Қаһармандық әңгімелердегі әйел бейнесі және стереотиптері

Кіріспе

Троп және әңгіме айтудағы стереотиптік кейіпкер

Қауіптегі бойжеткен – бұл әңгіме құралы, онда бір немесе бірнеше ер адам ұрланған немесе басқа да қауіпке тап болған әйелді құтқаруға тиіс. Туыстық, махаббат, құштарлық немесе олардың үйлесімі еркек кейіпкерді оқиғаны бастауға ынталандырады. Сыншылар осы әйелдердің әлсіздігін әйелдердің тобына күтім жасау және жақсы қарым-қатынас жасау қажет деген қоғамдық көзқараспен байланыстырады.

Этимология

"Қыз" сөзі француз тіліндегі demoiselle сөзінен шыққан, ол "жас келіншек" деген мағынаны білдіреді, ал "қайыршылыққа түскен қыз" термині француз тіліндегі demoiselle en détresse сөзінің аудармасы болып табылады. Бұл қазіргі ағылшын тілінде сирек қолданылатын ескі термин, көбінесе әсер қалдыру үшін немесе осы сияқты тіркестерде ғана қолданылады. Оның тамыры орта ғасырлық әндер мен әңгімелердегі шабандоз-рыцарьларға дейін жетеді, олар әйелдерді қорғауды рыцарлық кодекстің маңызды бөлігі деп санаған, оған ар-ұяты мен асыл мінез ұғымдары кіреді. "Қайыршылыққа түскен қыз" деген ағылшын термині алғаш рет 1692 жылы Ричард Эймстің "Силвияның жыныстық бақытсыздығына шағымы" атты өлеңінде кездеседі.

Ежелгі тарих

Қиындыққа ұшыраған бойжеткен туралы тақырып ежелгі гректердің әңгімелерінде кездеседі. Грек мифологиясында көптеген қабілетті құдайшалар бейнеленгенімен, адамдық құрбандыққа ұшырау қаупі бар әлсіз бойжеткендер де бар. Мысалы, Андромеданың анасы Посейдонды ренжітіп, ол жерді жойған құбыжықты жіберді. Оны ынаю үшін Андромеданың ата-анасы оны теңіздегі жартасқа байлап қойды. Батыр Персей сол құбыжықты өлтіріп, Андромеданы құтқарды. Жалаңаш күйі тасқа тізгінталған Андромеда кейінгі суретшілердің сүйікті тақырыбына айналды. Бұл ханшайым мен айдаһар тақырыбы Киелі Георгий туралы аңызға да көшкен.

Классикалықтан кейінгі тарих

Еуропалық ертегілерде қиын жағдайдағы қыздар жиі кездеседі. Зұлым сиқыршылар Рапунцельді мұнараға қамап, Аққарға өлім қарғысын жаратты және "Ұйықтаған сұлу" ертегісінде принцессаны сиқырлы ұйқыға енгізді. Осының барлығында батыр ханзада қызға көмекке келіп, оны құтқарып, үйленеді (Рапунцельді ханзада тікелей құтқармаса да, ол жер аударылғаннан кейін оны соқырлықтан құтқарады). Қиын жағдайдағы қыз ортағасырлық романдардың архетипі болды, онда ол көбінесе саяхатшы рыцарьдың көмегімен қамал мұнарасындағы тұтқындықтан құтырылған. Джеффри Чосердің "Клерк әңгімесі" науқас Гризельданың көптеген сынақтары мен ерекше қиындықтары Петраркадан алынған. Emprise de l'Escu vert à la Dame Blanche (1399 жылы құрылған) – зорлық-зомбылыққа ұшыраған әйелдерді қорғау мақсатымен құрылған рыцарлық орден. Бұл тақырып Католик шіркеуінің ресми агиографиясына да енді – ең танымал мысалы, әулие Георгийдің аждаһадан принцессаны құтқару туралы әңгімесі. Бұл қасиеттінің өміріне кейінірек қосылған, ол құрметтелген алғашқы ғасырларда расталмаған, қазіргі уақытта әулие Георгий есімдерінде сақталған басты ерлік. Норвегиядан тыс жерлерде беймәлім Халлвард Вебьорнссон, Ослоның қасиетті покровительі, үш адамның ұрлық жасады деген айыппен әйелді – мүмкін құлды – қорғауға тырысқанда шейіт болып қаза тапқаннан кейін қасиетті деп танылды.

17 ғасыр

XVII ғасырдағы ағылшын балладасы "Испандық ханым" (осы атпен бірнеше ағылшын және ирланд әндері бар), ағылшын капитаны қолға түскен испандық ханым оны тұтқынға алғанға ғашық болып, оны босатпауын, керісінше Англияға алып кетуін өтінеді. Бұл өтінішінде ол өзін "қайғыға толы ханым" деп сипаттайды.

18 ғасыр

Қиындыққа ұшыраған қыз заманауи романға Сэмюэл Ричардсонның "Кларисса" (1748) романымен, онда оған зұлым азғырушы Лавлейс қауіп төндіреді, тұңғыш рет енгізіледі. "Қиындыққа ұшыраған қыз" тіркесі Ричардсонның "Сэр Чарльз Грандисонның тарихы" (1753) еңбегінде кездеседі: "Ол кейде қуатты ханзада, ал мен – қиындыққа ұшыраған қызмын". Орта ғасырлық рөлін қайта жаңартып, қиындыққа ұшыраған қыз готикалық әдебиеттің маңызды кейіпкері болып табылады, мұнда ол көбінесе қамал немесе монастырда тұтқындалады және садистік дворян немесе діни орденнің өкілдерінен қауіп көреді. Бұл жанрдағы алғашқы мысалдарға Хорас Уолполдың "Отранто қамалы" романындағы Матильда, Энн Рэдклифтің "Удолфоның құпиялары" романындағы Эмили және Мэтью Льюистің "Монах" романындағы Антония кіреді. Бұл готикалық қаһарманның басына келген қиындықтарды маркиз де Сад "Жустин" романында шектен тыс деңгейге жеткізді, ол қиындыққа ұшыраған қыз бейнесінің астында жатқан эротикалық мәнді ашты. Қудаланған бойшаңның тақырыбын зерттеудің бір мысалы – Гетенің "Фауст" кітабындағы Гретхеннің тағдыры. Философ Шопенгауэрдің сөзіне сәйкес:

The damsel in distress makes her debut in the modern novel as the title character of Samuel Richardson's Clarissa (1748), where she is menaced by the wicked seducer Lovelace. The phrase "damsel in distress" is found in Richardson's The History of Sir Charles Grandison (1753): And he is sometimes a mighty Prince and I am a damsel in distress

Reprising her medieval role, the damsel in distress is a staple character of Gothic literature, where she is typically incarcerated in a castle or monastery and menaced by a sadistic nobleman, or members of the religious orders. Early examples in this genre include Matilda in Horace Walpole's The Castle of Otranto, Emily in Ann Radcliffe's The Mysteries of Udolpho, and Antonia in Matthew Lewis' The Monk. The perils faced by this Gothic heroine were taken to an extreme by the Marquis de Sade in Justine, who exposed the erotic subtext which lay beneath the damsel in distress scenario. One exploration of the theme of the persecuted maiden is the fate of Gretchen in Goethe's Faust. According to the philosopher Schopenhauer:

"The great Goethe has given us a distinct and visible description of this denial of the will, brought about by great misfortune and by the despair of all deliverance, in his immortal masterpiece Faust, in the story of the sufferings of Gretchen. I know of no other description in poetry. It is a perfect specimen of the second path, which leads to the denial of the will not, like the first, through the mere knowledge of the suffering of the whole world which one acquires voluntarily, but through the excessive pain felt in one's own person. It is true that many tragedies bring their violently willing heroes ultimately to this point of complete resignation, and then the will to live and its phenomenon usually end at the same time. But no description known to me brings to us the essential point of that conversion so distinctly and so free from everything extraneous as the one mentioned in Faust" (The World as Will and Representation, Vol. I, §68)

"Ұлы Гете өзінің өлмейтін шедеврі "Фауст" романында, Гретхеннің азаптары туралы айта отырып, үлкен бақытсыздық пен құтқарылу үмітінің жоқтығынан туындаған еріктің жоққа шығарылуын нақты және айқын сипаттады. Мен поэзияда басқа сипаттамаларды білмеймін. Бұл екінші жолдың тамаша үлгісі, ол ерікті жоққа шығарады, біріншісі сияқты, әлемнің азаптарын ерікті түрде білу арқылы емес, бірақ өз денеңде сезілген шектен тыс ауырсыну арқылы. Көптеген трагедиялар өздерінің қатал ерікті батырларын соңында толыққанды бас тартуға жеткізеді, содан кейін тіршілікке деген құштарлық пен оның көрінісі әдетте бір уақытта аяқталады. Бірақ маған белгілі бір сипаттама бізге осы өзгерістің маңызды тұсын "Фауст" романындағыдай нақты және кез келген сыртқы нәрселерден арылтып көрсетеді" ("Дүние – ерік пен бейнелеу ретінде", 1-том, 68-тарау).

20 ғасыр

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Қасіретке ұшыраған қыз бейнесі одақтастардың үгіт-насихатында кеңінен қолданылды (суреттерді қараңыз). Әсіресе, Германияның Бельгияны жаулап алуы мен оккупациялауы жиі «Бельгияның зорлануы» деп аталып, одақтас әскерлерін сол зорлық құрбанын құтқаруға бел буған рыцарьларға айналдырды. Бұл «Үй оттарын жағып тұрыңыз» әнінде «балалардың» «қиын жағдайдағы елге» көмектесу үшін кеткені айқын түрде көрсетілген. Осы кезеңде қиындыққа ұшыраған қыз стереотипі ретінде сахналық әдебиет пайда болды. Тартымды әйел ассистенттерді шектеу және оларды пышақтар мен тікендермен қауіпке тікеу 20 ғасырдың әдебиетшілерінің өнеріне айналды. Белгілі иллюзия дизайнері және тарихшы Джим Штайнмайер бұл құбылыстың басталуын «әйелді екіге бөлу» иллюзиясының пайда болуымен байланыстырады. 1921 жылы әдебиетші П.Т. Селбит осындай қойылымды алғаш рет жұртшылыққа ұсынды. Штайнмайердің айтуынша: «Селбиттің иллюзиясынан бұрын, әдебиетшілердің сұлу әйелдерді мазақтауы мен азаптауы кең таралған емес. Роберт Гудиннің заманында ерлер де, әйелдер де әдебиеттің нысаны ретінде қолданылды». Дегенмен, 20 ғасырдың алғашқы онжылдықтарындағы сәндегі өзгерістер мен үлкен әлеуметтік дүрбелең Селбиттің «құрбандығын» таңдауын практикалық және танымал етті. Соғыстың салдарынан халықтың зорлық-зомбылыққа деген сезімталдығы төмендеді, ал әйелдердің эмансипациясы оларға деген көзқарасты өзгертті. Көрермендер ескі, әдемі әдебиет түрлерінен жалықты. Гран-Гиньоль театрының қорқынышты қойылымдары сияқты, осы дәуірде сенсация тудыру үшін шоқтықтырушы нәрсе қажет болды. Штайнмайер қорытындылайды: «практикалық мәселелерден басқа, қауіп төнген әйелдің бейнесі ойын-сауықтағы ерекше модаға айналды». Қиындыққа ұшыраған қыз 20 ғасыр бойы комикстерде, кинода және теледидардағы өнер индустриясының негізгі элементі болып қала берді. Құтқаруға мұқтаж қаһарман әйелдер 1930, 1940 және 1950 жылдардың басында Колумбия Пикчерз, Маскот Пикчерз, Республика Пикчерз және Универсал Студиясы сияқты студиялар жасаған қара-ақ сериалдарда жиі кездесетін. Бұл сериалдар кейде кейіпкерлері мен сюжеттерін оқиғалық романдар мен комикстерден алған. Ерекше мысалдарға Эдгар Райс Берроуз комикстер үшін жасаған және кейіннен Республиканың «Жангел қыз» (1941) және оның жалғасы «Нёканың қауіптері» (1942) фильмдеріндегі сериалдық қаһарманға айналған Нёка Джунгли қыз кейіпкері кіреді. Бұл қалыпқа кіретін басқа классикалық кейіпкерлер – Джейн Портер (Тарзанның романы мен фильмінде) және Фэй Рэй ойнаған Энн Дарроу («Кинг Конг» (1933) фильмінде). «Ингаги» (1930) жалған деректі фильмі де осы идеяны көрсетті, ал Рэйдің рөлін Джессика Лэнг және Наоми Уоттс қайта ойнады. Журналист Эндрю Эриш былай деп атап көрсетті: «Гориллалар мен қауіптегі тартымды әйелдер – үлкен табыс». Кішкентай экрандағы көрнекті бейнелер, балалар мультфильмдерінде Underdog-тың қарындасы Sweet Polly Purebred және жиі Mountie Dudley Do Right құтқаратын Nell Fenwick. Түпнұсқа «Жасыл бақалар» телесериалында тележурналист Эйприл О'Нилді зұлым Шредер бірнеше рет тұтқынға алды және оны жиі титулды бақалар құтқаруға мәжбүр болды. Иан Флемингтің Джеймс Бонд романдары, бастапқыда 1950 және 1960 жылдары жарық көрген, кейде зұлым адам байлап, Бонд құтқаруға мәжбүр болған «Бонд қызын» көрсетеді. Бұл тақырып 1960 жылдардың басында шығарылған фильмдердің бірқатарында жалғасты, соның ішінде «Доктор Но», «Мені жақсы көрген тыңшы», «Октопусси» және «Спектр», Бондтың әйел басты кейіпкерді құтқарып жатқанын көрсетеді. Кейбір фильмдерде Бонд пен әйел кейіпкер бірге байланады (мысалы, «Жию және өлсін» және «Мунрейкер»). Басқа фильмдерде Бонд байланған және қауіп-қатерде (мысалы, «Голдфингер», «Сіз тек екі рет өмір сүресіз», «Әлем жеткіліксіз», «Казино Рояль» және «Скайфолл») және кейбір жағдайларда әйел басты кейіпкер құтқарады (мысалы, «Өлімге лицензия» және «Шабыт»). Комикстерде жиі келтірілетін қиындыққа ұшыраған қыздардың мысалдары: Лоис Лейн, ол мәңгілік қиындыққа ұшырап, Суперменмен құтқарылуға мұқтаж болды, және Олив Оил, оны үнемі ұрлап алып, Попай құтқарып қалуға мәжбүр болды. 1999 жылы Гейл Симон жасаған «суық камерадағы әйелдер» әдебиеттегі әйел кейіпкерлер жарақаттанады, жыныстық қатынасқа түседі, өлтіріледі немесе билігінен айырылады (бұл оқиға «fridging» деп аталады), кейде «қорғау» қасиеттерін ынталандыру үшін, көбінесе ер адамның оқиғасын алға жылжыту үшін сюжет құралы ретінде қолданылады. Бұл сөз тіркесі...

During the First World War, the imagery of a Damsel in Distress was extensively used in Allied propaganda (see illustrations). Particularly, the Imperial German conquest and occupation of Belgium was commonly referred to as The Rape of Belgium effectively transforming Allied soldiers into knights bent on saving that rape victim. This was expressed explicitly in the lyrics of Keep the Home Fires Burning mentioning the "boys" as having gone to help a "Nation in Distress". A form of entertainment in which the damsel in distress emerged as a stereotype at this time was stage magic. Restraining attractive female assistants and imperiling them with blades and spikes became a staple of 20th century magicians' acts. Noted illusion designer and historian Jim Steinmeyer identifies the beginning of this phenomenon as coinciding with the introduction of the "sawing a woman in half" illusion. In 1921 magician P. T. Selbit became the first to present such an act to the public. Steinmeyer observes that: "Before Selbit's illusion, it was not a cliche that pretty ladies were teased and tortured by magicians. Since the days of Robert Houdin, both men and women were used as the subjects for magic illusions". However, changes in fashion and great social upheavals during the first decades of the 20th century made Selbit's choice of "victim" both practical and popular. The trauma of war had helped to desensitise the public to violence and the emancipation of women had changed attitudes to them. Audiences were tiring of older, more genteel forms of magic. It took something shocking, such as the horrific productions of the Grand Guignol theatre, to cause a sensation in this age. Steinmeyer concludes that: "beyond practical concerns, the image of the woman in peril became a specific fashion in entertainment". The damsel in distress continued as a mainstay of the comics, film, and television industries throughout the 20th century. Imperiled heroines in need of rescue were a frequent occurrence in black and white film serials made by studios such as Columbia Pictures, Mascot Pictures, Republic Pictures, and Universal Studios in the 1930s, 1940s and early 1950s. These serials sometimes drew inspiration for their characters and plots from adventure novels and comic books. Notable examples include the character Nyoka the Jungle Girl, whom Edgar Rice Burroughs created for comic books and who was later adapted into a serial heroine in the Republic productions Jungle Girl (1941) and its sequel Perils of Nyoka (1942). Additional classic damsels in that mold were Jane Porter, in both the novel and movie versions of Tarzan, and Ann Darrow, as played by Fay Wray in the movie King Kong (1933), in one of the most iconic instances. The notorious hoax documentary Ingagi (1930) also featured this idea, and Wray's role was repeated by Jessica Lange and Naomi Watts in remakes. As journalist Andrew Erish has noted: "Gorillas plus sexy women in peril equals enormous profits". Small screen iconic portrayals, this time in children's cartoons, are Underdog's girlfriend, Sweet Polly Purebred and Nell Fenwick, who is often rescued by inept Mountie Dudley Do Right. On the original Teenage Mutant Ninja Turtles TV series, the television newswoman April O'Neil was repeatedly held captive by the evil Shredder and often needed to be rescued by the titular turtles. The James Bond novels of Ian Fleming, originally published in the 1950s and 1960s, would sometimes feature the "Bond girl" tied up by a villain and needing to be rescued by Bond, and this theme continued into a number of the films, produced from the early 1960s onward, including Dr. No, The Spy Who Loved Me, Octopussy and Spectre, all of which show Bond rescuing the female lead, who has been tied up. In some films, Bond and a female character are tied up together (for example, in Live and Let Die and Moonraker). In other films, Bond is shown tied up and in peril (examples include Goldfinger, You Only Live Twice, The World Is Not Enough, Casino Royale and Skyfall) and in some cases is rescued by the female lead (such as in Licence to Kill and Spectre). Frequently cited examples of a damsel in distress in comics include Lois Lane, who was eternally getting into trouble and needing to be rescued by Superman, and Olive Oyl, who was in a near constant state of kidnap, requiring her to be saved by Popeye. Coined by Gail Simone in 1999, "women in refrigerators" is a literary trope where female characters are injured, sexually assaulted, killed, or depowered (an event colloquially known as fridging), sometimes to stimulate "protective" traits, and often as a plot device intended to move a male character's story arc forward. The phrase is used to analyze why such plot devices are used disproportionately on female characters. It refers to an incident in Green Lantern vol. 3 #54 (1994), written by Ron Marz, in which Kyle Rayner, the title hero, comes home to his apartment to find that the villain Major Force had killed his girlfriend, Alexandra DeWitt, and stuffed her in a refrigerator. Simone and a number of collaborators created the website Women in Refrigerators which hosts a list of works which they believe express the trope. Many modern writers and directors, such as Anita Sarkeesian, Angela Carter and Jane Yolen, have revisited classic fairy tales and "damsel in distress" stories or collected and anthologised stories and folk tales that break the "damsel in distress" pattern.

Құдіретті қыз

Фильмдер, бейнелейтін әйелдердің күшті болуы, кино өнерінің басында-ақ пайда болды. Көбінесе қиын жағдайға түскен стереотиптік әйелмен байланысты фильмдердің бірі – «Паулиннің қауіп-қатерлері» (1914) де, ол кем дегенде жартылай қарсы мысал келтіреді, себебі Перл Уайт ойнаған Паулин ерте үйленуден бас тартып, авантюра іздеу және автор болуды қалайтын күшті кейіпкер. Көпшілік ойлағаннан айырмашылығы, фильмде Паулиннің теміржолға байлап, арамен қорқыту сахнасы жоқ, бірақ мұндай сахналар кейінірек қайта түсірілген фильмдерге енгізілген және 1914 жылға жуық басқа фильмдерде де көрсетілген. Академик Бен Сингер бұл «сериалдық королева мелодрамалары» ерлердің қиялы болды деген пікірге қарсы шығып, олардың әйелдерге белсенді сатылғанын байқады. Америка Құрама Штаттарында түсірілген алғашқы сериал «Мэриге не болды?» (1912) «Ladies' World» журналында жарияланған сол аттас сериалмен бірге шықты. 1930 және 1940 жылдары Republic Pictures сияқты студиялар жасаған сериалдарда күшті әйелдер жиі кездеседі. Эпизодтардың соңындағы «күйреу сахналары» әйел батырлардың көптеген мысалдарын көрсетеді. Бірақ Линда Стирлинг және Кей Олдридж сияқты актрисалар ойнаған осы қаһарман әйелдер көбінесе күшті, өзіне сенімді әйелдер еді, олар соңында зұлымдарды жеңуде белсенді рөл атқарды. К. Л. Мурдың «Шамбло» (1933) атты әңгімесі – ғылыми фантастика тарихындағы маңызды туынды ретінде танылған – қиын жағдайға түскен классикалық әйелмен басталады: басты кейіпкер, ғарыш саяхатшысы Нортвест Смит, оны өлтіруге ниеттенген линч тобы қуып жүрген «әдемі қызды» көріп, оны құтқаруға араласады, бірақ ол қыз да, адам да емес, жасырынып жүрген шетелдік жаратылыс екенін біледі, ол қауіпті және өте қауіпті. Біраз уақыттан кейін Смит өзі құтқарылуға мұқтаж болады және өмірін сақтап қалады. Бұл тақырыптар 1960 жылдардағы «шпион қыздарынан» бастап қазіргі кино және теледидар қаһармандарына дейін қазіргі заманғы кейіпкерлерде бірінен соң бірі жаңартылды. Энн Бойд өзінің «Дьявол Джеймс Бондпен» (1967) кітабында Джеймс Бондты Сент-Джордж аңызының жаңаруымен және «принцесса мен айдаһар» жанрымен, әсіресе доктор Ноның айдаһар танкымен салыстырды. Қасірет шегуші әйел тақырыбы «Мені сүйген тыңшы» романында да айқын көрінеді, онда оқиға жас әйел Вивьен Мишельдің баяндауымен бірінші тұлғада айтылады, ол Бонд оларды өлтіріп, сыйлық ретінде алғанда зорлау қаупіне ұшырайды. 1960 жылдардағы «Азаушылар» телесериалындағы әйел тыңшы Эмма Пил көбінесе қиын жағдайға түскен әйел рөлінде көрінеді. Актер Диана Ригг ойнаған кейіпкер мен оның реакциясы бұл сахналарды басқа кино және теледидар сценарийлерінен ерекшелендірді, онда әйелдер де құрбан ретінде немесе сюжеттегі қуыршақ ретінде қауіпке ұшырады. Эмма Пилді байлап, «Венерадан махаббатпен» эпизодындағы өлім сәулесімен қорқыту сахнасы Джеймс Бондтың «Голдфингер» фильміндегі лазермен бетпе-бет келуіне тікелей ұқсас. Екеуі де Кемпбелл мен Воглер сипаттаған классикалық батырдың сынағының үлгілері. Сериалдың қаһарман әйелдері мен Эмма Пил соңғы кездері күшті әйел қаһармандардың жаратушыларына шабыт берді, мысалы, «Тасты романтикаға айналдыру» фильміндегі Джоан Уайлдер және «Жұлдызды соғыстар» фильміндегі принцесса Леядан бастап «постфеминисттік» иконаларға дейін, мысалы, Баффи Саммерс («Баффи вампирді өлтіруші»), Ксена мен Габриэль («Ксена: Жауынгер принцесса»), Сидни Бристоу («Алияс»), Наташа Романофф (Marvel кинематографиялық ғаламы), Ким Поссибл (сол аттас сериал), Сара Коннор («Терминатор» франшизасы) және Вероника Марс (сол аттас сериал). Осы өзгерістерді бейнелейтін «Скуби Ду» мультсериалының Дафни Блейк (серия ішінде ондаған рет тұтқындалады, тұзақ есіктерінен түседі және т.б.) «Скуби Ду» фильмінде ақылға қонымды феминисттік кейіпкер ретінде бейнеленген («Мен бұл қиын жағдайға түскен әйел рөлінен шаршадым!»). «Шерлок Холмс» (2009) фильмінде классикалық қиын жағдайға түскен әйел эпизоды бар, онда Айрин Адлер (Рейчел МакАдамс ойнады) өндірістік мал сою зауытында конвейерлік белбеуге байлап, арамен екіге бөлінуден құтқарылады; бірақ сол фильмнің басқа эпизодтарында Адлер мысқылдау оңайлықпен жеңіп, оны тонауды көздеген екі қарақшыны жеңеді (оларды тонаудың орнына). Фильмнің кульминациясында, күнді құтқаратын Адлер, Парламент мүшелерінің бәрін уландыратын құрылғыны соңғы сәтте бөлшектейді. «Enchanted» (2007) Уолт Дисней Pictures фильмінің соңғы сахнасында дәстүрлі рөлдер ауысады, ер адам басты кейіпкер Роберт Филип (Патрик Демпси) патшайым Нарисса (Сьюзан Сарандон) оның айдаһар түрінде тұтқынға алады. «Кинг Конг» сияқты, ол оны Нью-Йорк қаласындағы биік ғимараттың шатырына көтереді, бірақ Роберттің сүйіктісі Гизель (Эми Адамс) қылыш қолында оны құтқару үшін шатырға көтеріледі. Ұқсас рөл алмасу Стиг Ларссонның «Татуировкасы бар қыз» романында да көрінеді, онда оқиғаның кульминациялық сахнасында ер адам басты кейіпкер сериалды кісі өлтіруші тұтқынға алады, жер астындағы азаптау бөлмесіне қамап, тізбектеп, жалаңаштап, оны қорлайды, ал оның әйел серігі оны құтқару үшін келіп, зұлымды жояды. Тағы бір мысал – Бен Аароновичтің «Лондон өзендері» сериясының бөлігі «Foxglove Summer», онда басты кейіпкер Питер Грант пери патшайымымен тұтқынға алынып, оны құтқару үшін оның қатыны Steel Horse-та келеді. «Титаник» (1997) фильмінде де рөл алмасу орын алады, оны Джеймс Кэмерон жазған және түсірген. Джек Доусон қолқымшеп, қару-жарақ кеңсесіндегі құбырға байланғаннан кейін суға батып кеткенде, Роуз Дьюитт Букатер оның отбасын тастап, оны құтқаруға кетеді және олар жоғарғы палубаға қайтады. Роберт Дж. Харрис жазған «The Thirty One Kings» (2017) екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі тыңшылық триллерінде ақылды басты кейіпкер Ричард Ханнай Париж көшесінде екі мас адамнан қысым көрген әдемі жас әйелге көмектесу үшін өзінің маңызды барлау миссиясынан уақыт бөледі. Ол оған көмектескенін білмейді, ол өзі қауіпті наци агенті екенін және оны танып, оның миссиясын білетінін білмейді. Ол оның ұсынған брендінің стаканын күдіксіз ішіп алады, содан кейін есінен танып, сенімді түрде байлап тасталады. Мақтан тұтып, оның ақылдылығына байланысты оның жеңіліске ұшырағанын оқып алады. Суға батып өлуге тағдырланған, құтқарушы өте қиын жағдайға түседі; әлдебір әйелдің қармағынан құтылу үшін оның достары уақтылы келгеніне шүкір. Керісінше, Джо Несбё 2007 жылғы «The Snowman» қылмыстық романында классикалық қиын жағдайға түскен әйел мотивін қайта жаңғыртады. Несбёнің басты кейіпкері Гарри Холе сүйіктісі Ракельдің мұздың тез еріп бара жатқан тақтасында отырып, байланғанын көреді; мұз ерігеннен кейін ол құрылысқа түсіп, кескілеп тасталады. Гарри Холе оны құтқарады, бірақ өзінің дене мүшелеріне зардап шегеді.

Films featuring an empowered damsel date to the early days of filmmaking. One of the films most often associated with the stereotypical damsel in distress, The Perils of Pauline (1914), also provides at least a partial counterexample, in that Pauline, played by Pearl White, is a strong character who decides against early marriage in favour of seeking adventure and becoming an author. Despite common belief, the film does not feature scenes with Pauline tied to a railroad track and threatened by a buzzsaw, although such scenes were incorporated into later re creations and were also featured in other films made in the period around 1914. Academic Ben Singer has contested the idea that these "serial queen melodramas" were male fantasies and has observed that they were marketed heavily at women. The first motion picture serial made in the United States, What Happened to Mary? (1912), was released to coincide with a serial story of the same name published in McClure's Ladies' World magazine. Empowered damsels were a feature of the serials made in the 1930s and 1940s by studios such as Republic Pictures. The "cliffhanger" scenes at the end of episodes provide many examples of female heroines bound and helpless and facing fiendish death traps. But those heroines, played by actresses such as Linda Stirling and Kay Aldridge, were often strong, assertive women who ultimately played an active part in vanquishing the villains. C. L. Moore's short story "Shambleau" (1933) – generally acknowledged as epoch making in the history of science fiction – begins in what seems a classical damsel in distress situation: the protagonist, space adventurer Northwest Smith, sees a "sweetly made girl" pursued by a lynch mob intent on killing her and intervenes to save her, but finds her not a girl nor a human being at all, but a disguised alien creature, predatory and highly dangerous. Soon, Smith himself needs rescuing and barely escapes with his life. These themes have received successive updates in modern era characters, ranging from 'spy girls' of the 1960s to current film and television heroines. In her book The Devil with James Bond (1967) Ann Boyd compared James Bond with an updating of the legend of Saint George and the "princess and dragon" genre, particularly with Dr. No's dragon tank. The damsel in distress theme is also very prominent in The Spy Who Loved Me, where the story is told in the first person by the young woman Vivienne Michel, who is threatened with imminent rape by thugs when Bond kills them and claims her as his reward. The female spy Emma Peel in the 1960s television series The Avengers was often seen in "damsel in distress" situations. The character and her reactions, portrayed by actress Diana Rigg, differentiated these scenes from other film and television scenarios where women were similarly imperiled as pure victims or pawns in the plot. A scene with Emma Peel bound and threatened with a death ray in the episode From Venus with Love is a direct parallel to James Bond's confrontation with a laser in the film Goldfinger. Both are examples of the classic hero's ordeal as described by Campbell and Vogler. The serial heroines and Emma Peel are cited as providing inspiration for the creators of strong heroines in more recent times, ranging from Joan Wilder in Romancing the Stone and Princess Leia in Star Wars to "post feminist" icons such as Buffy Summers from Buffy the Vampire Slayer, Xena and Gabrielle from Xena: Warrior Princess, Sydney Bristow from Alias, Natasha Romanoff from the Marvel Cinematic Universe, Kim Possible from the series of the same name, Sarah Connor from the Terminator franchise, and Veronica Mars, also from the series of the same name. Reflecting these changes, Daphne Blake of the Scooby Doo cartoon series (who throughout the series is captured dozens of times, falls through trap doors, etc.) is portrayed in the Scooby Doo film as a wisecracking feminist heroine (quote: "I've had it with this damsel in distress thing!"). The film Sherlock Holmes (2009) includes a classical damsel in distress episode, where Irene Adler (played by Rachel McAdams) is helplessly bound to a conveyor belt in an industrial slaughterhouse, and is saved from being sawn in half by a chainsaw; yet in other episodes of the same film Adler is strong and assertive – for example, overcoming with contemptuous ease two thugs who sought to rob her (and robbing them instead). In the film's climax, it is Adler who saves the day, dismantling at the last moment a device set to poison the entire membership of Parliament. In the final scene of the Walt Disney Pictures film Enchanted (2007) the traditional roles are reversed when male protagonist Robert Philip (Patrick Dempsey) is captured by Queen Narissa (Susan Sarandon) in her dragon form. In a King Kong like fashion, she carries him to the top of a New York skyscraper, until Robert's beloved Giselle climbs it, sword in hand, to save him. A similar role reversal is evident in Stieg Larsson's The Girl with the Dragon Tattoo, in whose climactic scene the male protagonist is captured by a serial killer, locked in an underground torture room, chained, stripped naked, and humiliated when his female partner enters to save him and destroy the villain. Still another example is Foxglove Summer, part of Ben Aaronovitch's Rivers of London series where the protagonist Peter Grant is bound and taken captive by the Queen of the Faeries, and it is Grant's girlfriend who comes to rescue him, riding a Steel Horse. Another role reversal is in Titanic (1997), written and directed by James Cameron. After Jack Dawson is handcuffed to a pipe in the master at arms' office to drown, Rose DeWitt Bukater leaves her family to rescue him and they head back to the upper deck. In Robert J. Harris' WWII spy thriller The Thirty One Kings (2017), the chivalrous protagonist Richard Hannay takes time off from his vital intelligence mission to help a beautiful young woman, harassed on a Paris street by two drunken men. She laughingly thanks him though saying she could have dealt with the men by herself. Hannay has no suspicion that she is herself the dangerous Nazi agent he had been sent to apprehend, and that she recognized him and knows his mission. Unsuspectingly he drinks the glass of brandy she offers him whereupon he loses consciousness and wakes up securely bound. Gloating and jeering, the girl mocks Hannay for his sense of chivalry proving to be his undoing. Destined to an ignominious watery death, it is the would be rescuer who is in very big distress; fortunately, his friends show up in the nick of time to save him from the clutches of the femme fatale. Conversely, Jo Nesbø revives a classical Damsel in distress trope in his 2007 crime novel The Snowman. Nesbø's protagonist Harry Hole is faced with his beloved Rakel having been bound and forced to sit on a fast melting seat of ice; once it has melted she would fall into an infernal device and be torn to pieces. Harry Hole manages to save her, though at the price of suffering some mutilation himself.

Видеоойындарда

Компьютерлік және бейнеойындарда әйел кейіпкерлер көбінесе қиын жағдайға түскен қыздың рөлін сомдайды, оларды құтқару ойынның мақсаты болып табылады. Видеоойындардағы осындай кейіпкердің алғашқы мысалы – 1981 жылғы Donkey Kong аркадалық ойынындағы Nintendo кейіпкері Паулин. Ойын Марионың оны құрылыс алаңының үстінен алып қашуымен аяқталады, себебі ол алып маймылға түсіп, тұтқынға алынады. Dragon's Lair ойындар сериясында Ательред патшаның әдемі қызы Дафна – серияның қиын жағдайға түскен қызы рөлінде. 1983 жылы шыққан алғашқы Dragon's Lair ойынында батыр Дирк Сорлы Дафниді Синг есімді айдаһардан құтқару үшін бірқатар сынақтардан өтеді. GameSpy-дың Джон М. Гибсон оны «осы троптың өрнегі» деп атады. Марио франшизасының көп бөлігінде Принцесса Персик те осындай үлгі болып табылады. Ол Super Mario сериясы бойынша бірнеше рет, алғаш рет 1985 жылы Super Mario Bros. ойынында тұтқынға алынады. Сериядағы көптеген ойындарда оны зұлым Боузер мен оның қолдары ұрлап, қамалға қамап қояды, содан кейін Марио оны құтқаруға келеді. Персик «қиын жағдайға түскен әйелдің классикалық бейнесі» деп сипатталған, ал оның қайта-қайта ұрлануы Time журналы үшін әдемі әзіл және поп-мәдениеттің белгісі ретінде танымал. The Legend of Zelda сериясының алғашқы ойындарындағы Принцесса Зелданы Глэдис Л. Найт өзінің Female Action Heroes кітабында «видео ойындар тарихындағы ең танымал «қиын жағдайға түскен қыз» принцессаларының бірі» деп сипаттаған. Көбінесе оған «қауіп-қатердегі принцесса» рөлі беріледі, оны құтқару үшін батыр Линк қажет, бірақ кейінгі ойындарда, мысалы Breath of the Wild, оны дамыған кейіпкер ретінде көрсетеді. 1989 жылы Nintendo-ның тағы бір кейіпкері, Принцесса Дейзи, Super Mario Land ойынында қиын жағдайға түскен қыз рөлін ойнады. Prince of Persia ойынында тұтқынға алынған ханшайымды құтқару – ойынның мақсаты, сондықтан ойыншы кейіпкері оны босатуға тиіс.