Кіріспе

поэзия түрі Баллада (/b//ə/'/l//ɑː//d/; баллада; балладамен шатастырмау) – орта ғасырлық және Ренессанс дәуіріндегі француз поэзиясының бір түрі, сондай-ақ оған сәйкес келетін музыкалық шансон түрі. Бұл үш тұрақты форманың (басқа екеуі – рондо және вирелай) бірі және Францияда 13-шы ғасырдың соңы мен 15-шы ғасыр аралығында музыкаға ең көп қосылатын өлең формаларының бірі. Тұрақты формалар – 14-ші және 15-ші ғасырлардағы француз мәтіндік әндерінің стандартты формалары. Баллада әдетте үш строфадан тұрады, әрқайсысы рефренмен аяқталады (мәтін мен музыканың қайталама бөлігі). Балладаның өлең түрінде әдетте сегіз жолды үш строфа болады, олардың әрқайсысы тұрақты өлшем мен нақты рифма схемасымен жазылады. Строфаның соңғы жолы рефрен болып табылады. Строфалар көбінесе төрт жолды қорытынды строфамен (үндеу) аяқталады, ол әдетте ханзадаға арналады. Сондықтан рифма схемасы әдетте , онда үлкен әріпті "C" рефренды білдіреді. Көптеген түрлі рифмалы сөздердің қажеттігі (мысалы, 'b' рифмасы үшін кем дегенде он төрт сөз керек) осы форманы француз ақындарына қарағанда ағылшын ақындары үшін қиындатады. Джеффри Чосер осы формада жазған. Оны 19-шы ғасырда ағылшын тіліндегі ақындар, оның ішінде Данте Габриэль Россетти және Алджернон Чарльз Суинберн жаңғыртқан. Басқа да белгілі ағылшын тіліндегі баллада авторлары – Эндрю Ланг, Хилар Беллок және Г.К. Честертон (Wikisource-та). Мысалы, Венди Коуптың «Нақыл сөзді балладасы» бар.

Музыкалық түрі

Балладалық строфаның музыкалық формасы – үшбұрышты форма (ААБ), бірінші, қайталанатын музыкалық бөлім (столен) екі бастапқы тармақ жұбын (рифма схемасы) белгілейді, ал екінші бөлім (абгесанг) рефрен тармағын қоса алғанда, қалған жолдарды белгілейді. "А" бөлімінің екі айтылуы көбінесе әртүрлі аяқталады, сәйкесінше "ашық" және "жабық" деп аталады, "ашық" аяқтамасының гармониясы бастауға, ал "жабық" аяқтамасы "Б" бөліміне қарай жетелейді. Көптеген баладаларда "Б" бөлімінің соңғы бөлігі "А" бөлімінің соңындағы мелодиялық материалды қайтадан енгізе алады, бұл "музыкалық рифма" (немесе неміс тілінде Rücklaufballade) деп аталады. Машотың балада дуплексі немесе баладель деп аталатын баладаның тағы бір түрі – "Б" бөлімі екі қайталауға бөлінген, рефрен қайталаудың бір бөлігі ретінде орындалады. Гийом Дюфайдың "Se la face ay pale" әні қалыпты пішінге ерекше мысал, онда бүкіл строфа біржола жазылған, яғни екі "А" бөлімінің арасында қайталау жоқ.

Белгілі балады жазушылары

Гийом де Машо 42 балладаны музыкаға бөлді. Олардың кейбіреулері екі немесе тіпті үш өлеңді бір уақытта әнге түсіріп, әртүрлі мәтіндерді әртүрлі дауыстармен орындады. Ал қалғандарының көпшілігінде бір ғана мәтіндік дауыс болады, оған бір немесе екі мәтінсіз (аспаптық) қосымша дауыс сүйемелдейді. 15 ғасырда баллада жазушыларының ең белгілісі – Франсуа Вильон болды.

Вариациялар

Балладаның көптеген анықтап көруге оңай түрлері бар; ол көп жағынан ода мен патшалық әнге ұқсас. Кейбір балладаларда бес шумақ болады. Жеті жолды баллада немесе баллада корольдік, төрт шумақтан тұрады, барлығы бірдей үш ұйқас қолданылады, барлығы рефренмен аяқталады, соңында енвой болмайды. Баладаның жоғары деңгейдегісі он жолды шумақтардан тұрады, ұйқасы бар, енвоймен аяқталады. Мысалы, Франсуа Виллонның "Ballade des Pendus" балладасы. Сондай-ақ, қос баллада мен қос рефренды балладалар да кездеседі.