Эквадор мен Перудің 1942 жылғы бейбіт келісімі

Кіріспе

Эквадор мен Перу арасындағы бейбітшілік, достық және шекаралар туралы хаттама, немесе қысқаша айтқанда Рио хаттамасы, – Перу мен Эквадордың сыртқы істер министрлері 1942 жылғы 29 қаңтарда Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында қол қойған халықаралық келісім. Бұл келісімге АҚШ, Бразилия, Чили және Аргентина кепілдік берушілер ретінде қатысты. Хаттама екі ел арасындағы ұзақ жылдарға созылған аумақтық дауды толыққанды шешуді мақсат етті және 1941-1942 жылдардағы Эквадор-Перу соғысын ресми түрде аяқтады. Бірақ, хаттама толық болмады, Перу мен Эквадор арасында 1981 және 1995 жылдары тағы екі рет соғыс болды. Содан кейін, дауды толыққанды шешкен Itamaraty бейбіт декларациясына қол қойылды.

Тарих

1941 жылдың мамыр айында Эквадор мен Перу шекарасындағы жағдай шиеленісіп, соғыс қаупі туған кезде, АҚШ, Бразилия және Аргентина үкіметтері дауды бейбіт жолмен шешуге көмектесуді ұсынды. Олардың тырысқандары 1941 жылдың 23 шілдесіндегі қақтығыстың басталуын тоқтатуға мүмкіндік бермеді, бірақ дипломатиялық араласу нәтижесінде 31 шілдеде атысты тоқтату туралы келісімге қол жеткізілді. Осыған қарамастан, Эквадордың Эль-Оро және Лоха провинцияларында, сондай-ақ Амазония аймағында тамыз және қыркүйек айларында ұсақ шайқастар жалғасты. Эквадор Перуді Асуай провинциясына басып кірді деп айыптады. 2 қазанда Эквадор мен Перу үш елдің әскери бақылаушыларының куәгерлігімен Талара келісіміне қол қойды, ол Эль-Оро және Лоха провинцияларында бейбітшілік келісіміне қол қойылғанға дейін демилитаризацияланған аймақ құруды көздеді. Дипломатиялық күш-жігер жалғасты, және Чили да осы процеске қосылды. Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан АҚШ Америка құрлығының біртұтас болуын қалады. Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында өткен үшінші Панамерикандік саммитте АҚШ екі елдің арасындағы келісімге қол жеткізуге ынталандырды. 1942 жылдың 29 қаңтарында, Рио-де-Жанейрода өткен үшінші Панамерикандік саммиттегі соңғы күнде, Эквадор мен Перудің сыртқы істер министрлері – Хулио Тобар Доносо мен Альфредо Сольф-и-Муро «Тыныштық, достық және шекаралар туралы хаттамаға» қол қойды, ол Рио-де-Жанейро хаттамасы деп белгілі болды. АҚШ, Бразилия, Аргентина және Чилиден келген бақылаушылар да құжатқа қол қойды, осылайша «Хаттаманың кепілдері» атанды. Рио хаттамасы 1942 жылдың 26 ақпанында екі елдің парламенттерінде бекітілді. Хаттаманың талаптарына сәйкес, Эквадор Мараньон және Амазонка өзендеріне тікелей құқығына қатысты ұзақ жылдар бойына талап етіп келген өтініштерінен бас тартты, ал Перу Эквадор аумағынан Перу әскерін шығаруға келісті. Амазония бассейнінің Майнас аймағындағы даулы аумақтың бір бөлігі Перуға берілді, ол 19 ғасырдың соңынан бері осы жерге иелік етіп келген. 1936 жылғы Лима келісімінде белгіленген статус-кво шегі түпкілікті шекара сызығының негізі ретінде қабылданды; бұрынғы шекара қазіргі иелікті мойындады, бірақ егемендікті емес. 1936 жылғы шекарамен салыстырғанда, Эквадор Перуға бұрынғы иелігінде болған 18 552 км² аумақты берді, ал Перу Эквадорға бұрынғы иелігінде болған 5 072 км² аумақты қайтарды. 1960 жылдары Эквадор үкіметі Хаттаманың жарамсыз екенін мәлімдеді, себебі ол Эквадор аумағында шетелдік әскерлер тұрған кезде мәжбүрлі түрде қол қойылған. Келесі үкіметтер бұл позицияны өзгертті, бірақ 1995 жылы дау шешілгенге дейін ресми түрде қайта қарастырылмады. Рио хаттамасының мақсаты 1995 жылы Итамарати бейбітшілік декларациясына қол қойылғанға дейін толыққанды орындалмады. Екі келісімге қол қойылған аралықта Пакиша оқиғасы мен Сенепа соғысы дауды қайтадан жақтандырды.

In May 1941, as tensions at the Ecuadorian Peruvian border mounted and war was imminent, the governments of the United States, Brazil, and Argentina offered their services in aiding in the mediation of the dispute. Their efforts failed to prevent the outbreak of hostilities on July 23, 1941, but the diplomatic intervention led to a definitive cease fire being put into place on July 31. Despite this, limited skirmishes continued to occur through the months of August and September in the Ecuadorian provinces of El Oro and Loja, as well as in the Amazonian lands. Ecuador accused Peru of continuing its advances into the highland province of Azuay. On October 2, with military observers from the three mediating countries serving as witnesses, Ecuador and Peru signed the Talara Accord, which created a demilitarized zone inside the provinces of El Oro and Loja, pending the signing of a definitive peace treaty. Diplomatic efforts continued, with the mediating countries being joined by Chile. With its recent entry into World War II, the United States was eager to present a united American continent. At the third Pan American Summit, held in Rio de Janeiro, Brazil, the United States encouraged a settlement between the two countries. On January 29, 1942, on the final day of the third Pan American Summit, held in Rio de Janeiro, the foreign ministers of Ecuador and Peru, Julio Tobar Donoso and Alfredo Solf y Muro, signed a "Protocol of Peace, Friendship, and Boundaries", known as the Rio de Janeiro Protocol. The observers from the United States, Brazil, Argentina, and Chile co signed the document, becoming "Guarantors of the Protocol". The Rio Protocol was subsequently ratified by each country's congress on February 26, 1942. By the terms of the Protocol, Ecuador agreed to withdraw its long standing claim for rights to direct land access to the Marañon and Amazon rivers; Peru agreed to withdraw Peruvian military forces from Ecuadorian territory. An area of of hitherto disputed territory in the Maynas region of the Amazonian basin was awarded to Peru, which had been established to be the de facto possessor of the land since the end of the 19th century. The status quo line defined in the 1936 Lima Accord was used as the basis for the definitive border line; the previous border recognized current possessions, but not sovereignty. Relative to the 1936 line, Ecuador ceded 18,552 km2 of previously possessed territory to Peru, while Peru ceded 5,072 km2 of previously possessed territory to Ecuador. During the 1960s, the Ecuadorian government alleged that the Protocol was invalid, because it had been signed under coercion while foreign troops were stationed on Ecuadorian soil. This stance was modified by subsequent governments, but was never officially reverted until the resolution of the dispute in 1995. The intended goal of the Rio Protocol was not fulfilled until the signing of the Itamaraty Peace Declaration in 1995. Between the signing of the two treaties, the Paquisha Incident and the Cenepa War rekindled the dispute.