Кіріспе

Француз ақыны, очеркші және редактор (1873–1914)

Шарль Пьер Пеги (7 қаңтар 1873 – 5 қыркүйек 1914) – француз ақыны, очеркші және редактор. Оның екі негізгі философиясы – социализм және ұлтшылдық. Бірнеше жыл бойы күмәнданудан кейін, ол 1908 жылға қарай Рим католигіне сенуші болды (бірақ көбінесе діни қағидаларын сақтамады). Осы уақыттан бастап католицизм оның туындыларына зор әсер етті.

Өмірбаян

Пеги Орлеанда кедей отбасында дүниеге келді. Оның анасы Сесил, ол нәресте кезінде жесір қалған, тіршілік көрінетін үшін орындықтар жөндеп отырды. Оның әкесі Дезире Пеги – шкаф жасаушы, ол 1874 жылы жараланған соң қайтыс болды. Пеги Сюэдегі Лакканал лицейінде оқыды, содан кейін стипендия бойынша École normale supérieure (Париж) мектебіне түсті, онда Анри Бергсон мен Ромен Ролланның дәрістеріне қатысып, олармен дос болды. 1897 жылы бітірмей-ақ мектептен кетіп, бірақ 1898 жылға дейін кейбір дәрістерге қатыса берді. École Normale Supérieure кітапханашысы Люсьен Херрдің ықпалымен ол Дрейфус ісінің жақтаушысына айналды. 1897 жылы Пеги Шарлотта Франсуаза Боденге үйленді; олардың бір қызы мен үш ұлы болды, олардың біреуі Пеги қайтыс болғаннан кейін дүниеге келді. Шамамен 1910 жылы Пеги жас еврей қызы Бланш Рафаэльге терең ғашық болды, бірақ ол әйеліне адал болды. Өмірінің басынан бастап, ол социализмнің ықпалында болды. 1895 жылы Социалистік партияға қосылды. 1900 жылдан 1914 жылы қайтыс болғанға дейін ол әдеби журналдың негізгі авторы және редакторы болды – Les Cahiers de la Quinzaine, ол бастапқыда Социалистік партияның жетекшісі Жан Жоресті қолдады. Бірақ Пеги Жоресті ұлтқа және социализмге сатқын деп санағаннан кейін бұл қолдауды тоқтатты. «Кайталықтар» журналында Пеги өзінің эсселері мен өлеңдерін ғана емес, сонымен қатар Ромен Роллан сияқты маңызды замандас авторлардың туындыларын жариялады. Оның «Екінші ізгілік құпиясының портигі» атты бос өлеңі Францияда 60-тан астам рет басылып шықты. Шарль де Голль үшін бұл сүйікті кітап еді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Пеги француздық 276-шы жаяу әскер полкінің 19-шы ротасында лейтенант болды. Ол Марна шайқасының басталуына бір күн бұрын, Виллероя маңында, Сень және Марна департаментінде маңдайынан атылып, қаза тапты. Пеги қаза болған жерге ескерткіш орнатылған.

Ықпал

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Виши Франциясын қолдағандар да, қарсыластары да Пегуйді сілтеді. Эдмон Мишеле француз Төңкерісіне қатысушылардың арасында Пегуйді алғашқылардың бірі болып тілге тигізді; Пегуйдің шығармаларымен таныс де Голль оны 1942 жылғы сөйлеген сөзінде келтірді. Вишидің антисемит заңдарына қарсы болғандар оны жиі сілтеді. Керісінше, Роберт Брасилах Пегуйді «француз ұлттық социалисі» деп мақтады, ал Пегуйдің ұлдары Пьер мен Марсель олардың әкесінің Вишидің ұлттық революция идеологиясына шабыт бергенін және «барлығынан бұрын, расист» екенін жазды. Пегуйдің болашақта фашизмге тигізер ықпалы оны қорқытатыны айтылды. Ағылшын жазушысы Грэм Грин «Брайтон-Рок» романында Пегуй туралы айта келіп, «Материяның жүрегі» романының эпиграфы ретінде Пегуйдің сөзін пайдаланды. «Заңсыз жолдар» романында Грин Пегуйдің «құдайға қарсы, кембағалдардың игілігі үшін күрескенін» айтады. Швейцариялық теолог Ханс Урс фон Балтасар өнер тарихын Құдайдың шығармашылығына жақындаудың әр түрлі деңгейдегі сәттілігі ретінде сипаттағанда, Пегуйдің Евасы «Пруст жобасының теологиялық құтқарылуы» екенін атап өтті, яғни Пруст естелік пен қайырымдылыққа ие болса, Пегуйдің Евасы – мінезді Пегуй емес – естелікке, қайырымдылыққа және Құдайдың құтқарылуы туралы білімге ие болды. 1983 жылы ағылшын ақыны Джеффри Хилл Пегуйге құрмет көрсету мақсатында «Шарльз Пегуйдің қайырымдылығының құпиясы» атты поэмалық кітабын жариялады.

Танымал цитаталар

Әлем соңғы 30 жылда Иса Мәсіхтен бергі барлық кезеңдегіден гөрі көп өзгерді. (Бұл 1913 жылы айтылған.)

"Күнәкар – христиан дінінің өзегі. Христиандық мәселелерде күнәкардан білгіш ешкім жоқ. Әулиеден басқа ешкім жоқ." Бұл Грэм Гриннің "Материяның жүрегі" (1948) романының эпиграфы. "Жеткілікті прогрессивті көрінбеуден қорқып жасалған қандай қатыгездіктер болғанын ешқашан білмейтін боламыз." (Notre Patrie, 1905)

"Тирандық әрқашан еркіндіктен жақсы ұйымдастырылған." "Кантиандық этиканың қолы таза, бірақ, бір жағынан, қолы жоқ." "Француздар болмағанда қандай ашулы болады, дейді Құдай." "Менің істейтін нәрселерімнің біразын ешкім түсінбейтін болады." (Le Mystère des saints Innocents)

"Ежелгі тарихты жазу мүмкін емес, себебі жеткілікті дереккөздер жоқ, ал заманауи тарихты жазу мүмкін емес, себебі дереккөздер тым көп." (Clio, 1909)

"Барлығы мистицизмде басталып, саясатта аяқталады." (Notre Jeunesse, 1909)

"Гомер бүгін таңда жаңа, ал бүгінгі газеттен ескірек нәрсе жоқ."

Ағылшын тіліндегі шығармалары

(1943). "Азаттық", Commonweal, 8 қаңтар, 293-бет. (1943). Негізгі шындықтар. Проза және поэзия, Энн мен Джулиен Грин аударған. Нью-Йорк: Pantheon Books Inc. (1944). Адам және қасиеттілер. Проза және поэзия, Энн мен Джулиен Грин аударған. Нью-Йорк: Pantheon Books Inc. (1950). Жанна д'Арк қайырымдылығының құпиясы, Джулиен Грин аударған. Нью-Йорк: Pantheon Books Inc. [Лондон: Hollis & Carter, 1950; Carcanet, 1986]. (1956). "Құдайдың әділдіксіз өлтірілгендерінің" құпиясы, Пэнси Пэкенхэм аударған. Лондон: The Harvill Press [Нью-Йорк: Harper, 1956]. (1999). "Құдайдың әділдіксіз өлтірілгендерінің құпиясы", Communio 26 (2). (1958). Уақытша және мәңгілік, Александр Дрю аударған. Лондон: The Harvill Press [Нью-Йорк: Harper, 1958; Liberty Fund, 2001]. (1964). Дұғаның көрінісі. Mount Saint Bernard Abbey: Saint Bernard Press. (1965). Құдай сөйлейді. Нью-Йорк: Pantheon Books Inc. (1970). Екінші ізгілік құпиясының кіреберісі, Дороти Браун Аспинволл аударған. Метучен, Н. Дж.: Scarecrow Press. (1994). "Үміт құпиясы туралы", Communio 21 (3). (1996). Үміт құпиясының кіреберісі, Дэвид Луис Шиндлер кіші аударған. Эдинбург: T. & T. Clark [Wm. B. Eerdmans Publishing Co., 2003; Continuum, 2005]. (2009). "Ақша туралы", Communio 36 (3).