Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британ философы
British philosopher
Өмір және мансап
Райт Суррейде дүниеге келді және 1950-61 жылдары Бёркенхед мектебінде, ал 1964 жылы Кембридждегі Тринити колледжінде білім алды, моральдық ғылымдар саласындағы бітіруші мамандығын аяқтады. 1968 жылы докторлық диссертациясын қорғады. 1969 жылы Оксфордтан BPhil дәрежесін алды және Оксфордтың All Souls колледжінде сыйлық иегері, кейін ғылыми қызметкер болып сайланды, онда 1978 жылға дейін жұмыс істеді. Содан кейін Сент-Эндрюс университетіне көшті, онда логика және метафизика профессоры болып тағайындалды, ал 1997 жылы бірінші епископ Уордлоу университетінің профессоры атанды. 2008 жылдың күзінен 2023 жылдың көктеміне дейін Нью-Йорк университетінің (NYU) философия факультетінде профессор болып жұмыс істеді. Сонымен қатар Мичиган, Оксфорд, Колумбия және Принстон университеттерінде оқытумен айналысты. Криспин Райт Сент-Эндрюс университетінде Arché ұйымын құрды және оның директоры болды, 2009 жылдың қыркүйегінде Абердин университетінің Солтүстік философия институтының (NIP) басшылығын қабылдау үшін осы қызметтен бас тартты. 2015 жылы NIP қызметін тоқтатқаннан кейін Райт Стирлинг университетіне ауысты.
Wright was born in Surrey and was educated at Birkenhead School (1950–61) and at Trinity College, Cambridge, graduating in Moral Sciences in 1964 and taking a PhD in 1968. He took an Oxford BPhil in 1969 and was elected Prize Fellow and then Research Fellow at All Souls College, Oxford, where he worked until 1978. He then moved to the University of St. Andrews, where he was appointed Professor of Logic and Metaphysics and then the first Bishop Wardlaw University Professorship in 1997. From fall 2008 to spring 2023, he was professor in the Department of Philosophy at New York University (NYU). He has also taught at the University of Michigan, Oxford University, Columbia University, and Princeton University. Crispin Wright was founder and director of Arché at the University of St. Andrews, which he left in September 2009 to take up leadership of the Northern Institute of Philosophy (NIP) at the University of Aberdeen. Once NIP ceased operations in 2015, Wright moved to the University of Stirling.
Философиялық еңбектері
Математика философиясында ол өзінің «Фреге сандарды объектілер ретінде қарастыру» (1983) атты кітабымен ең танымал, онда Фрегенің логикалық жобасын формальдық жүйеден шектеусіз түсініктің аксиомалық схемасын (кейде V негізгі заңы деп аталады) алып тастау арқылы қайта жаңғыртуға болатынын дәлелдейді. Арифметика екінші реттік логикада Юм принципінен туындайды. Ол (i) Юм принципі мен екінші реттік логика үйлесімді және (ii) одан Дедекинд-Пеано аксиомаларын алуға болады деген тұжырымдарды бейресми түрде келтіреді. Бұл екі нәтижені Готтлоб Фреге («Фреге теоремасы») бейресми түрде дәлелдеген, ал кейін Джордж Булос және Ричард Хек оларды қатаң түрде дәлелдеді. Райт, өзінің жиі серіктесі Боб Хейлмен бірге, нео-логицизмнің маңызды жақтаушыларының бірі. Ол сонымен қатар «Витгенштейн және математика негіздері» (1980) еңбегін жазған. Жалпы метафизикада оның ең маңызды жұмысы – «Шындық және объективтілік» (Гарвард университетінің баспасы, 1992). Ол осы кітапта шындыққа сәйкес келетін бір ғана, дискурстан тәуелсіз нәрсе болуы міндетті емес екенін көрсетеді, бұл сәйкестік ұғымымен салыстыруға болады. Шындық предикатының сөйлемге қалай қолданылатынына қатысты белгілі бір принциптер мен шын сөйлемдерге қатысты кейбір «жалпылама пікірлер» ғана болуы керек. Райт сондай-ақ, кейбір жағдайларда, ықтимал моральдық жағдайларды қоса алғанда, суперассертибелдтілік шындық предикаты ретінде тиімді жұмыс істейтінін айтады. Ол предикатты суперассертибелді деп анықтайды, егер ол белгілі бір ақпарат күйінде «ассертибелді» болса және ақпарат күйі кеңейтілген немесе жақсартылған жағдайда да солай болып қалатын болса. Ассертибелдтік – бұл сөздің мазмұнын анықтайтын кез келген стандарттармен кепілдендіріледі. Оның тіл философиясы, эпистемология, философиялық логика, метаэтика және Витгенштейннің интерпретациясы бойынша маңызды мақалалары Гарвард университетінің баспасында 2001 және 2003 жылдары жарық көрген екі томдық жинақта топтастырылған. Эпистемологияда Райт Г.Э. Мурдың сыртқы әлемді дәлелдеуі («Бұл жерде бір қолым бар») логикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ ол премиясынан қорытындыға дейін кепілдікті жеткізе алмайды, өйткені ол «кепілдік берудің сәтсіздігі» деп аталатын эпистемиялық айналымның бір түрін көрсетеді. Райт сонымен қатар Людвиг Витгенштейннің «Нақтылық туралы» еңбегінде радикалды скептицизмге жауап ретінде ұсынған Людвиг Витгенштейннің «тіректік» эпистемологиясының бір түрін дамытты. Тіректік эпистемология бойынша, кез келген зерттеуде «тіректік ұсыныстар» деп аталатын, өзінен күмән келтіруге, сынға алуға, орнатуға немесе қорғауға болмайтын болжамдар немесе алғышарттар болады. Райт кейбір тіректік ұсыныстарды рационалды түрде ұстауға болады деп санайды, өйткені оларды шындық деп қабылдауға «эпистемиялық құқық» деп аталатын дәлелсіз, априорлық кепілдік бар.
In the philosophy of mathematics, he is best known for his book Frege's Conception of Numbers as Objects (1983), where he argues that Frege's logicist project could be revived by removing the axiom schema of unrestricted comprehension (sometimes referred to as Basic Law V) from the formal system. Arithmetic is then derivable in second order logic from Hume's principle. He gives informal arguments that (i) Hume's principle plus second order logic is consistent, and (ii) from it one can produce the Dedekind–Peano axioms. Both results were proven informally by Gottlob Frege (Frege's Theorem), and would later be more rigorously proven by George Boolos and Richard Heck. Wright is one of the major proponents of neo logicism, alongside his frequent collaborator Bob Hale. He has also written Wittgenstein and the Foundations of Mathematics (1980). In general metaphysics, his most important work is Truth and Objectivity (Harvard University Press, 1992). He argues in this book that there need be no single, discourse invariant thing in which truth consists, making an analogy with identity. There need only be some principles regarding how the truth predicate can be applied to a sentence, some 'platitudes' about true sentences. Wright also argues that in some contexts, probably including moral contexts, superassertibility will effectively function as a truth predicate. He defines a predicate as superassertible if and only if it is "assertible" in some state of information and then remains so no matter how that state of information is enlarged upon or improved. Assertiveness is warrant by whatever standards inform the discourse in question. Many of his most important papers in philosophy of language, epistemology, philosophical logic, meta ethics, and the interpretation of Wittgenstein have been collected in the two volumes published by Harvard University Press in 2001 and 2003. In epistemology, Wright has argued that G. E. Moore's proof of an external world ("Here is one hand") is logically valid but cannot transmit warrant from its premise to the conclusion, as it instantiates a form of epistemic circularity called by him "warrant transmission failure". Wright has also developed a variant of Ludwig Wittgenstein's hinge epistemology, introduced in Wittgenstein's On Certainty as a response to radical skepticism. According to hinge epistemology, there are assumptions or presuppositions of any enquiry – called "hinge propositions" – that cannot themselves be rationally doubted, challenged, established or defended. Wright contends that certain hinge propositions can actually be rationally held because there exists a type of non evidential, a priori warrant – which Wright calls "epistemic entitlement" – for accepting them as true.