өмірбаян
1876 жылғы Жапония-Корея келісім-шарты бойынша Жапония бастапқы қоныстарын кеңейтіп, Пусан қаласындағы анклавты алды. 1894-95 жылдардағы Қытай-Жапон соғысында Жапония Цинь әулетін жеңіп, Шиманосеки келісімі арқылы Кореяны Цинь Қытайының қарастыру жүйесінен босатты, бұл Циньді Кореяның И династиясын тәуелсіз мемлекет ретінде мойындауға мәжбүр етті. Жапония Кореяның жаңғыруына көмектесті. Алайда, биліктегі Мин әулеті, оның ішінде Королева Мин, Корея түбегіндегі Жапонияның күшейіп бара жатқан үстемдігі мен ықпалына байланысты сақтық шараларын қабылдады. 1895 жылы Королева Мин Ресейдің ықпалын күшейтуге тырысып, реформаларға қарсы шыққаннан кейін Жапония тарапынан өлтірілді.
Жапония мен Кореяны анексиялау туралы шарт
1897 жылы Жосон Корея империясы (1897–1910) деп қайта аталды, осылайша тәуелсіздігін бекітті, бірақ Ресейге едәуір жақындады. Патша Ресей елшілігінен билік жүргізіп, сарайға оралған соң орыс күзетшілерін пайдаланды. Жапония Ресейдің ықпалын ығыстыру үшін Ресейге соғыс жариялады және 1905 жылғы Жапония-Корея шарты арқылы соғысты аяқтады. Корея Жапонияның протекторатына айналды, бұл оның аннексиясына әкелді. Жапонияның бірінші премьер-министрі және көрнекті мемлекет қайраткері Ито Хиробуми Кореядағы резиденциялық генерал болып тағайындалды және Кореяны аннексиялауға қарсы болды. Дегенмен, Жапония ішіндегі билік тепе-теңдігі аннексия жақтастарына бұрылды, бұл ішінара 1909 жылы Ан Чжун Гюннің Ито Хиробумиді өлтіруіне байланысты болды. 1910 жылдың 22 тамызында Жапония Корея-Жапония аннексия шарты арқылы Кореяны ресми түрде аннексиялады. 1910 жылы Корея Жапонияға қосылды. Аннексияның заңдылығы және одан кейінгі 35 жылдық Жапонияның Корея түбегін оккупациялауы күмәнді. Екеуі де 1905 жылғы Жапония-Корея шартының мәжбүрлеу арқылы жасалғандығы және Кореяның Годжоны оны ратификацияламағандығы себептерімен заңсыз деп сынға алынды. Бірқатар жапон ғалымдары осы шартты жарамсыз деп санайды.
Соғыстан кейінгі Корея
Ким Ир Сен Кореяның тәуелсіздік қозғалысына жетекшілік еткен, ол Қытай мен Ресей шекарасындағы аймақтарда, әсіресе көптеген корей этникалық тобының тұрған жерлерде белсенді болды. Ким Солтүстік Кореяны құрды, ал оның ұрпақтары бүгінгі күнге дейін Жапониямен бейбітшілік шартына қол қоймады. (Кейін) Оңтүстік Кореяның бірінші президенті Сингман Ри басқарған Корея Республикасының Уақытша үкіметі Шанхайдан Чунцинге көшті. Ли АҚШ-қа лобби жасады және Оңтүстік Кореяның әкімшісі Дуглас Макартур оны мойындады. Кореядағы жапондық үстемдік 1945 жылдың 9 қыркүйегінде Кореяның генерал-губернаторы Сеулде АҚШ-қа капитуляция құжатына қол қойған кезде аяқталды.
Екіжақты қарым-қатынастарды қалыпқа келтіру және өтемақы
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жиырма жыл өткен соң Оңтүстік Корея мен Жапония 1965 жылы Негізгі қатынастар туралы шартқа қол қойып, дипломатиялық қарым-қатынастарды қайта жаңартты. 2005 жылы Оңтүстік Корея шарттың келісімдерін толық көрсететін дипломатиялық құжаттарды жариялады. Оңтүстік Кореяда 40 жыл бойы құпия сақталған құжаттарда Жапонияның Кореяны жапондық билік ету кезеңі үшін өтемақы ретінде 500 миллион доллар көлемінде жеңілдетілген несиелер мен 300 миллион доллар көлемінде гранттар бергені анықталды. Оңтүстік Корея шарттан кейін үкіметтен-үкіметке немесе жеке тұлғадан-үкіметке деңгейде қосымша өтемақы талап етпеуге келісті. Сондай-ақ, Оңтүстік Корея үкіметі жеке тұлғаларға біржолғы төлем түрінде өтемақы төлеу жауапкершілігін өз мойнына алғанын, ал Жапонияның тікелей өтемақы беру ұсынысын қабылдамағаны белгілі болды.
Жекеше өтемақы
Елдер арасындағы Негізгі шартқа қол қойылғаннан кейін, Жапония Корея үкіметіне бейбіт уақыттағы оккупациясы және соғыс кезіндегі әрекеттері үшін өтемақы төледі. Оңтүстік Корея үкіметі қарыздардың басым бөлігін экономикалық дамуға жұмсады және әрбір қаза болған адам үшін 300 000 вон төледі, ал мәжбүрлі еңбекке тартылған 8 552 құрбанның туыстарына барлығы 2 570 миллион вон төленді. 2005 жылдан бастап корейлік құрбандар Оңтүстік Корея үкіметінен өтемақы талап етіп сотқа жүгінді. Оңтүстік Кореядағы кейінгі сот процестерінің нәтижелері Жапония мен жапондық компаниялардың оккупация кезіндегі әрекеттері үшін жеке өтемақы төлеуге жауапты болуы туралы мәселеде қайшылықтар тудырды. Жапония өзiнiң және жапондық компаниялардың барлық жауапкершiлiгi 1965 жылғы Негiзгi қатынастар туралы шарт арқылы орындалғанын мәлімдеді. Жапонияның әскери сексуалдық құлдыққа қатысты Әйелдер Халықаралық Соғыс Қылмыстары Трибуналы, жапондық ҮЕҰ ұйымдастырған және қолдаған, «мемлекеттер адамзатқа қарсы қылмыстар үшін басқа мемлекеттің жауапкершiлiгiнен бас тарту туралы шартқа келісе алмайды» деген шешім шығарды. 2018 жылы Корея Жоғарғы Соты Mitsubishi Heavy Industries компаниясына мәжбүрлі еңбекке тартылған 28 корейлiктiң отбасыларына өтемақы төлеуді бұйырғаннан кейін өтемақы мәселесі бойынша дипломатиялық қарым-қатынастар қайта жанданды. Жапония бұл шартты өтемақының соңғы құралы деп қарады, ал Оңтүстік Корея үкіметі өзiнiң жоғарғы сотының шешімін қолдады. Мун Чжэ Ин үкіметі шарттың жеке тұлғалардың өтемақы алу құқықтарын жоймағанын мәлімдеді. 2019 жылдың шілдесінде Жапония премьер-министрі Синдзо Абэ Оңтүстік Корея үкіметін шартты «бұзуға тиісті жауап бермегені» үшін айыптады. Жауап ретінде Көк үй өкілі Ко Мин Чжун екі елдің үкіметтеріне «шектерден аспау және екі ел мен олардың халқының болашақ ынтымақтастығы үшін барынша күш салу» қажеттігін айтты. Мун Чжэ Ин сондай-ақ, Оңтүстік Кореяның Жапонияға тәуелділігін азайту үшін «технологиялық инновациялар» қажеттігін атап өтті, осылайша жалғасып жатқан сауда соғыстары мен Оңтүстік Кореяның жапон технологиялық импортына тәуелділігі ескерілді. Бұл мәселе Оңтүстік Корея мен Жапонияның әскери ынтымақтастығына және экономикалық саудасына елеулі әсер етті.
Оңтүстік Корея
1965 жылы шарт арқылы дипломатиялық қарым-қатынас орнатылғанмен, Оңтүстік Корея Жапонияның үстемдігі кезіндегі Корея үшін кешірім сұрау және өтемақы талап етуін тоқтатпауда. Жапон үкіметі көп рет ресми түрде кешірім сұрады. 2012 жылы Оңтүстік Корея үкіметі император Акихитодан Корея түбегіндегі Жапонияның отаршылдық билігі үшін кешірім сұрауын өтінді. Кейбір жапон премьер-министрлері кешірім сұрады, оның ішінде премьер-министр Обучи 1998 жылғы Жапония мен Оңтүстік Кореяның бірлескен декларациясында, бірақ көптегендері кешірім сұрамады. Тіпті білім беру саласында да жапон оқулықтарында «қылық әйелдері» туралы тек бір ескерту ғана бар. Мысалы, 2005 жылы Коидзуми кабинеті қатыспады, бірақ 47 Диет мүшесі премьер-министр Коидзуми кешірім сұрап жатқан сәтте Ясукуни ғибадатханасына аза тұру рәсіміне барды. Оңтүстік Корея БАҚ бұл оқиғаны қайшылық ретінде бейнеледі, соның салдарынан көптеген оңтүстік кореялықтар Жапонияның кешірім сұрауын сенімсіздікпен қабылдап, елемеді.
Солтүстік Корея
Премьер-министр Джуничиро Койдзуми 2002 жылғы Жапония-КХДР Пхеньян декларациясында: "Мен тағы да терең өкініш айтамын және шын жүректен кешірім сұраймын, сондай-ақ соғыста қаза болған барлық құрбандарға, ел ішінде де, шетелде де, көңіл айтамын" деді.
Кореялықтардың сүйектері қайтарылды
1970 жылдары Жапонияға Киотодағы Мимидзука мұрын қабірінен 38 000-ға жуық корей халқының сүйектерін (әсіресе, мұрындарын) қайтару туралы өтініштер түсті. Бұл мұрындар 1592-1598 жылдар аралығында Кореяны жапондықтар басып алған кезде адамдардың бетінен кесілген. Мұрындар әлі күнге дейін Кореяға қайтарылмаған, бірақ кейбір корейлер оларды жапондықтардың басып алу кезінде корейлерге жасаған қатыгездіктің ескерткіші ретінде сақтағысы келеді. Кореяны жапондықтардың оккупациялауы (әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде) кезінде Жапония өнеркәсіптік өндірісті, негізінен тау-кен өндірісін қамтамасыз ету үшін Кореядан 700 000 жұмысшыны жұмылдырды. Солардың кейбіреулері соғыс аяқталғаннан кейін Кореяға оралды, ал кейбіреулері Хиросимаға атом бомбасы түсірілген кезде немесе Жапонияның басқа да одақтас бомбалауларында қаза тапты. Көптеген өлім-жітімдер соғыстың қатал жағдайларынан да болуы мүмкін. Mitsubishi, Mitsui және басқа да корпорациялар кінәны жеке компанияларға емес, үкіметке жатқызу керек екенін мәлімдеді. Үкімет жұмысшыларды елге қайтару мақсатында компанияларға қаражат бөлді. Жапондық компаниялар соғыс аяқталғаннан кейін қытайлық жұмысшыларға Қытайға оралуы үшін қытайлық жұмысшы басшыларына ақша төледі, бірақ ақша қытайлық жұмысшыларға таратылғаннан кейін жоғалып кетті. Кейін Қытай Халық Республикасы мен Оңтүстік Корея ұрланған қытай және корей жұмысшыларының денелерін тауып, лайықты жерлеуге көмек сұрады. Бұл жағдай Қытай мен Оңтүстік Кореяның күш-жігерін үйлестіруіне кедергі келтірді және олар тек бірнеше жүз денені ғана анықтады. Сонымен қатар, корей жұмысшылары Жапонияның капитуляциясынан кейін бірден төленбеген жалақыларын талап ете бастады және бүгінге дейін солай етуде. Бұл мәселе Оңтүстік Кореяда маңызды мәселе болып қала береді. 1965 жылы Жапония мен Корея Республикасы арасындағы негізгі қатынастар туралы шарттың аясында Жапония Кореяға шамамен 1400 артефактты қайтарды және дипломатиялық мәселені шешілген деп есептеді. Кореялық мәдени мүліктер Токио ұлттық мұражайында және көптеген жеке коллекционерлерде сақталған. 2002 жылы ұрылар ортағасырлық тағы бір сыйлықты және ханзада Шотокудың жапондық өмірбаянын ұрлап, Кореядағы ғибадатханаға сыйға тартты. Оңтүстік Корея үкіметінің мәліметінше, Кореядан 75 311 мәдени жәдігерлер алынып кеткен. Жапонияда 34 369, АҚШ-та 17 803, ал Францияда бірнеше жүздеген сақталған, олар француз экспедициясы кезінде Кореядан тәркіленді және 2010 жылы кешірімсіз Кореяға қайтарылды. 2010 жылы Жапонияның премьер-министрі Наото Кан артефакттарды алып қоюға "терең өкініш білдірді" және Жосон әулетінің патшалық хаттамаларын және басқа да 1200-ден астам кітапты қайтарудың алғашқы жоспарын жасады, ол 2011 жылы іске асырылды.
Көмекші әйелдер
Көптеген оңтүстік кореялықтар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапон империясының әскери бордельдерінде жұмыс істеуге мәжбүр болған "қылық әйелдер" үшін өтемақы талап етті. Көбісі 18 жасқа толмаған корейлік қылық әйелдері, күшпен, соның ішінде ұрлау, мәжбүрлеу және алдау арқылы әскери "қылық орындарына" жіберілді. Жапондық әйелдердің құрметіне және шын жүректен кешірім сұрауына қарамастан, Жапония соты олардың өтемақы талаптарын қабылдамады. 1990 жылдың қарашасында Оңтүстік Кореяда вертикаль align=sup құрылды. 2008 жылы Корея үкіметі аман қалғандарға 43 миллион оңтүстік кореялық вон мөлшерінде біржолғы төлем және ай сайын 0,8 миллион вон төлем жасады. 1993 жылы Жапония үкіметі соғыс кезіндегі бордельдердің бар екенін ресми мойындады және құрбандарға ақшалай көмек көрсету және ресми кешірім хаттарын беру үшін Азия әйелдерінің жеке қорын құрды. 2007 жылдың шілдесінде АҚШ Өкілдер палатасы Жапонияны Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әйелдерді сексуалдық құлдыққа мәжбүрлегені үшін кешірім сұрауға шақыратын міндетті емес резолюцияны қабылдады. Бұл резолюцияны үшінші буын жапон-американдық Майк Хонда (D CA) демешілік етті. 2007 жылдың 13 желтоқсанында Еуропалық парламент Жапония үкіметінен Жапонияның әскери сексуалдық құлдық жүйесінің құрбандарына кешірім сұрауын талап ететін резолюцияны қабылдады. Бұл резолюция 57 парламент мүшесінің 54-інің қолдауымен қабылданды. 2015 жылдың 28 желтоқсанында Жапония премьер-министрі Синдзо Абэ мен Оңтүстік Корея президенті Пак Кын Хе дауды шешу бойынша ресми келісімге келді. Жапония аман қалған құрбандарды қолдау үшін 1 миллиард иен (9,7 миллиард вон; 8,3 миллион доллар) төлеуге келісті, ал Оңтүстік Корея мәселе бойынша Жапонияны сынаудан бас тартып, Сеулдегі жапон елшілігі алдындағы құрбандарды еске алуға арналған ескерткішті алып тастауға келісті. Бұл туралы Жапонияның сыртқы істер министрі Фумио Кишида Сеулдегі әріптесі Юн Бён Семен кездескеннен кейін, ал Абэ Гын Хеге телефон арқылы қоңырау шалып, Жапонияның бұрынғы кешірім сұрауын қайталады. Оңтүстік Корея үкіметі қартқылық әйелдерге арналған қорды басқарады. Бұл келісім бұрынғы қылық әйелдерінің көпшілігі (сол кездегі 47-ден 36-сы) тарапынан қолдау тапты және олар төлем алды. Алайда, Мун Чжэ Ин президенттік сайлау кампаниясында келісімге қарсы сынды қолданып, Жапонияның әскери сексуалдық құлдығы үшін дайындалған әйелдерге арналған Корея кеңесі сияқты белсенді топтың қолдауына ие болды. Бұл кеңес келісімді сынап, әйелдерді төлемді қабылдамауға көндірді. Мун Чжэ Ин президент болғаннан кейін Оңтүстік Корея үкіметі "қылық әйелдер" мәселесін екі ел арасындағы дау ретінде сақтап қалуға шешім қабылдады, 2015 жылғы келісімді жоққа шығарып, 2016 жылдың шілдесінде құрылған және келісімді қаржыландыруға арналған Жапония қаржыландырған қылық әйелдер қорын 2018 жылдың 21 қарашасында жапты. 2020 жылы бұрынғы қылық әйел Ли Ён Су Жапонияның әскери сексуалдық құлдығы үшін дайындалған әйелдерге арналған Корея кеңесін және кеңестің бұрынғы төрағасы Юн Ми Хянгты қаражатты дұрыс пайдаланбау және жемқорлыққа қатысты айыптады. Кейбір газеттер кеңес пен Юн Ми Хянгты Жапонияны сынау арқылы мәселені күшейткені және бұрынғы қылық әйелдерін пайдаланғаны үшін сынға алды, олар дауды шешуге және бұрынғы қылық әйелдеріне көмектесуге тырысып жатқандарын айтса да.
Жапон премьер-министрлерінің Ясукуни ғибадатханасына сапары
Ясукуни ғибадатханасы – соғыста қаза тапқан жапондық қарулы күштердің мүшелерін еске алуға арналған синтоизм ғибадатханасы. Ол Мейджи дәуірінде Жапония үшін опат болғандардың денелерін сақтау үшін құрылған ескерткіш ретінде салынған. Ғибадатханада 1941-1944 жылдар аралығында Жапонияның премьер-министрі және армия министрі болған Хидеки Тоджо (東条英機) мен 1978 жылдан бастап тағы 13 А класындағы соғыс қылмыскерінің денелері сақталған. Ясукуни ғибадатханасы қырқыс даулардың ортасында тұр, онда 1043 жапон және 23 корейлік В және С класындағы соғыс қылмыскерлері, сондай-ақ 14 жапондық А класындағы соғыс қылмыскерлері үшін ескерткіштер бар. Ясукуни ғибадатханасында құрметпен жатқан қаза тапқандардың арасында осы соғыс қылмыскерлерінің болуы себепті, қытай және оңтүстік кореялықтар Ясукуниге жасалған сапарларды соғыс кезеңі үшін кешірім беру ретінде қарастырады. Ясухиро Накасоне мен Рютаро Хашимото 1986 және 1996 жылдары Ясукуни ғибадатханасына барып, Жапонияның премьер-министрі ретінде құрмет көрсеткендігі Корея мен Қытай тарапынан күшті қарсылық тудырды. Джуничиро Коидзуми премьер-министр қызметінің кезеңінде ғибадатханаға алты рет барып, құрмет көрсетті, алғашқы сапары 2001 жылдың 13 тамызында болды, ол «Жапонияны қорғау кезінде қаза тапқан әскери қызметшілерге құрмет көрсетіп отырмын» деді. Бұл сапарлар Жапонияның көршілерінен, әсіресе Қытай мен Оңтүстік Кореядан қатаң айыптаулар мен наразылықтарға әкелді. Нәтижесінде екі елдің басшылары Коидзумимен кездесуден бас тартты және 2001 жылдың қазанынан бастап Қытай мен Жапония басшылары, ал 2005 жылдың маусымынан бастап Оңтүстік Корея мен Жапония басшылары арасында өзара сапарлар тоқтатылды. Оңтүстік Корея президенті Ро Му Хён 2008 жылға дейін Оңтүстік Корея мен Жапония арасындағы барлық саммит келіссөздерін тоқтатты, содан кейін ол лауазымынан кетті. Бұрынғы премьер-министр Синдзо Абэ ғибадатханаға бірнеше рет барды, соңғы сапары 2013 жылдың желтоқсанында болды.
Ұлттық тарихшылық
Көптеген антропологтар мен тарихшылар Жапонияның көршілері – Қытай мен Кореямен, сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс Азиямен тарихи түрде белсенді қарым-қатынаста болғанын мойындайды. Осы көрші елдердің арасында қытай мәдениеті Кореяның үш патшалығы арқылы Жапонияға келді. Жапон және корей халықтары тығыз байланысты этностық, мәдени және антропологиялық тарихты бөліседі; Жапония мен Кореяның ұлтшыл ғалымдары арасындағы даудың бір мәселесі – қай мәдениет алғаш пайда болды және осылайша екіншісінің түп-тамыры саналады. Қазіргі тарих зерттеулері де келіспеушіліктерге толы. Оңтүстік Кореяда «тарихи тазалау» (hangul=내역(과거)청산) туралы кең талқылаулар Жапон отаршылдық билігімен ынтымақтасқандарды анықтауға және айыптауға бағытталған. Солтүстік Кореяда сонгбун жүйесі арқылы азаматтардың туыстары немесе ата-бабалары ынтымақтасқандығы үшін жазаланады. Ал Жапонияның Білім, мәдениет, спорт, ғылым және технология министрлігі (MEXT) жапон мектептері таңдауы үшін тарих оқулықтарының мазмұнын қарап, бекітеді. Шетелдік ғалымдар, сондай-ақ көптеген жапон тарихшылары кейбір бекітілген оқулықтардың саяси бағытталғандығы мен фактілердегі қателіктерді сынады. 2001 жылдың сәуір айында Жапон тарих оқулықтарын реформалау қоғамының (JSHTR) оқулығы тексеруден өткеннен кейін Оңтүстік Корея үкіметі, Оңтүстік Корея мен Жапонияның 59 үкіметтік емес ұйымы және бірқатар жапон мұғалімдер одағы, оқулықтағы жапон империясының соғыс қылмыстарына – әсіресе, құрбан болған әйелдерге және Нанкиннің зорлануына қатысты мәліметтердің жоқ екендігіне наразылық білдірді. Цукурукайдың оқулығы жалпы саудада алты жүз мың дана сатылса да, оны жапон мектептерінің 0,39% -дан азы қолданды. 2010 жылы JSHTR-дің тағы бір оқулығы тексеруден өтіп, Jiyusha (自由社) баспасынан жарық көрді.
Жапонияға қолдау білдірген серіктестерді шығару
Кореяда жапондық отарлық үкіметке жұмыс істеген немесе олармен байланысы болған деп есептелетін адамдар сынға ұшырайды. Азаматтық ұйымдар жапондықтармен ынтымақтасқандардың тізімін жариялайды (Чхинильпа қараңыз). Бұл тізім жапондықтарға жақын болғандарды анықтау үшін қолданылады және корей халқы тізімдегі адамдардың қабірлерін іздеп, қиратуға тырысады. Корея үкіметі 2005 жылы жапондықтармен ынтымақтасқандардың мүлкін қайтару және олардың ұрпақтарына тиесілі жерлер мен мүлікті мемлекеттік меншікке алу туралы арнайы заң қабылдап, бұл қозғалысты күшейтті.
Тарихқа қатысты әртүрлі көзқарас туралы дау
Көптеген мәселелер мен білімдерінің нәтижесінде, жапондықтар мен корейлердің тарихқа қатысты көзқарастары әртүрлі болып келеді. Екі көзқарас бөліктері кейде тарихи фактілерге емес, фильмдер мен романдардағы образға негізделген.
Лианкурт таулары
Лианкорт таулары, корей тілінде Докдо (독도, 獨島; "жеке арал") және жапон тілінде Такесима (竹島; "бамбук аралы") деп аталады, Жапон теңізіндегі шағын аралдар тобы. Олардың иелігіне қатысты Оңтүстік Корея мен Жапония арасында дау бар. Аралдардың төңірегінде құнды балық аулау алаптары және ықтимал метан клатратының мол қоры бар. Аумақтық дау – ұлтшылдық керішіліктердің маңызды себебі. Оңтүстік Корея үкіметінің заңдылығының бір бөлігі солтүстікте Солтүстік Кореядан, ал оңтүстікте Жапониядан Оңтүстік Кореяны қорғау қажеттігіне негізделгендіктен, бұл мәселе ұлтшылдық сезімдерді қоздырады. Кореялық туристер ұлттық бірлік таныту үшін қашық, құнарсыз аралға сапар шегеді.
Цусима
Кореялықтардың шағын тобы бұл аралды Кореяға тиесілі деп мәлімдейді, бірақ Оңтүстік Корея үкіметі мұндай талап қоймайды. Жапон тілінде "Цусима", корей тілінде "Даэмадо" деп аталатын бұл арал ежелгі заманнан бері қытай тарих кітаптарында Жапонияның аумағы ретінде тіркелген. Бұл арал, Цусима провинциясы ретінде, Нара дәуірінен бастап жапон үкіметтері тарапынан басқарылып келген. Гомер Хулберттің сөзіне сәйкес, бұл арал Кореяның Үш Патшалығының бірі – Силланың тәуелділігінде болған. Дегенмен, 1145 жылы жазылған корей тарих кітабы "Самгук Саги" бойынша Цусима біздің эраның 400 жылынан бастап жапондықтардың билігінде болған. 15 ғасырда Чосон патшасы Седжонг аралға әскер жіберіп, Корея үкіметіне салық төлеуді талап еткеннен кейін оны басып алды. 1948 жылы Оңтүстік Корея үкіметі "тарихи дәлелдерге" сүйене отырып, аралды Оңтүстік Кореяға беруді ресми түрде талап етті. Бірақ бұл талап 1949 жылы SCAP тарапынан қабылданбады. 1951 жылдың 19 шілдесінде Оңтүстік Корея үкіметі Жапониямен бейбіт келісім шарты бойынша келіссөздер аясында Цусимаға қатысты бұрынғы талабынан бас тартты. 2010 жылы Оңтүстік Корея парламентінің 37 депутаты Цусимаға қатысты Кореяның аумақтық талаптарын зерттеу және осы мәселені жұртшылыққа жеткізу үшін форум құрды. Олар Цусиманың корей тарихының бір бөлігі екенін және аралдағы адамдардың корей халқымен тығыз байланыста екенін айтты. Цусима қаласының қазіргі мэрі Ясунари Такарабе Оңтүстік Кореяның аумақтық талабына қарсы: "Цусима әрқашан Жапонияның бөлігі болды. Олардың қате тарихи түсініктерін түзеп алуын қалаймын. Ол (Үш Патшалықтың қытай жазбаларындағы Вэй кітабының 30-томының бір бөлімі) Ва (Жапония) құрамында есілген, және ол ешқашан Оңтүстік Кореяның аумағы болған емес, сондай-ақ бола да алмайды".
Жапон теңізінің атаулары туралы дау
Бұл су айдынының халықаралық атауына қатысты дау бар. Жапония "Жапония теңізі" (日本海) атауы 18-шы ғасырдың соңынан 19-шы ғасырдың басына дейін көптеген еуропалық карталарда қолданылғанын, және бүгінгі күні де көптеген карталарда осы атау сақталып келе жатқанын көрсетеді. Дегенмен, Солтүстік және Оңтүстік Корея үкіметтері Жапонияның "Жапония теңізі" атауын қолдануға ынталандырғанына наразылық білдірді, ал Корея Жапон империясының кеңею кезеңінде сыртқы саясатын тиімді бақылаудан шығарды. Оңтүстік Корея "Шығыс теңізі" немесе "Кореяның Шығыс теңізі" (hangul=동해) атауы бұл теңіздің ескі еуропалық карталарында ең көп кездесетін атаулардың бірі болғандықтан, "Жапония теңізі" атауының орнына (немесе кемінде оның қатар қолданылуы керек) деп санайды. Жапония Батыс елдерінің 1860 жылға дейін, яғни 1894 жылғы Бірінші Қытай-Жапон соғысынан кейін Кореяның сыртқы саясатына жапондық ықпал күшейгенге дейін оны "Жапония теңізі" деп атағанын мәлімдейді. Сонымен қатар, Жапония негізгі атаудың Сакоку кезеңінде, яғни Жапонияның шетелмен байланысы өте шектеулі болған кезде пайда болғанын, сондықтан атау туралы шешімдерге Жапонияның әсер ете алмайтынын айтады. 1929 жылы Халықаралық Гидрографиялық Ұйымның "Мұхиттар мен Теңіздер Шекаралары" еңбегі "Жапония теңізі" атауын қолданды, бұл кейіннен Біріккен Ұлттар Ұйымы сияқты басқа да ресми халықаралық құжаттарға әсер етті. Оңтүстік Корея Кореяның 1929 жылы жапондықтар тарапынан оккупацияланғанын және наразылық білдіруге халықаралық дауысы болмағанын мәлімдейді.
Жапондық саясаткерлердің отаршылдық билікке қатысты мәлімдемелері
1950 жылдан бері Жапонияның көптеген танымал саясаткерлері мен шенеуніктері Кореядағы жапон отаршылдық үкімшілігі туралы мәлімдемелер жасады, бұл корей-жапон қарым-қатынастарында наразылық тудырып, дипломатиялық дау-жанжалдарға әкелді. Бұл мәлімдемелер корейлер арасында жапонияға қарсы сезімдерге және жапондықтардың отаршылдық үкімшілігі үшін кешірім сұрауының шынайы емес және осы мәлімдемелерден кейін елессіз қалды деген кең таралған пікірге себеп болды. 1953 жылы Жапония мен Корея арасындағы келіссөздер барысында жапондық өкілдердің бірі Каничиро Кубота: «Жапон отаршылдығы Корея үшін пайдалы болды. Кореяның қалған бөлігін басқа елдер отарлаған болар еді, бұл жапондық заңдардан гөрі қатаң ережелерге әкелген болар еді» деді. Көптеген корейлер бұл сөзді Кореядағы отаршылдық үкімшілігі туралы жапон саясаткерлері жасаған алғашқы бейпілділік мәлімдемесі деп санайды. 1997 жылы сол кездегі Өкілдер палатасының мүшесі және бұрынғы Жапония премьер-министрі Синдзо Абэ: «Көптеген, т.б. «қызық әйелдер жүйесінің құрбандары» деп аталатындар жалғаншы. Кореяда бұрыннан әйелдердің жыныстық қызметпен айналысуы қалыпты жағдай еді, өйткені елде көптеген борделдер болған» деді. 2003 жылдың 31 мамырында ішкі істер және коммуникациялар министрі, кейін премьер-министр болған Таро Асо «корейлер жапон отаршылдық кезеңінде жапондық есімдерге (創氏改名) өзгеруді қалаған» деді. 2003 жылдың 28 қазанында Токионың сол кездегі губернаторы Шинтаро Исихара: «Корея мен Жапонияның қосылуы корейлердің таңдауы болды, кінәлілер – корейлердің ата-бабалары» деді. Хидеказ Химаруя жазған «Хеталия: Axis Powers» атты сатиралық анимациялық сериал Кореядан келген көптеген наразылықтардан кейін Жапонияның Kid Station телеарнасында көрсетілуіне тыйым салынды. Наразылықтарда Кореяны бейнелейтін кейіпкер корей халқын қорлап, дұрыс бейнелемейтіні айтылды. Бұл, корей кейіпкері анимациялық сериалдың бірде-бір эпизодында пайда болмаса да, веб-комикс нұсқаларында кездеседі. Анимация әлі де мобильді желілер мен интернет арқылы таратылуда.
Солтүстік Корея жапондық азаматтарды ұрлап әкетті
1977 жылы 15 қарашада Ниигата қаласының 13 жасар жасөспірім қызы, Мегуми Йокота Солтүстік Корея тарапынан ұрланып әкетілді. Одан бөлек, Солтүстік Корея агенттері көптеген басқа да жапон азаматтарын ұрлады. 2002 жылы Солтүстік Корея 1970 және 1980 жылдары Жапониядағы АҚШ әскери базаларына тыңшылар жіберу үшін 13 жапон азаматын ұрлағанын мойындады. Бес адам босатылды, бірақ Солтүстік Корея үкіметі сегіз адамның қаза болғанын мәлімдеді. Жапония олардың мәйіттерін қайтаруды талап етуде. Дегенмен, Жапония үкіметі Солтүстік Кореяда әлі де ұрланған жапон азаматтарының тұтқында екеніне сенімді. Солтүстік Кореяның ресми мәлімдемесіне сәйкес, мәселе шешілген. Солтүстік Кореяның көптеген оңтүстік кореялықтарды да ұрлағандығына байланысты, Оңтүстік Корея мен Жапония азаматтарын қайтару үшін бірлесіп күш жұмсады. Мәселе әлі де шешілмеген, бірақ Жапония Солтүстік Кореямен қарым-қатынасты жақсарту үшін өз азаматтарының тағдыры туралы түсінік беруді шарт етіп қойды.
Жапон өркениетінің алғашқы кезеңдеріндегі корей ықпалы
Археологиялық деректер Корея түбегінің тарихи түрде байланыс жолдарының тоғысқан жері болғанын көрсетеді. Ұзақ мерзімді қарым-қатынас тарихының бөлігі ретінде, Корея арқылы бірнеше маңызды қытай мәдениеті мен технологиялық жаңалықтары Жапонияға жеткен. Бірнеше тіл білімі теориялары да осыған ұқсас тұжырымдар айтады. Осы теориялар бойынша, дымқыл күріш егу, жаңа керамика стилі, металлургия және жазу өнері сияқты тәжірибелер Қытай мен Кореядан енгізілген. Буддизм алғаш рет Кореяның Бэкже мемлекетінен Жапонияға келген, бірақ жапон буддизмінің кейінгі дамуына негізінен Қытай әсер еткен. Мұнай қағазынан жасалған қолшатыр сияқты, қазір Жапонияның дәстүрлі мәдени мұрасына айналған басқа да мәдени артефакттардың Корея арқылы келгеніне сеніледі. Бэкжеден шыққан корейлік принц Аса, принц Шотокудың ұстазы болған. Император Канмудың анасы Такано но Ниигаса корей тегінен шыққан, және император Акихито 2001 жылғы баспасөз конференциясында осы фактіні мойындады. Жапонияның ерте тарихынан сақталған көптеген ұлттық қазыналар, мысалы Корю-джи мүсіндері, корей үлгілеріне негізделген немесе Кореяда жасалған. 1976 жылы Жапония б.з.д. 2-ғасырға жататын Нара префектурасындағы Госаси қабірінің зерттелуіне барлық шетелдік археологтардың қатысуын тоқтатты, бұл қабір императрица Дзингудің соңғы бейіті деп саналады. 2008 жылы Жапония шетелдік археологтарға бақыланатын, шектеулі қол жеткізуге рұқсат берді, бірақ халықаралық қауымдастықта әлі де көптеген жауапсыз сұрақтар бар. National Geographic News басылымында хабарланғандай, "агенттік қабірлерге кіруді шектеуде, себебі шенеуніктер қазба жұмыстары "таза" императорлық әулет пен Корея арасындағы туыстық байланысты ашады деп қорқады, немесе кейбір қабірлерде патшалық қалдықтар мүлдем жоқ болуы мүмкін."
Жапон өнімдерінің плагиаты
Оңтүстік Корея жапон өнімдерін ұрлықпен көшіруде айыпталып отыр. 2007 жылы K-pop әншісі Айви өзінің музыкалық видеоларының бірінде жапондық «Final Fantasy VII: Advent Children» видео ойынының киноға бейімделуіндегі бір көріністі көшіргені үшін айыпталды. Сот «видеоклиптің көп бөлігі фильмдегі көріністерге көзге түсетіндей ұқсайды» деп, оны телеарналарда көрсетуге тыйым салды.
Зайничи корейлері
Кореялықтар Жапонияда тұратын шетелдіктердің үшінші ең ірі тобы болып табылады, қытайлықтардан, филиппиндіктерден және бразилиялықтар мен перуандықтардан кейін. Жапонияда этникалық санақтар өткізілмейді, сондықтан осы және басқа иммигранттар, сондай-ақ өздерінің жеке есімдерін сақтайтын тарихи топтар – Рюкюлықтар, Айнұлар және аралас нәсілді жапондықтар есепке алынбайды. Сондықтан Ямато халқының құрамы 98,5% деп көрсетілген мәліметтер күмәнді. Зайничи (在日) корейлері – қазіргі уақытта Жапонияда тұратын этникалық корейлер. Олардың көпшілігі екінші, үшінші немесе төртінші буын өкілдері және жапон азаматтығына өткен жоқ. Жапон заңнамасы бойынша, Жапония азаматы болу үшін басқа елдің азаматтығынан бас тарту қажет. Кейбіреулері Кореяны жапондықтар басып алған кезеңде Жапонияға көшіп келсе, ал енді біреулері жапондықтар басып алғаннан кейін болған Корея соғысынан қашу үшін заңсыз жолмен кірді. Олар Сан-Франциско бейбіт шартына қол қойылғаннан кейін жапон азаматтығынан айырылды, ол Кореяны жапондық билік астынан шығарды. Оңтүстік және Солтүстік Корея жеке мемлекеттерге айналғаннан кейін олардың туған елі болмай қалды. Зайничи қауымдастықтары Солтүстік немесе Оңтүстік Кореяға (Чонгрион және Миндан) жататындығына қарай бөлінеді. Жапонияның Ұлттық полиция агенттігінің мәліметтері бойынша, 20-дан астам ұйымдасқан қылмыстық топтардың тізіміндегі шағын синдикаттардың екі-үш жетекшісі этникалық корейлер болуы мүмкін. Уторо ауданы, бұрынғы корейлік мәжбүрлі еңбекшілер мен олардың отбасыларының этникалық аймағы, корейлерге қарсы сезімге ұшырады. 2022 жылы корейлерге деген жеккөрушілікпен тудырылған жапондық ер адам аймақтағы үйге өрт қойды. Одан да жақсысы, Жапонияның телекоммуникациялық гиганты SoftBank компаниясының бас директоры және бизнесмен Масаёси Сон (Сон Чжон Уй) – зайничи тегінен шыққан. Сонымен қатар, Жапонияның бейсболшылары мен жекпе-жек шеберлерінің арасында зайничи корейлері де болды, мысалы, Рикидозан (Ким Син Рак), Мас Ояма (Чой Ён Уй), Исао Харимото (Джанг Хун) және Масаичи Канеда (Ким Кён Хон). Кемсітуден сақтану үшін кейбір зайничи корейлері жапон есімдерін қабылдады. Алайда, бүгінде Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы қарым-қатынас жақсарғандықтан, өз тегін жасырмай, белсенді өмір сүретін зайничи корейлері немесе бұрынғы зайничи корейлері көп, мысалы, Акутагава сыйлығының иегері, драматург Ю Мири және корей тегінен шыққан жапон футболшысы Таданари Ли (Ли Чун Сун).
Кимчи экспорты
1990 жылдары Кореяның дәстүрлі тағамы саналатын кимчи сатуға байланысты дау туды. Кимчиге деген танымалдық артып, оның тұтыну мен өндірісі де кеңейді. Бірақ корей өндірушілері жапон кимчисінің түбегейлі түрде өзгеше екенін, яғни жапон өндірушілері көбінесе ашыту процесін өткізбей, әртүрлі қоспалар арқылы дәмін имитациялайтынын айтты. Оңтүстік Корея өндірушілері бұл өнімнің нағыз кимчи емес екенін, ал жапон өндірушілері оны жергілікті тұтынушылардың талғамына бейімдеу үшін өзгерткенін мәлімдеді. 2000 жылы Оңтүстік Корея ұлттық тағам агенттіктеріне консультация беретін халықаралық тағам стандарттарын әзірлеуші Codex Alimentarius ұйымының өкілдеріне кимчиді дәстүрлі корей әдісімен жасалған өнім деп ресми түрде тану үшін ықпал етуді бастады. 2001 жылы Codex Alimentarius кимчини "тұздалған напа капустасын және дәмдеуіштерді негізгі ингредиент ретінде пайдаланатын, төмен температурада сүт қышқылының өндірілуімен ашытылған тағам" деп анықтайтын ерікті стандарт жариялады, бірақ ашытудың минималды мерзімін көрсетпеді және қоспалардың қолданылуын шектемеді.
Жапондық теңіз өнімдеріне тыйым салу
2013 жылдан бастап Оңтүстік Корея Фукусима Бірінші атом электр станциясының апатынан туындаған радиоактивті ластану қаупіне байланысты Жапониядан импортталатын барлық теңіз өнімдерін импорттауға тыйым салды. Тыйым Фукусима мен Жапонияның тағы жеті префектурасына қатысты. Жапон үкіметі Оңтүстік Кореяның тыйым салу шешіміне күшті қарсылық білдіріп, елдің балық шаруашылығы өнімдерінің тұтынуға қауіпсіз екенін, қатаң тексеру шаралары қолданылып жатқанын мәлімдеді. Бұл тыйым Жапонияны мәселені ДСҰ-ның дауларды шешу жүйесіне беруді қарастыруға итермеледі. 2019 жылдың сәуірінде ДСҰ тыйымды қолдады.
Сауда қақтығысы
2018 жылдың қазан және қараша айларында Корея Жоғарғы соты мен елдің көптеген жоғары соттары Mitsubishi Heavy Industries, Nachi Fujikoshi Corporation және Nippon Steel сияқты көптеген жапон компанияларын Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде әділетсіздікке ұшыраған және заңсыз түрде жұмысқа тартылған оңтүстік кореялықтардың отбасыларына өтемақы төлеуге міндеттеді. Бұл шешім жапон үкіметін ашуландырды, олар бұл мәселе екі елдің қарым-қатынасын қалыпқа келтіру жөніндегі 1965 жылғы келісім арқылы реттелгенін мәлімдеді. Жапон үкіметі, жауап ретінде, 2019 жылдың 1 шілдесінде Оңтүстік Кореяның жартылай өткізгіш өнеркәсібі үшін маңызды химиялық экспортты – мысалы, фторсутекті, резист және фторланған полиимидті – шектеуге ұйырды. Жапон үкіметінің мәлімдемесінше, бұл шектеулер Оңтүстік Кореяның жапондық экспорттық бақылау қауіпсіздік регламенттеріне сәйкес келмеуіне байланысты енгізілді. Алайда, Оңтүстік Корея жапон үкіметінің бұл талабын жоққа шығарып, бұл қадамды «экономикалық кек алу» деп бағалады.
Коронавирус пандемиясы
2020 жылы коронавирус пандемиясы Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы дипломатиялық қатынастарды нашарлатты. Оңтүстік Корея, Жапония Кореядан вирус таралуын шектеу мақсатында саяхаттарға шектеулер мен карантин шараларын енгізгеннен кейін, Жапонияның "белгісіз және жайлап жүретін карантин шараларын" сынады.
Фукусима Дайичи АЭС-інен радиоактивті суды шығару
Жапонияның 2021 жылғы сәуірде Фукусима қалдық суларын босату туралы шешімі екі ел арасындағы жаңа шиеленіс ошағына айналды. Жапония жоспарларын жариялағаннан кейін Оңтүстік Корея үкіметі дереу бұл шешімді айыптап, Сеулдегі жапон елшісін шақырып, қатаң наразылық білдірді. Жапонияның шешімі салдарынан бүкіл елде азаматтық наразылықтар өршиді. Оңтүстік Корея үкіметі Жапонияға қарсы заңдық шаралар қолдануды қарастырып жатыр, ал Оңтүстік Кореяның түрлі азаматтық топтары мен ұйымдары да осы мүмкіндікті қарастыруда. Сонымен қатар, Оңтүстік Корея АҚШ, Дания және басқа G7 елдері сияқты елдердің бұл мәселеде қолдауын алу үшін ынтымақтастыққа ұмтылуда. 2021 жылғы маусымда Оңтүстік Корея парламенті Жапонияның қалдық суларды шығару жоспарын айыптайтын резолюцияны қабылдағаннан кейін дау одан әрі ушықты, бұл резолюция саяси спектрдің барлық өкілдерінің қолдауына ие болды.