Солтүстік Американың түркия құсы

Кіріспе

Солтүстік Америкаға тән түркилер түрі. Жабайы түрки (Meleagris gallopavo) – Солтүстік Америкада өсетін таулы аң құсы, қазіргі күріштердің екі түрінің бірі және Galliformes қатарының ең ауыр өкілі. Ол үй түркиінің атасы болып табылады, ол бастапқыда Мексиканың оңтүстігіндегі жабайы түркиінің бір түрінен шыққан (оқшау түркиімен туыс емес).

Сипаттама

Ересекті еркек (том немесе gobbler) әдетте салмағы мен ұзындығы бойынша өлшенеді. Ересекті аналық (құйрық) әдеттегіден кішірек және ұзын. Ұлттық жабайы түйеқұс федерациясының мәліметінше, еркек түйеқұстың орташа салмағы және аналық түйеқұстың орташа салмағы . Рекордтық салмақтағы ересекті жабайы түйеқұс, федерация мәліметінше, салмағы , ал том түйеқұстардың салмағынан асып түсуі жиі кездеспесе де сирек емес. Қанаттары салыстырмалы түрде кішкентай, бұл галлиформдықтарға тән, ал қанаттарының ұзындығы қанаттың қоңырауынан бастап құрайды. Жабайы түйеқұстың табан сүйегі өте ұзын және берік, ал құйрығы да салыстырмалы түрде ұзын, толық өскен жабайы түйеқұстардың аяқтары ұзын, қызғылт сарыдан сұрғылт жасылға дейін болады. Әр аяқтың үш алдыңғы саусағы бар, ал бір саусағы қысқа, артқа қараған; аталардың төменгі аяқтары артында тікенектері болады, олар басқа аталармен күресу үшін қолданылады. Дененің қауырсындары әдетте қараңғы және қоңыр, кейде күлгін-қоңыр, жалпы, мысқылы жылтырмен, бұл үлкен еркектерде күрделірек болады. Ересектерде үлкен, қауырсынсыз, қызғылт бас және қызыл жұтқыншақ болады, ал жұтқыншақ пен мойында қызыл шұбарлар болады. Басында ерекше ет тәрізді өскіндер бар, оларды карункула деп атайды, олар құстарды бір-бірінен тануға көмектеседі. Томдар қозғанда, жұтқыншақтағы ет тәрізді жапырақ (snood деп аталады) кеңейеді, сондай-ақ бас пен мойынның жалаңаш терісі қызыл түске енеді, қан ағыны күшейеді. Ересектердің құйрық қауырсындарының ұзындығы бірдей, ал жас түйеқұстардың құйрық қауырсындарының ұзындығы әр түрлі. Аталықтарда ұзын, қара, желпуіш тәрізді құйрық және жылтыр қола қанаттары болады. Галлиформдардың көптеген басқа түрлері сияқты, түйеқұстар да жыныстық диморфизмге ие. Аталық аналықтан айтарлықтай үлкен, ал оның қауырсындарында қызыл, күлгін, жасыл, мыс, қола және алтын түстерінің көлденеңі болады. Етеккір безі (уропигиалдық без) де аталықтарда аналықтарға қарағанда үлкен. Басқа көптеген құстардан айырмашылығы, оларды белгісіз функциясы бар бактериялар (Corynebacterium uropygiale) отарлайды. Аталықтарда әдетте кем дегенде бір "сақал" болады, ол кеуде ортасынан өсетін қалың, жүнді жіпшелерден (мезофилоплюма) тұрады. Сақал түйеқұстың өмірі бойы үнемі өседі, ал бір жасар аталықтың сақалына дейін жетеді. Басты қанат қауырсындарында ақ жолақтар болады. Түйеқұстарда шамамен 5000-ден 6000-ға дейін қауырсын болады. Жас аталықтарды джек деп атайды; джек пен томның айырмашылығы - джектердің өте қысқа "сақалдары" және ортасында ұзын қауырсындары бар құйрық желпуіштері болады. Томның құйрық қауырсындарының ұзындығы біркелкі. Әдетте су құстарына қарағанда жеңіл болса да, түйеқұс Солтүстік Америкадағы кез-келген құстың ең ауырлығынан екінші орында тұр, кейіннен кернейші қарға (Cygnus buccinator) келеді. Алайда, орташа салмағы бойынша, басқа да бірнеше американдық құстар түйеқұстың орташа салмағынан асып түседі, соның ішінде американдық ақ пеликан (Pelecanus erythrorhynchos), тундралық қарлығаш (Cygnus columbianus columbianus), құрып кету қаупі төнген Калифорния кондоры (Gymnogyps californianus) және ақ журавль (Grus americana). Олар шатырдың астынан ұшып, тұрақ табады. Олар әдетте жерге жақын ұшып, 400 м-ден аспайды. Жабайы түйеқұстардың көзі өте жақсы, бірақ түнде көру қабілеті нашар. Олар жыртқыш аңды кеш байқайды. Түс түскенде түйеқұстардың көпшілігі ағаштарға қарай беттеп, жерден жоғары ұя салады: түнде аң аулайтын жыртқыш аңдарға ұрынудан гөрі, оларда көптеп ұйықтау қауіпсіз. Жабайы түйеқұстар көшпейтіндіктен, олардың мекендейтін аймақтарында, мысалы, Солтүстік-Шығыс, Роки таулары, Канаданың көп бөлігі және Орта Батыс, бұл құстың үлкен қылқан жапырақты ағаштарды таңдап алуды үйренуі өте маңызды, онда олар бұтақтарға ұшып, қарлы дауылдан қорғана алады.

An adult male (tom or gobbler) normally weighs from and measures in length. The adult female (hen) is typically much smaller at and is long. Per two large studies, the average weight of adult males is and the average weight of adult females is The record sized adult male wild turkey, according to the National Wild Turkey Federation, weighed , with records of tom turkeys weighing over uncommon but not rare. The wings are relatively small, as is typical of the galliform order, and the wingspan ranges from The wing chord is only The bill is also relatively small, as adults measure in culmen length. The tarsus of the wild turkey is quite long and sturdy, measuring from The tail is also relatively long, ranging from
Fully grown wild turkeys have long, reddish yellow to grayish green legs. Each foot has three front toes, with a shorter, rear facing toe; males have a spur behind each of their lower legs, used to spar with other males. The body feathers are generally blackish and dark, sometimes gray brown, overall, with a coppery sheen that becomes more complex in older males. Mature males have a large, featherless, reddish head and red throat, with red wattles on the throat and neck. The head has fleshy, unique growths called caruncles, which may be used to identify certain birds from one another. When toms are excited, a fleshy flap on the bill (called a snood) expands, and this, the wattles and the bare skin of the head and neck all become red with enhanced flow of blood to the head. Tail feathers are of the same length in adults but of different lengths in juveniles. Males have a long, dark, fan shaped tail and glossy, bronze wings. As with many other species of Galliformes, turkeys exhibit strong sexual dimorphism. The male is substantially larger than the female, and his feathers have areas of red, purple, green, copper, bronze, and gold iridescence. The preen gland (uropygial gland) is also larger in males compared to females. In contrast to the majority of other birds, they are colonized by bacteria of unknown function (Corynebacterium uropygiale). Males typically have at least one "beard", a tuft of coarse hair like filaments (mesofiloplumes), growing from the center of the breast. Beards grow continuously during the turkey's lifespan and a one year old male has a beard up to long. The primary wing feathers have white bars. Turkeys have approximately 5,000 to 6,000 feathers. Juvenile males are called jakes; the difference between jakes and toms is that jakes have very short "beards" and tail fans with longer feathers in the middle. The tom's tail fan feathers are uniform in length. Despite usually being rather lighter than waterfowl, the turkey has the second highest maximum average weight of any North American bird, after the trumpeter swan (Cygnus buccinator). By average mass, however, several other American birds surpass the mean weight of the turkey, including the American white pelican (Pelecanus erythrorhynchos), the tundra swan (Cygnus columbianus columbianus), the endangered California condor (Gymnogyps californianus), and whooping crane (Grus americana). they may fly beneath the canopy top and find perches. They usually fly close to the ground for no more than 400 m (a quarter mile). Wild turkeys have very good eyesight, but their vision is very poor at night. They will generally not see a predator until it is too late. At twilight most turkeys will head for the trees and roost well off the ground: it is safer to sleep there in numbers than to risk being victim to predators who hunt by night. Because wild turkeys do not migrate, in snowier parts of the species's habitat like the Northeast, Rockies, much of Canada, and the Midwest, it is very important for this bird to learn to select large conifer trees where they can fly onto the branches and shelter from blizzards.

Әндіктер

Жабайы түйеқұстардың көптеген дауыстары бар: жиналу шақыруы, құрлы қағу, қарапайым сыңсыру, мырмыңдау, сыңсыру және мырмыңдау, сыңсыру, кескіш дауыс, қозған сыңсыру, ұшу кезіндегі күлкі, ағаштан шақыру, "ки-ки" жүгіру және "пут" дауысы. Көктемнің басында бір жастан асқан еркектер, және кейде бір жастан кіші еркектер, өздерін ұрғашыларға және бәсекелес еркектерге хабарлау үшін құрлы қағады. Жабайы түйеқұстың құрлы қағуы бір шақырымға дейін естіледі. Еркектер сонымен қатар төс қапшығындағы ауаның қозғалысынан туындайтын, дала бүркітінің дауысына ұқсас, төмен дыбысты "барабан" тартқандай дыбыс шығарады. Оған қоса, олар "сілекей шашу" деп аталатын дыбыс шығарады, ол осы ауа қапшығынан күшті ауа шығару болып табылады.

Азық-түлік жинау

Жабайы түйеқұстар - бәсекелес жейтін жануарлар, олар жем іздеу үшін жерде шолады немесе тамақтану үшін бұталар мен кішкентай ағаштарға өрлейді. Олар емен, жаңғақ, гиккори, пиньон және т.б. әртүрлі ағаштардың алқаптарын, сондай-ақ әртүрлі тұқымдар, қарағай және аюжемс сияқты жидектерді, бүршіктерді, жапырақтарды, папоротник жапырақтарын, тамырларды және жәндіктерді жеуді ұнатады. Түйеқұстар кейде саламандралар сияқты қосмекенділерді де жейді.

Жұптасу аяқталғаннан кейін, аналықтары ұя салуға қолайлы жерлерді іздейді. Ұялар - ағаш өсімдіктерімен жабысқан, беті тегіс топырақ ойыстар. Аналықтары 10–14 жұмыртқадан тұратын жұмыртқа салады, әдетте күніне біреуден. Жұмыртқалар кем дегенде 28 күн бойы шайқалады. Балапандар ерте жетіліп, ұядан шығады, шамамен 12–24 сағаттан кейін ұядан ұшып кетеді. Түйеқұстар жерде ұялайтын құстар, сондықтан оларға жиртқыштардың шабуылы жиі болады; көбейетін жабайы түйеқұстар ұяларын жыртқыштардың шабуылдауынан жылдық өмір сүру көрсеткіші төмендеу болады.

Басқа жабайы жануарлар түрлерімен оң қарым-қатынас

Кеңірқұстар кейде бұғылар мен сорылармен бірге жем іздейді, тіпті олармен ойнай да қояды. Бірге жем іздеу арқылы, әрқайсысы өздерінің әртүрлі сезімдерімен екіншісіне жыртқыштарды анықтауға көмектеседі: бұғылар – жақсарған иіс сезу қабілетімен, кеңірқұстар – күшті көру қабілетімен, ал сорылар – әуеден қосымша бақылау жасап тұрады.

Жыртқыш жануарлар

Жұмыртқалар мен ұяшықтардың жыртқыштарына ендіктер (Procyon lotor), Вирджиния оппозиумы (Didelphis virginiana), жолақ сканкс (Mephitis mephitis), тапты сканкс (Spilogale ssp.), қызыл түлкілер (Vulpes vulpes), сұр түлкілер (Urocyon citnereoargenteus), дала тышқаны (Marmota monax) және басқа кеміргіштер жатады. Құс түлектері мен жұмыртқаларын қоса, құс түлектеріне жыландар (Elaphe ssp.), қазқаз жыландар (Pituophis catenifer) және қарағай жыландары (Pituophis ssp.) да кіреді. Құс жыртқыштарына аққалқан бүркіт (Haliaeetus leucocephalus), құсқұйрық (Strix varia), қызыл иықты бүркіт (Buteo lineatus), қызыл құйрықты бүркіт (Buteo jamaicensis), аққұйрықты бүркіт (Geranoaetus albicaudatus), Харрис шұбарлары (Parabuteo unicinctus), Купер шұбарлары (Accipiter cooperii) және кең қанатты бүркіт (Buteo platypterus) (екеуі де өте кішкентай түлектер болуы мүмкін) жатады. Түлектердің өлімі өмірінің алғашқы 14 күнінде, әсіресе жерде қалғанда ең жоғары болады, ал жарты жылдан кейін, олар ересектердің мөлшеріне жеткенде едәуір төмендейді. Түлектерден басқа, тауықтар мен ересектер (бірақ, белгілі болғандай, ересек еркектер емес) үлкен мүйізді соулар (Bubo virginianus), солтүстік қазқаз (Accipiter gentilis), үй иті (Canis familiaris), үй мысығы (Felis catus) және қызыл түлкілер (Vulpes vulpes) арқылы жыртқышқа ұшырайды. Ересектер мен түлектердің жыртқыштарына койот (Canis latrans), сұр қасқыр (Canis lupus), бобкат (Lynx rufus), пума (Puma concolor), Канада рысы (Lynx canadensis), алтын бүркіт (Aquila chrysaetos) және мүмкін америкалық қара аю (Ursus americanus) кіреді, олар жұмыртқаларды тапса, оларды жейді. Америка аллигаторы (Alligator mississippiensis) Оңтүстік-Шығыстағы барлық жастағы күркірлердің жыртқышы болып табылады және егер олар суға тым жақын келсе, оларды жейді. Адамдар қазір ересек күркірлердің басты жыртқышы болып табылады. Жыртқыштар жақындағанда, күркірлер мен олардың түлектері көбінесе қашып жүгіреді, бірақ қысымға ұшырағанда қысқа қашықтыққа ұша алады. Галлиформдарға тән тағы бір мінез-құлық – қашуға мүмкіндік болмағанда, түлектер аналықтың қанаты мен денесінің астына жасырынып, ол тыныш отырады. Көрінетіндей, аналықтың дауысты және мінез-құлық сигналдары түлектерді жасыну үшін аналыққа қашуға итермелейді. Кейде, бұрышқа тығылғанда, ересек күркірлер жыртқышқа қарсы күресуге тырысады, ал ірі еркектер өзін-өзі қорғау үшін әсіресе агрессивті болады. Жыртқыштармен күрескенде, күркірлер аяқтарымен соққы береді, аяғының артқы жағындағы шұңқырларды қару ретінде пайдаланады, мүсігімен тістейді және салыстырмалы түрде үлкен денелерімен соғып, орташа мөлшердегі сүтқоректілер сияқты жыртқыштарды қорғай алады. Аналықтар қауіп төнгенде, түлектерін қорғау үшін кем дегенде екі түрлі бүркітті ұшырып алатындары байқалған. Жабайы күркірлер әдетте адамдарға қарсы агрессивті емес, бірақ оларды қорқытып немесе агрессивті мінез-құлыққа итермелеуге болады. Олар көбінесе қорқып, қоршауға түскенде, мазалағанда немесе тым жақын келгенде шабуылдайды. Шабуылдар мен мүмкін болатын жарақаттардан сақтану үшін жабайы күркірлерге жеткілікті кеңістік беріп, сыртқы кеңістіктерді таза және бұзбаған күйде ұстау керек. Сондай-ақ, саябақтар мен кемпингтер сияқты адамдарды көріп үйренген күркірлер қолға үйретіліп, тіпті адамдардың қолынан тамақ алады. Еркек күркірлер кейде тұрақталған көліктерге және жарық түсіретін беттерге шабуыл жасайды, оларды басқа күркір деп қателестіріп, өз аумағын қорғауға тырысады.

Predators of eggs and nestlings include raccoons (Procyon lotor), Virginia opossums (Didelphis virginiana), striped skunks (Mephitis mephitis), spotted skunks (Spilogale ssp. ), red foxes (Vulpes vulpes), gray foxes (Urocyon citnereoargenteus), groundhogs (Marmota monax), among other rodents. Predators of poults in addition to nestlings and eggs also include several species of snake, namely rat snakes (Elaphe ssp. ), gopher snakes (Pituophis catenifer), and pinesnakes (Pituophis ssp.). Avian predators of poults include raptors such as bald eagles (Haliaeetus leucocephalus), barred owl (Strix varia), red shouldered (Buteo lineatus), red tailed (Buteo jamaicensis), white tailed (Geranoaetus albicaudatus), Harris's hawks (Parabuteo unicinctus), Cooper's hawk (Accipiter cooperii), and broad winged hawk (Buteo platypterus) (both likely of very small poults). Mortality of poults is greatest in the first 14 days of life, especially of those roosting on the ground, decreasing most notably after half a year, when they attain near adult sizes. In addition to poults, hens and adult sized fledglings (but not, as far as is known, adult male toms) are vulnerable to predation by great horned owls (Bubo virginianus), northern goshawk (Accipiter gentilis), domestic dogs (Canis familiaris), domestic cats (Felis catus), and red foxes (Vulpes vulpes). Predators of both adults and poults include coyotes (Canis latrans), gray wolves (Canis lupus), bobcats (Lynx rufus), cougars (Puma concolor), Canada lynx (Lynx canadensis), golden eagles (Aquila chrysaetos), and possibly American black bears (Ursus americanus), which also will eat the eggs if they find them. The American alligator (Alligator mississippiensis) is a predator to all turkeys of all ages in the Southeast and will eat them if they get too close to water. Humans are now the leading predator of adult turkeys. When approached by potential predators, turkeys and their poults usually run rather than fly away, though they may also fly short distances if pressed. Another alternative behaviour, common in Galliformes, is that when surprised with no time to flee, the poulets hide under the wings and body of the hen while she sits tight and still. Presumably, the hen has vocal and behavioural signals that trigger the poults to instinctively run to the hen for cover. Occasionally, if cornered, adult turkeys may try to fight off predators and large male toms can be especially aggressive in self defense. When fighting off predators, turkeys may kick with their legs, using the spurs on their back of the legs as a weapon, bite with their beak, and ram with their relatively large bodies and may be able to deter predators up to the size of mid sized mammals. Hens have been seen chase off at least two species of hawks in flight when their poults are threatened. Wild turkeys are not usually aggressive towards humans, but can be frightened or provoked to behave with aggression. They are most likely to attack if startled, cornered, harassed, or if approached too closely. Attacks and potential injuries can usually be avoided by giving wild turkeys a respectful amount of space and keeping outdoor spaces clean and undisturbed. Also, turkeys that are habituated to seeing people, at places like parks or campgrounds, can be tame and will even feed from the hands of people. Male toms occasionally will attack parked cars and reflective surfaces, thinking they see another turkey and must defend their territory.

Аумағы мен саны

Калифорниялық түйеқұс (Meleagris californica) – плейстоцен және голоцен дәуірінде Калифорнияда мекендеген, қазір құрып кеткен түйеқұс түрі. Ол шамамен 10 000 жыл бұрын жойылды. Қазіргі Калифорниядағы жабайы түйеқұстар популяциясы 1960 және 1970 жылдары басқа аймақтардан аңшылық шаруашылығы қызметкерлері әкелген жабайы құстардан құралған. Олар 2000 жылдан кейін көбейіп, 2015 жылға қарай Шығыс шығанақ аймағында жиі кездесетін болды. 20 ғасырдың басында аң аулау және ортаның жойылуы салдарынан жабайы түйеқұстардың саны мен таралу аймағы күрт азайды. Еуропалықтар Жаңа дүниеге келгенде, Канададан Мексикаға дейін миллиондаған түйеқұстарды кездестірді. Еуропалықтар мен олардың ұрпақтары құстың өмірлік циклы мен экология туралы білмеді, себебі экология ғылымы 19 ғасырдың соңына дейін тіпті даму кезеңінде болмады, ал ауыр аң аулау 17 ғасырда басталды. Орманды жою түйеқұстарға демалуға қажетті ағаштарды құртты. Орталық Азияның далалық шөптесіндері, Оңтүстік-Шығыстағы қамыстық жерлер және шөлді таулы аймақтардағы қарағайлар сияқты ортаның түрлеріне келтірілген зиян оларды жыртқыштар үшін оңай олжаға айналдырды, себебі жасыруға немесе жұмыртқа салуға қолайлы жер болмады. Аңшылық шаруашылығы мамандары АҚШ-тағы жабайы түйеқұстардың жалпы саны 1930 жылдардың соңында 30 мыңға дейін азайды деп есептейді. 1940 жылдарға қарай ол Канададан толығымен жойылды және АҚШ-та шашыраңқы қалталарда қалды, солтүстік-шығыста Аппалачи тауларымен, Пенсильванияның орталық бөлігіне дейін шектелді. Алғашқы әрекеттер қолмен өсірілген құстарды пайдалануға бағытталды, бірақ бұл тәжірибе сәтсіз аяқталды, өйткені құстар жабайы табиғатта тіршілік ете алмады және көптегендері адамдарға тым көп бейімделді. Кейін аңшылық шаруашылығы қызметкерлері аман қалған жабайы популяцияны қорғау және көбейтуге күш салды. Олар саны артатынша, артық құстарды тұзаққа түсіріп, басқа бос аймаққа көшіріп, осы процесті қайталап отырды. Уақыт өте келе бұл батыс штаттарында да қолданылды. Құстың егістік жерлерге жақын жерде жақсы өмір сүретініне дәлелдер бар, себебі оның шетінде астық және жидек беретін бұталар өседі. Түйеқұстардың саны қалпына келгеннен кейін, 49 АҚШ штатында (Алясканы қоспағанда) аң аулау заңды болды. 1973 жылы АҚШ-тың жалпы саны 1,3 миллионға жететіні есептелді, ал қазіргі бағалаулар бойынша бүкіл жабайы түйеқұстар популяциясы 7 миллионға жуық. 1980 жылдан бері "тұзақтап, көшіру" жобалары Канаданың бірнеше провинцияларына жабайы түйеқұстарды қайтадан әкелді, кейде АҚШ-тан. 2018 жылға қарай олар өте табысты болды, өйткені жабайы түйеқұстар тез көбейіп, канадалық ғалымдардың күтпеген жерлерде, көбінесе олардың бастапқы күтілген ареалынан солтүстікке қарай гүлденді. 18 ғасырда Ұлыбританияға аң аулау үшін түйеқұсты әкелуге жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. Георг II Лондондағы Ричмонд паркінде бірнеше мыңнан астам түйеқұсқа ие болған деген аңыз бар, бірақ оларды жергілікті браконьерлер оңай жойды, ал браконьерлермен болған қақтығыстар аңшылықшылар үшін тым қауіпті болды. Оларды иттермен қуалайтын, содан соң ағаштардан атып түсіретін. Басқа да бірнеше популяциялар, әкелінген немесе қашып кеткен, Ұлыбритания мен Ирландияның басқа жерлерінде біраз уақыт тіршілік етті, бірақ қыста азықтанғандықтан және браконьерлік салдарынан жойылды. Чехия мен Германиядағы фермалық және жабайы малдан тараған шағын популяциялар сәтті болды, ал Гавайи мен Жаңа Зеландияда енгізілгеннен кейін белгілі бір мөлшерде жабайы популяциялар пайда болды.

The Californian turkey (Meleagris californica) is an extinct species of turkey indigenous to the Pleistocene and early Holocene of California. It became extinct about 10,000 years ago. The present Californian wild turkey population derives from wild birds re introduced during the 1960s and 1970s from other areas by game officials. They proliferated after 2000 to become an everyday sight in the East Bay Area by 2015. At the beginning of the 20th century the range and numbers of wild turkeys had plummeted due to hunting and loss of habitat. When Europeans arrived in the New World, they were found from Canada to Mexico in the millions. Europeans and their successors knew nothing about the life cycle of the bird and ecology itself as a science would come too late – not even in its infancy until the end of the 19th century – whereas heavy hunting began in the 17th century. Deforestation destroyed trees turkeys need to roost in. Destruction of subtypes of environment like prairie grassland in the Midwest, canebrakes in the Southeast, and pine in the desert highlands made them easy prey for predators as there was nowhere to hide or lay eggs. Game managers estimate that the entire population of wild turkeys in the United States was as low as 30,000 by the late 1930s. By the 1940s, it was almost totally extirpated from Canada and had become localized in pockets in the United States, in the north east effectively restricted to the Appalachians, only as far north as central Pennsylvania. Early attempts used hand reared birds, a practice that failed miserably as the birds were unable to survive in the wild at all and many had imprinted far too much on humans to effectively survive. Game officials later made efforts to protect and encourage the breeding of the surviving wild population. They would wait for numbers to grow, catch the surplus birds with a device that would have a projectile net that would ensnare the creature, move it to another unoccupied territory, and repeat the cycle. Over time this included some in the western states where it was not native. There is evidence that the bird does well when near farmland, which provides grain and also berry bearing shrubs at its edges. As wild turkey numbers rebounded, hunting became legal in 49 U. S. states (excluding Alaska). In 1973, the total U. S. population was estimated to be 1.3 million, and current estimates place the entire wild turkey population at 7 million individuals. Since the 1980s, "trap and transfer" projects have reintroduced wild turkeys to several provinces of Canada as well, sometimes from across the border in the United States. They appear to be very successful as of 2018 as wild turkeys have multiplied rapidly and flourished in places where they were not expected to survive by Canadian scientists, often quite far north of their original expected range. Attempts to introduce the wild turkey to Britain as a game bird in the 18th century were not successful. George II is said to have had a flock of a few thousand in Richmond Park near London, but they were too easy for local poachers to destroy, and the fights with poachers became too dangerous for the gamekeepers. They were hunted with dogs and then shot out of trees where they took refuge. Several other populations, introduced or escaped, have survived for periods elsewhere in Britain and Ireland, but seem to have died out, perhaps from a combination of lack of winter feed and poaching. Small populations, probably descended from farm as well as wild stock, in the Czech Republic and Germany have been more successful, and there are wild populations of some size following introductions in Hawaii and New Zealand.

Кіші түрлер

Жабайы түрік тауықтардың әртүрлі түршелерінің түсі, қоныс орындары және мінез-құлқында шамалы айырмашылықтар бар. Алты түршесі:

Шығыс жабайы күріш (Meleagris gallopavo silvestris) (Vieillot, 1817)

Бұл түркі түрін еуропалықтар алғаш рет жабайы табиғатта кездестірді: пуритандықтар, Джеймстаун қаласын құрғандар, Нью-Йоркте тұрған голландтар және акадиялықтар. Оның таралу аймағы барлық түршіктердің ішіндегі ең кеңі болып табылады, ол АҚШ-тың шығыс жартысын, солтүстікте Мэн штатынан бастап солтүстік Флоридаға дейін, ал батысқа қарай Миннесота, Иллинойс және Миссури штаттарына дейін жайылып кеткен. Канадада оның ареалы Оңтүстік-Шығыс Манитоба, Онтарио, Оңтүстік-Батыс Квебек (Понтиак, Квебек және Батыс Квебек сейсмикалық аймағының төменгі жартысы) және Теңіз жағалау провинцияларына дейін жетеді. Олардың саны 5,1–5,3 миллионға жетеді. Олар алғаш рет 1817 жылы «ормандық күркірі» деп аталды және 1 метрге дейін өсе алады. Жоғарғы құйрық қауырсындарының ұштары каштаны қоңыр түсті болып келеді. Еркектердің салмағы шамамен 11 кг-ға дейін жетеді. Шығыс жабайы күркірі АҚШ-тың шығысында көп ауланады және ол ең көп ауланатын жабайы күркірі түрі болып табылады.

Osceola жабайы күріш немесе Флорида жабайы күріш (M. g. osceola) (Scott, 1890)

Флорида түбегінде ең көп кездесетін бұл құстардың саны 80 мыңнан 100 мыңға дейін жетеді. Бұл құс белгілі Семинол басшысы Осеоланың құрметіне аталған және алғаш рет 1890 жылы сипатталған. Ол шығыс жабайы түркиядан кіші және қараңғырақ. Қанат қауырсындары өте қара, ал басқа түрлеріндегідей ақ жолақтың мөлшері азырақ. Олардың бүкіл денесі көкшіл-қызғылт түсті. Көбінесе пальметто бұталарында, ал кейде қосмекенділердің көптеп табылатын батпақтардың жанында кездеседі. Осеола түркиялары – салмағы бойынша ең кішкентай түр.

Рио-Гранде жабайы күркірі (M. g. intermedia) (Сеннет, 1879)

Рио-Гранде жабайы күркірі Техас штатынан Оклахома, Канзас, Нью-Мексико, Колорадо, Орегон, Юта штатына дейін таралған, сондай-ақ орталық және батыс Калифорнияға, әрі бірнеше солтүстік-шығыс штаттардың аймақтарына әкелінген. 1950 жылдардың аяғында Гавайи аралдарына да қоныстандырылған. Осы түрдің саны шамамен 1 миллионға жуық деп есептеледі. Орталық жазық аймақтарының түпкілікті тұрғыны болған бұл түр алғаш рет 1879 жылы сипатталған, және салыстырмалы түрде ұзын аяқтары далалық ортаға жақсы бейімделген. Оның дене қауырсындары көбінесе жасыл қола түсті жылтырлыққа ие. Құйрық қауырсындарының ұштары мен төменгі арқадағы қауырсындары сары қоңырдан өте ақшыл қоңырға дейін боялған. Оның мекен ету орталары – бұлақтар мен өзендерге жақын бұталы алқаптар, мескит, қарағай және бұталы емен ормандары. Рио-Гранде күркірі – әлеуметтік құс.

Мерриамның жабайы күркірі (M. g. merriami) (Нелсон, 1900)

Мерриамның жабайы түйеқұсы Роки таулары мен Вайоминг, Монтана және Оңтүстік Дакота штаттарының жақын орналасқан далаларында, сондай-ақ Нью-Мексико, Аризона, оңтүстік Юта және Навахо ұлтының жоталы-қырлы кең далаларында кездеседі, олардың саны 334 460-тан 344 460 құсқа дейін жетеді. Бұл түр Орегон штатына да әкелінген. 1961 жылы Мерриам түйеқұсының алғашқы босатылуы нәтижесінде Мунт-Худ тауының шығыс беткейінде Мерриам түйеқұсының қалдық популяциясы қалыптасты. Идаходан келген түйеқұстардың табиғи қоныс аударуы Орегонның шығыс шекарасында Мерриам үйірлерін құрды. Мерриамның жабайы түйеқұсы ponderosa қарағайлары мен таулы аймақтарда мекендейді. Бұл түрге 1900 жылы АҚШ-тың Биологиялық зерттеу басқармасының алғашқы басшысы Клинтон Харт Мерриамның құрметіне ат қойылған. Құйрығы мен төменгі арқа қауырсындарының ұштары ақ түсті, ал олар көк және қола реңдерде жылтылдайды.

Гулдтың жабайы күркірі (M. g. mexicana) (Гулд, 1856)

Орталық аңғарлардан Мексиканың солтүстік тауларына дейін және Аризона мен Нью-Мексиконың оңтүстік бөліктеріне дейін таралған. Гулдтың жабайы күркірі қатаң қорғалады және реттеледі. Бұл түрдің тұқымдық түрі алғаш рет 1856 жылы сипатталған. Олар АҚШ-та аз санда кездеседі, бірақ Мексиканың солтүстік-батыс бөлігінде көптеп таралған. Оңтүстік Аризонада шағын популяциясы құрылған. Гулдтың күркірі – алты тұқымдық түрдің ішіндегі ең ірісі. Олардың аяқтары ұзын, табандары үлкен, ал құйрық қауырсындары ұзын. Дене қауырсындарының басты түстері – мысқы және жасыл алтын. Бұл түрдің қорқынышқа бейімділігі мен жоғалу қаупіне байланысты қатаң қорғауға алынған.

Оңтүстік Мексикадағы жабайы күріш (M. g. gallopavo) (Линней, 1758)

Оңтүстік Мексикадағы жабайы күріш – номинативті түрі және АҚШ немесе Канадада кездеспейтін жалғыз түрі болып саналады. Мексиканың орталық бөлігінде б.з. дейінгі 800–100 жылдарына жатқан археологиялық М. gallopavo сүйектері табылған. Бұл ерте үлгілердің жабайы немесе үй жануарларына жататыны әлі анық емес, бірақ үй күріштері Мексиканың орталық бөлігінде классикалық кезеңнің бірінші жартысында (шамамен б.з. 200–1000) пайда болған болуы мүмкін. Ескі классикалық кезеңге (б.з. дейінгі 300–б.з. 100) жататын түркияның қалдықтары Ель-Мирадор (Петен, Гватемала) археологиялық ескерткішінде табылды, бұл Оңтүстік Мексиканың жабайы күрішін (Meleagris gallopavo gallopavo) ежелгі Майя әлеміне экспорттаудың ең алғашқы дәлелі болып табылады. Оңтүстік Мексиканың жабайы күріш түрі, M. g. gallopavo, Мексикада немесе Мезоамериканың классикалық кезеңіндегі халықтар тарапынан үйретілген, нәтижесінде үй күріші (M. g. domesticus) пайда болған. Испандықтар бұл үйретілген түрін 16 ғасырдың ортасында Еуропаға әкелді. 1620 жылға қарай ол кеңінен таралып, Массачусетс штатының пилигримдері Англиядан күріштерді өздерімен бірге алып келе алды, олардың бұл күріштің Массачусетс орманды мекендейтін ірі туысы бар екенін білмеді. Бұл ең кішкентай түрі болып саналады және испан тілінде ацтектерден алынған атауы – гуажолоттан белгілі. 2010 жылдан бастап бұл жабайы күріш түрінің жоғалу қаупі бар деп есептеледі.

Бенджамин Франклин және АҚШ ұлттық құсы туралы аңыз

Бенджамин Франклиннің Америка Құрама Штаттарының ұлттық құсы ретінде түйеқұсты ұнатқаны туралы ой оның 1784 жылғы 26 қаңтарда қызы Сара Бачке жазған хатынан бастау алады. Хаттағы басты мәселе – ол жаңадан құрылған Америка республикасының идеалдарына қайшы келетін рыцарлық орденге теңеген Цинциннати қоғамын сынауы. Хатының бір бөлімінде Франклин Қоғамның гербіндегі ақбас бүркіттің сыртқы түріне тоқталады:

Басқалар ақбас бүркіттің түйеқұсқа немесе күрішке тым ұқсас екендігіне қарсылық білдіреді. Жеке менің тілегім – ақбас бүркіт елдің өкілі ретінде таңдалмағанда еді. Ол жаман мінезді құс. Ол адал еңбекпен күнкөріс қамтамасыз етпейді. Сіз оны өзен жағасындағы құрғақ ағашқа қонғанын көрген шығарсыз, ол өзі балық аулауға ленивый болғандықтан, балықшы шоқынның (оспари) еңбегін қадағалайды; ал еңбекқор құс балық аулап, оны ұясына, жұбайы мен балаларына апарып бара жатқанда, ақбас бүркіт оны қуалап, балығын тартып алады. Мұндай әділетсіздікке қарамастан, ол ешқашан жақсы жағдайда болмайды, ал ол, әдетте, кедей және көбінесе өте нашар, ол алдап-арбап, тонау арқылы өмір сүретін адамдар сияқты. Сонымен қатар ол қорқақ: кішкентай [[Kingbird Франклин ешқашан ақбас бүркітті ұлттық символ ретінде ашық сынаған жоқ, сондай-ақ түйеқұсты ұлттық символ ретінде ұсынған да жоқ.

Түпкүлкілік американдықтар үшін маңызы

Жабайы түркия өзінің таралған аймақтарының барлығында Солтүстік Американың көптеген жергілікті американдық тайпаларының мәдениетінде маңызды рөл атқарады. Ол шығыс тайпаларының сүйікті тағамы. Шығыс Американың жергілікті тайпалары жұмыртқасы мен етін де жеп, кейде соңғысын сақтап қалу үшін кептіріп, шаруашылыққа айналдыратын. Олар орманның бөліктерін өртеп, жұптасу құстарын тартатын шабындықтар жасап, аңшыларға оңай нысана беруге мүмкіндік берді. Түркияның қауырсындары да көптеген тайпалардың рәсімдері мен бас киімдерінде жиі қолданылған. Көптеген басшылар, мысалы, Катаваба басшылары, дәстүрлі түрде түркия қауырсынынан жасалған бас киім киген. Мускоги Крик және Вампаноаг тайпаларының маңызды өкілдері түркия қауырсынынан жасалған плащтар киген. Түркия руы – үш Ленапе руының бірі. Жабайы түркиялардың қозғалысы Каддо тайпасының түркия биіне шабыттандырды. Солтүстік-Шығыс Аризона, Нью-Мексико және Ютадағы Навахо халқы түркияны Tązhii деп атайды және осы құсты Үшінші Навахо әлемінен әкелген жүгері мен тұқымдармен байланыстырады. Бұл Навахолардың қасиетті құстарының бірі, және Навахо халқы қауырсындарын мен бөліктерін көптеген дәстүрлі рәсімдерде пайдаланады.