Кіріспе

Устка ( , , Stolpmünde) – Польшаның солтүстігіндегі Орта Померания аймағындағы шипажайлы қала. 2001 жылы халқы 17 100 адамды құрады. Бұл Померания воеводтығындағы Слупск ауданының бір бөлігі. Қала Балтық теңізіндегі Словиньск жағалауында орналасқан. Устка – порты бар және Польшаның танымал жазғы теңіз курорты.

Тарих

Алғашқы қоныстанушылар қазіргі Усткаға 9 ғасырда келді және түпнұсқа атауымен балық аулау қонысын құрды. 10 ғасырда ол өзінің алғашқы билеушісі I Миешко басқаруымен Польшаның жаңа пайда болған мемлекетінің бір бөлігіне айналды. Алғашқы тарихи жазбаларда 1310 жылы ауылды Уjść немесе Ujście деп атаған. 1337 жылы Сюпиа өзенінің сағасындағы аймақ Балтық теңізіне балық аулау және сауда портын салу мақсатымен жақын орналасқан Сюпск қаласына берілді. Құжаттар бойынша 1355 жылы шіркеу салынды. 1382 жылы Слупск (Столп) қаласы Ганза Одағының мүшесі болды. Елді мекен Польша Корольдігінің вассалдық герцогтығы – Слупск герцогтығында орналасқан, кейіннен ол Померания герцогтығына қарады. 1648 жылы Вестфалия шартынан кейін герцогтықтың бөлінуінен кейін қала Бранденбург-Пруссияға берілді, ал 18 ғасырдан бастап Пруссия Корольдігінің құрамына кірді. 1778 жылдың 1 тамызында болған өрт 18 үйді қиратты, бірақ олар көп ұзамай қайта тұрғызылды. 1871 жылы қала Германия империясының бір бөлігіне айналды. Бірінші теміржол станциясы 1878 жылы ашылды. Теміржол науасы теңіз арқылы жеткізілді, ал жол төсегі Батыс жағалауындағы құмдықтардан алынған құмнан жасалды. Бірінші жолаушылар пойзы 1878 жылдың 1 қазанында жолға шықты. Теміржол порттан сауданы жеңілдететін басты көлік құралы ретінде де пайдаланылды. Теміржол желісі портқа дейін созылды, негізінен астық және спирт саудасы жүргізілді. 1887 жылы жергілікті порттан 5 миллион литр таза спирт жіберілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін порттың маңызы азайды, себебі балық аулау саудадан басымдық алды. Порттың қазіргі түрі 1899 және 1903 жылдар аралығында жасалған инвестициялардың нәтижесінде қалыптасты, ол Стеттин (Щецин) мен Данциг (Гданьск) арасындағы ең ірі порт болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында тәуелсіз Польшаның қайта құрылуы және Польша дәлізінің құрылуы Шығыс Пруссияның неміс эксклавын Германияның Померания провинциясынан бөліп тастады. Нәтижесінде, Германияның Көлік министрлігі 1922 жылы Польша арқылы транзиттен тәуелсіз Шығыс Пруссияға ("Шығыс Пруссияның теңіз қызметі" немесе Seedienst Ostpreußen) паромдық қатынас орнатты. Бұл кемелер де Столпмунде портына тоқтады. Көлік ағынының артуына байланысты портты кеңейту және жаңғырту жоспарланды. Жаңа масштабты жоба 1938 жылдың басында басталды. Үшінші пирс ең ірі кемелерді қабылдау үшін салынып жатты. Жаңа порттың құрылысы 1939 жылдың 23 қыркүйегінде Польшаға неміс басқындығынан кейін тоқтатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер Сталаг II B тұтқын лагерінің күштеп еңбекке тартылған бөлімшесін пайдаланды, онда одақтас әскерлерінің соғыс тұтқындары ұсталды. Қаланың ескі бөлігі орта ғасырлардан бері өз жоспарын сақтап келеді. Кішкентай тұрғын үйлер 19 ғасырдың 30-жылдарында жаңғыртылды, бірақ көшелердің орналасуы өзгертілмеді. 2005 жылдан бастап Устка билігі мен Еуропалық Одақ ескі Устканы жаңғырту бағдарламасын іске қосты. Көптеген ғимараттар қалпына келтірілді және әлі де қалпына келтірілуде. Қаладағы ескерткіштерге 1871 жылдан бері сақталған маяк (1892 жылы сегізбұрышты мұнарасы қосылды), 1875 жылдан бері Негізгі пошта ғимараты және 1882 жылдан бері шіркеу кіреді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңа поляк билігі неміс "Столпмунде" атауын алмастыру үшін ресми атауды анықтауға кірісті. 1945 жылы теміржол вокзалында Уjść, Uszcz және Ustka атаулары жазылды; Негізгі пошта ғимаратында Nowy Słupsk деп жазылды; қала әкімшілігінде Postomino деп, ал порт басқармасы кеңсесінде Słupioujście деп жазылды. Соңғы атау – Устка 1940 жылдардың соңында бекітілді. 1975 жылдан 1998 жылға дейін қала әкімшілік тұрғыдан Слупск воеводствосына қарады.

Туризм

Устка – Балтық теңізінің оңтүстік жағалауындағы танымал туристік орын және балық аулау порты. Польшадағы саяси өзгерістерден кейін бірнеше жыл бойы қала елдегі үздік жазғы демалыс орны үшін бірнеше жергілікті сыйлықтарды жеңіп алды. Польшада өртке төзімді құтқару шлюпкаларын шығарған жалғыз Устка кеме құрылыс зауытының және бірқатар балық өңдеу кәсіпорындарының жабылуынан кейін, жергілікті билік қаланың табыс көзі ретінде туризмді басымдыққа қойды. 19 ғасырдың соңынан бері Устка жазғы демалыс курорты және түрлі ауруларды емдеу және қалпына келтіру орталығы ретінде танымал. Усткада екі жағажай бар: Слюпия өзенімен бөлінген Шығыс және Батыс жағажайлары. Қаланың шығыс бөлігінде орталық орналасқандықтан, Шығыс жағажайы Батыс жағажайынан гөрі көбірек танымал. Батыс жағажайы Әскери-теңіз оқу орталығының (CSSMW, Centrum Szkolenia Specjalistów Marynarki Wojennej) аумағына созылады, оған кіру батыстағы белгілі бір шекарадан асып кеткенде шектелген. Дегенмен, көптеген барлар, мейрамханалар, концерт залы және 1875 жылы салынған жағалау бойындағы серуендеу жолы бар, Шығыс жағажайы «абразияға» (теңіз эрозиясына) бейім. Қысқы дауылдардан кейін жағажайдың ені тарлып, оны күтіп ұстау Устка билігі үшін елеулі шығынға айналады. Шығыс жағажайында биік құмды тік жарлар бар. Батыс жағажайы тегіс. Слюпия өзенінің үстінен салынған (2013 жылы) жаңа, айналмалы жаяу жүргіншілер көпірі күн сайын екі жағажайды байланыстырады және әр сағат сайын 15 минутқа ашылады. Усткадағы теміржол көпірі қала орталығынан тыс, батыс бөлігінде, негізгі теміржол станциясына жақын орналасқан. Устканың жанында 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында «Метеор» типіндегі зондтық ракеталар ұшырылған әскери оқу полигоны бар. Устка жыл сайынғы Халықаралық фейерверктер фестивалінің де үйі, ол шілде айының ортасында өтеді.

Климат

Устка мұхиттық климатқа ие (Кёппен климаттық жіктелімі: Cfb).

Спорт

Жергілікті футбол командасы нашар ойнап жатыр. Ол төменгі лигаларда жарысады.