12 ғасырдағы әйелдер медицинасы туралы үш мәтін

12 ғасырдағы әйелдер медицинасы туралы «Тротула» трактаттары. Салерно мектебінің дәрігері Трота еңбектері, Еуропаға араб медицинасын тарату және әйелдер денсаулығы.

15 мин оқу

100%

Дереккөз: Trotula — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

12 ғасырдағы әйелдер медицинасы туралы үш мәтін

Тротула – 12 ғасырда Оңтүстік Италияның Салерно порты қаласында жазылған әйелдер медицинасы туралы үш мәтіннен тұратын топтың атауы. Бұл атау Салернолық Трота деген тарихи әйел тұлғадан шыққан, ол дәрігер және медициналық жазушы болған және үш мәтіннің бірімен байланысты. Дегенмен, орта ғасырларда "Тротула" нақты адам ретінде қабылданып, Испаниядан Польшаға және Сицилиядан Ирландияға дейін ортағасырлық Еуропа бойынша кеңінен таралғандықтан, "Тротула" өзінің тарихи маңызымен ерекшеленеді.

Тротула мәтіндері: шығу тегі мен авторлығы

12 ғасырда Италияның оңтүстігіндегі Салерно порты "Араб медицинасының Батыс Еуропаға таралуының ең маңызды орталығы" ретінде кеңінен танымал болды. Тарихшылар 12 ғасырдағы Салерно мектебін айтқанда, 12 ғасыр бойы біраз дәрежеде ресми оқыту және зерттеу әдістерін дамытқан ұстаздар мен оқушылардың бейресми қауымдастығын меңзейді; 13 ғасырға дейін қандай да бір физикалық немесе құқықтық тұлғаның болуын растайтын дерек жоқ. Әйелдердің денсаулығы, әйелдерге арналған емдеулер және әйелдер косметикасы жиынтығы көбінесе "Тротула" деп аталады. Олар бала туудан косметикаға дейінгі мәселелерді қамтиды, Галеннен бастап ауызша дәстүрлерге дейінгі әртүрлі көздерге сүйеніп, нақты нұсқаулар береді. Бұл еңбектер құрылымы мен мазмұны жағынан әртүрлі. Әйелдердің денсаулығы және әйелдер косметикасы 12 ғасырдың соңында әйелдерге арналған емдеулермен біріктірілгенге дейін анонимді түрде таралды. Келесі бірнеше ғасыр бойы "Тротула" жинағы Еуропа бойынша таралып, 14 ғасырда ең жоғары танымалдылыққа ие болды. Бүгінде латын тіліндегі мәтіннің 130-дан астам көшірмесі, ал ортағасырлық тілдерге аударылған 60-тан астам көшірме сақталған.

Liber de sinthomatibus mulierum ("Әйелдердің жағдайы туралы кітап")

Liber de sinthomatibus mulierum ("Әйелдердің жағдайы туралы кітап") Еуропаға жаңадан енген араб медицинасын қабылдауымен ерекшеленді. 1996 жылы Грин көрсеткендей, "Әйелдердің жағдайы" 11-ші ғасырдың соңында аяқталған "Виатикум" кітабының гинекологиялық және акушерлік тарауларына сүйенеді, бұл Африкалық Константиннің Ибн әл-Жаззардың араб тіліндегі "Зад әл-мусафир" еңбегінің латын тіліне аудармасы болып табылады. Араб медицинасы Галеннің қағидаларына негізделген, көбірек болжамдық және философиялық сипатта болды. Гален басқа көрнекті дәрігерлерден өзгеше, етеккірдің қажетті және пайдалы тазарту екеніне сенді. Гален әйелдердің ерлерге қарағанда суық екенін және қоректік заттарды "қайната" алмағанын айтты; сондықтан олар артық заттарды етеккір қан арқылы шығаруы керек. Шындығында, автор әйелдердің денсаулығы мен фертильдігіндегі етеккірдің роліне оң көзқарас білдіреді: "Етеккір қан ерекше, себебі оның ішінде жан бар. Ол ағаш сияқты жұмыс істейді. Жеміс беру үшін ағаш алдымен гүлдеуі керек. Етеккір қан гүл сияқты: нәресте – жеміс туылмас бұрын одан шығуы керек". Автор кеңінен талқылайтын тағы бір жағдай – жатырдың тұншығуы; бұл, басқа себептермен қатар, әйел спермасының артық болуынан туындайды (тағы бір Галендік идея). Екі түрлі теориялық ұстаным арасында қайшылық байқалады – біреуі жатырдың дене ішінде "қозғалуы" мүмкін екенін, ал екіншісі мұндай қозғалысты анатомиялық тұрғыдан мүмкін емес деп санайды – автор жатырдың тыныс алу органдарына көтерілу мүмкіндігін мойындайды. Сонымен қатар, жаңа туған балаға ем жасау және дұрыс күтім жасау мәселелері де кеңінен талқыланады. Онда етеккір бұзылыстары мен жатырдың түсуі, босану және жүктілік туралы тараулар, сондай-ақ көптеген басқа тақырыптар қарастырылады. Liber de sinthomatibus mulierum-де аталған барлық авторитеттер ерлер: Гиппократ, Орибазий, Диоскорид, Паулус және Юстин.

De curis mulierum ("Әйелдерді емдеу туралы")

De curis mulierum ("Әйелдерді емдеу туралы") – үш Trotula мәтінінің ішінде дербес мәтін ретінде таралғанда Салернолық Тротаға тиесілі деп есептелген жалғыз мәтін. Дегенмен, Тротаны осы мәтіннің нақты авторы емес, оның артында тұрған "білікті тұлға" деп атау орындырақ дейді кейбір зерттеушілер. Автор гинекологиялық жағдайлар мен олардың себептері туралы теориялық емес, тек медициналық препараттарды қалай дайындау және қолдану керектігін баяндайды. Мәтінде тұтастық сақталмағанмен, гинекологиялық, андрологиялық, педиатриялық, косметикалық және жалпы медициналық мәселелерге қатысты бөлімдер бар. Ана болуға көмектесетін емдеулерге ерекше назар берілген, сонымен қатар, "құрметтілікті қайта қалпына келтіру" сияқты тұрмыстық кеңестер де, зәр шығарудағы қиындықтар мен көп өпкеннен еріндердің жарылуы сияқты мәселелерге арналған емдеулер де ұсынылған. Әйелдер денсаулығына баса назар аударған еңбекте ерлер ауруларын емдеуге де орын берілген.

De ornatu mulierum ("Әйелдер косметикалық бұйымдары туралы")

De ornatu mulierum ("Әйелдер косметикасы туралы") – әйелдердің сұлулығын сақтау және арттыру жолдарын үйрететін трактат. Ол кіріспе сөзбен ашылады (кейін Trotula жинағынан алынып тасталған), онда автор өзін еркек жалғаулы сөздермен атайды және осы білімді жинақтау арқылы "көптеген достардың ықыласын" қоздыруды мақсат етеді – шашқа (дене шашын қоса), бетке, еріндерге, тістерге, ауызға және (түпнұсқа нұсқасында) жыныс мүшелеріне күтім жасау туралы. Гриннің айтуынша, автор кең аудиторияға үміттенеді, себебі Альптың ар жағындағы әйелдер итальяндық әйелдерге қол жетімді болған спаларға қол жеткізе алмайды және осы себепті баламалы бу ваннасы туралы нұсқауларды қосты. Автор өзі сипаттаған препараттарды өзінің өнертабысы деп мәлімдемейді. Ол жеке куә болған терапияның бірін сицилиялық әйел жасаған, ал ол өзі қолдайтын сол мәселе (ауыздың иісі) бойынша тағы бір емдік құралды қосты. Әйтпесе, мәтіннің қалған бөлігі эмпирикалық тәжірибеден алынған емдеулерді жинағандай көрінеді: ол "косметика өнерін тәжірибеде шебер деп тапқан әйелдердің қағидаларын" қалай енгізгенін нақты сипаттайды. Бірақ әйелдер оның дереккөзі болғанымен, олар оның тікелей аудиториясы болған жоқ: ол өзінің мұқият құрылған еңбегін басқа ерлерге ұсынды, олар да оның сияқты әйелдерді әдемі ету білімінен пайда табуға құштар. Түпнұсқа мәтіннің алты жерінде автор белгілі бір тәжірибелерді мұсылман әйелдеріне жатқызады, олардың косметикалық тәжірибелері Сицилиядағы христиан әйелдерімен бірдей болған. Мәтін тұтастай алғанда, ислам әлемінде үнемі сауда жасалатын дәмдеуіштер мен хош иістердің халықаралық нарығын көрсетеді. Ладан, қара бұрыш, корица, мускат жаңғағы және галангал жиі қолданылады. Тротула жинағын құрайтын басқа екі мәтінге қарағанда, De ornatu mulierum оңтүстік Италияның жергілікті мәдениетінің эмпирикалық тәжірибесін де, оңтүстік Италияның нормандық патшалары Сицилияда ислам мәдениетін қабылдаған кезде қол жеткізген бай материалдық мәдениетті де көрсетеді.

De ornatu mulierum ("On Women's Cosmetics") is a treatise that teaches how to conserve and improve women's beauty. It opens with a preface (later omitted from the Trotula ensemble) in which the author refers to himself with a masculine pronoun and explains his ambition to earn "a delightful multitude of friends" by assembling this body of learning on care of the hair (including bodily hair), face, lips, teeth, mouth, and (in the original version) the genitalia. As Green has noted, the author likely hoped for a wide audience, for he observed that women beyond the Alps would not have access to the spas that Italian women did and therefore included instructions for an alternative steam bath. The author does not claim that the preparations he describes are his own inventions. One therapy that he claims to have personally witnessed, was created by a Sicilian woman, and he added another remedy on the same topic (mouth odor) which he himself endorses. Otherwise, the rest of the text seems to gather together remedies learned from empirical practitioners: he explicitly describes ways that he has incorporated "the rules of women whom I found to be practical in practicing the art of cosmetics." But while women may have been his sources, they were not his immediate audience: he presented his highly structured work for the benefit of other male practitioners eager, like himself, to profit from their knowledge of making women beautiful. Six times in the original version of the text, the author credits specific practices to Muslim women, whose cosmetic practices are known to have been imitated by Christian women on Sicily. And the text overall presents an image of an international market of spices and aromatics regularly traded in the Islamic world. Frankincense, cloves, cinnamon, nutmeg, and galangal are all used repeatedly. More than the other two texts that would make up the Trotula ensemble, the De ornatu mulierum seems to capture both the empiricism of local southern Italian culture and the rich material culture made available as the Norman kings of southern Italy embraced Islamic culture on Sicily.

Тротуланың ортағасырлық мұрасы

Тротула мәтіндері XII ғасырдың соңынан XV ғасырға дейінгі әйелдер медицинасы бойынша материалдардың ең көп таралған жинағы болып есептеледі. Тротуланың қазірге дейін сақталған 200-ге жуық қолжазбасы (латын және халық тілдерінде) 12 ғасырдың аяғынан 15 ғасырдың соңына дейін Еуропа бойынша тараған түпнұсқалардың шағын бөлігін ғана құрайды. Тротуланың белгілі бір нұсқалары бүкіл Еуропаға таралған. Бұл еңбектер латын тілінде 14 ғасырдың басында ең жоғары танымалдылыққа ие болды. Орта ғасырда жасалған көптеген аудармалар осы мәтіндердің танымалдылығын 15 ғасырға, ал Германия мен Англияда 16 ғасырға дейін сақтап қалды.

Латын тілінде таратылуы

Тротуланың үш мәтіні де бірнеше ғасыр бойы тәуелсіз мәтін ретінде таралды. Олардың әрқайсысы бірнеше нұсқада кездеседі, бұл кейінірек редакторлар немесе көшірушілердің араласуынан туындаған болуы мүмкін. Дегенмен, XII ғасырдың соңында бір немесе бірнеше анонимді редакторлар әйелдер медицинасы және косметикасы туралы үш тәуелсіз Салерн мәтінінің өзара байланысын мойындап, оларды бір ансамбльге біріктірді. 1996 жылы Грин Тротула қолжазбаларының барлық қорын зерттегенде, латынша Тротула ансамблінің сегіз түрлі нұсқасын анықтады. Бұл нұсқалар кейде сөздерімен өзгешеленеді, бірақ көбінесе белгілі бір материалдың қосылуы, жойылуы немесе орналасу тәртібінің өзгеруімен ерекшеленеді. Латынша Тротуланың барлық түрлерінің иелері туралы жасалған зерттеу оның тек Батыс және Орталық Еуропадағы білімді дәрігерлердің ғана емес, сонымен қатар Англия, Германия және Швейцариядағы монахтардың, Италия мен Каталониядағы хирургтардың, тіпті Франция мен Англияның кейбір патшаларының қолында болғанын көрсетті.

Ортағасырлық аудармалар

Медициналық жазуда халық тілдерін қолдану үрдісі 12 ғасырда басталып, кейінгі орта ғасырларда күшейді. Сондықтан "Тротуланың" көптеген аудармалары осы жалпы үрдістің бір бөлігі болды. Белгілі болған алғашқы аударма 12 ғасырдың соңында Францияның оңтүстігінде жасалған, ол еврей тіліне аударылды. 13 ғасырда келесі аудармалар аңгло-норманд және ескі француз тілдеріне жасалды. Ал 14-15 ғасырларда голланд, орта ағылшын, француз (қайта), неміс, ирланд және итальян тілдеріне аудармалар жасалды. Жақында Флоренциядағы Рикардиана кітапханасында сақталған 15 ғасырдағы медициналық жинақтан каталон тіліндегі "Тротула" мәтіндерінің бірінің аудармасы табылды. Бұл "De curis mulierum" еңбегінің фрагментті аудармасы, көшіруші (вероятно, өзінің жеке пайдалануы үшін көшірме жасаған хирург) мәтіннің латын нұсқасымен салыстырып, айырмашылықтарды көрсеткен. "Тротула" мәтіндерінің халық тілдеріне аударылуы олардың жаңа оқырмандар табатынын көрсетеді. Әрине, олар оқырмандар тапты, бірақ міндетті түрде әйелдер емес. Орта ғасырларда жасалған екі ондаған аударманың тек жетісінде ғана әйелдер аудиториясына арналғаны нақты айтылған, тіпті кейбір аудармаларды ерлер оқырмандар да пайдаланды. "Тротуланың" көшірмесіне ие болған алғашқы құжатталған әйел – Доротея Сусанна фон дер Пфальц, Саксония-Веймар герцогинясы (1544–92), ол өзінің жеке пайдалануы үшін Иоганнес Хартлибтің псевдо Альберт Магнустың "Әйелдер құпиясы" және "Das Buch Trotula" еңбектерінің жұпталған неміс тіліндегі аудармаларының көшірмесін жасатқан.

"Тротуланың" орта ғасырдағы атақ-даңқы

Орта ғасырлардағы «Тротула» мәтіндерін оқыған адамдардың қолжазбаларда кездескен авторлыққа күмәндануға ешқандай себебі болмады, сондықтан «Тротула» (егер олар осы сөзді жеке есім емес, лауазым деп түсінген болса) әйелдер медицинасы саласындағы авторитет ретінде қабылданды. Мысалы, дәрігер Петрус Испанус (XIII ғасырдың ортасы) әйелдердің гинекологиялық және акушерлік жағдайларына арналған бөлімінде «домина Тротула» (леди Тротула) дегенді бірнеше рет сілтеме ретінде келтірген. Амиен канцлері, ақын және дәрігер Ричард де Фурниваль (1260 жылы қайтыс болған) «Incipit liber Trotule sanatricis Salernitane de curis mulierum» («Мұнда Салерн әйел дәрігері Тротуланың әйелдерді емдеу туралы кітабы басталады») деген тақырыппен бір көшірмені тапсырыс берді. Латын «Тротула» жинағының екі данасы автордың қиялға толы бейнелеуін қамтиды; қазір Велком кітапханасында сақталатын 14 ғасырдың басындағы қолжазбада табылған қалам мен бояумен салынған сурет «Тротуланың» ең танымал суреті болып табылады (жоғарыдағы суретке қараңыз). Дегенмен, 13 ғасырға қатысты «Тротула» туралы бірнеше сілтемелерде ол тек косметика саласындағы авторитет ретінде ғана еске алынады. «Тротуланың» әйелдер медицинасы тақырыбындағы ең жоғары билік екендігіне сенім болғандықтан, тіпті басқа авторлардың еңбектері де оған жатқызылды, мысалы, 15 ғасырғы орта ағылшын тіліндегі гинекология мен акушерлік туралы жинақ, ол Гилбертус Англикус және Муссио сияқты ер адамдардың еңбектеріне негізделген және төрт данасының бірі «Liber Trotularis» деп аталды. Сол сияқты, 14 ғасырғы каталондық автор өзінің жұмысын, негізінен әйелдер косметикасына арналған «Lo libre . al qual a mes nom Trotula» («Тротула деп аталатын кітап») деп атады. «Тротуланың» медициналық авторитет ретіндегі рөлімен қатар, 13 ғасырдан бастап ол жаңа функцияны атқара бастады: әйелдердің табиғатына қатысты мизогин (әйелге қарсы) көзқарастарды білдіруші. Бұл, бір жағынан, «әйелдердің құпиясы», яғни ұрпақ беру процестері туралы ақпарат алуға бағытталған жалпы үрдіспен байланысты. Мюнхендік дәрігер Йоханнес Хартлиб (1468 жылы қайтыс болған) «Тротуланың» неміс тіліне аудармасын жасағанда, ол «Тротуланың» мәртебесін патшайым деңгейіне көтерген ғана емес, сонымен қатар мәтінді псевдо-Альберттың «Әйелдер құпияларымен» жұптастырды. «Плакид пен Тимей» деп аталатын мәтін «Тротулаға» ерекше билік берді, өйткені ол «өзін әйел ретінде сезінгендіктен» және «барлық әйелдер оған кез келген еркекке қарағанда ішкі ойларын оңайырақ ашып, оған өздерінің табиғатын айтқандықтан» деп есептелді. Джеффри Чосер «Тротуланың» есімін «Зұлым әйелдер кітабына» енгізу арқылы осы көзқарасты қайталайды, бұл «Кентербери ертегілерінің» «Кентербери ертегісінің» (Пролог, (D), 669–85) әйелі Ванның әйелі Янкиннің бесінші күйеуіне тиесілі, некеге қарсы және әйелге жек көруші трактаттардың жинағы.

Medieval readers of the Trotula texts would have had no reason to doubt the attribution they found in the manuscripts, and so "Trotula" (assuming they understood the word as a personal name instead of a title) was accepted as an authority on women's medicine. The physician Petrus Hispanus (mid 13th century), for example, cited "domina Trotula" (Lady Trotula) multiple times in his section on women's gynecological and obstetrical conditions. The Amiens chancellor, poet, and physician, Richard de Fournival (d. 1260), commissioned a copy headed "Incipit liber Trotule sanatricis Salernitane de curis mulierum" ("Here begins the book of Trotula, the Salernitan female healer, on treatments for women"). Two copies of the Latin Trotula ensemble include imaginative portrayals of the author; the pen and ink wash image found in an early 14th century manuscript now held by the Wellcome Library is the most well known image of "Trotula" (see image above). A few 13th century references to "Trotula," however, cite her only as an authority on cosmetics. The belief that "Trotula" was the ultimate authority on the topic of women's medicine even caused works authored by others to be attributed to her, such as a 15th century Middle English compendium on gynecology and obstetrics based on the works of the male authors Gilbertus Anglicus and Muscio, which in one of its four extant copies was called the Liber Trotularis. Similarly, a 14th century Catalan author entitled his work primarily focused on women's cosmetics Lo libre . al qual a mes nom Trotula ("The Book which is called 'Trotula'"). Alongside "her" role as a medical authority, "Trotula" came to serve a new function starting in the 13th century: that of a mouthpiece for misogynous views on the nature of women. In part, this was connected to a general trend to acquire information about the "secrets of women", that is, the processes of generation. When the Munich physician Johannes Hartlieb (d. 1468) made a German translation of the Trotula, he not only elevated "Trotula's" status to that of a queen, but also paired the text with the pseudo Albertan Secrets of Women. A text called Placides and Timeus attributed to "Trotula" a special authority both because of what she "felt in herself, since she was a woman", and because "all women revealed their inner thoughts more readily to her than to any man and told her their natures." Geoffrey Chaucer is echoing this attitude when he includes "Trotula's" name in his "Book of Wicked Wives," a collection of anti matrimonial and misogynous tracts owned by the Wife of Bath's fifth husband, Jankyn, as told in The Wife of Bath's Tale (Prologue, (D), 669–85) of The Canterbury Tales.

Тротуланың қайта өрлеу дәуіріндегі басылымдары және авторлық туралы алғашқы пікірталастар

Тротула мәтіндері алғаш рет 1544 жылы баспа түрінде пайда болды, бұл 1470 жылдары басталған медициналық мәтіндерді басуға деген үрдістің өте кеш сатысы еді. Тротула оқыған дәрігерлерге клиникалық жағынан әлі де пайдалы болғандықтан емес (15 ғасырда осы рөлді басқа мәтіндер алмастырған), бірақ ол жаңадан «ашылған» деп жарияланды. Шотт өзінің әріптесі Георг Краутты Тротуланы редакциялауға көндірді, содан кейін ол «Экспериментариус медицина» («Дәрігерлік тәжірибелі және сенімді емдеулер жинағы») деп аталатын жинаққа қосты, оған Салернолық Тротаның шамамен замандасы, Бингеннің Хилдегардының «Физика» кітабы да кірді. Краут мәтіндердің тәртіпсіздігін байқады, бірақ оның үш автордың еңбегі екенін түсінбеді, сондықтан бүкіл жұмысты 61 тақырыптық тарауға қайта ұйымдастырды. Ол сондай-ақ мәтінді кейбір жерлерінде өзгертуге рұхсат алды. Грин атап өткендей, «Крауттың «Тротулаға» біртұтас, реттелген, толыққанды рационалданған мәтін беру әрекеті, нәтижесінде ол келесі 400 жылға соңғы тарихи әйел Тротаның ерекше үлесін жасыруға себеп болды». Краут (және оның баспашысы Шотт) мәтінді «Тротулаға» жатқызуды сақтап қалды. Шын мәнінде, «Trotulae curandarum aegritudinum muliebrium ante, in, & postpartum Liber» («Туылғанға дейін, туылған кезде және туылғаннан кейін әйелдер ауруларын емдеу туралы Тротуланың кітабы») деген жаңа, бірегей атауды қолдану арқылы Краут пен Шотт «Тротуланың» әйел екенін мақтан тұтты. Шотт оны «жалпы халықтан емес, үлкен тәжірибесі мен білімі бар әйел» деп мақтады. Мәтінді «тазалау» барысында Краут оның ортағасырлық екенін көрсететін барлық анық белгілерді жойды, ежелгі мәтін емес. 1547 жылы мәтін келесі рет басылғанда (Тротуланың барлық келесі басылымдары Крауттың басылымын қайта пайдаланды), ол «Medici antiqui omnes qui latinis litteris diversorum morborum genera & remedia persecuti sunt, undique conquisiti» («Әртүрлі аурулардың түрлерін және емдеуін латын тілінде сипаттаған және жинаған барлық көне латын дәрігерлерінің жазбалары») деп аталатын жинақта пайда болды. Сол кезден бастап 18 ғасырға дейін Тротула көне мәтін ретінде қарастырылды. Грин атап өткендей, «Тротула, сондықтан, Хильдегардтан айырмашылығы, қайта өрлеу дәуірінің гуманистерінің тексеруінен аман қалды, өйткені ол ортағасырлық байланыстардан құтыла алды. Бірақ осы жетістік оны соңында әйел емес деп тануына әкелді. 1550 мен 1572 жылдар аралығында «Тротула» тағы сегіз рет басылып шықты, бірақ бұл оның әйелдің еңбегі болғандықтан емес, «antiquissimus auctor» («өте көне автор») еңбегі болғандықтан болды». 1566 жылы Ханс Каспар Вольф «Тротуланы» әйел емес деп таныды, ол Тротуланы гинекологиялық мәтіндер жинағына алғаш қосты. Вольф автордың атын «Тротуладан» Рим императоршасы Юлияның босатылған құлы Эросқа өзгертті: «Erotis medici liberti Iuliae, quem aliqui Trotulam inepte nominant, muliebrium liber» («Эрос, Юлияның босатылған дәрігері, кейбіреулер дұрыс емес «Тротула» деп атаған, әйелдерге қатысты кітап»). Бұл идеяны голландтық дәрігер Адриан Юниус (Адриан ДеДжонге, 1511–75) ұсынды, ол мәтіндік бұрмалаулар көне мәтіндердің көптеген жалған авторлық құқықтарын түсіндіреді деп сенді. Грин атап өткендей, «Тротула» журналын жою ашық зұлымдық емес, гуманистік редакциялық ынта болса да, гинекология мен акушерлік саласындағы жазушылардың жаңа қатарында енді әйел авторлардың болмауы ешқашан ескерілген жоқ.

The Trotula texts first appeared in print in 1544, quite late in the trend toward printing, which for medical texts had begun in the 1470s. The Trotula was published not because it was still of immediate clinical use to learned physicians (it had been superseded in that role by a variety of other texts in the 15th century), but because it had been newly "discovered" as a witness to empirical medicine by a Strasbourg publisher, Johannes Schottus. Schottus persuaded a physician colleague, Georg Kraut, to edit the Trotula, which Schottus then included in a volume he called Experimentarius medicinae ("Collection of Tried and True Remedies of Medicine"), which also included the Physica of Trota of Salerno's near contemporary, Hildegard of Bingen. Kraut, seeing the disorder in the texts, but not recognizing that it was really the work of three separate authors, rearranged the entire work into 61 themed chapters. He also took the liberty of altering the text here and there. As Green has noted, "The irony of Kraut's attempt to endow 'Trotula' with a single, orderly, fully rationalized text was that, in the process, he was to obscure for the next 400 years the distinctive contributions of the historic woman Trota." Kraut (and his publisher, Schottus) retained the attribution of the text(s) to "Trotula." In fact, in applying a singular new title Trotulae curandarum aegritudinum muliebrium ante, in, & postpartum Liber ("The Book of Trotula on the Treatment of the Diseases of Women before, during, and after Birth") Kraut and Schottus proudly emphasized "Trotula's" feminine identity. Schottus praised her as "a woman by no means of the common sort, but rather one of great experience and erudition." In his "cleaning up" of the text, Kraut had suppressed all obvious hints that this was a medieval text rather than an ancient one. When the text was next printed, in 1547 (all subsequent printings of the Trotula would recycle Kraut's edition), it appeared in a collection called Medici antiqui omnes qui latinis litteris diversorum morborum genera & remedia persecuti sunt, undique conquisiti ("[The Writings of] All Ancient Latin Physicians Who Described and Collected the Types and Remedies of Various Diseases"). From then until the 18th century, the Trotula was treated as if it were an ancient text. As Green notes, "'Trotula', therefore, in contrast to Hildegard, survived the scrutiny of Renaissance humanists because she was able to escape her medieval associations. But it was this very success that would eventually 'unwoman' her. When the Trotula was reprinted in eight further editions between 1550 and 1572, it was not because it was the work of a woman but because it was the work of an antiquissimus auctor ("a very ancient author")." "Trotula" was "unwomaned" in 1566 by Hans Caspar Wolf, who was the first to incorporate the Trotula into a collection of gynecological texts. Wolf emended the author's name from "Trotula" to Eros, a freed male slave of the Roman empress Julia: "The book of women’s matters of Eros, physician [and] freedman of Julia, whom some have absurdly named ‘Trotula’" (Erotis medici liberti Iuliae, quem aliqui Trotulam inepte nominant, muliebrium liber). The idea came from Hadrianus Junius (Aadrian DeJonghe, 1511–75), a Dutch physician who believed that textual corruptions accounted for many false attributions of ancient texts. As Green has noted, however, even though the erasure of "Trotula" was more an act of humanist editorial zeal than blatant misogyny, the fact that there were now no female authors left in the emerging canon of writers on gynecology and obstetrics was never noted.

Авторлық және "Тротуланың" бар болуы туралы қазіргі заманғы пікірталастар

Егер "Тротула" әйел автор ретінде гуманистік дәрігерлерге пайдасы тимесе, басқа зиялылар үшін де жағдай солай болмаған. 1681 жылы итальяндық тарихшы Антонио Мацца өзінің "Historiarum Epitome de rebus salernitanis" ("Салерно тарихының қысқаша мазмұны") еңбегінде "Тротула" есімін қайта жаңғыртты. "Тротула" Салерно университетінде кафедра басқарды деген сенімнің бастауы осы сәттен басталады: "Отандық жерде Абелла, Меркуриадис, Ребекка, Тротта (кейбір адамдар оны "Тротула" деп атайды) университеттерде [studium] оқып, профессорлық кафедраларынан дәріс беріп өркендеді, олардың барлығын керемет мақтаулармен атау керек (Тиракеу атап өткендей), сондай-ақ Сентия Гварна (Фортунатус Фиделис айтқандай)". Грин болса, бұл қиял (Салернода 12 ғасырда университет болған жоқ, сондықтан ерлер мен әйелдер үшін профессорлық орындықтар да болмады) үш жыл бұрын "Элена Корнаро Падуада философия докторы ғылымын қорғап, әйелге алғаш рет ресми Ph.D. дәрежесі берілгенімен байланысты болуы мүмкін деп санайды. Мацца өзінің отаны Салерноның даңқты тарихын құжаттауға тырысқандықтан, Падуа әйел профессорларды даярлауда басымдыққа ие бола алмайтынын көрсетуге ұмтылған болуы мүмкін". (Бұл Салернолық Тротаның "De curis mulierum" еңбегінде "ішекте жел" болған әйелді емдеу туралы әңгіме.) Осылайша, 19 және 20 ғасырларда "Тротула" туралы пікірталастарға жол ашылды. Салернолық шеберліктің және/немесе әйелдер жетістіктерінің өкілін іздегендер үшін "ол" гуманистердің ұмытқа суынан қайта табылуы мүмкін болды. Скептиктер үшін (және күмәндікке көптеген себептер болды) осы хаостық мәтіннің артында нағыз әйел дәрігер болғанына күмәндану оңай болды. 1970-ші жылдардағы жағдай осы еді, сол кезде екінші толқын феминизмі "Тротуланы" қайта ашты. "Тротуланың" Джуди Чикагоның феминистік өнер инсталляциясы "The Dinner Party" (1974–79) шақырылған қонағы ретінде қатысуы пікірталастың жалғасатынын қамтамасыз етті.

Салерноның Тротасын қазіргі зерттеуде қайтару

1544 жылдан 1970 жылдарға дейін "Тротула" деп аталатын автор туралы барлық пікірлер, жақтас немесе қарсы болсын, Георг Крауттың Ренессанс кезеңінде жарық көрген мәтініне негізделді. Бірақ бұл шындық емес, себебі ол Тротуланың үш түрлі автордың еңбектерінен құралғанын көрсететін соңғы іздерді жойды. 1985 жылы Калифорния технология институтының тарихшысы Джон Ф. Бентон "Тротуланың" Тротула мәтіндерімен байланысы туралы бұрынғы пікірлерді зерттеген мақала жариялады. Бұл зерттеу үш маңызды себепке байланысты маңызды болды. (1) Бұрынғы ғалымдардың кейбіреуі Ренессанс кезеңінің Тротула басылымдары мен ортағасырлық қолжазбалардағы мәтіндер арасындағы қарама-қайшылықтарды атап өткенімен, Бентон Ренессанс редакторының түзетулерінің қаншалықты кең ауқымды болғанын бірінші болып дәлелдеді. Бұл бір мәтін емес, сондай-ақ "бір" автор да болған жоқ. Керісінше, бұл үш түрлі мәтін еді. (2) Бентон 19-шы және 20-шы ғасырдың басында қалыптасқан "Тротула" туралы бірнеше мифтерді жоққа шығарды. Мысалы, оның есіміне қосылған "де Руджиеро" деген атау мүлдем ойдан шығарылған. Сол сияқты, оның туған және қайтыс болған күні туралы, сондай-ақ "оның" күйеуі мен ұлдарының кім екендігі туралы мәлімдемелердің ешқандай негізі болмады. (3) Ең маңыздысы, Бентон қазір Мадридте сақталатын қолжазбада "Practica secundum Trotam" ("Трота бойынша практикалық медицина") еңбегін тапқанын жариялады, бұл Салерноның тарихи Тротасының бар болғанын және автор екенін растады. Бентонның 1988 жылы қайтыс болғаннан кейін Моника Грин медицина тарихын және ортағасырлық әйелдер тарихын зерттейтін студенттер мен ғалымдар пайдалана алатын Тротуланың жаңа аудармасын жариялау жұмысын жалғастырды. Дегенмен, Бентонның жаңалықтары Ренессанс басылымына одан әрі сүйенуді қажетсіз етті, сондықтан Грин Тротуланың барлық латын қолжазбаларын толық зерттеді және Тротула жинағының жаңа басылымын жасады. Грин Бентонның Тротула трактаттарының барлығын ер адамдар жазған деген пікірімен келіспеді. Атап айтқанда, Грин Бентонмен әйелдердің жағдайы және әйелдер косметикасы ер адамдардың авторлығы болуы мүмкін екендігімен келіссе де, "De curis mulierum" (әйелдерді емдеу туралы) еңбегінің ең ерте белгілі нұсқасында (ол әлі де тәуелсіз түрде айналымда болған) Салерноның тарихи Тротасына тікелей жатқызылатынын және мәтін Тротамен байланысты басқа еңбектердегі үзінділермен айқын параллельдіктерді көрсетіп, сол кезеңнің мәдени шектеулерін ескере отырып, әйел пациенттің денесіне жақын қол жеткізуге мүмкіндік бергенін көрсетті.

From 1544 up through the 1970s, all claims about an alleged author "Trotula," pro or con, were based on Georg Kraut's Renaissance printed text. But that was a fiction, in that it had erased all last signs that the Trotula had been compiled out of the works of three different authors. In 1985, California Institute of Technology historian John F. Benton published a study surveying previous thinking on the question of "Trotula's" association with the Trotula texts. That study was important for three major reasons. (1) Although some previous scholars had noted discrepancies between the printed Renaissance editions of the Trotula and the text(s) found in medieval manuscripts, Benton was the first to prove how extensive the Renaissance editor's emendations had been. This was not one text, and there was no "one" author. Rather, it was three different texts. (2) Benton dismantled several of the myths about "Trotula" that had been generated by 19th and early 20th century scholarship. For example, the epithet "de Ruggiero" attached to her name was sheer invention. Likewise, claims about her date of birth or death, or who "her" husband or sons were had no foundation. (3) Most importantly, Benton announced his discovery of the Practica secundum Trotam ("Practical Medicine According to Trota") in a manuscript now in Madrid, which established the historic Trota of Salerno's claim to have existed and been an author. After Benton's death in 1988, Monica H. Green picked up the task of publishing a new translation of the Trotula that could be used by students and scholars of the history of medicine and medieval women. However, Benton's own discoveries had rendered irrelevant any further reliance on the Renaissance edition, so Green undertook a complete survey of all the extant Latin manuscripts of the Trotula and a new edition of the Trotula ensemble. Green has disagreed with Benton in his claim that all the Trotula treatises were male authored. Specifically, while Green agrees with Benton that male authorship of the Conditions of Women and Women's Cosmetics is probable, Green has demonstrated that not simply is the De curis mulierum (On Treatments for Women) directly attributed to the historic Trota of Salerno in the earliest known version (where it was still circulating independently), but that the text shows clear parallels to passages in other works associated with Trota and suggests strongly an intimate access to the female patient's body that, given the cultural restrictions of the time, would have likely only been allowed to a female practitioner.

"Тротуланың" танымал мәдениеттегі беделі

"Тротула" есімінің ең кең танылуы Джуди Чикагоның 1979 жылғы "The Dinner Party" атты туындысында болды, ол қазір Бруклин өнер мұражайында тұрақты көрмеде қойылған. Онда "Тротула" үшін арналған үстел жиынтығы бар. Мұндағы бейнелеу (Бентонның 1985 жылы Салернолық Тротаны ашқанға дейінгі жарияланымдарға негізделген) қазіргі ғалымдар қабылдамайтын, шатастырылған өмірбаяндық деректерді ұсынады. Чикагоның "Тротула"ны мақтауы, сөзсіз, оны еске алатын қазіргі веб-сайттардың көбеюіне әкелді, олардың көпшілігі жоғарыда айтылған қате түсініктерді түзетпей қайталайды. Венадағы клиника, қазіргі Салернодағы көше және тіпті Венера планетасындағы кратер "Тротула" деп аталды, олардың барлығы Чикаго сияқты туындылардың арқасында тараған, "оның" туралы негізсіз ақпаратты жалғастыруда. Медициналық жазушылар өз салаларындағы әйелдер тарихын немесе белгілі гинекологиялық жағдайлардың тарихын көрсетуге тырысқанда, "Тротула" туралы ескірген түсініктерді қайта қолданады (немесе тіпті жаңа түсініспеушіліктерді ойлап табады). Дегенмен, Чикагоның "Тротула" мен нағыз Тротаның замандасы, діни және медициналық жазушы Хильдегард Бингенді 12 ғасыр Еуропасының маңызды медициналық тұлғалары ретінде көрсетуі, осы әйелдердің тарихи естеліктері қалай қалыптасқанына назар аударды.