Мамырдың жеті күні

Кіріспе

1964 жылы түсірілген Джон Франкенхаймердің саяси триллер фильмі – 1964 жылғы американдық саяси триллер. Фильмде әскери-саяси топтың Кеңес Одағымен қарусыраздану туралы келісімге келген президентке қарсы АҚШ үкіметін басып алу жоспары көрсетіледі. Бёрт Ланкастер, Кирк Дуглас, Фредерик Марч және Ава Гарднер бас рөлдерде ойнаған бұл фильмді Джон Франкенхаймер режиссерлік еткен, ал сценарийін Род Серлинг жазған. Фильм Флетчер Кнебель мен Чарльз В. Бейли ІІ-нің 1962 жылдың қыркүйегінде жарық көрген, сол аттас романы негізінде түсірілген.

Сюжет

Кеңес Одағымен салқың соғыс кезінде АҚШ-тың көпке танылмаған президенті Джордан Лайман ядролық қаруды жою туралы келісімге қол қойды. Сенаттың келісімді бекітуі, әсіресе Лайманның саяси қарсыластары мен әскери шенділер арасында наразылық тудырды, олар ресейліктерге сенуге болмайды деп санайтын. Оның халыққа беделі 29%-ға дейін төмендеді, ал Ақ үйдің сыртында келісімге қарсы көтеріліс болды. Президенттің жеке дәрігері оған қауіпті жүрек ауруы туралы ескертті, бірақ ол оған мән бермей, екі апталық демалысқа шығуға уақыты жоқ болды. АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінің полковнигі "Джиггс" Кейси – Бірлескен штабтар төрағасының директоры. Ол төрт жұлдызды АҚШ Әуе күштерінің генералы Джеймс Мэттун Скоттқа қызмет етеді, ол өте қадірленген командир және әуе аспірі. Кейси Скотттың Бірлескен штабтарды Лайманды жеті күн ішінде құлату үшін төңкеріс жасауға итермелеп отырғанын білді. Жоспар бойынша, жаттығу ретінде жасырылған, Техастағы құпия базада жаттығып жүрген "ЭКОМКОН" атты құпия әскери бөлім елдің телефон, радио және теледидар желілерін бақылауға алады, ал президент сахналаған "сақтандыру" шарасына қатысып жатқанда тұтқынға алынады. Скотт ұлттық телеарнада келісімге қарсы митингтер ұйымдастырып, өзінің харизматикалық беделін арттырумен айналысады және әскери хунтаны басқаруды жоспарлап отыр. Лайманның саясатына қарсы болғанымен, Кейси бұл қастандыққа қорқып, Лайманды ескертеді. Лайман күмәнмен қараса да, сенімді кеңесшілер тобын тергеу үшін шақырады: Ақ үйдің күзет қызметінің бастығы Арт Корвин, Қаржы министрі Кристофер Тодд, ұзақ жылдардан бері сенген кеңесшісі Пол Жирард және 21 жылдан бері дос болған Джорджия штатының АҚШ сенаторы Реймонд Кларк. Кейси АҚШ әскери күштерінің басшыларының барлығының, Теңіз күштерінен басқасы, Скотттың төңкеріс жоспарын қолдайтынын анықтады, Жерорта теңізіндегі әуе кемесінде болған вице-адмирал Барнсвелл шақырылған жалғыз офицер болып, қатысудан бас тартқан. Лайман Скотттың сақтандыру шарасына қатысуға бұрынғы уәдесін қайтарады, ол балық аулауға кетіп, демалысқа шығады деп мәлімдейді. Содан кейін ол Барнсвеллдің мойындауын алу үшін Жирардты Гибралтарға жібереді, алкогольге тәуелді Кларкты құпия базаны табу үшін Техасқа жібереді және Кейсиге генералдың жеке өміріне қатысты компромат жинауды тапсырады. Осы уақытта күзет қызметі президентті тұтқындауға жасалған әрекетті жасырын түрде түсіріп алып, қастандық болғанына күмән қалдырмайды. Жирард Барнсвеллдің жазбаша мойындауын алады, бірақ ол Испаниядағы ұшақ апаты кезінде жоғалып кетеді. Кларк құпия базаға жеткенде тұтқынға алынып, байланыссыз ұсталады. Кейсидің базаның орынбасары полковник Хендерсонмен ұзақ жылдардан бері болған достығын пайдаланып, Кларк Хендерсонды алдағы "сақтандыру" шарасының нақты мақсатына көндіреді. Хендерсон Кларкты босатып, Вашингтонға қашып кетеді, бірақ оны ұрлап, әскери қамауға алады. Радиоарна арқылы президентпен сөйлескенде Барнсвелл кез келген құйрық тікенінен хабарсыз екенін мәлімдейді. Скотттың кінәсін дәлелдей алмайтынын білген Лайман, оған Ақ үйге келіп, оның және басқа да қастандықшылардың отставкаға кетуін талап етеді. Скотт кез келген жоспардың бар екенін жоққа шығарып, бас тартады. Лайман төңкеріс советтерді алдын ала ядролық соққы беруге итермелейтінін айтады. Скотт американ халқы оны қолдайтынын мәлімдейді. Лайман оны отставкаға келіп, билікке заңды түрде ие болу үшін сайлауға түсуге шақырады, бірақ Скотт бұған көнбейді. Лайман Скоттың бұрынғы сүйіктісі Элеонора Холбруктан Кейси алған айыптау хаттарымен бетпе-бет келуден тартынады. Кейси Холбрукқа романдық қызығушылық танытады және ақырында оларды оған қайтарады. Скотт басқа үш Бірлескен штабтар төрағасымен кездесіп, төңкеріс жасау ниетін қайтадан мәлімдейді. Ол түнгі эфирде хабарлама таратуды жоспарлайды, бірақ Лайман түстен кейін баспасөз конференциясын өткізіп, төрт адамды жұмыстан босатқанын жариялайды. Ол сөйлеген кезде ұшақ апатынан құтқарылған Барнсвеллдің мойындауы оған ұсынылады және ол конференцияны кейінге тығып қояды. Осы уақытта мойындаудың көшірмелері Скотт пен басқа да қастандықшыларға жеткізіледі. Конференция қайта басталғанда Скотт жоспардан бас тартады және Лайман басқа үш қастандықшының отставкаға кеткенін жариялағанда, ойран болып үйіне қайтады. Лайман елдің жағдайы мен құндылықтары туралы сөз сөйлейді, бейбітшілік арқылы күш жинақталатынын мәлімдейді. Баспасөз өкілдері қолдау білдіреді.

During the Cold War, the unpopular U. S. President Jordan Lyman has signed a nuclear disarmament treaty with the Soviet Union, and ratification by the Senate produced a wave of dissatisfaction, especially among Lyman's political opposition and the military, who believe the Russians cannot be trusted. His popularity reaches an all time low of 29%, and rioting about the treaty occurs right outside the White House. The presidential physician warns him of a dangerous cardiac condition which he blithely disregards, too busy to take a prescribed two week vacation. United States Marine Corps Colonel "Jiggs" Casey is the director of the Joint Chiefs of Staff. He serves its chairman, four star United States Air Force general James Mattoon Scott, a highly decorated commander and air ace. Casey stumbles upon evidence that Scott is leading the Joint Chiefs to stage a coup d'etat to remove Lyman in seven days. Under the plan, disguised as a training exercise, a secret army unit known as ECOMCON, training at a secret Texas base, will take control of the country's telephone, radio, and television networks while the president, participating in a staged "alert," is seized. Scott, who is busy advancing his charismatic public persona through nationally televised anti treaty rallies, plans to head a military junta. Although personally opposed to Lyman's policies, Casey is appalled by the plot and alerts Lyman. Still somewhat skeptical, Lyman gathers a circle of trusted advisors to investigate: Secret Service White House detail chief Art Corwin, Treasury Secretary Christopher Todd, longtime advisor Paul Girard, and Raymond Clark, the senior U. S. senator from Georgia and a close friend of 21 years. Casey has deduced that the heads of all U. S. military branches but the Navy support Scott's coup scheme, with Vice Admiral Barnswell, then aboard an aircraft carrier in the Mediterranean, apparently the only invited officer to decline. Lyman cancels a previous commitment to participate in Scott's alert, pretending he will be away for a fishing weekend. He then dispatches Girard to Gibraltar to obtain Barnswell's confession, sends the alcoholic Clark to Texas to locate the secret base, and tasks Casey to gather dirt on the general's private life. Meanwhile, the Secret Service surreptitiously films evidence of an attempt to kidnap the president during the phony fishing trip, removing all doubts about the existence of a plot. Girard successfully secures Barnswell's confession in writing, but it disappears during a plane crash in Spain. Clark is taken captive when he reaches the secret base and held incommunicado. Exploiting Casey's longtime friendship with the base's deputy commander Colonel Henderson, Clark convinces Henderson of the actual intent of the impending "alert." Henderson frees Clark and leads an escape back to Washington but is abducted and confined in a military stockade. In a radiophone conference call with the president, Barnswell denies knowledge of any conspiracy. Knowing he cannot prove Scott's guilt, Lyman nevertheless calls Scott to the White House to demand that he and the other conspirators resign. Scott refuses and denies the existence of any plot. Lyman argues that a coup would prompt the Soviets to launch a preemptive nuclear strike. Scott maintains that the American people are behind him. Lyman challenges him to resign and run for office in order to seek power legitimately, but Scott is unmoved. Lyman restrains himself from confronting Scott with damning letters that Casey had obtained from Scott's old mistress Eleanor Holbrook. Casey, who has his own romantic interest in Holbrook, eventually returns them to her. Scott meets the other three Joint Chiefs and reasserts his intention to execute the coup. He plans a nighttime network broadcast, but Lyman holds an afternoon press conference to announce he has fired the four men. As he speaks, Barnswell's confession, recovered from the plane crash, is handed to him and he delays the conference. In the interim, copies of the confession are delivered to Scott and the other plotters. As the conference resumes, Scott abandons the plan and, devastated, returns home when Lyman announces that the other three conspirators have resigned. Lyman delivers a speech on the state of the nation and its values, declaring that the nation gains strength through peace rather than by conflict. The press corps applauds.

Өмірбаян

Кітап 1961 жылдың соңында және 1962 жылдың басында, Кеннеди әкімшілігінің алғашқы жылында жазылды, сол дәуірдегі оқиғалардың кейбірін көрсетеді. 1961 жылдың қараша айында президент Джон Ф. Кеннеди, коммунизмге қатысты өте теріс пікір білдірген генерал Эдвин Уокердің отставкасын қабылдады. Ол өзінің бағынындағы әскерлерге радикалды оңшыл идеялар мен жеке саяси көзқарастарды сіңіріп, Гарри С. Трумэн, Дин Ачесон, Элеонора Рузвельт және басқа да белгілі қоғам қайраткерлерін коммунизмге жақын тұрғандар деп сипаттаған. Уокер әскери қызметтен кеткенімен, Техас штатының губернаторына кандидат ретінде танымал болды және оңшыл көзқарастарды жақтайтын сөздер сөйледі. "Мамырдағы жеті күн" фильмінде Фредерик Марч, ойдан шығарылған президент Джордан Лайман рөлінде генерал Уокерді өзін халыққа жетекші ретінде ұсынған "жалған пайғамбарлардың" бірі деп атайды. Романды жазған Флетчер Кнебель мен Чарльз В. Бейли II, негізінен саяси журналистер және бағанашылар, сонымен қатар жаңа тағайындалған Әуе күштерінің бас штабы генерал Кертис ЛеМеймен де сұхбаттасты. ЛеМей Кеннедидің Куба төңкерісіндегі көтерілісшілерге әуе көмегін көрсетуден бас тартқанына ашуланған еді. Генерал Джеймс Маттун Скотт кейіпкерінің ЛеМей мен Уокердің бейнесінен шабыттанғаны айтылады. Президент Кеннеди "Мамырдағы жеті күн" романын жарық көргеннен кейін көп ұзамай оқып, мұндай жағдай АҚШ-та орын алуы мүмкін деп ойлады. Режиссер Джон Франкенхаймердің сөзіне сәйкес, жобаға Кеннедидің қолдауы болды және бұл қолдау Ақ үйдің баспасөз хатшысы Пьер Салингер арқылы білдірілді, ол Франкенхаймерге Кеннедидің фильмнің түсірілуін қалағанын жеткізді. Қорғаныс министрлігінің қарсылығына қарамастан, Кеннеди фильмді Ақ үйден тыс жерде түсіру үшін демалыс күндерін Хайанис Порттың Кеннеди резиденциясында өткізуге рұқсат берді.

Өндіріс

Кирк Дуглас пен режиссер Джон Франкенхаймер «Мамырдағы жеті күн» фильмінің түсірілімінің бастамашылары болды. Фильмді Дугластың «Joel Productions» және «Seven Arts Productions» компаниялары арқылы Эдвард Льюис өндірді. Франкенхаймер сценарийші Род Серлингті шақырды. Дуглас фильмде өзінің жиі серігі болған Барт Ланкастермен бірге түсуді жоспарлаған. Дуглас Ланкастерге генерал Скотт рөлін ұсынды, ал өзі Скотттың көмекшісін ойнауға келісті. Франкенхаймер Недрик Янгқа Кейси Холбруктың пәтеріне барып кездесетін сахнаны қайта жазуды тапсырды. Ланкастер мен Франкенхаймер түсірілім барысында жақсы қарым-қатынаста болды, бірақ Дуглас пен Франкенхаймер арасында пікір қақтығыстары болды. Франкенхаймер Ланкастердің актерлік шеберлігіне, әсіресе Ланкастер мен Марч арасындағы ұзақ сахнаға риза болды, Ланкастердің орындалуы «үлкен» екенін айтты. Ол бұл фильмді «Маккартидің қабіріне соңғы шеге қағу» деп есептеді. Партизандық түсірілімнің ерте мысалы ретінде Франкенхаймер Балсамды Сан-Диегодағы «Китти Хок» суперқариеріне рұқсатсыз жеткізіп бара жатқанда суретке түсірді. Тағы бір жағдай, Франкенхаймер Дугластың Пентагонға кіретінін түсіргісі келді, бірақ рұқсат ала алмағандықтан, тұраққа қойылған көлікке камера орнатты. Франкенхаймер белгілі продюсер және досы Джон Хаусменді өзінің актерлік дебютінде вице-адмирал Фарли С. Барнсвелл рөліне шақырды. Хаусмен жақсы шараптың сыйына (телефон сахнасында көрінеді) келісті. Франкенхаймер Дугластың кейіпкері президентке баратын сахнаны актерлердің көпшілігіне қиын болатын шеберлікпен орындалған деп санады. 2013 жылы «Intrada Records» Голдсмиттің фильмге арналған музыкасын шектеулі санда CD-де шығарды (Морис Жаррдың «The Mackintosh Man» үшін жазған музыкасымен бірге), бірақ бұл фильмді «Warner Bros.» өндірген, ал «Мамырдағы жеті күн» фильмін «Paramount» кинотеатрларда көрсеткен. «Seven Arts Productions» кітапханасының барлығы 1967 жылы «Warner Bros.» компаниясымен сатып алынған.

Kirk Douglas and director John Frankenheimer were the moving forces behind the filming of Seven Days in May; the film was produced by Edward Lewis through Douglas's company Joel Productions and Seven Arts Productions. Frankenheimer recruited screenwriter Rod Serling. Douglas intended to star in the film along with his frequent costar Burt Lancaster. Douglas offered Lancaster the General Scott role, while Douglas agreed to play Scott's assistant. Frankenheimer commissioned Nedrick Young to rewrite the scene in which Casey visits Holbrook at her apartment. Lancaster and Frankenheimer were at peace during the filming, but Douglas and Frankenheimer sparred with one another. Frankenheimer was very happy with Lancaster's performance, especially the long scene toward the end between Lancaster and March, saying that Lancaster was "perfect" in his delivery. He saw the film as putting "a nail in the coffin of McCarthy." In an early example of guerrilla filmmaking, Frankenheimer photographed Balsam ferrying to the supercarrier Kitty Hawk in San Diego without prior permission. Another example occurred when Frankenheimer wanted a shot of Douglas entering the Pentagon, but unable to receive permission, he rigged a camera in a parked car. Frankenheimer recruited well known producer and friend John Houseman to play Vice Admiral Farley C. Barnswell in his uncredited acting debut. Houseman agreed in return for a fine bottle of wine (seen during the telephone scene). Frankenheimer considered the scene in which Douglas's character visits the president to be a masterful bit of acting which would have been very difficult for most actors to sustain. In 2013, Intrada Records released Goldsmith's music for the film on a limited edition CD (paired with Maurice Jarre's score for The Mackintosh Manalthough that film was produced by Warner Bros. while Seven Days in May was theatrically released by Paramount. The entire Seven Arts Productions library had been acquired by Warner Bros. back in 1967.

Қабылдау

Seven Days in May 1964 жылдың 12 ақпанында Вашингтон қаласында көрсетілімге шығып, сыншылардың жақсы бағасын және көрермендердің ынтасын алды. Эдмонд О'Брайенге «Ең үздік ер адамның қосалқы рөлі» және Кэри Оделл мен Эдвард Г. Бойльге «Ең үздік көркемдік безендіру/Ақ-қара» номинациялары берілді. Сол жылы өткен «Алтын глобус» сыйлығының салтанатында О'Брайен «Ең үздік қосалқы актер» сыйлығын жеңіп алды, ал Фредерик Марч, Джон Франкенхаймер және композитор Джерри Голдсмит номинацияға ілікті. Франкенхаймер «Еуропалық емес үздік фильмнің режиссері» номинациясы бойынша Данияның «Бодил» сыйлығын жеңіп алды, ал Род Серлинг «Америка Жазушылар гильдиясы» сыйлығына «Ең үздік американдық драма» үшін ұсынылды.

Фильмдердегі бағалау

Стивен Х. Шеуэрдің "Теледидардағы фильмдер" (1972–73 басылымы) "Мамырдағы жеті күн" фильміне ең жоғары – төрт жұлдыздық баға беріп, оны "саясат пен ядролық дәуірдегі сана мен тіршілік мәселелеріне арналған қызықты, шиеленісті драма" деп сипаттайды. Соңында: "Род Серлингтің тартымды сценарийі мен Джон Франкенхаймердің режиссерлік шеберлігінің арқасында фильм финалға қарай қызығушылықты арттырады. Марш – актерлік құрамының біркелкі жақсы ойнаған арасында ерекше көзге шығады. Америкалық кинода саяси тақырыптарды көтерген көптеген фильмдер тым қарапайым және ойсыз болып келеді, сондықтан осы фильмнің ойлы және осы жағдайда оптимистік тұжырымы құптарлық жаңалық." 1986–87 жылғы басылымда Шеуэрдің бағасы 3½ жұлдызға төмендетілді, ал қорытындысы "финалға қарай шеберлікпен құрылған" деген сөзбен қысқартылды, соңғы сөйлемдер алынып тасталды. Леонард Мальтиннің "Телефильмдер мен бейнебаяндар" кітабының (1989 жылғы басылымы) бағасы одан да төмен – 3 жұлдызды (4-тен) құрады. Фильм бастапқыда "үкіметті құлатуға бағытталған әскери қастандық туралы қызықты оқиға" деп сипатталған, ал кейінгі басылымдарда (2014 жылғысы да соның ішінде) бір сөз қосылды: "қызықты, сенімді оқиға".

Videohound's Golden Movie Retriever Шеуэрдің кейінгі үлгісін 3½ сүйекпен (4-тен) қайталап, оны "актуальды, бірақ әлі де тартымды Суық соғыс кезеңіндегі ядролық қауіп-қатер туралы триллер" деп атайды және соңында "керемет кульминациясы бар, өте шиеленісті" дейді. Мик Мартин мен Марша Портердің "DVD & Video Guide" кітабы да фильмге жоғары баға – 4 жұлдыз (5-тен) береді, оны Videohound сияқты "әскери төңкеріс әрекеті туралы өте шиеленісті оқиға" деп табады және "фильмнің шиеленісі керемет жаңалыққа қарай күшейеді. Бұл көрермендеріне құрметпен қарайтын сирек кездесетін фильмдердің бірі". The Motion Picture Guide 4 жұлдыз (5-тен) бағасын беріп, сипаттамасын "барлық актерлердің керемет ойынымен көзге түсетін шиеленісті, қызықты және тартымды саяси триллер" деп бастайды, ортасында "күрделі сюжетін жылдам ашып, "Мамырдағы жеті күн" таңқаларлықтай қызықты фильм, сонымен қатар қатал ескерту береді" дейді және "Ланкастер сәл ақылдан тайған генерал рөлін асыра көрсетпей, оны өте рационалды және сенімді етеді. Бұл қорқынышты рөл. Дуглас да бүкіл елді құртатын жоспарды ашатын адал көмекші рөлінде өте жақсы ойнайды. Марш, Балсам, О'Брайен, Бисселл және Хаусман да керемет өнер көрсетеді және көрермен осы таңғажайып оқиғаға осы актерлердің шеберлігінің арқасында бойдай сіңіп кетеді". Британдық сыншылар да фильмге жоғары баға береді, TimeOut Film Guides журналының негізін қалаушы редакторы Том Милн былай дейді: "Қастандық туралы фильмдер Уотергейттен кейінгі Пакула мен параноя заманында қараңғырақ және күрделірек болды, бірақ Франкенхаймердің гаджеттерге деген құштарлығы (оның кадрларындағы тікұшақтар, теледидар экрандары, жасырын камералар мен электрондық құрылғылар адам кейіпкерлерін маңызсыз етеді) әскери машинаның билігін көрсететін керемет метафораны жасау үшін қолданылады. Өте қызықты." Лесли Холливелл өзінің "Film Guide" кітабында 3 жұлдыз (4-тен) беріп, оны "тек әйел кейіпкерін қажетсіз енгізгенімен кемшіліктері бар, қызықты саяси детектив" деп сипаттайды. "Көңіл көтеруге арналған қызықты фильм." Дэвид Шипман 1984 жылғы "Жақсы фильм және бейне нұсқаулығында" 2 жұлдыз (4-тен) беріп, оны "шиеленісті саяси триллер, сюжеті өте күрделі" деп атап көрсетеді.

Videohound's Golden Movie Retriever follows Scheuer's later example, with 3½ bones (out of 4), calling it a "topical but still gripping Cold War nuclear peril thriller" and, in the end, "highly suspenseful, with a breathtaking climax." Mick Martin's & Marsha Porter's DVD & Video Guide also puts its rating high, at 4 stars (out of 5) finding it, as Videohound did, "a highly suspenseful account of an attempted military takeover " and indicating that "the movie's tension snowballs toward a thrilling conclusion. This is one of those rare films that treat their audiences with respect." Assigning the equally high rating of 4 stars (out of 5), The Motion Picture Guide begins its description with "a taut, gripping, and suspenseful political thriller which sports superb performances from the entire cast", goes to state, in the middle, that "proceeding to unravel its complicated plot at a rapid clip, SEVEN DAYS IN MAY is a surprisingly exciting film that also packs a grim warning", and ends with "Lancaster underplays the part of the slightly crazed general and makes him seem quite rational and persuasive. It is a frightening performance. Douglas is also quite good as the loyal aide who uncovers the fantastic plot that could destroy the entire country. March, Balsam, O'Brien, Bissell, and Houseman all turn in topnotch performances and it is through their conviction that the viewer becomes engrossed in this outlandish tale." British references also show high regard for the film, with TimeOut Film Guides founding editor Tom Milne indicating that "conspiracy movies may have become more darkly complex in these post Watergate days of Pakula and paranoia, but Frankenheimer's fascination with gadgetry (in his compositions, the ubiquitous helicopters, TV screens, hidden cameras and electronic devices literally edge the human characters into insignificance) is used to create a striking visual metaphor for control by the military machine. Highly enjoyable." In his Film Guide, Leslie Halliwell provided 3 stars (out of 4), describing it as an "absorbing political mystery drama marred only by the unnecessary introduction of a female character. Stimulating entertainment." David Shipman in his 1984 The Good Film and Video Guide gives 2 (out of 4) stars, noting that it is "a tense political thriller whose plot is plotting".

Қайта жасау

Фильм 1994 жылы HBO арнасында "Ішкі жау" деп қайта түсірілді, онда Сэм Уотерстон президент Уильям Фостер, Джейсон Робардс генерал Р. Пендлтон Ллойд және Форрест Уитакер полковник МакКензи "Мак" Кейси рөлінде ойнады. Бұл нұсқа түпнұсқа сюжеттің көп бөлігін жақыннан ұстанып, оны соғыс аяқталғаннан кейінгі әлемге бейімдеді, кейбір эпизодтарды жойып, соңына өзгеріс енгізді.