Қатесіз Китап туралы діни көзқарас

Кіріспе

Киелі кітапта қате жоқ деген сенім – христиан діни ұстанымы.

Киелі кітаптың қатесіздігі – Киелі кітаптың "барлық үйретімі қатесіз" деген сенім; немесе, кем дегенде, "түпнұсқа қолжазбалардағы Киелі жазбалар фактіге қайшы келетін ештеңе растамайды". Кейбіреулер қатесіздікті Киелі кітаптың қатесіздігімен теңестіреді, ал басқалары – жоқ. Киелі кітаптың қатесіздігіне сену евангелизмнің белгілі бір ағымдарында ерекше маңызға ие, онда ол "Киелі кітаптың қатесіздігі туралы Чикаго мәлімдемесі" ретінде қалыптасқан. Қатесіздік американдық евангелизмде британдық евангелизмге қарағанда маңыздырақ мәселе болды. Стивен Р. Холмстің сөзіне сәйкес, ол "британдық евангелистік өмірде дерлік ешқандай рөл атқармайды". Католик шіркеуінің "Киелі жазбалардың қатесіздігі туралы доктринасы", Екінші Ватикан кеңесінде білдірілгендей, "Киелі кітаптардың кітаптары құтқарылу үшін Құдай қасиетті жазбаларға енгізгісі келген шындықты берік, адал және қатесіз үйретеді деп мойындалуы керек" дейді. Толық және шектеулі қатесіздік.

Кейбір діншілер немесе консервативті христиандар Киелі кітапта хронология, тарих, биология, социология, психология, саясат, физика, математика, өнер және т.б. сияқты барлық мәселелерде қателік жоқ деп үйретеді. Қатесіздік және қатесіздік.

Міндеттер

Яһудилік: Х. Хаим Шиммельдің айтуынша, яһудилік ешқашан еврей Киелі кітабының сөзбе-сөз айтылған сөздеріне сенуді жариялаған емес, сондықтан Ауызша Тораның қатар өмір сүруі мүмкін болды. Еврей жазбаларындағы сөз тіркестерінің, олардың бөліктерінің, грамматикасының, кейде жеке сөздердің, әріптердің, тіпті олардың айтылуының мағынасы Талмудта көптеген раввиндік талқылаулардың тақырыбы болып табылады. Католик шіркеуі: Екінші Ватикан кеңесі (1962–65) Католик шіркеуінің Киелі кітаптың қатесіздігі туралы көзқарасын ресми түрде білдірді. Ол бұған дейінгі мәлімдемелерге сілтеме жасап былай деді: «Шабыттанған авторлар немесе қасиетті жазушылар айтқанның бәрі Киелі Рух айтқан деп есептелу керек болғандықтан, Киелі кітаптардың құтқарылу үшін Құдай қасиетті жазбаларға енгізген шындықты берік, адал және қатесіз үйрететінін мойындау керек». Бірақ теологтар бұл сөйлемдегі «біздің құтқарылуымыз үшін» деген сөздер толық қатесіздіктен шектеулі қатесіздікке өтуді білдіре ме, жоқ па деген мәселеде келіспейді. Кеңес сондай-ақ былай деді: «Құдай Киелі кітапта адамдар арқылы адамша сөйлегендіктен, Киелі кітапты түсіндіретін адам, Құдай бізге нені жеткізгісі келгенін анық білу үшін, қасиетті жазушылардың шын ниетін және Құдай олардың сөздері арқылы нені білдіргісі келгенін мұқият зерттеуі керек». Евангелистік христиандық: Евангелистер әдетте Киелі кітапты және тек Киелі кітапты Құдай шабыттандырған деп және сенім мен амал мәселесінде соңғы билік деп мойындайды. Алайда, екі негізгі бағыт арасында үздіксіз пікірталас жүріп жатыр:
Қатесіздік көзқарасы – Киелі кітап өзі айтқан барлық мәселелерде толығымен қатесіз. Қатесіз болғанмен, қатесіз емес көзқарасы – Киелі кітап Құдай оны істеуге шабыттандырғанда сенушілерді алдамайды, бірақ өзі айтқан барлық мәселелерде, әсіресе кейбір жанама ғылыми және тарихи мәлімдемелерінде толығымен қатесіз емес.

Тарих

Коулманның (1975) пікірінше, "шыркеу тарихында Киелі кітаптың қатесіздігі аса маңызды мәселе болмаған ұзақ кезеңдер болған. Шындығында, соңғы екі ғасырдың ішінде ғана қатесіздік туралы ресми доктрина туралы сөз қозғауға болады." Қатесіздік доктринасының алғашқы тұжырымдары кеңес, дін немесе шіркеу билігімен бекітілмей, реформациядан кейінгі кезеңге дейін қалыптасқан.

Орта ғасырлар

Кейбір ғалымдар ортағасырлық шіркеу әкелерінің кітаптардың құдайдан тарағанына сенгенін және кітаптарда ешқандай қателік болуы мүмкін емес деп ұстанғанын айтады. Орта ғасырдың ең көрнекті теологы – Фома Аквинский. Аквинский былай деп жазды:

"Ізгі хабарларда немесе кез келген канондық кітапта қандай да бір жалғандық бар деу – еретік болып саналады." Жұмыс 13. Сабақ 1.

Тағы бір теолог, Сен-Викторлық Гюго, Киелі кітаптың тарихи және сөзбе-сөз мағынасын баса көрсетуімен белгілі. Ол былай деп жазды:

"Мистикалық мағына тек алдымен әріптің айтқандарынан ғана туындайды. Адамдар қалайша аллегорияның негізгі мағынасын білмей, аллегорияның шеберімін деп мақтана алады? Олар: «Біз Киелі кітаптарды оқимыз, бірақ әріпті оқымаймыз. Әріп бізге қызығушылық тудырмайды. Біз аллегорияны оқытамыз» дейді. Егер сіз әріпті оқымасаңыз, онда Киелі кітапты қалай түсінесіз? Әріпті алып тастасаңыз, не қалады?" – Кітаптар туралы, 5:13-15.

Реформация дәуірі

Реформация кезінде қатесіздік туралы ресми ілім әлі де болған жоқ. Бұл термин қолданылмаса да, кейбір ғалымдар реформаторлар қатесіздік тұжырымдамасына сенгенін айтады. Мысалы, Мартин Лютер үшін (1483–1546) "рухани шабыт барлық егжей-тегжейлі жаңылмауға кепілдік бермеді. Лютер Жазбалардағы қателіктер мен үйлеспеушіліктерді мойындайды және оларға жоғары бей-жайлықпен қарады, өйткені олар Евангелиенің мәніне тиіспейді". Матай 27:9-да Еремия мен Зәкәрияны шатастырғандай көрінген кезде, Лютер: "Мұндай мәселелер маған ерекше маңызды емес" деп жазды. Лютер: "Киелі кітаптар қатеге ұшырай алмайды" деді. Бірақ Лютердің басқа сөздері оған қайшы келеді, мысалы, ол Киелі кітапта көптеген қателіктер тапқанын айтты және протестанттық Киелі кітаптың бірнеше кітаптарын құнды емес деп сынады; сондай-ақ, ол Мәсіх туралы түсінігі Киелі кітаптың сөзінен жоғары тұратынын айтты, әсіресе Киелі кітап оның түсінігіне қарсы келгенде. Христиан гуманисі және солтүстік Ренессанстың жетекші ғалымдарының бірі Эразм (1466–1536) теологияға әсер етпейтін ұсақ қателіктерге де алаңдамады және бір кезде Матай бір сөзді екіншісімен жаңылыстырды деп ойлады. Эразм Иоганн Экке жазған хатында: "Егер евангелист бір есімді екіншісімен, мысалы, Еремияны Ишаямен шатастырса, сіздің айтуыңызша, бүкіл Киелі кітаптың құдіреті бірден құлап кетпейді, өйткені бұл мәселе ештеңені өзгерте қоймайды" деп жазды. Кальвиннің ғалымдары оның қатесіздікке сенген-сенбегені туралы екіге бөлінген. Джек Б. Роджерс пен Дональд МакКим сияқты ғалымдар Кальвиннің Киелі кітаптағы "ұсақ-түйек қателіктерге көңіл бөлмегенін" айтты. Ал Джон Д. Вудбридж пен Дж. И. Пакер сияқты ғалымдар Кальвиннің Киелі кітаптың қатесіздігіне тең ұстанымды ұстанғанын айтты. Дегенмен, осы протестанттық көзқарасқа қарсылық ретінде қатесіздік туралы ілім дамуын бастады. Трент соборы Киелі кітаптың билігі тек "сенім мен мораль мәселелеріне" қатысты десе, иезуит кардиналы Роберт Беллармин (1542–1621) 1586 жылы жарық көрген "De verbo Dei" еңбегінде, "Disputationes de controversiis christianae fidei adversus hujus temporis haereticos" көп томдық еңбегінің бірінші томында: "Киелі кітапта қателік болмайды, ол сенімге, моральға, бүкіл шіркеуге ортақ немесе жеке адамға қатысты болсын" деді. Белларминнің көзқарастары Галилейді айыптауда және католик-протестанттық пікірталаста маңызды рөл атқарды, себебі протестанттар оның қатесіздік туралы жоғары түсінігін растауға жауап берді. Содан бері алты күнде жаратылыс жасалғаны және ер адамның қабырғасынан әйел жаратылғаны сияқты мәселелер әдеби тілмен айтылған, нақты шындық емес деп қарастырыла бастады. Бұл Киелі кітап мәтіндерінің шындығына күмән тудыруға әкеп соқты.

By the time of the Reformation, there was still no official doctrine of inerrancy. Although the term was not used, some scholars argue the Reformers did believe in the concept of inerrancy. For Martin Luther (1483–1546), for example, "inspiration did not insure inerrancy in all details. Luther recognizes mistakes and inconsistencies in Scripture and treated them with lofty indifference because they did not touch the heart of the Gospel." When Matthew appears to confuse Jeremiah with Zechariah in Matthew 27:9, Luther wrote that "Such points do not bother me particularly." Luther said in regards to whether the Bible had errors or not, "the Scriptures cannot err." Other statements made by Luther seem to contradict that, e. g. he stated that he found numerous errors in the Bible, and lambasted a couple of books of the Protestant Bible as worthless; he also stated that his idea of Christ trumps the letter of the Scripture, especially when the Scripture is cited in order to give the lie to his idea. The Christian humanist and one of the leading scholars of the northern Renaissance, Erasmus (1466–1536), was also unconcerned with minor errors not impacting theology, and at one point, thought that Matthew mistook one word for another. In a letter to Johannes Eck, Erasmus wrote that "Nor, in my view, would the authority of the whole of Scripture be instantly imperiled, as you suggest, if an evangelist by a slip of memory did put one name for another, Isaiah for instance instead of Jeremiah, for this is not a point on which anything turns." Calvin scholars are divided on whether Calvin actually held to inerrancy or not. Some scholars such as Jack B. Rogers and Donald McKim said Calvin "was unconcerned with normal, human inaccuracies in minor matters" in Scripture. Other scholars such as John D. Woodbridge and J. I. Packer said Calvin did adhere to a position equivalent to biblical inerrancy. The doctrine of inerrancy, however, began to develop as a response to these Protestant attitudes. Whereas the Council of Trent only held that the Bible's authority was "in matters of faith and morales", Jesuit cardinal Robert Bellarmine (1542–1621) argued in his 1586 De verbo Dei, the first volume of his multi volume Disputationes de controversiis christianae fidei adversus hujus temporis haereticos that "There can be no error in Scripture, whether it deals with faith or whether it deals with morals/mores, or whether it states something general and common to the whole Church, or something particular and pertaining to only one person." Bellarmine's views were extremely important in his condemnation of Galileo and in Catholic–Protestant debate, as the Protestant response was to also affirm his heightened understanding of inerrancy. the creation in six days, and the creation of women from a man's rib) began increasingly to be seen as legendary rather than as literally true. This led to further questioning of the veracity of biblical texts.

Қазіргі протестанттық талқылау

Фуллер теологиялық семинариясы теологиялық мәселелерге ғана шектелген қатесіздік принципін (кейбір авторлар қазір "қателеспеушілік" деп атайды) ресми түрде қабылдады. Ол былай деп түсіндірді:

Қатесіздік Киелі Рухтың Киелі кітап жазушылары арқылы шіркеулерге жеткізген сөздерге қатысты болса, біз оны қолдаймыз. Егер назар хронологиялық егжей-тегжейге, оқиғалардың дәл тізбегіне және сандық сілтемелерге артық көңіл бөлінетін болса, онда біз бұл терминді шатастыратын және тиімсіз деп есептейміз. Осы позицияға толыққанды түсінік, әсіресе "Христианство сегодня" журналында және Харольд Линделлдің "Библия үшін күрес" атты кітабында жарияланды. Линделл, Киелі кітаптың қатесіздігі туралы доктринаны жоғалту шіркеуді ыдыратуға әкелетін жіп екенін айтты, және консервативті христиандар осы идеяны қолдады.

Шабыт

Никейлік сенімде христиандар Киелі Рухтың «пайғамбарлар арқылы сөйлегеніне» сенім білдіреді. Бұл сенім Рим католиктері, шығыс православиеліктері, англикандықтар, лютерандықтар және негізгі протестанттық конфессиялардың барлығы үшін нормативтік болып табылады, бірақ сенімсіз Стоун Кэмпбелл қозғалысынан тарағандары бұл сенімді қабыланбайды. Алистер Макграттың айтуынша, «Жазбалардың шабыттандырылуы және оған берілген маңыз туралы кез келген талқылаудағы маңызды элемент – 2 Тімотеге 3:16–17, онда жазбалар «Құдай демімен» (теопнеустос) деп айтылады». Макграттың сөзіне қарағанда, «реформаторлар жазбалардың шабыттандырылу мәселесін абсолютті тарихи сенімділікке немесе Киелі кітап мәтіндерінің фактілік қатесіздігіне байланысты деп санамады». Ол былай дейді: «Протестантизмде «Киелі кітаптың қатесіздігі» немесе «қатесіздігі» туралы идеялардың дамуын 19 ғасырдың ортасында АҚШ-та іздеуге болады». Олар Киелі кітапта тек Құдайдың сөзі ғана емес, сөздік шабыттандыру арқасында оның әрбір сөзі Құдайдың тікелей, дереу сөзі деп есептейді. Аугсбург конфессиясының лютерандық түсіндірмесі Киелі жазбаларды Құдайдың сөзі деп жариялайды және Киелі Рухты Киелі кітаптың авторы деп атайды. Сондықтан лютерандар «Конкорд формуласында» «Біз Ескі және Жаңа өсиеттердің пайғамбарлық және елшілік жазбаларын Израильдің таза, айқын бұлағы ретінде толық жүрегімізбен қабылдаймыз және құрметтейміз» деп мойындайды. Лютерандар (және басқа протестанттар) апокрифтік кітаптардың шабыттандырылмағанын, пайғамбарлармен жазылмағанын, оларда қателер бар екенін және олар Иса мен елшілер қолданған деп есептелетін «Палестиналық канонға» ешқашан енгізілмегенін, сондықтан олар Киелі жазбалардың бөлігі емес деп санайды. Пайғамбарлар мен елшілердің жазбалары пайғамбарлар мен елшілер жазған шындыққа сай. Олардың жазбаларының дұрыс аудармасы Құдайдың сөзі болып табылады, өйткені ол түпнұсқа еврей және грек тілдерімен бірдей мағынаға ие. Сол сияқты, 20 ғасырдың басындағы англикандық теолог Дж. К. Мозли былай деп мәлімдеді: Киелі кітаптың шабыттандырылғаны – шын мәнінде, христиандық сенімнің негізгі қағидасы; осыдан қатесіздік және қатесіздік сияқты белгілі бір салдарлар туындайды, олар христиандық ойда өз орнын сақтайды, өйткені олар шабыттандыру туралы мәлімдемемен байланысты деп есептеледі. Бірақ осы қорытындыларды шабыттандыру фактісіне қатысты ешқандай күмәнді тудырмастан жоққа шығаруға болады. Бұл жерде «фундаменталистерге» де, күмәнданбаушыларға да еліктеуге болмайды – Киелі кітап аянды жеткізудің жеткілікті және қажетті құралы болғандықтан шабыттандырылған; бірақ шабыттандыру Құдайдың диктанттығын білдірмейді.

In the Nicene Creed, Christians confess their belief that the Holy Spirit "has spoken through the prophets". This creed has been normative for Roman Catholics, Eastern Orthodox, Anglicans, Lutherans and all mainline Protestant denominations except for those descended from the non credal Stone Campbell movement. As stated by Alister E. McGrath, "An important element in any discussion of the manner in which scripture is inspired, and the significance which is attached to this, is 2 Timothy 3:16–17, which speaks of scripture as 'God breathed' (theopneustos)". According to McGrath, "the reformers did not see the issue of inspiration as linked with the absolute historical reliability or factual inerrancy of the biblical texts". He says, "The development of ideas of 'biblical infallibility' or 'inerrancy' within Protestantism can be traced to the United States in the middle of the nineteenth century". People who believe in inerrancy think that the Bible does not merely contain the Word of God, but every word of it is, because of verbal inspiration, the direct, immediate word of God. The Lutheran Apology of the Augsburg Confession identifies Holy Scripture with the Word of God and calls the Holy Spirit the author of the Bible. Because of this, Lutherans confess in the Formula of Concord, "we receive and embrace with our whole heart the prophetic and apostolic Scriptures of the Old and New Testaments as the pure, clear fountain of Israel". Lutherans (and other Protestants) believe apocryphal books are neither inspired nor written by prophets, and that they contain errors and were never included in the "Palestinian Canon" that Jesus and the Apostles are said to have used, and therefore are not a part of Holy Scripture. The prophetic and apostolic scriptures are authentic as written by the prophets and apostles. A correct translation of their writings is God's Word because it has the same meaning as the original Hebrew and Greek. Similarly, J. K. Mozley, an early 20th century Anglican theologian has argued:
That the Bible is inspired is, indeed, a primary Christian conviction; it is from this that certain consequences have been drawn, such as infallibility and inerrancy, which retain their place in Christian thought because they are held to be bound up with the affirmation of inspiration. But the deductions can be rejected without any ambiguity as to the fact of inspiration. Neither 'fundamentalists' nor sceptics are to be followed at this point the Bible is inspired because it is the adequate and indispensable vehicle of revelation; but inspiration does not amount to dictation by God.

Құдайдың билігі

Киелі кітаптың қатесіздігіне сенетін адам үшін Киелі жазбалар – Құдайдың сөзі, және Құдайдың толық құқығын білдіреді. Киелі кітаптағы әрбір мәлімдеме дереу және ешқандай шектеусіз қабылдануға тиіс. Киелі кітаптағы әрбір ұғым – Құдайдың үйретуі, демек, оған толық келісім болуы керек. Киелі кітаптағы әрбір уәде орындалуына деген сенімді күшейтуге шақырады. Киелі кітаптағы әрбір бұйрық – Құдайдың өзінің тікелей нұсқауы, сондықтан оны ынталы түрде орындау қажет.

Жетілдігі

Кейбір сенушілердің пікірінше, Киелі кітапта құтқарылуға қол жеткізу және христиандық өмірді сүру үшін қажеттінің бәрі бар, және дәстүр, Папаның жарияланымдары, жаңа аяндар немесе қазіргі заманғы доктринаны дамыту арқылы толықтырылуы тиіс деп саналатын жазбаларда ешқандай жетіспеушіліктер жоқ.

Дұрыс және шындық

Харольд Линделлдің пікірінше, қатесіздікке сенетін адамдардың Киелі кітаптағы әрбір мәлімдеме шын екенін есептейді дегенді айту – "үлкен бұрмалау". Оның сөзіне қарағанда, Киелі кітапта қасақана жалған мәлімдемелер бар, бірақ олар дұрыс жазылған. Скот Макнайт сияқты ғалымдар да Киелі кітаптың әртүрлі жанрларды қамтитынын және еврей поэзиясын ғылыми оқулықтармен салыстырып бағалаудың мүмкін еместігін айтты.

Либералды христиандық

Уильям Джон Лайонс Уильям Вреде мен Герман Гункельді сіңірген, олар былай деп мәлімдеді: "Барлық нағыз ғылымдар сияқты, Жаңа Өсиет теологиясының да мақсаты тек өзінде, ал ол барлық догмаларға және жүйелі теологияға толығымен бейжай. Тарихи зерттеу рухы енді дәстүрлі шабыт туралы ілімнің орнына келді". Жалпы алғанда, либералды христиандық Киелі кітапта қателер мен қайшылықтар бар деген фактіге қарсы емес. Либералды христиандар Киелі кітаптың қатесіздігі немесе мінсіздігі туралы догманы қабылдамайды.

"Құдайдың сөзі" деген нені білдіреді?

"Құдайдың сөзі" деген сөздің қандай мағынада қолданылуы керектігі туралы көптеген пікірталас, Киелі кітап мәтіндеріне қандай билік беру керектігіне байланысты туындайды. Бұл термин ғана емес, Мәсіхтің өзіне де, оның мінберлік үгітіне, яғни керигмаға да қатысты болуы мүмкін. Дегенмен, Киелі кітаптың қатесіздігі туралы көзқарас, бұл дәстүрлі түсініктерден өзгеше болып, "Құдайдың сөзі" дегенді, оның толық мәтінін, Құдайдың үйретуі ретінде түсіндіруде көрінеді. Киелі кітаптың өзінің Құдайдың сөзі болып табылуы, Құдайдың аяндылуы ретінде қарастырылуы неоортодоксияда сынға ұшырайды. Онда Киелі кітап, Құдайдың сөзі болып табылатын адамдар мен оқиғаларға куәлік ететін ерекше құжат ретінде қарастырылады. Бірақ, ол толығымен адамның туындысы. Киелі кітаптың барлық кітабын адамдар жазған. Осылайша, Киелі кітаптың толығымен немесе ішінара Құдайдың сөзі болып табылуы әлі де даулы мәселе. Алайда, кейбір зерттеушілер, авторлардың айтқандары Құдайдың білімінің көрінісі болуы мүмкін, тіпті оның тікелей ықпалында жазылған болуы мүмкін екендігін айтады. Киелі кітапта "Құдайдың сөзі" деген тіркес жазба түрінде тек бір рет қолданылған. Ол – он буыру туралы айтылған мәтін. Ал қалған жағдайларда, Киелі кітапта сақталған сөздерге сілтеме жасалған. Жаңа өсиетте де Ескі өсиеттен алынған үзінділер Құдайдың сөзі ретінде көрсетілген мысалдар бар, мысалы, Римдіктерге 3:2, d (онда яһудилерге "Құдайдың сөздері сеніп тапсырылды" делінеді) немесе Еврейлерге арналған кітап, ол Ескі өсиеттен алынған цитаталарды көбінесе "Құдай былай дейді" деген сөздермен бастайды. Киелі кітапта сондай-ақ, Елифаз (Жұбы 42:7) сияқты адамдардың Құдай туралы айтқан сөздері, Псалмдердегі дұғалар мен әндер де жазылған. Бұл сөздердің Құдайдың адамзатқа арналған сөздері екендігі орта ғасырлардағы қызу пікірталастардың түпкі себебі болды. "Құдайдың сөзі" деген ұғым, Киелі кітаптың әр жолының Құдайдан келген сөз екенін білдірмейді, оның орнына, Құдайға Киелі кітап арқылы қол жеткізіледі дегенді білдіреді. "Құдайдың сөзі" деген тіркес қазіргі заманғы Киелі кітапқа қатысты қолданылмаса да, қатесіздікті жақтаушылар, Киелі кітаптың каноны толыққан жоқ болғандықтан осылай екенін айтады. 1 Салоникалықтарға 2:23-те апостол Павел Салоникалықтарға былай деп жазды: "Бізден естіген Құдайдың сөзін сіздер адам сөзі емес, шын мәнінде Құдайдың сөзі ретінде қабылдадыңдар".

Much debate over the kind of authority that should be accorded biblical texts centers on what is meant by the "Word of God". The term can refer to Christ himself as well as to the proclamation of his ministry as kerygma. However, biblical inerrancy differs from this orthodoxy in viewing the Word of God to mean the entire text of the Bible when interpreted didactically as God's teaching. The idea of the Bible itself as the Word of God, as being itself God's revelation, is criticized in neo orthodoxy. Here the Bible is seen as a unique witness to the people and deeds that do make up the Word of God. However, it is a wholly human witness. All books of the Bible were written by human beings. Thus, whether the Bible is—in whole or in part—the Word of God is not clear. However, some argue that the Bible can still be construed as the "Word of God" in the sense that these authors' statements may have been representative of, and perhaps even directly influenced by, God's own knowledge. There is only one instance in the Bible where the phrase "the Word of God" refers to something written. The reference is to the Decalogue. However, most other references are to reported speech preserved in the Bible. The New Testament also contains a number of statements that refer to passages from the Old Testament as God's words, for instance Romans 3:2, d (which says that the Jews have been "entrusted with the very words of God"), or the book of Hebrews, which often prefaces Old Testament quotations with words such as "God says". The Bible also contains words spoken by human beings about God, such as Eliphaz (Job 42:7) and the prayers and songs of the Psalter. That these are God's words addressed to humanity was at the root of a lively medieval controversy. The idea of the word of God is more that God is encountered in scripture, than that every line of scripture is a statement made by God. While the phrase "the Word of God" is never applied to the modern Bible within the Bible itself, supporters of inerrancy argue that this is because the Biblical canon was not closed. In 1 Thessalonians 2:23 the apostle Paul wrote to the church in Thessalonica, "When you received the word of God which you heard from us, you welcomed it not as the word of men, but as it is in truth, the word of God."

Аударма

Аударма бірқатар мәселелерге әкеп соқты, себебі түпнұсқа тілдердің грамматикасы мен сөз мағынасы көбінесе өте ерекше болады. Кейбір сенушілер өз аудармаларының нақты екеніне сенінеді. Мұндай сенушілердің бірі "Кинг Джеймс ғана" қозғалысы деп белгілі. Оқырман үшін оңай болуы, түсінікті болуы немесе басқа да себептермен аудармашылар әртүрлі сөздерді немесе сөйлем құрылымын таңдауы мүмкін, ал кейбір аудармалар өлеңдерді қайта баяндауды таңдауы мүмкін. Түпнұсқа тілдегі кейбір сөздердің мағынасы екіұшты немесе аудару қиын болғандықтан, дұрыс түсіндіру туралы пікірталастар туындайды. Браунингтің "Библия сөздігінде" айтылғандай, Септуагинтада (б.з.д. II ғасырдың соңына дейін даулаған), "грек тіліндегі парфенос иврит тіліндегі альманы аудару үшін қолданылған, ол 'жас әйел' дегенді білдіреді". Сөздікте сондай-ақ, "[Жаңа өсиеттің] алғашқы жазушылары (Марк және Пауыл) мұндай таза тұқымды ұғымды білмейтінін көрсетеді" делінген. Сонымен қатар, "Иудей энциклопедиясы" мұны "Ишая 7:14 тармағының екі мың жылдық қате түсінігі" деп атайды, ол "әйелдің тазалығы туралы ештеңе көрсетпейді". Басқа бір автор, Дэвид Штраус "Исаның өмірінде" бұл сұрақтың "сөз таза емес, үйленуге жарамды жас әйелді білдіретінін ескеру керек" деп жазады. Ол Ишаяның өз заманындағы оқиғалар туралы айтқанын және сөз болған әйелдің "мүмкін, пайғамбардың әйелі" болғанын ұсынады.

Автографиялық мәтіндер мен қазіргі заманғы нұсқалар

Киелі кітаптың қатесіздігіне сенетін адамдардың барлығы да қатесіздік қазіргі заманғы Киелі кітаптарға, немесе тек түпнұсқа авторлық мәтіндерге қатысты ма деген мәселеде келіспейді. Сондай-ақ, авторлық мәтіндер қазір сақталмағандықтан, қазіргі мәтіндерді қатесіз деп санауға бола ма деген пікір айтылады. Чикаго мәлімдемесінің X-тармағы Киелі кітап сөздерінің шабыты тек авторлық мәтіндерге қатысты екенін мойындайды. Бірақ, сол тармақта түпнұсқа мәтін "қолжазбалар арқылы жоғары дәлдікпен анықталуы мүмкін" екені де айтылады, сондықтан түпнұсқаның жоқтығы осылай қалпына келтірілген, қазіргі мәтіндердің Киелі кітаптың қатесіздігі туралы талабына әсер етпейді. Мысалы, Роберт Сосидің мәлімдемесінше, кейбір авторлар "Жаңа өсиеттегі түпнұсқа сөздердің 99 пайызын жоғары сенімділікпен қалпына келтіруге болады" деген пікірде.

Жаңа Келісімнің мәтіндік дәстүрі

Бұл қолжазбалардың көпшілігі орта ғасырларға жатады. Жаңа өсиеттің ең көне толық түрі – Синай кодексі, оған қазіргі қабылданған Жаңа өсиет канонына кірмейтін тағы екі кітап (Барнабаның хаты және Германың бағушысы) кіреді, ол 4 ғасырға дейін жетеді. Жаңа өсиет кітабының ең көне фрагменті – Райлендс кітапханасының папирусы P52, ол 125–175 жылдарға дейін сақталып қалған, соңғы зерттеулер 200 жылға жақын мерзімді көрсетеді. Жаңа өсиеттің қолжазбалары шамамен 200 беттен тұрады, ал барлығында шамамен 1,3 миллион бет мәтін бар. Ең кішкентай үзінділерден басқа, екі қолжазба бірдей емес, сонымен қатар Жаңа өсиет мәтіндерін сақтап қалған көптеген қолжазбалар көптеген жағынан өзгешеленеді, кейбір бағалаулар бойынша әртүрлі қолжазбалар арасында 200 000-нан 300 000-ға дейін айырмашылықтар бар. Барт Эрманның айтуынша:

Көптеген өзгерістер оңай анықталатын және түзетілетін салмақты қателіктер. Христиан жазушылары көбінесе шаршағандықтан, немесе көңіл бөлмегендіктен, кейде тіпті біліксіздіктен қателіктер жасаған. Шындығында, қолжазбаларымыздағы ең көп кездесетін қателік – «орфографияға» қатысты, ол ежелгі жазушылардың қазіргідей жақсы орфография жасай алмайтынын көрсетуден басқа ештеңе емес. Бұған қоса, біздің қолжазбаларымызда көптеген жазушылар сөздерді, тарауларды, тіпті кітап беттерін, әдетте, кездейсоқ қалдырып кеткен. Кейде жазушылар сөздерді қайта орналастырған, мысалы, бір сөзді алып тастап, сөйлемде кейінірек қайта қосып жазған. 2008 жылы Грир Хёрд пікірталастарында Жаңа өсиет ғалымдары Барт Эрман мен Дэниел Б. Уоллес осы айырмашылықтарды егжей-тегжейлі талқылады. Уоллес айырмашылықтардың санын қарастыру ғана жеткіліксіз, сонымен қатар қолжазбалардың санын, қателердің түрлерін және олардың қандай әсер ететінін немесе етпейтінін де қарастыру қажет екенін айтты. Құдай сөзін зерттеушілер мен мәтіндік зерттеушілер ғасырлар бойы қолжазбаларды мұқият зерттеді. Он сегізінші ғасырдан бері олар Жаңа өсиет мәтіндерінің қолжазбаларының қалай дамығанын қайта құру және мәтіндердің бұрынғы редакцияларын қалпына келтіру үшін мәтіндік сын әдістерін қолданды. Алайда, тек қана қатесіздікке сенетін адамдар Киелі кітаптың дәстүрлі мәтіндерін (яғни, Киелі кітаптың негізі болып табылатын Textus Receptus) өз шіркеулерінде қолданылған жаңа редакцияларға (яғни, қазіргі аудармалардың негізі болып табылатын Нестл Аландтың грек мәтіні) көбінесе артық көреді, сонымен қатар Киелі Рух Киелі жазбаларды олардың жаратылуындағыдай сақтап қалады деп санайды. Тек KJV ғана қатесіз деп санайтын Джек Мурман кем дегенде 356 доктриналық тармақ Textus Receptus пен Nestle Aland Greek Text арасындағы айырмашылықтардан зардап шеккенін айтады. Кейбір қазіргі Киелі кітаптарда түпнұсқа мәтіндердегі келіспеушіліктерді көрсететін аяқжазбалар бар. Киелі кітапқа түсіндірмелер осы тақырыптарды қарастырады.

Most changes are careless errors that are easily recognized and corrected. Christian scribes often made mistakes simply because they were tired or inattentive or, sometimes, inept. Indeed, the single most common mistake in our manuscripts involves "orthography", significant for little more than showing that scribes in antiquity could spell no better than most of us can today. In addition, we have numerous manuscripts in which scribes have left out entire words, verses, or even pages of a book, presumably by accident. Sometimes scribes rearranged the words on the page, for example, by leaving out a word and then reinserting it later in the sentence. In the 2008 Greer Heard debate series, New Testament scholars Bart Ehrman and Daniel B. Wallace discussed these variances in detail. Wallace mentioned that understanding the meaning of the number of variances is not as simple as looking at the number of variances, but one must consider also the number of manuscripts, the types of errors, and among the more serious discrepancies, what impact they do or do not have. For hundreds of years, Biblical and textual scholars have examined the manuscripts extensively. Since the eighteenth century, they have employed the techniques of textual criticism to reconstruct how the extant manuscripts of the New Testament texts might have descended, and to recover earlier recensions of the texts. However, King James Version (KJV) only inerrantists often prefer the traditional texts (i. e., Textus Receptus, which is the basis of KJV) used in their churches to modern attempts of reconstruction (i. e., Nestle Aland Greek Text, which is the basis of modern translations), arguing that the Holy Spirit is just as active in the preservation of the scriptures as in their creation. KJV only inerrantist Jack Moorman says that at least 356 doctrinal passages are affected by the differences between the Textus Receptus and the Nestle Aland Greek Text. Some modern Bibles have footnotes to indicate areas where there is disagreement between source documents. Bible commentaries offer discussions of these.

Қатесіз жауап

Евангелистік христиандар әдетте мәтіндік сынның қорытындыларын қабылдайды, және қазіргі заманғы аудармалардың көбісі, соның ішінде «Жаңа Келісімнің» (New Testament of the New International Version) «мәтіндік сынның кеңінен қабылданған принциптеріне» негізделген. Мәтіндік сын қолжазба көшірмелері толық емес екенін көрсететіндіктен, қатаң қатесіздік тек түпнұсқа авторлар жазған қолжазбаларға (автографтарға) ғана қолданылады, көшірмелерге емес. Алайда, евангелистік теолог Уэйн Грудем бұл көзқарасқа қарсы шығып, былай деп жазады:

«Сонымен, егер түпнұсқа қолжазбалар қатесіз болды десек, онда қазіргі қолжазбаларымыздағы сөздердің 99 пайызынан астамы да қатесіз болып табылады, себебі олар түпнұсқалардың нақты көшірмелері. Азды-көпті консервативті көзқарастарды кейбір топтар ұстанады.»

Тек қатесіздер

"Жеймс королі ғана" қозғалысының бір тобы мәтіндік сынның барлық саласын жоққа шығарады және "Жеймс королі" ағылшын Библиясының аудармашылары Құдаймен басшылыққа алынған, сондықтан "Жеймс королі" ағылшын Библиясы – нақты ағылшынша Киелі кітап ретінде қарастырылуы керек деп есептейді. Осы пікірдің ең белсенді, танымал және жан-жақты жақтаушысы Питер Ракман болды.

Майкл Ликона

2010 жылы Майкл Ликона Исаның қайта тірілуін қорғап, "Исаның қайта тірілуі: жаңа тарихи тәсіл" атты кітап жариялады. Кітаптың бір бөлігінде Ликона Матай 27:51-53 аяттарындағы қасиеттілердің қайта тірілуін тура мағынада түсіндіруге қатысты мәселелер көтерді. Ол бұл кітаптағы үзінді апокалиптикалық жанрға жатады деп санайды. Норман Гейслер сияқты ғалымдар Ликонаны Киелі кітаптың, әсіресе Жаңа өсиеттердің толыққанды қатесіздігін жоққа шығарды деп айыптады. Осының салдарынан Ликона Оңтүстік Евангелиялық семинариясындағы Жаңа өсиетті зерттеу профессоры және Солтүстік Америка миссиялық кеңесінің апологетикалық үйлестірушісі қызметінен қанағаттанды.

ІІ Ватиканға дейін

Рим папасы Лев XIII 1893 жылы жариялаған "Providentissimus Deus" энцикликасында физикалық құбылыстарды сипаттауға қатысты Киелі кітаптың қатесіздігіне жасалған шабуылдарды қарастырды. Ол сондай-ақ, Киелі Рухтың агиографтарға берген шабыты табиғат құбылыстарын түсіндіруге қатысты емес екенін түсіндірді. Сондықтан агиографтар табиғат құбылыстарын олар көріп зерттегендей және күнделікті тілмен жазды. Бұл теориялар Киелі кітапта баяндалған оқиғалардың шынайы тарихи оқиғалар екендігі туралы католик дінінің үйретіміне қайшы келеді. Келесі үш жылдың ішінде тағы бес жоба жасалды, бұл Кеңестегі түрлі топтар арасындағы келіссөздердің нәтижесі болды, нәтижесінде көптеген епископтардың қолдауына ие болу үшін жеткілікті кең мазмұнды тіл пайда болды. Соңғы жоба 2081 дауыспен 27 қарсы дауыспен бекітілді және 1965 жылдың 18 қарашасында "Dei verbum" деп аталған, алғашқы латын сөздерімен белгілі Құдайдың аян туралы догматикалық конституцияға айналды. Бұл құжаттың қатесіздік туралы үйретімі бір ғана сөйлемде қамтылған: Ватикан II-ден бері бұл сөздің мағынасы туралы ресми мәлімдеме жасалмады. Католик шіркеуінің катехизисінің 107-бабы (1992) "Dei verbum" кітабынан келтірілген сөйлемді қосымша түсіндірмесіз ұсынады: 107. Шабыттанған кітаптар шындықты үйретеді. "Олай болғандықтан, шабыттанған авторлардың немесе киелі жазушылардың айтқан әр нәрсесін Киелі Рух бекіткен деп санау керек, сондықтан Киелі кітаптардың шындықты берік, адал және қатесіз үйреткенін мойындауымыз керек, осы шындықты Құдай біздің құтқарылуымыз үшін Киелі кітаптарға сеніп тапсыруды қалады." (DV 11)